Untitled - Nederlandse Bachvereniging

bachvereniging.nl

Untitled - Nederlandse Bachvereniging

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord 3

1 Artistiek overzicht

1.1 2007 Buxtehudejaar 5

1.2 Andere reguliere concerten 5

1.3 Uitnodigingen 9

1.4 Concerten in het buitenland 11

1.5 Radio- en TV-uitzendingen 11

1.6 Cd-opnamen 13

2 Algemene gang van zaken

2.1 Regionale spreiding 15

2.2 Educatie 15

2.3 Beleidsplan 2009 – 2012 15

2.4 Personeel en kantoor 17

2.5 Website 17

2.6 Stichting Vrienden van De Nederlandse Bachvereniging 21

2.7 Fondsenwerving 21

3 Bezoekcijfers en concertspreiding

3.1 Concert- en bezoekersaantallen in Nederland 23

3.2 Concertspreiding in Nederland 25

3.3 Deelname overige activiteiten 25

3.4 Buitenland 25

4 Uitgelicht - Buxtehudejaar 29

5 Financiën 33

6 Afsluiting 35

Bijlage 1 Programmaoverzicht

Bijlage 2 Personalia

Bijlage 3 Subsidiënten, fondsen en sponsors

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 1


Death & Devotion

Recensie uit de Volkskrant 31 januari 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 2


VOORWOORD

In artistiek opzicht was 2007 een van de meest succesvolle jaren voor De Nederlandse

Bachvereniging uit haar 85-jarige bestaan.

Met een reeks van drie concertseries leverde het ensemble in de eerste helft van het jaar

een grote bijdrage aan het Buxtehudejaar; in 2007 was het 300 jaar geleden dat Dietrich

Buxtehude stierf. Nog voordat het grote feest in Lübeck - de standplaats van 'de muze van

Bach' - losbarstte, sprak de Volkskrant over de eerste serie - Death & Devotion - als

"misschien wel het fraaiste van heel het jubeljaar". In de maand mei pakte De Nederlandse

Bachvereniging groots uit met het cantateprogramma Schlagt, Künstler! die Pauken.

Topsolisten, koor, orkest én orgel brachten een monumentale ode aan de jubilerende

componist. Met deze concertreeks nam het barokensemble een behoorlijk risico, want

Buxtehude staat er niet om bekend massa's mensen naar de concertzalen en kerken te

trekken. Toch werden de concerten met veel instemming begroet. Dat gold ook voor het

kamermuziekconcert Van Buxtehude naar Bach.

De traditionele Matthäuspassion stond in 2007 onder leiding van de Brits-Nederlandse

gastdirigent Richard Egarr, die net als Johann Sebastian Bach zelf, dirigeerde vanachter zijn

klavecimbel. Egarr koos voor de eerste versie van het meesterwerk uit 1727/1729 en dus

niet voor de veel bekendere definitieve versie. Het bleek een belangwekkende artistieke

keuze en Egarr mocht voor een groot deel van de landelijke en regionale media uitleggen

wat hem dreef.

Lof was er ook voor de grote projecten in het najaar van 2007. Vermeldenswaardig hier is

ons eerste optreden tijdens de legendarische ZaterdagMatinee in Het Concertgebouw. De

uitvoering van de Johannespassion van de vergeten componist Georg Gebel was een

doorslaand succes en bleek een opstap naar nauwere samenwerking met de

ZaterdagMatinee en de NPS.

De Nederlandse Bachvereniging reisde in 2007 twee keer naar de Verenigde Staten, eerst

voor een tournee met 'onze' onvolprezen Hohe Messe van Johann Sebastian Bach en

daarna voor twee concerten tijdens het prestigieuze Tanglewood Festival. De concertzalen

en kerken waren bijna allemaal uitverkocht en pers en publiek waren uitzinnig.

In het najaar reisde een groep instrumentalisten en zangers af naar Spanje voor een serie

van vier concerten die waren samengesteld uit motetten en cantates van Johann Sebastian

Bach en tijdgenoten. Ook in Spanje kon het ensemble rekenen op veel bijval van publiek en

pers.

Met deze opsomming ga ik voorbij aan een aantal andere concertseries, die nog uitgebreid

aan bod komen in dit jaarverslag. Ik heb ze allemaal met veel plezier bezocht en ik heb

gezien hoe een groot deel van ons publiek ook telkens weer wordt geroerd en verrast door

de uitvoeringen van De Nederlandse Bachvereniging.

Per 1 oktober legde Maria Hansen haar functie van zakelijk leider neer. Zij vervolgt haar

carrière als zakelijk directeur van de Stadsschouwburg en Philharmonie Haarlem. De

Nederlandse Bachvereniging is onder leiding van Maria Hansen en artistiek leider Jos van

Veldhoven in de afgelopen tien jaar zowel nationaal als internationaal uitgegroeid tot één

van de meest succesvolle en geliefde ensembles voor oude muziek. Een kenmerk aan haar

leiderschap was haar grote persoonlijke betrokkenheid. Wij zijn haar daarvoor zeer

erkentelijk.

Wij zijn verheugd met de benoeming van Mark Vondenhoff als opvolger van Maria

Hansen. Hij vervulde hiervoor ruim zes jaar de functie van algemeen directeur van

Amsterdam Sinfonietta. Het bestuur meent in Mark de ideale kandidaat te hebben

gevonden om het succes te behouden en waar mogelijk uit te bouwen.

Samen met de groei van het aantal activiteiten en verschillende concerten werd de laatste

jaren de roep om meer ondersteuning vanuit de zakelijke organisatie steeds luider. In 2007

is een nieuwe organisatiestructuur uitgewerkt en in het verlengde daarvan heeft een

herschikking van functies met een kleine uitbreiding plaatsgevonden.

Het artistieke succes en de groeiende aandacht in de media voor onze activiteiten in 2007

hebben onder meer hun effect gehad op het aantal vrienden van De Nederlandse

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 3


Bachvereniging. Er hebben zich niet alleen veel nieuwe vrienden aangemeld, maar ook het

totale aantal laat na de licht dalende trend van de afgelopen jaren een voorzichtige stijging

zien. Het is van onmisbare waarde dat De Nederlandse Bachvereniging in haar streven

naar een zo authentiek mogelijke ervaring van oude muziek kan bouwen op de financiële

en morele steun van een grote groep trouwe bezoekers. De voorzitter van de stichting,

Laetitia Griffith, mag dus terugkijken op een goed resultaat in haar eerste volle jaar in deze

functie. Ik heb er alle vertrouwen in dat dit succes de komende jaren zal worden uitgebreid.

Het vriendenbestuur is in 2007 daartoe verder versterkt met nog twee nieuwe leden. Door

toetreding van de klavecinist Siebe Henstra hoopt de stichting de band tussen de vrienden

en de musici te versterken. Pol Schevernels tot slot is in de wereld van de

communicatiestrategen een bekende naam. Met behulp van zijn kennis hoopt het bestuur

het lidmaatschap van de stichting weer breed onder de aandacht te krijgen van de

regelmatige bezoekers van De Nederlandse Bachvereniging.

Mede geholpen door het artistieke succes was de Stichting Ondersteuning ook weer in

staat om vele sponsoren te behouden voor en te binden aan De Nederlandse

Bachvereniging. Het mag duidelijk zijn dat de vele sponsorbijdragen van eminent belang

zijn voor De Nederlandse Bachvereniging. Onze dank aan de sponsoren en hun

vertegenwoordigers is dan ook enorm groot.

Het bestuur van Stichting De Nederlandse Bachvereniging zelf nam in 2007 afscheid van

John van Nuenen. John heeft zich buitengewoon verdienstelijk gemaakt op het gebied van

sponsorwerving. We zullen zijn betrokkenheid enorm missen.

Het jaar 2007 stond ook in het teken van de toekomst. Alle geledingen binnen de

organisatie hebben hun bijdrage geleverd aan het beleidsplan 2009-2012. Ik ben er trots op

dat het resultaat zo breed wordt gedragen en dat de artistiek leider, de musici, de

kantoormedewerkers en de besturen zich verbinden aan de doelstelling tot verdere

verdieping van de authentieke beleving van de oude muziek. Ik heb er alle vertrouwen in

dat deze doelstelling wordt onderschreven door het nieuwe Nederlands Fonds voor de

Podiumkunsten +.

De ontwikkelingen die De Nederlandse Bachvereniging ondergaat, zijn alleen mogelijk

dankzij de steun van velen. Namens het Bestuur spreek ik mijn grote dank uit aan iedereen

die zich in 2007 wederom heeft ingezet.

Aart van Bochove

voorzitter Dagelijks Bestuur

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 4


HOOFDSTUK 1 ARTISTIEK OVERZICHT

In dit hoofdstuk vindt u een overzicht van de uitgevoerde programma's en een korte

artistieke motivering. In bijlage 1 zijn specifieke details van alle concerten opgekomen

(dirigent, solisten, uitvoeringen, locaties, etc.).

1.1 2007 Buxtehudejaar

De Deens-Duitse componist Dietrich Buxtehude was misschien wel de belangrijkste

leermeester van Johann Sebastian Bach. In het kader van het Buxtehudejaar - 2007 was het

300ste sterftejaar van de componist - stelde artistiek leider Jos van Veldhoven een

schitterend overzicht van Buxtehudes oeuvre samen met drie totaal verschillende

concerten.

Zie ook hoofdstuk 4.

DEATH & DEVOTION (januari - februari)

- Zes concerten in Nederland onder leiding van Jos van Veldhoven met medewerking van

vocale solisten.

Bij de opening van het Buxtehudejaar van De Nederlandse Bachvereniging stonden

Buxtehudes stemmige verklankingen van mystieke bijbel- en devotieteksten centraal.

Sopraan Johannette Zomer en bas Peter Harvey zongen onder begeleiding van een intiem

barokensemble een selectie cantates van de in 2004 opgenomen cd Death & Devotion.

De indringende muziek van Buxtehude werd daarin gecombineerd met werken van zijn

leermeesters en tijdgenoten Weckmann en Tunder.

VAN BUXTEHUDE NAAR BACH (maart)

- Drie kamermuziekconcerten in Nederland door drie instrumentale solisten van

De Nederlandse Bachvereniging.

In 1705 reisde Johann Sebastian Bach 400 kilometer te voet van Arnstadt naar Lübeck om

daar Dietrich Buxtehude te horen. Met dit kamermuziekprogramma maakte

De Nederlandse Bachvereniging de reis door de tijd in omgekeerde volgorde: Van

Buxtehude naar Bach.

SCHLAGT, KÜNSTLER! DIE PAUKEN (mei)

- Vijf concerten in Nederland onder leiding van Jos van Veldhoven met medewerking van

vocale solisten.

De Nederlandse Bachvereniging beëindigde haar bijdrage aan het Buxtehudejaar met een

rijkbezet cantateprogramma. Schlagt, Künstler! die Pauken was in de geest van de

legendarische 'Abendmusiken' die de componist, manager en fondsenwerver Buxtehude in

de zeventiende eeuw zelf organiseerde in Lübeck.

1.2 Andere reguliere concerten

MATTHÄUSPASSION (maart - april)

- Negen concerten in Nederland onder leiding van Richard Egarr met medewerking van

vocale solisten.

Voor de traditionele uitvoeringen van de Matthäuspassion in 2007 nodigde De Nederlandse

Bachvereniging de Brits-Nederlandse dirigent Richard Egarr om zijn visie te geven op het

wereldberoemde stuk. Bachs eigen première beleefde een verrassende comeback, want

Egarr koos voor de eerste versie uit 1727/1729 en niet voor de veel bekendere definitieve

versie.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 5


Death & Devotion

Recensie uit de Stentor (alle edities) 3 februari 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 6


LAMENTATIES (april)

- Twee concerten in de Grote Kerk in Naarden in de vroege ochtend van Goede Vrijdag en

Paaszaterdag door het ensemble La Sfera Armoniosa met medewerking van vocale

solisten.

Sinds de middeleeuwen worden tijdens zogenaamde metten op Witte Donderdag, Goede

Vrijdag en Paaszaterdag in kloosters en kerken klaagzangen ten gehore gebracht. De

metten is een gebed- en zangstonde die plaatsvindt voor zonsopgang.

In 2006 heeft De Nederlandse Bachvereniging deze traditie nieuw leven ingeblazen.

Lamentaties van verschillende componisten klinken op de plaats waar deze thuis horen:

voorafgaande aan de uitvoering van de Matthäuspassion op de ochtend van Goede Vrijdag

en Paaszaterdag. In 2007 tekende La Sfera Armoniosa voor de uitvoering van de

emotionele lamentaties van François Couperin met onder anderen de sopranen Johannette

Zomer en Keren Motseri.

HOHE MESSE (maart - april)

- Twee concerten in Nederland onder leiding van Jos van Veldhoven met medewerking van

vocale solisten.

Deze twee concerten waren een uitloop van een tournee die De Nederlandse

Bachvereniging in december 2006 ondernam met Bachs Hohe Messe. Tevens golden de

concerten als voorbereiding op de concerten in de Verenigde Staten in april 2007.

VRIENDENCONCERT ‘BASSO CONTINUO’ (september)

- Twee concerten in het Jheronimus Bosch Art Center in Den Bosch speciaal voor de

vrienden van De Nederlandse Bachvereniging met medewerking van instrumentale en

vocale solisten en met een toelichting van artistiek leider Jos van Veldhoven

Jos van Veldhoven gaf een toelichting op het fenomeen van de basso continuo. Zijn verhaal

werd ondersteund door gespeelde en gezongen fragmenten.

UIT DE SCHADUW VAN DE MEESTERS (september - oktober)

- Drie kamermuziekconcerten in Nederland door drie instrumentale solisten van

De Nederlandse Bachvereniging.

Ten onrechte staat de muziek van componisten als Joseph Haydn en Anton Reicha in de

schaduw van het werk van hun tijd- en stadgenoten Mozart en Beethoven. In dit

kamermuziekprogramma liet De Nederlandse Bachvereniging horen waarom dit zo

onterecht is. De uitvoering van deze muziek was in handen van drie musici die dit

onbekende repertoire al twintig jaar met veel passie spelen: Viola de Hoog, Marten Root en

Johannes Leertouwer. Zij omschrijven deze werken als volgt: 'muzikale bommetjes met

haast nucleaire kracht'.

DE KEIZERIN ZINGT! (oktober)

- Zes concerten in Nederland onder leiding van Jos van Veldhoven met medewerking van

vocale solisten.

Dit programma was een eerbetoon aan de zingende Oostenrijkse keizerin Marie Thérèse

(1772-1807). Marie Thérèse was een groot liefhebber en promotor van de kunsten en

echtgenote van keizer Franz II, die in 1792 de troon had bestegen. Daarnaast was ze zelf

een niet onverdienstelijke sopraan. Michael Haydn schreef voor haar de Missa sub titulo

Sanctae Theresiae in 1801. Joseph Haydn schreef voor de keizerin zijn tweede Te Deum in C

omstreeks 1799. Er wordt zelfs vermoed dat Joseph Haydn de sopraansoli in zijn al

bestaande Nelsonmis naderhand wat vereenvoudigde om een zingbaarder versie voor de

keizerin te maken. In het programma De Keizerin zingt! waren deze hoogtepunten uit het

oeuvre van de twee componerende broers en hun machtige leeftijdgenote bijeengebracht.

EEN REQUIEM VOOR DE EEUWIGHEID (september - november)

- Vier concerten in Nederland onder leiding van Jos van Veldhoven door diverse

instrumentale en vocale solisten van De Nederlandse Bachvereniging

Francesco Cavalli (1602 – 1676) hield zich als componist voornamelijk bezig met het

wereldlijke melodrama in het theater. Pas na zijn aanstelling als maestro di cappella van de

San Marco in Venetië wijdde de oude Cavalli zich helemaal aan het geestelijke repertoire:

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 7


Matthäuspassion

Recensie uit Trouw 2 april 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 8


in zijn laatste levensmaanden schreef hij zijn twee belangrijkste religieuze werken. Zijn

Missa pro defunctis octo vocibus voor twee koren en basso continuo is daar een van en

dateert van ongeveer 1675. Hij componeerde de mis speciaal voor zijn eigen

begrafenisdienst. Dit monumentale Requiem van Francesco Cavalli werd in het programma

gecombineerd met het aangrijpende Stabat Mater van Domenico Scarlatti en lamentaties

van Alessandro Della Ciaia.

KERSTVESPERS VAN MONTEVERDI (december)

- Tien concerten in Nederland onder leiding van Rinaldo Alessandrini met medewerking

van een haast voltallige Italiaanse solistencast.

De Nederlandse Bachvereniging vierde in 2007 kerst met de Kerstvespers van Monteverdi.

Koor en orkest stonden bij deze sfeervolle concerten onder leiding van de Italiaanse

autoriteit op het gebied van oude muziek Rinaldo Alessandrini, die werkte met een

uitgelezen cast van Italiaanse topsolisten. Deze Vesperae in Nativitate Domini waren een

selectie uit de Selva morale. De uitgevoerde kerstvespers waren dus geen bestaand,

samenhangend stuk, maar een voor dit programma gemaakte keuze van stukken die het

‘recept’ van de vesper volgde. Monteverdi maakte in zijn tijd grote indruk door de wijze

waarop hij het traditionele Gregoriaans wist te verbinden met de modernste

compositiestijlen van zijn tijd. In de Kerstvespers was daarvan een aantal fraaie voorbeelden te

beluisteren, onder andere in de psalm Laudate pueri en het Magnificat.

1.3 Uitnodigingen

DER TOD JESU - CHRISTIAN ERNST GRAF (1723 - 1804) (februari)

- Eén concert in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht onder leiding van Jos van

Veldhoven met medewerking van vocale solisten in het kader van de Nederlandse

Muziekdagen 2007.

Christian Ernst Graf was hofkapelmeester van stadhouder Willem V van 1759 tot zijn

pensioen in 1790. Hij schreef zijn werk Der Tod Jesu vlak voor zijn dood. Hij bood

manuscripten aan bij verschillende vorsten in Duitsland, maar zonder resultaat: er is niks

bekend van enige uitvoering van het werk. De documenten rustten bijna tweehonderd jaar

in de archieven, totdat ze recentelijk werden herontdekt en de muzikale kwaliteit werd

onderkend. Der Tod Jesu beleefde weliswaar niet zijn eerste uitvoering door De

Nederlandse Bachvereniging, maar wel zijn première voor de radio (zie bij radiouitzendingen

1.5).

MEINE FREUNDIN, DU BIST SCHÖN (augustus)

- Eén concert in de Domkerk in Utrecht onder leiding van Jos van Veldhoven met

medewerking van diverse instrumentale en vocale solisten het kader van het Festival Oude

Muziek.

Honderden jaren voor Christus ontstond een verzameling oeroude liefdesliederen. Onder

de naam van koning Salomo werden ze bijeengebracht in het Oude Testament en

sindsdien inspireerden en fascineerden ze ontelbare theologen, mystici en componisten.

Overal doken de poëtische en sensuele teksten op: in de motetten van Schütz, de cantates

van Böhm en Buxtehude en in de muziek van de familie Bach. Ze klonken tijdens de

huwelijksdiensten en zelfs tijdens de feesten die erop volgden, misschien zelfs wel op

Bachs eigen bruiloft.

JOHANNESPASSION - GEORG GEBEL D.J. (1709 – 1753) (november)

- Eén concert in Het Concertgebouw in Amsterdam in het kader van de ZaterdagMatinee.

De ZaterdagMatinee, een samenwerkingsverband van AVRO Radio 4, NPS Radio en de

TROS, loopt inmiddels al 46 jaar en wordt beschouwd als een van de grootste schatten van

de publieke omroep. De Nederlandse Bachvereniging was bijzonder verheugd met de

uitnodiging om op zaterdag 17 november 2007 haar Matineedebuut te maken. Op het

programma stond een bijzonder pakkende passie van de recent uit de vergetelheid

gehaalde componist Georg Gebel de Jongere.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 9


Matthäuspassion

Recensie uit BN/De Stem (alle edities) 2 april 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 10


1.4 Concerten in het buitenland

TOURNEE HOHE MESSE IN VERENIGDE STATEN (april)

- Vijf concerten in de Verenigde Staten onder leiding van Jos van Veldhoven met

medewerking van vocale solisten.

In april 2007 ondernam De Nederlandse Bachvereniging haar tweede tournee naar de

Verenigde Staten. Op het programma stond de Mis in b. kl. “Hohe Messe” van Johann

Sebastian Bach in een versie die in de maanden daarvoor zoveel succes in Nederland had

gekend. Ook in de Verenigde Staten konden onze concerten rekenen op veel bijval van

publiek en pers.

TANGLEWOOD FESTIVAL (juli)

- Twee concerten in Tanglewood in de Verenigde Staten onder leiding van Jos van

Veldhoven met medewerking van vocale solisten.

Onder de noemer NL: A Season of Dutch Arts in the Berkshires presenteerden de

belangrijkste Nederlandse kunstenaars en gezelschappen in Massachusetts (Verenigde

Staten) in de zomer van 2007 een staalkaart van beeldende kunst, dans, muziek, theater en

lezingen over de Nederlandse kunst en cultuur.

In dit kader trad De Nederlandse Bachvereniging twee keer op tijdens het prestigieuze

Tanglewood Festival, een jaarlijks klassieke-muziekfestival dat telkens ruim 350.000

bezoekers trekt. Tijdens het eerste concert stond Bachs Hohe Messe op het programma en

het tweede concert was samengesteld uit vier van Bachs wereldlijke cantates.

TOURNEE SPANJE (oktober)

Vier concerten in Spanje onder leiding van Jos van Veldhoven met medewerking van de

sopraan Dominique Labelle in het kader van het Festival internacional de órgano ‘Catedral

de Léon’.

De Nederlandse Bachvereniging mocht in oktober optreden in de monumentale

kathedralen van Valladolid, Zamora, Palencia en León. Het programma was telkens

samengesteld uit motetten en cantates van Johann Sebastian Bach, Johann Bach, Johann

Michael Bach en Dietrich Buxtehude.

1.5 Radio- en TV-uitzendingen

De Nederlandse Bachvereniging verheugt zich in een groeiende belangstelling van

dagelijkse en wekelijkse radioprogramma's op Radio 4 en Classic FM. Programma's als

Viertakt (NPS), Schepper & Co (NCRV) en Musica Religiosa (IKON) besteden regelmatig

aandacht aan de concerten van het barokensemble en helpen ons zo bij de promotie en de

publiciteit.

De tournee van De Nederlandse Bachvereniging door de Verenigde Staten kreeg ook veel

aandacht van de radio. De volledige uitvoering van de Hohe Messe werd uitgezonden door

WQXR fm in New York en WCVE in Richmond, waarmee het ensemble een luisterpubliek

van 165.000 mensen bereikte. Daarnaast waren er ook uitzendingen van fragmenten van

de Hohe Messe en specials rond de concerten van De Nederlandse Bachvereniging,

waarmee nog eens 3,3 miljoen luisteraars in de Verenigde Staten werden bereikt.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 11


Matthäuspassion

Fragment voorbespreking in NRC Handelsblad 26 maart 2007

Fragment voorbespreking in Het Parool 29 maart 2007

Fragment voorbespreking in de Volkskrant 29 maart 2007

Fragment voorbespreking Trouw 29 maart 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 12


Natuurlijk vonden er in eigen land ook radio-uitzendingen van gehele concerten van

De Nederlandse Bachvereniging plaats:

18 februari 2007 Der Tod Jesu

Uitzending van het concert die ochtend in Muziekcentrum Vredenburg door NPS in het

Middagconcert op Radio 4.

25 augustus 2007 Meine Freundin, du bist schön

Live-uitzending van het concert op 25 augustus 2007 in de Domkerk in het kader van het

Festival Oude Muziek in het Zomeravondconcert op Radio 4.

25 september 2007 Een Requiem voor de Eeuwigheid

door KRO in het Middagconcert

17 november 2007 Johannespassion Gebel

Live-registratie ZaterdagMatinee in samenwerking met AVRO Radio 4, NPS Radio en de

TROS. Herhaling op 20 november.

25 december 2007 Kerstvespers van Monteverdi

door AVRO Klassiek in het Middagconcert

N.B: Van de Johannespassion van Georg Gebel werd ook een televisieregistratie gemaakt die

in 2008 wordt uitgezonden.

1.6 Cd-opnamen

In februari 2007 vond de release plaats van de cd van Bachs Hohe Messe.

De cd is na het Weihnachtsoratorium en de Johannespassion de derde in de reeks

geïllustreerde cd-boxen. Museum Catharijneconvent zorgde net als bij de twee andere cd's

voor de verrijking van het tekstboek met afbeeldingen uit de 'schatkamer' van het museum.

Net als de uitvoeringen in de Verenigde Staten in april en juli 2007 en in december 2006 in

Nederland kon de cd rekenen op veel bijval van pers en publiek.

In augustus 2007 maakte De Nederlandse Bachvereniging opnames voor de cd Meine

Freundin, du bist schön, een verzameling oudtestamentische liefdesliederen die opdoken in

de motetten van Schütz, de cantates van Böhm en Buxtehude en in de muziek van de

familie Bach. De release vindt plaats medio 2008.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 13


Matthäuspassion

Fragment dagboek Jos van Veldhoven in de Volkskrant 7 april 2007

Fragment dagboek Maria Hansen in Het Financieele Dagblad 7 april 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 14


HOOFDSTUK 2 ALGEMENE GANG VAN ZAKEN

2.1 Regionale spreiding

Hoofdstuk 3 laat de volledige regionale spreiding van de concerten van De Nederlandse

Bachvereniging zien. In totaal vond 42% van de concerten in Nederland plaats buiten de

Randstad. Met 52 concerten in Nederland en elf concerten in de Verenigde Staten en

Spanje was De Nederlandse Bachvereniging behoorlijk vertegenwoordigd op de binnen- en

buitenlandse podia.

In 2007 kon De Nederlandse Bachvereniging weer rekenen op financiële steun van de

Gemeente Naarden. In Alkmaar, Zutphen, Kampen en Maastricht kwamen de concerten

ook mede tot stand door bijdragen van de betreffende gemeenten. Daarnaast was er voor

deze plaatsen en voor Groningen en Tilburg sprake van - door De Nederlandse

Bachvereniging verworven - projectsponsoring . Zoveel mogelijk proberen wij hieraan een

structureel karakter te geven, zodat de nog prille publieksopbouw niet al na een paar jaar

door gebrek aan sponsoring of subsidie gefrustreerd hoeft te worden. Om ons

maatschappelijk draagvlak in deze regio’s te verhogen en de risico’s zoveel mogelijk te

verdelen, steunen we op meerdere kleine fondsen en sponsors. Mede hierdoor is dit een

arbeidsintensieve taak.

2.2 Educatie

In het jaarverslag over 2006 meldden we dat De Nederlandse Bachvereniging in het najaar

van 2007 een pilotproject zou starten van een educatief project voor het basisonderwijs dat

tot stand zou komen in samenwerking met Bureau Podium. Het traject liep echter enige

vertraging op, mede door de moeizame verwerving van sponsors en fondsen. Dit proces is

in 2007 wel afgerond en het pilotproject staat nu op de rol voor het voorjaar van 2008. Het

blijft namelijk onze overtuiging dat de lagere school misschien wel de belangrijkste plaats

is om kinderen kennis te laten maken met (barok)muziek.

Voor ons educatieve project Oog in oog met de Matthäuspassion waren in 2007 weer nieuwe

fondsen geworven, waardoor we dit succesvolle project nog een aantal jaren kan worden

uitgevoerd. In 2007 deden 370 leerlingen mee.

In 2007 hebben we het belang van de bijdragen van een aantal (educatie)fondsen aan den

lijve ondervonden. Zonder deze fondsen zouden de educatieve programma’s van

De Nederlandse Bachvereniging niet tot stand zijn gekomen. We danken ze hartelijk voor

het in ons gestelde vertrouwen.

2.3 Beleidsplan 2009 – 2012

In 2007 hebben diverse geledingen binnen De Nederlandse Bachvereniging zich

beziggehouden met het Beleidsplan 2009 - 2012. Het plan is inmiddels voorgelegd aan het

nieuwe Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten +.

De nadruk in het beleidsplan ligt niet zozeer in de groei van het aantal concerten en

activiteiten, maar in zogenoemde verdieping. De Nederlandse Bachvereniging streeft

zoveel mogelijk naar een authentieke beleving van haar repertoire.

Geïnteresseerden kunnen het beleidsplan opvragen bij het kantoor van De Nederlandse

Bachvereniging.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 15


Schlagt, Künstler! die Pauken

Recensie uit De Telegraaf 25 mei 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 16


2.4 Personeel en kantoor

Per 1 oktober verliet zakelijk leider Maria Hansen De Nederlandse Bachvereniging om als

zakelijk directeur aan de slag te gaan bij de Stadsschouwburg en Philharmonie Haarlem.

Meer dan tien jaar was Maria Hansen hét zakelijke gezicht van De Nederlandse

Bachvereniging. Onder haar leiding en die van artistiek leider Jos van Veldhoven is

De Nederlandse Bachvereniging zowel nationaal als internationaal uitgegroeid tot één van

de meest succesvolle en geliefde ensembles voor oude muziek. Wij danken Maria dan ook

enorm voor haar gedrevenheid en wensen haar veel succes in haar nieuwe functie.

Het bestuur van Stichting De Nederlandse Bachvereniging heeft per 1 november 2007

Mark Vondenhoff aangesteld als de nieuwe zakelijk leider. Vondenhoff was hiervoor

algemeen directeur van Amsterdam Sinfonietta, een functie die hij ruim zes jaar heeft

vervuld.

Samen met de groei van het aantal activiteiten en verschillende concerten werd de laatste

jaren de roep om meer ondersteuning vanuit de zakelijke organisatie steeds luider. In 2007

is een nieuwe organisatiestructuur uitgewerkt en in het verlengde daarvan is een aantal

nieuwe functies gecreëerd.

In de functie van coördinator financiën en subsidiewerving is Liesbeth van der Luit

aangenomen. Zij zal zich met name toeleggen op de broodnodige fondsenwerving om de

vele plannen die bestaan ook financieel haalbaar te maken. Sara Pleyte ondersteunt als

directiesecretaresse zowel de zakelijk leider als de productieleider in veel van hun

administratieve werkzaamheden.

Voor de communicatie en marketing was ook meer ondersteuning nodig: Sytske Slager

maakte de overstap van publieksservice naar marketing & communicatie en Harold

Kerkhof maakte promotie tot coördinator van de afdeling marketing & communicatie.

Hoofd publieksservice Marit Boersma is sinds oktober tijdelijk met zwangerschapsverlof.

Haar taken worden waargenomen door Edda Grol. Zij wordt in haar werkzaamheden

ondersteund door Herma van Boheemen die in de zomer werd aangenomen als nieuwe

assistent publieksservice.

Naast de vele nieuwe gezichten op het kantoor van De Nederlandse Bachvereniging

hielpen de vaste vrijwilligers Christien van Oostveen en Rom Molemaker ons nog steeds

regelmatig op kantoor. De echtparen Beun en Berkhout controleren al jarenlang bij elk

concert in de Grote Kerk in Naarden de kaartjes en bemannen de tafels met

programmaboekjes. Wij danken alle vrijwilligers die gedurende 2007 wederom hun tijd

gaven aan De Nederlandse Bachvereniging hartelijk.

2.5 Website

De ontwikkelingen op het gebied van e-communicatie gaan razendsnel. Wat vijf jaar

geleden nog doorging voor de nieuwste techniek, is nu al weer achterhaald. De

Nederlandse Bachvereniging vaart mee met deze ontwikkelingen. Dit heeft in 2007 geleid

tot een nieuwe website, gebouwd door het internetbedrijf Vitamine C en mede mogelijk

gemaakt door een substantiële sponsorbijdrage.

Niet alleen de vormgeving is veranderd, maar ook de structuur zodat mensen eenvoudiger

de informatie kunnen vinden die ze nodig hebben.

Ook websites kunnen steeds meer tegemoet komen aan persoonlijke wensen van

bezoekers. Aan de website van De Nederlandse Bachvereniging zijn bijvoorbeeld

onderdelen toegevoegd, die alleen voor vrienden toegankelijk zijn.

Rond de tournee door de Verenigde Staten is tevens een weblog van start gegaan.

Geïnteresseerden konden gebruik maken van een RSS-feed, zodat ze gemakkelijk op de

hoogte worden gesteld van nieuwe bijdragen op het weblog.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 17


De Keizering zingt!

Interview met sopraan Dominique Labelle als voorbespreking in Dagblad van het Noorden,

Leeuwarder Courant, Noordhollands Dagblad en Gooi- en Eemlander

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 18


Een en ander heeft zijn effect gehad op het aantal bezoeken aan de website en het aantal

verkochte kaarten via de website.

In 2007 bezochten 36.000 unieke bezoekers de website van De Nederlandse

Bachvereniging. Een aanzienlijk percentage (64%) was nieuwe bezoeker.

Inmiddels gaat 44% van de kaartverkoop via de website, wat een uitzonderlijk percentage

is in de culturele sector.

In het kader van het Buxtehudejaar maakte De Nederlandse Bachvereniging ook een

website die speciaal gemaakt was rond de Deens-Duitse componist Dietrich Buxtehude.

Zie verder hierover hoofdstuk 4.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 19


De Keizerin zingt!

Recensie in de Volkskrant 25 oktober 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 20


2.6 Stichting Vrienden van De Nederlandse Bachvereniging

Het aantal vrienden van De Nederlandse Bachvereniging stond de laatste jaren wat onder

druk. In 2007 was er echter weer sprake van een voorzichtige stijging van het aantal

vrienden. Het ensemble kon rekenen op de financiële en morele steun van ruim

drieduizend vrienden.

Opvallend is het aantal vrienden dat zich door een eenmalige hoge bijdrage heeft

aangemeld als vriend voor het leven.

In 2007 heeft het bestuur besloten tot een verhoging van de kosten van het lidmaatschap.

Deze verhoging zal worden ingevoerd per 2008. Door toenemende kosten vond het

bestuur een dergelijke verhoging gerechtvaardigd. Het bestuur vertrouwt op voldoende

draagvlak bij de vrienden.

Het bestuur van de Stichting Vrienden van De Nederlandse Bachvereniging is in 2007

versterkt met twee nieuwe krachten. Door toetreding van de klavecinist Siebe Henstra

hoopt de stichting de band tussen de vrienden en de musici te versterken.

Pol Schevernels is in de wereld van de communicatiestrategen een bekende naam. Met

behulp van zijn kennis hoopt het bestuur het lidmaatschap van de stichting weer breed

onder de aandacht te krijgen van de regelmatige bezoekers van De Nederlandse

Bachvereniging.

2.7 Fondsenwerving

Halverwege 2007 is Liesbeth van der Luit in dienst getreden van De Nederlandse

Bachvereniging in de functie van coördinator financiën & subsidiewerving. Zoals de naam

van haar functie al aangeeft, zal zij zich mede toeleggen op het verwerven van de

broodnodige extra fondsen en subsidies.

In het jaar 2000 is het Bachfonds in het leven geroepen om bijzondere artistieke wensen

mede mogelijk te maken met een extra financiële ondersteuning. Ruim vijftig vrienden

steunen via een lijfrenteconstructie dit fonds.

De Nederlandse Bachvereniging verheugt zich al jaren in de aanzienlijke financiële steun

van een groot aantal bedrijven. De sponsors kiezen er ook steeds vaker voor om met hun

gasten een of meerdere concerten te bezoeken. Het verheugt ons zeer dat we op deze

manier onze samenwerking met deze partners kunnen verstevigen. De steun van de

bedrijven is onmisbaar om de vele plannen die bestaan mogelijk te maken.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 21


De Keizerin zingt!

Recensie in Leeuwarder Courant (alle edities) 15 oktober 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 22


HOOFDSTUK 3 BEZOEKCIJFERS EN CONCERTENSPREIDING

3.1 Concert- en bezoekersaantallen in Nederland

Hieronder achtereenvolgens: plaats en concertaantal (idem vorig jaar).

Aardenburg 1 (1)

Alkmaar 1 (1)

Amsterdam 9 (7)

Apeldoorn 0 (1)

Arnhem 1 (1)

Den Bosch 2 (0)

Den Haag 4 (2)

Eindhoven 2 (2)

Groningen 3 (3)

Haarlem 1 (2)

Kampen 3 (2)

Leeuwarden 1 (1)

Leiden 1 (0)

Maassluis 1 (0)

Maastricht 2 (2)

Naarden 10 (10)

Rotterdam 2 (1)

Tilburg 2 (2)

Utrecht 3 (9)

Zutphen 3 (3)

Zwolle 2 (0)

In 2007 gaf De Nederlandse Bachvereniging 54 concerten in Nederland.

Ter vergelijking: in 2006 waren dat er 50.

Totaal aantal bezoekers in Nederland: 34.714

Gemiddeld aantal bezoekers per concert in Nederland: 655

De bezoekcijfers lagen in 2007 lager dan in andere jaren. De belangrijkste verklaring

hiervoor is gelegen in het hoge percentage concerten dat de Bachvereniging heeft

uitgevoerd buiten de randstad (zie pagina 25). Niet alleen wat betreft aantallen blijft de

publieke belangstelling daar achter, maar ook zijn de bezoekerscapaciteiten van deze -

veelal historische - locaties kleiner.

Een ander deel van de verklaring is gelegen in het ‘gedurfde’ repertoire. In 2006 waren er

lange tournees met onder meer het Requiem van Mozart en de Hohe Messe van Bach, die er

om bekend staan veel publieke belangstelling te genereren. Met concerten als Death &

Devotion, Schlagt, Künstler! die Pauken, De Keizerin zingt! en Kerstvespers van Monteverdi

voerde De Nederlandse Bachvereniging weliswaar artistiek belangwekkende composities

uit, maar bleven de bezoekcijfers wat achter.

Last but not least: het aantal uitvoeringen van de Matthäuspassion was in 2007 met negen

substantieel kleiner dan de twaalf uit 2006.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 23


Een Requiem voor de Eeuwigheid

Recensie Noordhollands Dagblad (alle edities) 7 november 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 24


3.2 Concertenspreiding in Nederland

42 % buiten de randstad

65 % buiten de vier grote steden

Ter vergelijking: in 2006 vond 38% van de concerten plaats buiten de randstad en 62%

buiten de vier grote steden.

3.3 Deelname overige activiteiten

Het publiek nam tevens deel aan de volgende overige activiteiten:

• Concertarrangementen (stadswandeling, rondleiding kerk, diner, concert, soms

overnachting):

Utrecht, 28 januari 2007 13 personen

Maastricht, 14 maart 2007 15 personen

Zutphen, 23 mei 2007 4 personen

Maassluis, 26 mei 2007 9 personen

Den Bosch, 9 september 2007 214 personen

Leeuwarden, 13 oktober 2007 19 personen

Amsterdam, 10 november 2007 21 personen

Haarlem, 23 december 2007 30 personen

• In totaal namen ca. 370 leerlingen deel aan de verschillende onderdelen van het

educatief project Matthäuspassion.

3.4 Buitenland

Hieronder treft u de concertlocaties, data en bezoekersaantallen van de concerten van

De Nederlandse Bachvereniging in het buitenland.

Tournee Verenigde Staten

April 2007

Woensdag 18 New York, Metropolitan Museum 500

Donderdag 19 Ann Arbor, St. Francis of Assisi Church 1000

Zaterdag 21 Berkeley, First Congregational Church 700

Zondag 22 Seattle, Town Hall 800

Dinsdag 24 Richmond (Virginia), Modlin Center for the Arts 400

N.B.: Alle concerten waren uitverkocht.

Concerten in het kader van NL: A season of Dutch Arts in the Berkshires en Tanglewood Festival

Juli 2007

Woensdag 25 Tanglewood, Seiji Ozawa Hall 1700

Donderdag 26 Tanglewood, Seiji Ozawa Hall 1300

N.B.: De concertzaal zat in beide gevallen helemaal vol. Daarnaast waren de deuren naar

het park geopend waar nog honderden mensen zaten te luisteren naar De Nederlandse

Bachvereniging. De bezoekersaantallen zijn dus gemaakt op basis van schattingen.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 25


Tanglewood

Recensie uit de Berkshire Eagle 28 juli 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 26


Tournee Spanje

Oktober 2007

Donderdag 18 Catedral de Zamora 400

Vrijdag 19 Catedral de Palencia 550

Zaterdag 20 Catedral de Valladolid 1000

Zondag 21 Catedral de León 1000

N.B.: Voor activiteiten in kerken in Spanje is het niet toegestaan om entreegeld te heffen.

De bezoekersaantallen zijn dus gemaakt op basis van schattingen. De kathedralen in

Palencia, Valladolid en León zaten nagenoeg vol.

Uit het Spaans vertaalde recensie uit Tiempo di Musica

De Nederlandse Bachvereniging

Dirigent: Jos van Veldhoven

Sopraan: Dominique Labelle

Werken van J.S. Bach en Buxtehude

Georganiseerd in het kader van het sociaal-culturele programma van de Caja España

Concert in de Kathedrale Kerk op 20 oktober 2007

HET SERENE GENOT VAN BAROKMUZIEK

Het sociaal-culturele programma van de Caja España biedt de laatste jaren concerten van een

hoog niveau, vaak uitgevoerd door vooraanstaande barokensembles. Voorafgaand aan het

concert wijdde Samuel Rubio enige woorden aan Luis María Isusi, de onlangs overleden

kanunnik van de kathedrale kerk.

De voorgangers van Johan Sebastiaan Bach openden het concert. Allereerst was daar de

cantate Unser Leben ist ein Schatten van Johan Bach. Bij dit werk haakte het koor vanaf het

achterste gedeelte van de kathedraal aan bij het ensemble waardoor precies het juiste sombere

register werd verkregen dat bij deze tekst past. In Ach wie sehnlich wart ich der Zeit konden we

de sporen horen van een stijl die later bij grote Bach zijn uiteindelijke vorm zou vinden.

Daarna ontdekten we de zeldzame schoonheid van Buxtehudes muziek: heldere, homogene,

perfect ingezette en krachtige stemmen, tezamen met de subtiele klank van originele

instrumenten gaven in een wonderbaarlijk evenwicht de gemoedsrust van de teksten weer. Het

beste moest nog komen: de cantate Ich bin vergnügt mit meinem Glücke van J.S. Bach, waarin

de sopraan Dominique Labelle met volle en zekere stem schitterde in het middelste register en

subtiel de weg volgde die de prachtige hobomelodie uitstippelde. Een klein juweel dat plaats

maakte voor een werk van zeer gevarieerde originaliteit: Jesu, meines Lebens Leben (Bux WV

62). In dit stuk heeft elk noot een grote expressieve waarde die door het ensemble met grote

muzikale overgave werd uitgevoerd waarbij met name de finale past in wat we wel het serene

genot van de beste barokmuziek mogen noemen.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 27


Schlagt, Künstler! die Pauken

Recensie uit de Stentor (alle edities) 25 mei 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 28


HOOFDSTUK 4 UITGELICHT - BUXTEHUDEJAAR

In 2007 was het 300 jaar geleden dat Dietrich Buxtehude stierf. Johann Sebastian Bach was

op dat moment nog maar 22 jaar oud. Handel en Mattheson gingen in hun tijd maar wat

graag op bezoek bij de Deens-Duitse componist en ook voor de jonge Bach was het een

dierbare wens om hem te ontmoeten. Hij reisde 400 kilometer te voet van Arnstadt naar

Lübeck om de grote meester te ontmoeten . De reis duurde niet vier weken - zoals

afgesproken -, maar vier maanden en dat leverde hem thuis een fikse ruzie op. Voor Bach

was het echter een noodzakelijke reis “om het een en ander met betrekking tot Buxtehudes

kunst te begrijpen”. Bach had Buxtehude leren kennen en zou hem in de rest van zijn

leven niet meer loslaten. Buxtehude mag met recht de muze van Bach genoemd worden.

Dietrich Buxtehude was organist van de Marienkirche in Lübeck, een van de meest

prestigieuze muzikale functies van zijn tijd. Net als Bach was hij zeer honkvast. Bijna

veertig jaar werkte hij op dezelfde plek, maar zijn reputatie reikte tot ver daarbuiten. Naast

een geweldig organist met een fenomenale pedaaltechniek, een groot improvisator en een

creatieve componist, was Buxtehude ook organisator, manager en fondsenwerver. Zijn

openbare concerten, ook wel Abendmusiken genoemd, waren spraakmakend en trokken de

belangstelling van vele burgers en buitenlui.

Buxtehude is in de ogen van veel liefhebbers en kenners van barokmuziek nog steeds een

componist van grote waarde, maar helaas voor het grote publiek in de vergetelheid geraakt.

Met het Buxtehudejaar ging een schatkamer open: het publiek van veel barokensembles en

solisten heeft kennis kunnen maken met zijn orgelwerken, kamermuziek,

koraalbewerkingen, cantates en variaties. De muziek van Buxtehude blijkt nu tot de beste te

behoren van de zeventiende eeuw. Enorme variatie in teksten, een persoonlijke

inhoudelijke benadering daarvan en innovatieve compositietechnieken onderscheiden hem

van zijn tijdgenoten. In zijn werken over lijden en dood wordt met een minimum aan noten

en zonder overdadige virtuositeit toch maximale expressie bereikt.

De Nederlandse Bachvereniging deed met drie concertreeksen ook mee aan het

Buxtehudejaar. Artistiek leider Jos van Veldhoven stelde een schitterend overzicht van het

oeuvre van de componist samen. Op het programma van Death & Devotion stond een

ruime selectie werken van de gelijknamige cd die De Nederlandse Bachvereniging in 2004

met veel succes uitbracht. Aardig aan dit concert was dat Buxtehude, de eeuwige voorloper

van Bach, deze keer zelf door voorlopers werd omringd. In de vocaal-instrumentale muziek

van Franz Tunder, Matthias Weckman, Christian Ritter en natuurlijk Buxtehude zelf

stonden stemmige verklankingen van mystieke bijbel- en devotieteksten centraal.

Het programma Van Buxtehude naar Bach bestond uit instrumentale kamermuziek en

verbond de kunst van Buxtehude met die van Bach. Hierin kwam Buxtehudes fijngevoelige

emotionaliteit uitvoerig aan bod in zijn werk voor viool, viola da gamba en klavecimbel.

Het cantateprogramma Schlagt, Künstler! die Pauken was in de geest van de legendarische

‘Abendmusiken’ die Buxtehude in de zeventiende eeuw zelf organiseerde. Naar het

voorbeeld van Amsterdam en Utrecht lieten kooplieden zich tijdens de 'Abendmusiken'

voorspelen door Buxtehude en zijn muzikanten. De kooplieden konden hun dank uiten

door geestdrift, maar nog beter door hun beurs te laten rinkelen. Hoe genereuzer de

kooplieden, hoe meer muzikanten Buxtehude betrok bij de zaak. En deze aanpak werkte:

met de jaren werd het aantal medewerkers uitgebreid tot 24 zangers en veertien

instrumentalisten. Deze fameuze uitvoeringen moeten door Johann Sebastian Bach

bezocht geweest zijn en hem hebben geïnspireerd tot dergelijk reusachtige stukken.

De titel van dit programma Schlagt, Künstler! die Pauken is ontleend aan de muziek die

Buxtehude in 1681 schreef voor het huwelijk van de advocaat Joachim von Dalen met de

dochter van de burgemeester van Lübeck Catharine Margarethe Baurerin von Hachenburg.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 29


Schlagt, Künstler! die Pauken

Recensie uit Trouw 24 mei 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 30


Omdat dit een belangrijk huwelijk was, maakte Buxtehude een groots bezette cantate,

waarin natuurlijk trompetten en pauken niet konden ontbreken.

In de aanloop naar het jubeljaar verscheen de cd van Buxtehudes Membra Jesu Nostri. Deze

vroege bijdrage aan het Buxtehudejaar werd door de nationale en internationale pers

laaiend enthousiast ontvangen. Het Franse klassieke muziek-magazine Diapason gaf deze

cd een zogenoemde ‘Diapason d’Or’ en voor het Duitse tijdschrift Toccata alte Musik

aktuell was het de ‘Cd des Monats’.

Zowel deze cd als Death & Devotion werden in de pauzes en na afloop van onze

Buxtehudeconcerten zeer goed verkocht.

Om het een en ander te ondersteunen maakte De Nederlandse Bachvereniging een

website die volledig over de componist Dietrich Buxtehude ging. Muziek van Buxtehude,

interviews met Jos van Veldhoven, vocale solisten en instrumentalisten maakten de

componist weer levendig. De website werd zeer goed bezocht en had een gunstige

uitwerking op de bezoekcijfers van de concerten van De Nederlandse Bachvereniging,

maar ook van Buxtehudeconcerten van de andere ensembles en solisten, zo bleek uit

diverse gesprekken met collega’s.

De reacties van pers en publiek waren zeer bemoedigend en het is onze overtuiging dat

Dietrich Buxtehude met het jubeljaar uit de vergetelheid is gehaald. De Nederlandse

Bachvereniging heeft daar een groot aandeel in gehad.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 31


Kerstvespers van Monteverdi

Recensie uit Trouw 24 december 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 32


HOOFDSTUK 5 FINANCIËN

Het financiële jaar 2007 sluit met een negatief resultaat.

Dit negatieve resultaat wordt opgevangen door de positieve resultaten die De Nederlandse

Bachvereniging heeft gehad over de afgelopen jaren.

Exploitatie 2007 Exploitatie 2006

INKOMSTEN

Recettes en uitkoopsommen 1.296.468 1.134.938

Overige projectbijdragen*

346.676

125.878

Subsidie OCW

478.103

467.809

Ondersteuning 40.546 40.842

Vrienden 82.000 87.500

Sponsorgelden 54.454 69.454

Overige inkomsten 55.686 26.436

Totaal inkomsten 2.353.933 1.952.857

UITGAVEN

Kosten projecten incl. honoraria 1.774.043 1.354.313

Personeelskosten 425.555 380.493

Algemene kosten 97.598 91.836

Alg. koor- en orkestkosten 9.951 11.634

Publiciteits- en verkoopkosten 49.799 66.342

Huisvesting 17.684 22.577

Afschrijvingen 16.640 13.187

Totaal uitgaven 2.391.270 1.940.382

SALDO

Rentebaten

Rentelasten

Resultaat deelneming Bachprodukties

-37.337

670

-2.109

-15.062

12.475

2.927

-1.080

3.269

RESULTAAT -53.838 17.591

* inclusief subsidiebijdragen van de Gemeente Naarden, Kampen, Zutphen, Alkmaar en Maastricht.

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 33


Kerstvespers van Monteverdi

Recensie uit Gooi- en Eemlander 24 december 2007

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 34


HOOFDSTUK 6 AFSLUITING

De totstandkoming van ons jaarverslag viel altijd al in de drukke periode rond de

uitvoeringen van de Matthäuspassion en het uitbrengen van onze abonnementenfolder. Dit

jaar waren elementen als het vroeg vallen van Pasen, het afronden en indienen van onze

meerjarensubsidieaanvraag, onze eerste tournee naar Japan en de overdracht naar een

nieuwe zakelijk leider ook nog bijkomende aandachtsgebieden. Toch heeft dat ons er niet

van weerhouden voor Goede Vrijdag een verkort jaarverslag aan te kunnen bieden aan

enkele van onze belangrijke ‘stakeholders’. In deze nieuwe uiting proberen we zeer beknopt

een beeld te geven van het jaar. Grafieken en tabellen geven een helder overzicht van de

(financiële) kerngegevens. Het oude vertrouwde jaarverslag, zoals dat nu voor u ligt, blijft

een belangrijke functie behouden voor het totale overzicht, de volledige verslaglegging en

het kan uitgebreider stilstaan bij de ontwikkelingen door het jaar heen.

Het is altijd een teleurstelling als de cijfers niet hetzelfde rooskleurige beeld geven als de

artistieke prestaties. Tegenvallende financiële resultaten komen gedeeltelijk door het

gecalculeerde risico wat af en toe is genomen. Het typeert ook het artistieke belang dat we

aan onze projecten hebben gegeven. Risicoloos programmeren past niet bij onze

ensemblesector, wel verantwoord en cultureel ondernemen. Dat is dan ook de fase waar

we momenteel weer druk mee bezig zijn voor de toekomst: artistieke uitgangspunten

vertalen in haalbare en interessante projecten.

Een spannende factor in onze toekomstplannen is de wijziging van subsidiëring: de directe

verantwoordelijkheid en de uitvoering van de meerjarensubsidies wordt voor de gehele

ensemblesector van het ministerie van OCW overgeheveld naar het nieuwe Nederlands

Fonds voor de Podiumkunsten +. Hoewel we een gezonde dosis bezorgdheid hebben over

deze ingrijpende wijziging, wensen we de directie en medewerkers van het nieuwe fonds

veel succes, sterkte en wijsheid bij de totstandkoming van de nieuwe organisatie, op te

stellen reglementen en procedures.

Op korte termijn komt iets anders spannends op ons pad: in 2008 vieren we het feit dat Jos

van Veldhoven 25 jaar onze artistiek leider is. Met zijn aantreden zijn we overgestapt op de

authentieke uitvoeringspraktijk. In oktober 2008 zullen we hier stil bij staan met een

zevental uitvoeringen door het hele land van Die Schöpfung van Joseph Haydn. Een lang

gekoesterde wens van Jos en onze musici.

Ook in 2007 ontvingen we weer ontzettend veel steun voor onze ideeën van onze

bestuurders. We kunnen hen dan ook niet voldoende bedanken voor hun support, inzet en

enthousiasme. Onze medewerkers op kantoor en rond de concerten waren van

onschatbare waarde voor het realiseren van deze ideeën. Zonder hen was het onmogelijk

geweest en we zijn hen allen zeer erkentelijk. We hopen dat de in 2007 doorgevoerde

wijzigingen op kantoor ons voor de toekomst nog slagvaardiger zullen maken.

Last but not least: op het podium klinken elk concert weer al die prachtige noten; klanken

waardoor iedereen duidelijk weet waarom we dit allemaal doen: onze musici verdienen

meer lof dan alleen het applaus na de concerten. We brengen hen daarvoor onze hulde toe.

En heel veel dank voor hun bevlogen uitvoeringen!

Jos van Veldhoven Mark Vondenhoff

artistiek leider zakelijk leider

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 35


BIJLAGE 1 PROGRAMMAOVERZICHT 2007

PROGRAMMA DEATH & DEVOTION

Christian Ritter (1645/8-1717/25)

O amantissime sponse Jesu

Franz Tunder (1614-1667)

O Jesu dulcissime

An Wasserflüssen Babylon

Ach Herr, lass deine lieben Engelein

Matthias Weckman (1616/9-1674)

Wie liegt die Stadt so Wüste

Dietrich Buxtehude (1637-1707)

Herr, wenn ich nur dich habe BuwWV 38

Auf, Saiten auf! BuxWV 115

Sonate in G BuxWV 271

Wo ist doch mein Freund geblieben? BuxWV 111

UITVOERENDEN

Solisten van De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven, dirigent

Johannette Zomer, sopraan

Peter Harvey, bas

28 januari 2007 Utrecht, MC Vredenburg

29 januari 2007 Rotterdam, Lambertuskerk

30 januari 2007 Amsterdam, Waalse Kerk

1 februari 2007 Zutphen, Hanzehof

2 februari 2007 Naarden, Grote Kerk

3 februari 2007 Kampen, Bovenkerk

PROGRAMMA DER TOD JESU in het kader van de Nederlandse Muziekdagen

Christian Ernst Graf (1723 - 1804)

Der Tod Jesu

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

Marieke Steenhoek sopraan

Mirjam Schreur alt

Marcel Beekman tenor

Hugo Oliveira bas

18 februari 2007 Utrecht, Muziekcentrum Vredenburg

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


PROGRAMMA VAN BUXTEHUDE NAAR BACH

Dietrich Buxtehude (ca. 1637-1707)

Triosonate in F gr.t. BuxWV 252

Suite in C gr.t. BuxWV 230

Triosonate in d kl.t. BuxWV 257

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Sonate in g kl.t. BWV 1029

Chaconne uit de partita BWV 1004

Sonate in viool G gr.t. BWV 1019

UITVOERENDEN

Ryo Terakado, viool

Mieneke van der Velden, viola da gamba

Siebe Henstra, clavecimbel/clavichord

6 maart 2007 Amsterdam, Waalse Kerk

7 maart 2007 Groningen, Pelstergasthuis

9 maart 2007 Rotterdam, Pelgrimvaderskerk

PROGRAMMA MATTHÄUSPASSION

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Matthäuspassion BWV 244

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Richard Egarr, dirigent

Gerd Türk, evangelist

Bas Ramselaar, Christus

Maria Cristina Kiehr, sopraan

Wilke te Brummelstroete, alt

Andrew Tortise, tenor

Giles Underwood, bas

29 maart 2007 Tilburg, Concertzaal

30 maart 2007 Naarden, Grote Kerk

31 maart 2007 Aardenburg, St. Baafskerk

1 april 2007 Amsterdam, Het Concertgebouw

3 april 2007 Utrecht, MC Vredenburg

4 april 2007 Naarden, Grote Kerk

5 april 2007 Naarden, Grote Kerk

6 april 2007 Naarden, Grote Kerk

7 april 2007 Naarden, Grote Kerk

PROGRAMMA LAMENTATIES

François Couperin (1668-1733)

Lamentaties

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


UITVOERENDEN

La Sfera Armoniosa, op uitnodiging van De Nederlandse Bachvereniging

Johannette Zomer sopraan

Keren Motseri sopraan

Joshua Cheatham viola da gamba

Menno van Delft orgel

Mike Fentross theorbe en muzikale leiding

6 april 2007 Naarden, Grote Kerk

7 april 2007 Naarden, Grote Kerk

PROGRAMMA HOHE MESSE

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Mis in b k.t. BWV 232 ‘Hohe Messe’

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

Dorothee Mields sopraan

14 maart 2007 Maria Keohane sopraan

Johannette Zomer sopraan

Matthew White alt

Charles Daniels tenor

14 maart William Towers alt

Peter Harvey bas

14 maart 2007 Maastricht, OLV Basiliek

16 april 2007 Kampen, Bovenkerk

PROGRAMMA SCHLAGT, KÜNSTLER! DIE PAUKEN

Dietrich Buxtehude (ca. 1637-1707)

‘Schlagt, Künstler! die Pauken’ BuxWV 122

‘Herzlich hab ich Dich, o Herr’ BuxWV 41

‘Frohlocket mit Händen alle Völker’ BuxWV 29

‘Nimm von uns Herr’ BuxWV 78

‘Wie wird erneuet, wie wird erfreuet’ BuxWV 110

‘Jesu, meines Lebens Leben’ BuxWV 62

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven, dirigent

Maria Keohane, sopraan

Barbara Kozelj, mezzosopraan

Elisabeth Popien, alt

Marcel Beekman, tenor

Bas Ramselaar, bas

Leo van Doeselaar, orgel

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


22 mei 2007 Amsterdam, Muziekgebouw aan ‘t IJ

23 mei 2007 Zutphen, Walburgiskerk

24 mei 2007 Den Haag, Dr Anton Philipszaal

25 mei 2007 Groningen, Martinikerk

26 mei 2007 Maassluis, Grote Kerk

PROGRAMMA MEINE FREUNDIN, DU BIST SCHÖN in het kader van

Festival Oude Muziek

Heinrich Schütz (1585-1672)

Stehe auf, meine Freundin

Georg Böhm (1661-1733)

Mein Freund ist mein

Dietrich Buxtehude (1637-1707)

Drei schöne Dinge sind

Johann Christoph Bach (1642-1702)

Meine Freundin, du bist schön

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Der Herr denket an uns BWV196

UITVOERENDEN

Solisten van De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

Johannette Zomer sopraan

Marcel Beekman tenor

Bas Ramselaar bas

25 augustus 2007 Utrecht, Domkerk

PROGRAMMA VRIENDENCONCERT ‘BASSO CONTINUO'

UITVOERENDEN

Solisten en instrumentalisten van De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven toelichter

8 september 2007 Jheronimus Bosch Art Center, Den Bosch (matinee)

8 september 2007 Jheronimus Bosch Art Center, Den Bosch (avondconcert)

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


PROGRAMMA UIT DE SCHADUW VAN DE MEESTERS

Joseph Haydn (1732-1809)

Trio's opus 38

Friedrich Hartmann Graf (1727-1795)

Trio in D gr.t.

Anton Reicha (1770-1836)

Mozart variaties opus 51

UITVOERENDEN

Marten Root fluit

Johannes Leertouwer viool

Viola de Hoog cello

29 september 2007 Den Haag, Lutherse Kerk

30 september 2007 Naarden, MC Frits Philips

2 oktober 2007 Amsterdam, Waalse Kerk

PROGRAMMA DE KEIZERIN ZINGT!

Joseph Haydn (1732-1809)

Kyrie, Sanctus en Agnus Dei uit Missa in angustiis ‘Nelsonmis’

Te Deum voor keizerin Marie Thérèse

Symfonie nr.60 ‘Il distratto’

Michael Haydn (1737-1806)

Gloria en Credo uit ‘Missa subtitulo Sanctae Theresiae’

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

Dominique Labelle sopraan

Carina Vinke alt

Marcel Beekman tenor

Robbert Muuse bas

10 oktober 2007 Den Haag, Dr Anton Philipszaal

12 oktober 2007 Zutphen, Walburgiskerk

13 oktober 2007 Leeuwarden, De Harmonie

14 oktober 2007 Groningen, De Oosterpoort

15 oktober 2007 Naarden, Grote Kerk

23 oktober 2007 Amsterdam, Het Concertgebouw

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


PROGRAMMA EEN REQUIEM VOOR DE EEUWIGHEID

Francesco Cavalli (1602-1676)

Missa pro defunctis

Alessandro Della Ciaia (1636-1666)

Lamentatio Virginis in dispositione Filii de cruce

Domenico Scarlatti (1685-1757)

Stabat Mater

UITVOERENDEN

Solisten van De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

22 september 2007 Maastricht, Onze Lieve Vrouwe Basiliek

6 november 2007 Alkmaar, Grote Kerk

8 november 2007 Kampen, Bovenkerk

10 november 2007 Amsterdam, Waalse Kerk

PROGRAMMA JOHANNESPASSION GEBEL in het kader van

ZaterdagMatinee in samenwerking met NPS, AVRO en TROS

Georg Gebel d.J. (1709 - 1753)

Johannespassion, der leidende, sterbende und begrabene Jesus

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Jos van Veldhoven dirigent

Marcel Beekman tenor (evangelist)

Jochen Kupfer bas (Jezus)

Bas Ramselaar bas (Pilatus)

Martina Rüping sopraan

Tim Mead countertenor

Benjamin Hulett tenor

Kevin Skelton tenor

17 november 2007 Amsterdam, Het Concertgebouw

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


PROGRAMMA KERSTVESPERS VAN MONTEVERDI

Claudio Monteverdi (1567-1643)

Kerstvespers (gebaseerd op de Mariavespers van 1610)

UITVOERENDEN

De Nederlandse Bachvereniging

Rinaldo Alessandrini dirigent

Anna Simboli sopraan

Monica Piccinini sopraan

Luca Dordolo tenor

Gianluca Ferrarini tenor

Marcel Beekman tenor/alt

Sergio Foresti bas

12 december 2007 Amsterdam, Westerkerk

13 december 2007 Leiden, Pieterskerk (Beslotenconcert voor Achmea)

14 december 2007 Tilburg, Concertzaal

15 december 2007 Eindhoven, Muziekcentrum Frits Philips

18 december 2007 Zwolle, Broerenkerk (Beslotenconcert voor Achmea)

19 december 2007 Zwolle, Broerenkerk (Beslotenconcert voor Achmea)

20 december 2007 Den Haag, Dr Anton Philipszaal

21 december 2007 Naarden, Grote Kerk

22 december 2007 Arnhem, Musis Sacrum

23 december 2007 Haarlem, Philharmonie

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 1


BIJLAGE 2 PERSONALIA

dagelijks bestuur (ultimo 2007)

Aart van Bochove voorzitter

drs. Kees Beuving secretaris

drs. Henk van Wijk penningmeester

Peter Bree

algemeen bestuur (ultimo 2007)

drs. Anja van den Einden

drs. Harry Hendriks

drs. Kees Storm

leiding

Jos van Veldhoven artistiek leider

Maria Hansen (tot 1 oktober 2007), Mark Vondenhoff (per 1 november 2007) zakelijk leider

bureau

afdeling productie

Erik van Lith coördinator, Hilde Van Ruymbeke koormedewerker, Jacques de Rijck

medewerker podium en vervoer, Gerrit Maas medewerker podium, Jan Hemmer bibliothecaris

afdeling marketing & communicatie

Harold Kerkhof coördinator, Hans Schimmel manager marketing, Sytske Slager medewerker

marketing & communicatie, Edda Grol hoofd publieksservice (wnd.),

Marit Boersma hoofd publieksservice, Herma van Boheemen en

Catrien Posthumus Meyjes medewerkers publieksservice

afdeling financiën & subsidiewerving

Liesbeth van der Luit coördinator, Martin Scholten financieel medewerker

Sara Pleyte directiesecretaresse

Wilma van Egmond bestuurssecretaresse

Pedro Stubert, Wim Helder medewerkers vriendenstand

Rom Molemaker, Christien van Oostveen vrijwilligers

bestuur stichting vrienden van de nederlandse bachvereniging

mr. Laetitia Griffith voorzitter

Marian van der Meer vice-voorzitter

drs. Ing. Simon Schaap RA penningmeester

mr. Erik Habers secretaris

drs. Jan Willem ten Broeke

Pol Schevernels

mr. Ben Schmitz

Siebe Henstra

bestuur stichting ondersteuning van de nederlandse bachvereniging

ir. Fons Driessen voorzitter

drs. Jan Smit penningmeester

mr. Erik Habers secretaris

drs. Max van Alphen RA

ir. Ludo van Halderen

prof. drs. Cor Herkströter RA

drs. ing. Cees Maas

drs. Michiel Meurs

drs. Paul Ribourdouille

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 2


Jhr. Thom van Rijckevorsel

Ad Scheepbouwer

ir. Willem van der Schoot

Ir. Rein Willems

artistieke commissie

Peter Bree voorzitter

Pieter Dirksen

Jan Nuchelmans

Paul-Peter Polak

Marten Root

Jos van Veldhoven

instrumentaal vocaal overleg

Siebe Henstra voorzitter

Donald Bentvelsen

Daniel Lager

Marten Root

Marjon Strijk

Marinette Troost

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 2


BIJLAGE 3 SUBSIDIËNTEN, FONDSEN, SPONSORS

subsidiënten en fondsen (ultimo 2007)

Ministerie van OCW

SNS Reaal Cultuurfonds

ThuisKopie Fonds

VandenEnde Foundation

Fonds voor Amateurkunst en Podiumkunsten

Netherlands Consulate-General, New York

The Netherlands-America Foundation

Gemeente Alkmaar

Gemeente Kampen

Gemeente Maastricht

Gemeente Naarden

Gemeente Zutphen

sponsors (ultimo 2007)

ABN AMRO Bank nv

Stichting Pensioenfonds ABP

Achmea Holding

Aegon nv

Akzo Nobel Nederland bv

Advocatenkantoor Allen & Overy LLP

Aon Groep Nederland nv

Atradius nv

Ballast Nedam nv

Boer & Croon Strategy and

Management Group

Bouwfonds MAB Development bv

De Brauw Blackstone Westbroek nv

Chairy Control bv

Classic FM

CNR Music bv

Connexxion Holding nv

DAF Trucks nv

Delta Lloyd nv

Deutsche Bank ag

DSM nv

ERA Bouw bv

Essent nv

Fortis Bank Nederland

Fortis Vastgoed Ontwikkeling nv

Generali Verzekeringsgroep nv

Havenbedrijf Rotterdam nv

Heijmans nv

ING Groep

ING Commercial Finance bv

Bank Insinger de Beaufort nv

Interpolis

het Kadaster

KLM

KPMG

Kroymans Corporation

F. van Lanschot Bankiers

McKinsey & Company

Meeùs

nv Nederlandse Spoorwegen

Nuon

Obvion

Bank Oyens & Van Eeghen

Oranje-Nassau Groep bv

Philips Nederland bv

Pon Holdings bv

Rabobank Maastricht e.o.

Rabobank Tilburg

Rabo Bouwfonds nv

RAI Holding bv

Randstad Holding nv

Royal Haskoning

Schiphol Group

Sdu nv

Sena

Siemens Nederland nv

SNS Reaal nv

Spigthoff Advocaten en Belasting-

adviseurs

TBI Holdings bv

Theodoor Gilissen Bankiers nv

The Nielsen Company

Stichting Topas

Towers Perrin HR Services

Transfer Solutions

TKH Group NV

Verbond van Verzekeraars

VNU

Royal Wessanen NV

Westplan Investors

____________________________________________________________________________________________________

De Nederlandse Bachvereniging – Jaarverslag 2007 Bijlage 3

More magazines by this user
Similar magazines