kijk2605

WWW.KIJKMAGAZINE.NL 5 / 2026 / € 7,99
ZES MISVATTINGEN
OVER ZELFDODING
Waargebeurd
Wie waren
de échte peaky
blinders?
Artemis
De lange weg
terug naar
de maan
Snel en veilig
dataverkeer
dankzij lasers
Goed gif
Deze toxische
dieren redden
levens
Breedband
op hoog niveau

SHOT
P STEPHEN PATRICK AND OLUMIDE OGUNLADE/WELLCOME PHOTOGRAPHY PRIZE 2025
2 5/2026

Plastic drab
icroscopisch kleine plastic deeltjes
M
zijn door onderzoekers teruggevonden
in ons bloed, in onze longen en in
de placenta. Wat dit precies betekent
voor onze gezondheid, is nog onduidelijk.
Om microplastics in het lichaam op te
sporen, gebruiken wetenschappers nu
vaak nog invasieve technieken, waarbij ze
weefsel­ of bloedmonsters moeten afnemen.
Maar twee Britse biomedici hebben
onlangs een niet­invasieve methode
ontwikkeld. Hierbij vuren ze korte laserpulsen
op weefsel af. Als reactie hierop
zenden pigmenten in microplastics geluidsgolven
uit, die speciale detectoren
kunnen opvangen. Op deze manier hebben
de biomedici microplastics zichtbaar
gemaakt in een levende muis. Op deze
verrassend mooie foto te zien als een
groene drab.
Tekst: Naomi Vreeburg
5/2026 3

Satellietcommu
van de toekomst
SPECS
Naam: UltraAir
Golflengte: 1064 nanometer
Frequentie: 282 THz
Vermogen: 2 tot 20 watt
Dataverbinding: 1,8 Gbps
TNO
12 5/2026

nicatie
Scan de
QR-code
voor meer
informatie.
Kennisinstituut TNO ontwikkelt een instrument voor
razendsnelle communicatie tussen vliegtuigen en satellieten.
Niet via radiofrequenties, maar met laserlicht. KIJK volgde
het experiment in Nederland, op Tenerife en in Zuid-Frankrijk.
Lukt het UltraAir om de ultieme laserlink te leggen?
Tekst: Sander Koenen
5/2026 13

In de serie Peaky Blinders
vormen de criminelen een
gestructureerde, sterk
hiërarchisch geordende en
geoliede misdaadmachine,
met een vleugje glamour
en een snufje Robin Hood.
Maar komt dit wel overeen
met de werkelijkheid?
De echte
peaky
blinders
Op Netflix kun je sinds kort
The Immortal Man bekijken.
Deze fi lm is een vervolg op
de serie Peaky Blinders, over
Birminghams geboefte met
een voorliefde voor stijlvolle
kleding en extreem geweld.
De Netflix-personages zijn
fi ctief, maar wel gebaseerd
op een bestaande bende
met dezelfde naam.
Tekst: Frank Heinen
20 5/2026

ALAMY/IMAGESELECT/FLIXPIX
“A
lle respectabele en gezagsgetrouwe
burgers van
Birmingham zijn ongetwijfeld
de term ‘ruffan’
en de aanvallen op de
politie beu. Waar je ook
loopt in de stad, je ziet overal bendes
‘peaky blinders’ die er vaak geen been in
zien om voorbijgangers, mannen, vrouwen
of kinderen, grof te beledigen. Ik durf te
beweren dat ze in 99 van de 100 gevallen
niet eens worden vervolgd.”
Zo omschreef de auteur van een ingezonden
brief in de Birmingham Daily Mail op 21
juli 1898 het schrikbewind van de peaky
blinders. Wat weten we van deze criminele
rouwdouwers, waarover inmiddels een
serie en film zijn gemaakt?
Slogging gangs
Het verhaal van de peaky blinders ontvouwt
zich tegen de achtergrond van het
negentiende-eeuwse Birmingham, een van
de epicentra van de industriële revolutie
die Groot-Brittannië opstuwden tot economische
wereldmacht. Waar veel andere
Britse steden sterk leunden op een specifieke
industrietak, stond de productie in
Birmingham bekend om haar grote variëteit.
Van metaalwaren tot wapens en van
sieraden tot speelgoed: de fabrieken in
Birmingham maakten het allemaal.
Maar de industrialisering en explosieve
groei van de stad hadden een keerzijde.
Dankzij de vele gieterijen en fabrieken
stond de regio Birmingham te boek als
black country; overdag kleurde het land
zwart door overmatige vervuiling, terwijl
het ’s nachts baadde in de rode gloed van
brandende smeltovens. Om de explosieve
bevolkingsgroei op te vangen, was het
centrum van Birmingham bezaaid met
compacte rug-aan-rugwoningen – huizen
die met de achtergevel tegen de achtergevel
van een andere woning stonden – en
nauwe steegjes zonder deugdelijke riolering
of voldoende schoon water. Voor de
snel uitdijende arbeidersklasse was de stad
geen feeërieke oase van economische
overvloed.
Groene toevluchtsoorden en mogelijkheden
tot recreatie waren schaars voor het
jonge, vaak karig betaalde arbeiderslegioen.
Gokspelletjes en straatgevechten
met blote vuisten ontwikkelden zich tot
geliefde tijdverdrijven. Vooral op zaterdagavonden
en zondagen leidden de gokspelen
tot samenscholingen op straat die soms
uitmondden in recalcitrant of vandalistisch
gedrag.
Vanaf 1860 trad de politie strenger op tegen
het gokken, vanwege de vermeende slechte
Scan de
QR-code
voor meer
informatie.
invloed op de jeugd en de zondagsrust. De
bemoeienis van de sterke arm van de wet
met een populair volksvermaak leidde
echter tot grootschalig straatgeweld. In
deze context ontstonden rond 1870 zogenaamde
slogging gangs.
De term slogger komt uit de bokssport en
slaat op onorthodoxe vechters die het
moeten hebben van krachtige uithalen. De
slogging gangs van Birmingham vochten
geregeld felle straatgevechten uit met
rivaliserende bendes, ze bekogelden opponenten
met stenen en gingen met elkaar op
de vuist. En als ze elkaar niet onderling
bevochten, terroriseerden ze hun stadsgenoten
door nietsvermoedende voorbijgangers
aan te vallen en te beroven.
Schedeloperatie
De term peaky blinders duikt voor het eerst
op in een artikel in de Birmingham Daily
Mail uit 1890, over een aanval op een onschuldige
burger: “Een jongeman genaamd
George Eastwood, woonachtig op 3 court, 2
house, Arthur Street in Small Heath, werd
zaterdagavond ernstig mishandeld. Het
lijkt erop dat Eastwood, die al enige tijd
geheelonthouder was, tussen tien en elf
uur ’s avonds de Rainbow-pub in Adderly
Street bezocht en daar een fles gemberbier
kreeg. Kort daarna kwamen er verschillende
mannen binnen, bekend als leden van
de ‘Peaky Blinders’-bende, die Eastwood
van gezicht kenden omdat ze in dezelfde
buurt woonden als hij.”
Toen de bendeleden de drinkgewoonten
van Eastwood bespotten, ontstond een
woordenwisseling en verlieten de peaky
blinders de kroeg. Op weg naar huis werd
Eastwood ingesloten door het blijkbaar
wachtende drietal en begroet met een
regen aan vuistslagen. Eastwood liep diepe
hoofdwonden, hersen- en schedelletsel op.
Hij overleefde het incident ternauwernood,
na een succesvolle schedeloperatie in het
ziekenhuis.
Thomas Mucklow werd geïdentificeerd als
een van de daders en opgepakt. Omdat hij
te boek stond als een hardwerkende man
met een goede reputatie, kreeg hij slechts
negen maanden gevangenisstraf met
dwangarbeid.
De eerste keer dat iemand peaky blinder
werd genoemd in offciële documenten was
5/2026 21

Scan de
QR-code
voor meer
informatie.
Giftige
genezers
26 5/2026

Gif is alomtegenwoordig in het dierenrijk.
Soms heeft het defensieve doeleinden,
soms dient het om prooien te doden. Maar
het is ook een belangrijke inspiratiebron
voor medici. Van het populaire
afslankmiddel Ozempic en medicijnen
tegen diabetes tot krachtige pijnstillers en
kankerremmers: maak kennis met giftige
dieren die bijdragen aan de medische
wetenschap.
TIMNEWMAN/GETTY IMAGE
Tekst: Frank Heinen
PETER FINCH/GETTY IMAGES
Slankmakend
suikermonster
H
et gilamonster behoort tot het selecte
groepje giftige hagedissen. Dit geelzwarte,
wat sloom ogende reptiel maakt gif aan in
zijn onderkaak en brengt het toxische goedje over
door zich stevig vast te bijten in zijn slachtoffer.
Voor gezonde mensen is een beet zelden gevaarlijk,
maar wel pijnlijk doordat de geschubde pitbull
moeilijk los te krijgen is.
Ondanks zijn vervaarlijke naam is het gilamonster
niet agressief: hij zal alleen toehappen als je hem
probeert te vangen. En de hagedis biedt ons veel
goeds. Zijn gif bevat exendin-4, een stofje dat veel
lijkt op het in de menselijke darmen geproduceerde
hormoon GLP-1. Dit reguleert ons hongergevoel en
de bloedsuikerspiegel. Het grote voordeel van
exendin-4 is dat het langer actief blijft in het lichaam
dan GLP-1 en daarmee uitkomst biedt bij het
behandelen van diabetes type 2.
Het melken van het gilamonster is overigens niet
meer per se nodig. Geïnspireerd door het speeksel
van het gilamonster ontwikkelde biotechnologiebedrijf
Amlyn namelijk het goedje exenatide, een
synthetische versie van exendin-4. Medicijnen die
exendin-4 nabootsen stimuleren de alvleesklier om
meer insuline – het hormoon dat de bloedsuikerspiegel
verlaagt – te produceren. Maar er is meer.
De middelen sturen ook signalen naar de hersenen
die ervoor zorgen dat we ons langer verzadigd
voelen, zelfs als we niet heel royaal tafelen. En ze
vertragen ook nog eens de spijsvertering, waardoor
het lichaam voedsel op een andere, betere manier
omzet in energie. Semaglutide, feitelijk een doorontwikkelde
en betere variant van exenatide, is een
belangrijk bestanddeel van Ozempic – een diabetesmedicijn
dat we inmiddels beter kennen als populair
afslankmiddel.
5/2026 27

Instrumentaal
inkijkje
Met lange, dunne buisvormige
macrolenzen laat de Nieuw-
Zeelandse fotograaf en cellist
Charles Brooks ons een kant
van muziekinstrumenten zien
die we nog niet kenden: de
binnenkant. Daarvoor gebruikt
hij de speciale techniek focus
stacking. Hij maakt heel
veel foto’s in een instrument
en verschuift steeds het
brandpunt een beetje. Door het
scherpe deel van iedere foto
te combineren tot één beeld, is
elk hoekje scherp en lijken de
binnenkanten op grote gangen,
kamers of zalen.
Tekst: Tim Tomassen • Fotografi e: Charles Brooks
38 5/2026

Kerkelijk kiekje
Deze plaat heeft wel wat weg van een kathedraal. Dat is het niet, maar het onderwerp
van deze foto vind je wel in een gebedshuis. We bewonderen hier de binnenkant
van het pijporgel van een kerk in de Nieuw-Zeelandse stad Auck land. Op de
voorgrond zien we de kleinste orgelpijpen van slechts 1 tot 2 centimeter lang; deze
produceren de hoogste noten. De grotere pijpen op de achtergrond zijn zo’n 1,5
meter lang en klinken lager. Het formaat van dit orgel uit 1882 is vrij bescheiden;
grotere exemplaren hebben soms pijpen van bijna 20 meter lang.
5/2026 39

Scan de
QR-code
voor meer
informatie.
SHUTTERSTOCK
46 5/2026

De medische wereld gebruikt
steeds meer soorten lijm,
maar deze materialen
blijven nu vooral nog aan het
oppervlak. Terwijl lijm ín het
lichaam ook heel veel kan
betekenen. Wordt er ooit een
wereld zonder hechtdraad
mogelijk?
Tekst: Renée Moezelaar
ebroken botten repareren
G
met lijm. In het najaar van
2025 lieten Chinese onderzoekers
weten dat ze
het voor elkaar hadden
gekregen. Toen artsen de
zogenoemde Bone 02-lijm in een gebroken
hand spoten, was de fractuur binnen een
paar minuten geheeld en hoefde de patiënt
niet meer maandenlang in het gips.
Hoewel niet iedereen in de wereld deze
ontdekking gelooft – de onderzoekers
hebben hun resultaten namelijk nog niet
gepubliceerd – is het aan elkaar lijmen van
botten wel onderdeel van een nieuwe
ontwikkeling in de medische wereld. Overal
zijn wetenschappers namelijk op zoek
naar lijmen die in het lichaam werken.
Maar dat blijkt nog niet zo gemakkelijk.
Extra functies
Chirurgen die nu wonden willen hechten
of botten willen repareren, zijn aangewezen
op hechtdraad, metalen platen of implantaten.
Deze materialen werken goed,
maar zorgen soms ook voor complicaties
zoals ontstekingen, of er zijn extra operaties
nodig om ze weer weg te halen. Misschien
bieden lijmen hier een uitkomst,
denkt Dirk-Jan Slebos, interventie-longarts
bij het Universitair Medisch Centrum Groningen.
“Eigenlijk bestaan wij mensen al
bijna helemaal uit lijm: grote ketens eiwitten
houden ons bij elkaar. En dat is in feite
precies wat lijmen ook doen. Dus als we die
na kunnen maken, zou dat top zijn.”
Ook hoogleraar polymeerwetenschap
Marleen Kamperman van de Rijksuniversiteit
Groningen ziet grote voordelen in het
gebruik van plakmiddelen in het lichaam:
“Volgens mij kan lijm op veel vlakken heel
nuttig zijn. Je kunt het bijvoorbeeld gebruiken
om 3D-geprinte implantaten beter vast
te zetten en je voegt er ook makkelijk func-
5/2026 47

WERELD-
PROJECTEN
We stampen wat uit de grond: steden, wegen, havens, wolkenkrabbers,
vliegvelden… Maar soms maken mensenhanden iets dat je als een soort
modern wereldwonder kunt beschouwen. In deze aflevering van de serie
Wereldprojecten: Guggenheim in New York, het museum dat
radicale vormen aannam.
Tekst: Teake Zuidema
Het Guggenheim museum is een
opvallende verschijning tussen de hoge,
standaard gebouwen in New York.
54 5/2026

Spiraal met
scheuren
ALAMY/IMAGESELECT/SEAN PAVONE
5/2026 55

ESA/M. BORN
De lange weg terug
naar de maan
68 5/2026

Waarom er dan niet voor een andere stuwstof
is gekozen? Amerika wilde voor het
Artemis-programma zoveel mogelijk techniek
hergebruiken. Zo heeft de NASA voor
het SLS onderdelen van de spaceshuttle
nagebouwd – waaronder de motoren die
werken op vloeibaar waterstof en vloeibaar
zuurstof. Laan: “Ook voorziet de VS hiermee
de bouwer van de motoren, het invloedrijke
(eveneens Amerikaanse – red.)
Aerojet Rocketdyne, van werk. Kortom:
deze keuzes zijn eigenlijk gemaakt op basis
van de politiek. Het Space Launch System
wordt daarom ook wel het Senate Launch
System genoemd.”
Nadat het waterstoflek was opgelost, sloeg
het noodlot opnieuw toe. Tijdens een routineoperatie
bleek de heliumtoevoer naar
de bovenste trap van de SLS-raket geblokkeerd.
“Potentiële oorzaken variëren van
een filter in de grondverbinding tot een
defecte terugslagklep in de raket zelf. Wat
de oorzaak ook is, reparatie is alleen mogelijk
in het Vehicle Assembly Building
(VAB)”, aldus NASA-directeur Jared Isaacman.
Het VAB is de hangar op een paar
kilometer afstand van het lanceerplatform.
NASA
‘Bizar idee’
Rond dezelfde periode als het heliummankement
bracht het onafhankelijke adviesorgaan
Aerospace Safety Advisory Panel
een kritisch rapport uit. Hierin gaf het
onder andere aan dat de Artemis III-missie
– waarbij de astronauten een maanlanding
zouden maken – te riskant was, en dat de
oproep tot een herziening van het programma
dringend was.
Hier lijkt de VS naar te hebben geluisterd
lek in een tank met vloeibaar waterstof van
het SLS gooide toen roet in het eten.
De vier RS-motoren van de reusachtige
raket werken op vloeibare waterstof en
vloeibare zuurstof, die afzonderlijk van
elkaar in de raket liggen opgeslagen. Wanneer
die twee stoffen bij elkaar komen in de
brandende motoren, komt er een enorme
hoeveelheid energie vrij die de raket omhoogduwt.
Maar het gebruik van waterstof
brengt – zoals door de NASA ervaren – risico’s
met zich mee. “Waterstof is het kleinste
molecuul dat er bestaat, en dat sijpelt
overal dwars doorheen”, zegt Laan.
In deze Orioncapsule zullen de astronauten
plaatsnemen tijdens de Artemis IImissie
(en de uiteindelijke lancering naar
het maanoppervlak). Hij wordt bovenop de
SLS­raket gemonteerd.
NASA
5/2026 71

SPOT
Ook een goede Google Earth-locatie voor op deze pagina’s? Stuur dan een mailtje
met de coördinaten en een korte omschrijving naar info@kijkmagazine.nl
82 5/2026