Lesbrief Kasteeljuweel - Muiderslot

KASTEELJUWEEL 2012: KIJK MEE MET P.C.!
MUIDERSLOT i.s.m. DE SCHOOL DER POËZIE
LESBRIEF
Voorbereiding op bezoek aan het Muiderslot en deelname aan
KASTEELJUWEEL/KIJK MEE MET P.C.! (45 minuten)
1. INLEIDING DOCENT ( 15 minuten)
Deze klas doet mee aan een bijzonder project: KASTEELJUWEEL.
Meer dan 300 scholieren uit de omgeving bezoeken het Muiderslot en schrijven onder
begeleiding van docenten van School der Poëzie een gedicht. Met het gedicht kun je een
geldbedrag winnen, publicatie op internet en een optreden in de Ridderzaal van het
kasteel.
Ook als leerlingen nog nooit een gedicht hebben geschreven, zal het ze met behulp van de
schrijfopdrachten en begeleiding van School der Poëzie lukken.
Het thema is KIJK MEE MET P.C. Vijf eigentijds vormgegeven „kijkvensters‟ geven uitzicht
op vijf bijzondere plekken. De kijkvensters staan om het Muiderslot. Het zijn kunstwerken
waar je ook echt doorheen kunt kijken. Deze plekken zijn verbonden aan thema‟s uit het
leven en werk van P.C. Hooft. Zoals: Hooft en de liefde, Hooft en het Muiderslot. Voor de
leerlingen zijn er opdrachten aan het eind van deze lesbrief, ter voorbereiding van het
bezoek.
VRAAG 1: WIE WAS PIETER CORNELISZOON HOOFT?
.
Vierhonderd jaar geleden woonde en werkte de schrijver/dichter P.C. Hooft in het
Muiderslot. Hij werd in 1609 door Prins Maurits benoemd tot drost van Muiden en baljuw

van Gooiland; een hoge bestuurlijk ambtenaar en een soort rechter. Vanuit die functie
woonde hij 38 jaar met zijn gezin in het Muiderslot, dat hij liet verbouwen tot een beter
bewoonbare burcht. Het Muiderslot is in de loop der geschiedenis vaker verbouwd en
veranderd. In het kasteel is een filmpje te zien over het Slot vanaf de bouw (rond 1285, in
opdracht van graaf Floris V) tot nu.
Hooft kwam uit Amsterdam, waar hij al bekend was als schrijver/dichter. Hij kende er veel
kunstenaars, schrijvers en dichters, onder wie Vondel, Huygens, Roemer Visscher en Maria
Tesselschade („Tesseltje‟). Hooft nodigde hen vaak uit naar het Muiderslot te komen voor
speciale bijeenkomsten met muziek, voordracht en lekker eten en drinken.
In de winter woonde het gezin Hooft liever in hun Amsterdamse grachtenhuis, want het kon
heel erg koud zijn in het kasteel.
In de Kruidhof, de kruidentuin, stond waarschijnlijk zijn „torentje‟, zijn houten
schrijvershuisje. Daar schreef hij de prachtigste gedichten die hem de eervolle titel
„meester van de openluchtpoëzie‟ opleverden. Dichter en poëziekenner Gerrit Komrij
schreef ooit: „Alles komt bij hem neer op dans en licht, op springerigheid en ruimte.‟ Hooft
is vooral bekend om zijn liefdespoëzie. Zijn grote inspiratiebron en muze was de dichteres
Maria Tesselschade, voor wie hij dit gedichtje schreef:
O lofrijk keeltje! Nadat gij
al ’s werelds stemmen was voorbij
gestreefd, en zat der aardse dingen,
ontbrak er meer niet dan partij
met ’s hemels engelen te zingen.
P.C. Hooft (Amsterdam 1581 – Den Haag 1647) werd vooral bekend als schrijver/dichter.
Hij is naast Vondel en Bredero één van de belangrijkste schrijvers van de Gouden Eeuw.
Ook richtte hij zich op de staatskunde en de geschiedenis.
Hooft was de zoon van de Amsterdamse burgemeester C.P. Hooft. Na zijn studie aan de
Latijnse school in Amsterdam ging hij op reis door Europa, met name naar Italië. Daarna
studeerde hij rechten in Leiden. Hij trouwde tweemaal, met Christina van Erp en na haar
dood met Heleonora Hellemans, met wie hij twee kinderen kreeg.
Hooft begon al jong met het schrijven van gedichten en toneelstukken. Het herdersstuk
Granida schreef hij in 1605. Hij had grote bewondering voor schrijvers uit de Oudheid. Het
historische toneelstuk Geeraerdt van Velsen (1613) gaat over de drama‟s die zich
afspeelden rond graaf Floris V, bouwheer van het Muiderslot. Zijn bekendste werk met
liefdespoëzie is Emblemata amatoria (1611), een combinatie van tekst en beeld.

Tijdens de tweede helft van zijn leven schreef hij nauwelijks poëzie meer, hij wijdde zich
liever aan zijn historische werk. In 1628 begon hij aan zijn Nederlandse Historiën, de voor
hem deels eigentijdse geschiedenis van de 80-jarige oorlog. De eerste voltooide delen
verschenen in 1642, de laatste delen verschenen postuum in 1654.
Tot op de dag van vandaag hoort zijn poëzie bij de „canon‟ van de Nederlandse
literatuurgeschiedenis. Zijn naam is verbonden aan de belangrijkste staatsprijs voor
Nederlandse letterkunde, de P.C. Hooftprijs. En aan de duurste winkelstraat van
Nederland, de P.C. Hooftstraat…
VRAAG 2: WAT WAS DE MUIDERKRING?
Met Leonora aan zijn zijde ontving Hooft vele literaire vrienden en gasten op het
Muiderslot, vooral ‟s zomers. Later is deze denkbeeldige kring van letterkundigen,
geleerden en kunstenaars de geschiedenis ingegaan als de „Muiderkring‟. De vriendenkring
bestond uit o.a. schrijvers, dichters, kunstenaars en wetenschappers als Maria
Tesselschade („Tesseltje‟) Visscher, haar zus Anna Roemer Visscher, Francisca („Franse
nachtegaal‟) Duarte, en de heren Constantijn Huygens, Casper Barlaeus, Gerard Vossius,
Joost van den Vondel, Hugo de Groot, Laurens Reaal en Dirck Sweelinck. Er werd op het
Muiderslot uit eigen werk voorgedragen, er werd gezongen, muziek gemaakt,
gediscussieerd en natuurlijk ook voortreffelijk gegeten en gedronken. Vaak zal dit zich
afgespeeld hebben in de Ridderzaal, de mooiste zaal van het Slot. Maar ook was het
gezelschap in de zomer buiten in de pruimenboomgaard aan te treffen. Hoofts
afscheidsgroet luidde dan ook: „Tot in de pruimentijd‟!
Er zijn veel afbeeldingen over de Muiderking gemaakt. Een van de bekendste schilderijen
hangt in de Ridderzaal, „De Muiderkring‟ van J.A. Kruseman. Maar dit gigantische schilderij
werd zo‟n 200 jaar later gemaakt, in de 19 e eeuw (1852).
VRAAG 3 : WAT ZIJN REDERIJKERSKAMERS?
Amsterdam was in de 17 e eeuw een rijke, bloeiende stad met veel ruimte voor
(schilder)kunst en literatuur. Mensen hadden genoeg geld om boeken aan te schaffen. En

de meeste mensen konden lezen (maar konden niet vanzelf ook schrijven). Er ontstond een
nieuw soort literatuur: meer gericht op de hogere kringen en de fijnproevers.
Maar aan de andere kant waren mensen ook samen met literatuur bezig. Er werden veel
teksten gezamenlijk gemaakt en opgevoerd. Ook veel brieven geschreven, vaak met
gedichten erbij. De bedoeling was elkaars gedichten te verbeteren. En bij speciale
gebeurtenissen stuurde men een passend gedicht, bijvoorbeeld over een bruiloft, geboorte
of een begrafenis.
In die tijd bestonden er rederijkerskamers, dat zijn een soort verenigingen waarin
toneelstukken opgevoerd werden en gedichten voorgedragen. Hier konden mensen ook het
schrijversvak leren, vooral het dichten. „De Eglantier‟ was de oudste rederijkerskamer van
Amsterdam. Hooft was lid van deze Amsterdamse rederijkerskamer, met als zinspreuk „In
liefde bloeyende‟. Hier werd de woord- en voordrachtskunst met volle overgave beoefend.
Er werden ook vaak voordrachtswedstrijden gehouden, onder de titel „landjuweel‟, waarbij
er geld of andere kostbaarheden te verdienen waren.
Hiervan afgeleid is ons poëzieproject Kasteeljuweel, dat uit twee rondes bestaat: een
schriftelijke - en een voordrachtsronde. In totaal vallen er maar liefst zes prijzen te
winnen, onder het motto „Dicht je rijk‟!
VRAAG 4. WAT ZIE JE DOOR DE VIJF KIJKVENSTERS?
-Venster Hooft en het Muiderslot (voor het kasteel): uitzicht op de Oostertoren, met het
woon-slaap- en werkvertrek van Hooft. Hoe zag zijn leven op het Muiderslot eruit? We gaan
ook de Oostertoren in, om de werkkamer van Hooft te bekijken.
-Venster Hooft en Amsterdam (achter het kasteel): uitzicht op het water, de
Vechtmonding, de vroegere Zuiderzee (nu IJmeer) en Amsterdam. Hooft reisde vaak over
het water van Muiden naar zijn huis in Amsterdam. Daar woonde hij meestal in de winter.
Verder moest Hooft de waterdefensie van het Muiderslot en omgeving op orde houden. Het
water had een militaire functie. Het slot maakte deel uit van een oude waterlinie, een
systeem van dijken. Bij nood werden er sluizen opengezet, om stukken land onder water te
zetten.

-Venster Tuinen van Hooft (achter de tuinen): uitzicht vanaf de vestingwal op de tuinen
met de beukenloofgang (begroeide overdekte pad) in het midden. Hooft heeft de tuinen
laten aanleggen, volgens de klassieke opvattingen uit die tijd. De kruiden- en groentetuin
zijn symmetrisch aan elkaar, gescheiden door de loofgang in het midden. De tuinen hebben
kamers en bedden, de loofgang heeft vensters. Er is dus ook een spiegeling van buiten met
binnen.
-Venster Warmoeshof (in de groentetuin): uitzicht op de groentebedden met historische
groentesoorten als ijskegelradijs, olifantspoot, rattenkeutels, heilige boontjes, romeinse
splijtkool, slangkomkommer, pastinaak. In de 17 e eeuw hadden veel groente- en
fruitsoorten ook een symbolische betekenis. Het schilderij „De welvoorziene keuken‟ (J. de
Beuckelaer) uit de Slotkeuken van het kasteel laat dit zien. Bijvoorbeeld appel - liefde,
kool - leven of seksualiteit, walnoot – heilige drieëenheid.
-Venster Tesseltje (in de pluktuin): uitzicht op beeld van Tesseltje, tussen de bloemen met
op de achtergrond het Muiderslot. De dichteres Maria Tesselschade was een graag geziene
gaste op het Muiderslot, tussen alle andere vrienden en vriendinnen van Hooft, onder wie
veel bekende dichters, kunstenaars en geleerden. Later werd deze vriendenkring bekend
als de Muiderkring. Voor Hooft was Tessel een speciale vriendin, zijn muze. Hij schreef
veel (liefdes)gedichten en brieven aan haar.
De kijkvensters zijn ontworpen en vormgegeven door kunstenaars van StudioKE, met
allerlei verwijzingen naar de thema‟s of onderwerpen waarmee de uitzichten te maken
hebben. Er is dus veel te zien!
2. OPDRACHTEN VOOR DE LEERLINGEN
Deel nu de opdrachten uit. De leerlingen kunnen individueel of in tweetallen één of meer
van de schrijfopdrachten uitvoeren. Het zijn een sms, recept en een reisverslagje ter
voorbereiding van de workshops.
VEEL SUCCES EN INSPIRATIE!
www.muiderslot.nl / www.schoolderpoëzie.nl

KASTEELJUWEEL 2011: KIJK MEE MET P.C.!
VOOR DE LEERLINGEN (30 minuten)
Tijdens jullie bezoek aan het Muiderslot, de tuinen en de vesting ga je o.a. vijf eigentijds
vormgegeven „kijkvensters‟ zien, met uitzicht op vijf bijzondere plekken.
Deze plekken hebben allemaal te maken met P.C. Hooft en het Muiderslot. Je ziet ook een
korte film over de geschiedenis van het Muiderslot.
Maak de drie volgende korte schrijfopdrachten om vast te oefenen ter voorbereiding van de
workshop.
VEEL SUCCES EN INSPIRATIE!

OPDRACHTEN (voer de opdracht alleen uit of in tweetallen)
1. LIEFDESGEDICHT VAN HOOFT (bij venster Tesseltje)
Tesseltje en o.a. Hooft (staand in het midden), in de tuinen van het Muiderslot (19 e -eeuws
schilderij van P. Kremer, hangt in de Ridderzaal van het Muiderslot).
Lees met zijn tweeën hardop de beginregels van het gedicht van P.C. Hooft in de taal van
zijn tijd (een beetje moeilijk, maar probeer door te lezen). Het is geschreven als een
gesprek. Eerst een keer oefenen. Sommige woorden snap je meteen als je ze hoort. Hun
klank lijkt op hoe deze woorden nu klinken bv starren = sterren.
WACHTERLIED
Minnaar (M), Galathea (G)
M Galathea siet den dach komt aen.
G Neen mijn lief wilt noch wat marren* * blijven
T‟sijn de starren*, * sterren
Neen mijn lief wilt nog wat marren, t‟ is de maen.
M Galathea t‟is geen maneschijn.
G Hoe t‟is noch geen een geslagen
Wat soud ‟t dagen*? * dag worden
Hoe? t‟is noch geen een, ‟t en can den dach niet sijn.
(…)
-Probeer ze te vertalen ze in modern Nederlands.
-Waar gaat het gedicht over?
-Wie denkt dat het bijna dag is, Galathea of haar geliefde?
-Welke woorden horen bij de nacht?

-Schrijf een kort sms bericht voor een (denkbeeldige of echte)geliefde op je mobieltje of
op papier. Je hebt maximaal 160 tekens. Beschrijf het uiterlijk van jouw geliefde (het mag
ook een geliefd dier zijn) en verzin prachtige woorden voor details
“ jouw manen zijn de langste manen, zwierend in de wind”. Overdrijf en gebruik
vergelijkingen (versturen hoeft niet…).
2. GROENTERECEPT (bij venster Warmoeshof)
Schilderij uit de keuken van het Muiderslot, van J. Beuckelaer (2 e helft 16 e eeuw).
Lees hieronder het recept uit de 17 e eeuw: warmoes is warme moes, warme groente. De
groente werd tot moes gekookt. De groentetuin van het Muiderslot heet Warmoeshof. De
vertaling in modern Nederlands staat onder de regels.
Om warmoes te koken / Om groente te koken
Neemt schoon putwater, doet een of twee oubacke ronde wittebrooden daerin naerdat
ghy veel gelieft te koken.
Neem helder putwater en doe er één of twee oudbakken, ronde, witte broden in,
naar gelang u veel wilt koken.
Hanght'et over 't vuur en scherft terwijl het moes van kervel, biet, wat foeliebladers,
bernagie of buglosse, de eerste bladerkens van zwarte aelbesien en van goutsbloemen,
oock parey en kattekruydt, een weynigh spenagie, maer geen suringh, die sou het te vael
maken.
Hang de ketel boven het vuur en scherf intussen het blad van kervel, snijbiet, wat
foelieblaadjes, bernagie of ossentong, de eerste blaadjes van zwarte aalbessen en
van goudsbloemen, ook wat prei en kattenkruid, een beetje spinazie, maar geen
zuring, want die zou het te bleek maken.
Als het kleyngescherft is en het water met het broodt een wijl gesoden hebbende tot het
aen stucken is, doet het dan daerin en latet soo gaerkoken.
Als dit fijngehakt is en het brood een tijdje in het water heeft gekookt tot het aan
stukken is, doe dan de moeskruiden bij het brood en laat ze zo gaarkoken.
Dan boter en zout, naer u believen.
Doe er dan naar smaak boter en zout bij.

(Uit: www.kookhistorie.nl)
-Wat voor groente en fruit wordt erin genoemd? Geef ze in oud en modern Nederlands. -
Schrijf een recept voor een groente die jij graag lust of juist niet. Stel je voor dat het
recept moet worden gekookt door een marsmannetje. Je moet dus alles uitleggen (ook
waarin en waarop gekookt moet worden). Als je geen recept kent, verzin je er een.
Vreemde tips zijn ook goed.
3. REISADVIES VOOR HOOFT (bij het venster Hooft en Amsterdam)
17 e -eeuwse kaart van o.a. Holland, gemaakt door Christian ’s Groote.
Hooft reisde veel heen en weer van Muiden naar Amsterdam. Wat zou de snelste manier
geweest zijn? Op een paard, met een rijtuig of koets, met de trekschuit, of met de
veerschuit?
-Maak een routeplanner en schat de afstanden en de tijden in.
-Schrijf dan een reisverslag (half A-4) van de reis vroeger of in deze tijd. Waarmee zou jij
willen reizen?
Van
zoek anders
Vul in Muiderslot
Adres Kade

Naar
Via
zoek anders
Straat Keizersgracht
Plaats Amsterdam
Datum
Tijd 10
00
Adres Kade
Vertrek Aankomst
Selecteer halte(s) in volgend scherm
Waarmee wilt u reizen?
Rijtuig (meer info)
Huisnr
Paard Koets Trekschuit Veerschuit
Reisadvies per bode
0900-9292
(0,70 gulden per advies, max 14,- gulden)
www.muiderslot.nl / www.schoolderpoëzie.nl
geef reisadvies