LESBRIEF BASISONDERWIJS MIDDELEEUWSE ... - Muiderslot

Deze lesbrief is bedoeld als voorbereiding op
uw op uw bezoek bezoek met met de klas de klas aan aan het het Muiderslot. Mui-
De derslot. tekst De geeft tekst informatie geeft informatie over het Muider- over het
slot Muiderslot als middeleeuws als middeleeuws kasteel, gebouwd kasteel, gein
opdracht
bouwd in
van
opdracht
graaf Floris
van graaf
V. Een
Floris
klein
V.
uit-
Een
klein uitstapje in de tijd wordt gemaakt in
stapje in de tijd wordt gemaakt in hoofdstuk
hoofdstuk 7 Hoe het verderging met het
7 Hoe het verderging met het Muiderslot.
Muiderslot. Hierin komt o.a. P.C. Hooft aan
Hierin komt o.a. P.C. Hooft aan de orde,
de orde, de 17e-eeuwse schrijver/dichter die
de 17e-eeuwse schrijver/dichter die bijna
bijna veertig jaar op het Muiderslot ge-
veertig woond en jaar gewerkt op het Muiderslot heeft. gewoond en
gewerkt In tien heeft. korte hoofdstukken vindt u de
informatie In tien korte overzichtelijk hoofdstukken bij elkaar. vindt De u de tekst
informatie van deze lesbrief overzichtelijk is bestemd bij elkaar. voor leerlin- De tekst
van gen. deze Moeilijke lesbrief woorden/begrippen is bestemd voor leerlingen. zijn cur-
Moeilijke sief gezet woorden/begrippen en worden uitgelegd zijn in cursief de tekst.
gezet Een werkblad en worden met uitgelegd vragen en in de opdrachten tekst.
Een is bijgevoegd. werkblad met Eén vragen van de extra en opdrachten is
bijgevoegd kunnen de leerlingen (p.7). Eén van eventueel de extra na opdrach- het betenzoek
kunnen
uitvoeren.
de leerlingen
Tijdens het
eventueel
bezoek aan
na het
het
Muiderslot krijgen alle kinderen een speur-
bezoek uitvoeren. Tijdens het bezoek aan
tocht mee met vragen en opdrachten. U
het Muiderslot krijgen alle kinderen een
kunt een voorbeeld hiervan inzien op www.
opdrachtenboekje, de Muiderslotpas, mee.
muiderslot.nl/scholen/basisonderwijs, bij
U ontvangt een voorbeeld hiervan bij de
downloads.
boekingsbevestiging van uw bezoek.
De Een afbeeldingen power point kunnen presentatie apart aangeklikt is afgeleid
worden van de lesbrief, om te printen. zie ook bij downloads. Deze
kunt u gebruiken bij de voorbereiding van
het Een bezoek. power point presentatie is afgeleid
van de lesbrief, zie www.muiderslot.nl/onderwijs
- met uw inlogcode (verkregen bij
boeking) te downloaden. Deze kunt u gebruiken
bij de voorbereiding op het bezoek.
Inhoud
1 1 De plek
2 2 De bouw
3 3 Het leven in een kasteel
4 4 Wie was Floris V?
5 5 Floris Floris en en zijn kastelen
6
6
De
De
moord
moord
op
op
Floris
Floris V
MIDDELEEUWSE ROUTES
LESBRIEF BASISONDERWIJS
1
EXTRA TIP: TIPS:
lees Lees van te te voren Ridderfeest op het Muiderslot
of of Schildknaap Schildknaap op op het het Muiderslot
Muiderslot
(Leopold, van Arend resp. van 2004, Dam met 2007) de van klas. Arend Of bevan
Dam
spreek
met
na
de
het
klas.
bezoek
Of bespreek
een aantal
na het
vragen
bezoek
uit
het boek Zwemmen er haaien in de slot-
een aantal vragen uit het boek Zwemmen er
gracht? En andere vragen van kinderen aan
haaien in de slotgracht? En andere vragen
het Muiderslot, door Herman Pleij. In de
van kinderen aan het Muiderslot, door
serie Junior Informatie verschenen boekjes
Herman Pleij (Nieuw Amsterdam, 2008).
over het Muiderslot (190) en Floris V (255).
of Of kijk bekijk op www.schooltv.nl/vroegerenzo
met de klas de filmpjes over Floris
of/beeldbank V op www.muiderslot.nl/kinderen/werk-
en vul in:fl oris V.
stukken, geschiedenis.
De De lesbrief lesbrief en en het het bezoek bezoek aan aan het het Muiderslot Mui-
sluiten derslot aan sluiten bij de aan kerndoelen bij de kerndoelen basisonderwijs: basis-
• onderwijs: Oriëntatie op jezelf en de wereld / Tijd
(51-52-53) • Oriëntatie en op Ruimte jezelf en (50); de wereld / Tijd
• (51-52-53) Nederlands en Ruimte (12). (50);
• Floris • Nederlands V is één (12). van de onderwerpen in
de
• Floris
Canon
V is
van
één
Nederland.
van de onderwerpen in de
Canon van Nederland.
VOORBEREIDING IN DE KLAS:
VOORBEREIDING IN DE KLAS:
ca. ca. 2 uur
BEZOEK:
ca. 2,5 uur (Ridderroute-Torenroute-Valkenier-Tuinen),
en/of ca. 50 30 minuten (Rond(Kinderrondleiding Gouden Eeuw)
leiding Gouden Eeuw)
OPDRACHT NA HET BEZOEK:
ca. 1 uur
Wij wensen u en uw klas een een boeiend en
Wij wensen u en uw klas een voor iedereen
aangenaam
geslaagd bezoek
bezoek
aan
aan
het
het
Muiderslot!
Muiderslot!
7 Hoe het verderging met het het Muiderslot
8 De De zeemeermin van Muiden
9 Spreekwoorden en en gezegden
10 Het Kastelen Muiderslot nu nu
Werkblad + Antwoordblad
Antwoordblad
Het Muiderslot,
een echt ridderkasteel
Graaf Floris de Vijfde
Het Muiderslot staat midden
in het water

1 De plek
Heel lang geleden, zevenhonderd jaar terug,
�heeft De Floris plek V (de vijfde) het Muiderslot
Heel laten lang bouwen. geleden, Hij zevenhonderd was een machtige jaar graaf, graaf terug,
heeft die een Floris soort V (de koning vijfde) was het over Muiderslot Holland en
laten Zeeland. bouwen. Nederland Hij was bestond een machtige toen nog graaf, niet.
een Het soort gebied koning, Holland van was Holland wat wij en nu Zeeland de
en provincies later ook Noord- Friesland. en Zuid-Holland Nederland bestond noemen.
toen Kort nog nadat niet. Het graaf gebied Floris Holland het land was rondom wat
wij
het
nu
plaatsje
de provincies
Muiden
Noordhad
veroverd,
en Zuid-Holland
begon de
noemen.
bouw van zijn kasteel. Hij liet het bouwen
Kort nadat graaf Floris het land rondom
dichtbij de rivier de Vecht en vlakbij de
het plaatsje Muiden had veroverd, begon
Zuiderzee. Zo heette het IJsselmeer vroeger,
de bouw van zijn kasteel. Hij liet het bou-
toen was het nog een zee. Dat was een
wen dichtbij de rivier de Vecht en vlakbij de
Zuiderzee. slimme plek Zo om heette zo’n het kasteel IJsselmeer te bouwen. vroeger,
toen Als je was boven het nog uit de een torens zee. Dat keek, was kon een je over
slimme de hele plek omgeving om zo’n uitkijken. kasteel te De bouwen. wachters Als
je konden boven uit de vijand de torens al van keek, ver kon zien je aankomen. over de
hele Dreigde omgeving er gevaar, uitkijken. dan moesten De wachters het kasteel zagen
de en vijand het gebied al van goed ver aankomen. verdedigd Dreigde kunnen wor- er
gevaar, den. Het dan Muiderslot moesten het is een kasteel echt en het gebied
verdedigingswerk.
goed verdedigd kunnen worden. Het
Muiderslot is een echt verdedigingswerk.
AAN DE RIVIER
De rivier de Vecht was in die tijd een
Aan de rivier
belangrijke waterweg naar Utrecht. Han-
De rivier de Vecht was in die tijd een bedelsschepen
kwamen via de Zuiderzee naar
langrijke waterweg naar Utrecht. Handels-
het gebied Holland. Ze voeren dan over de
schepen kwamen via de Zuiderzee naar
het Vecht gebied naar Holland. Utrecht. Ze Daardoor voeren dan kon over Utrecht de
Vecht uitgroeien naar Utrecht. tot een belangrijke Daardoor kon stad. Utrecht
uitgroeien De bisschop tot een van belangrijke Utrecht was stad. de baas
van De bisschop de katholieke van Utrecht kerk in Utrecht. was de baas Ook van
de regeerde katholieke hij over kerk het in Utrecht. gebied rondom Ook regeerde
hij Utrecht. over een Dat groot heette gebied het bisdom dat het Utrecht. bisdom Die
Utrecht bisschop heette. was een Die heel bisschop machtig was man. een heel Zijn
machtig gebied grensde man. Zijn aan gebied het gebied grensde van aan graaf het
gebied Floris. van De bisschop graaf Floris. en de De graaf bisschop hielden en de
graaf
elkaar
hielden
goed in
elkaar
de gaten.
goed in de gaten.
Tol
TOL
Floris liet veel mensen tol betalen. Ze moes-
Floris liet veel mensen tol betalen. Ze moesten
geld geven om ergens door te mogen.
ten geld geven om ergens door te mogen.
Ook bij het Muiderslot was een tol in de
rivier Ook de bij Vecht. het Muiderslot Soms maakte was een Floris tol uitzon- in de
deringen. rivier de Vecht. Bijvoorbeeld Soms maakte voor de Floris ‘mensen uitzon- die
wonen deringen. bij Amstelredam’. Bijvoorbeeld voor Zo heette de ‘mensen Amster- die
dam wonen vroeger. bij Amstelredam’. Zij hoefden niets Zo heette te betalen, Amster-
schreef dam vroeger. Floris in Zij een hoefden brief. Deze niets tolbrief te betalen, is
het schreef oudste Floris stukje in een papier brief. waar Deze de tolbrief naam Am- is
sterdam het oudste op staat. stukje Maar papier toen waar was de het naam nog
een Amsterdam dorpje van op niks. staat. Maar toen was het
nog een dorpje van niks.
2
Het Muiderslot is een waterburcht, want
het wordt omringd en beschermd door
Het water. Muiderslot Om het kasteel is een waterburcht, ligt een slotgracht. want
het Over wordt de ophaalbrug omringd en kom beschermd je binnen. door water.
Om het kasteel ligt een slotgracht. Over
de ophaalbrug kom je binnen.
2 De bouw
De bouw van een kasteel duurde in de
middeleeuwen tien tot twintig jaar. Het
�De bouw
Muiderslot stond er in minder dan tien jaar.
De bouw
Rond
van
1285
een
begon
kasteel
de bouw
duurde
van
in
het
de middeleeuwen
tien tot twintig jaar. Het Mui-
kasteel op een stuk zandgrond bij de rivier
derslot stond er in minder dan tien jaar.
de Vecht. Eerst werd er een stenen onder-
Rond 1285 begon de bouw van het kasteel
grond gelegd. Daarop kwamen vier dikke
op een stuk klei- en zandgrond bij de rivier
bakstenen muren met zware torens ertus-
de Vecht. Eerst werd er een stenen ondergrondsen.
Boven gelegd. op Daarop de muren kwamen en torens vier kwamen dikke
bakstenen kantelen, waarachter muren met de zware soldaten torens konden ertussen.
schuilen. Boven Later op de kwam muren er nog en torens een woon- kwamen
kantelen, gedeelte stukjes bij. muur waarachter de soldaten
konden schuilen. Later kwam er nog een
woongedeelte Aan de bouw bij. werkten een groot aantal
metselaars, Aan de bouw timmermannen, werkten een smeden, groot aantal
metselaars, steenhouwers timmermannen, en puttengravers. smeden, Een bouwsteenhouwersmeester zorgde en puttengravers. ervoor dat alles Een bouwmees- goed ging.
ter
Tijdens
zorgde
het
ervoor
bouwen
dat
moesten
alles goed
al die
ging.
bouw-
Tijdens het bouwen moesten al die bouwmaterialen
omhoog gehesen worden met
materialen omhoog gehesen worden met
touwen en katrollen. Als gereedschap
touwen en katrollen. Als gereedschap ge-
gebruikten zij bijlen, boren, zagen, beitels,
bruikten zij bijlen, boren, zagen, beitels, prie-
priemen en hamers. Zo’n kasteel bouwen
men en hamers. Zo’n kasteel bouwen was in
de was middeleeuwen in de middeleeuwen echt handwerk. echt handwerk.
Muiderslot
MUIDERSLOT
Het Muiderslot heeft een bijna vierkante
plattegrond, een plek van 32 bij bij 34 34 meter.
Dat is is bijna de helft van een voetbalveld.
Onder de torens zaten de kerkers, gevangenissen.
Je kunt er er eentje zien, naast de Westertoren.
Westertoren. Deze Deze hoogste hoogste toren toren was was de enige de
toegang
enige toegang
tot het
tot
woongedeelte
het woongedeelte
van het
van
kasteel. Nog steeds is de oude wenteltrap
het kasteel. Nog steeds is de oude wen-
een hele klim naar boven. De smalle trap is
teltrap een hele klim naar boven. Tel de
gedraaid als een spiraal.
treden maar! De smalle trap is gedraaid
Er stond niet alleen een kasteel. In de mid-
als een spiraal. Er stond niet alleen een
deleeuwen hoorde er ook een voorburcht of
buitenhof kasteel. In bij. de Hier middeleeuwen waren de stallen, hoorde schuren er ook
en een een voorburcht paar boerderijen of buitenhof of huisjes bij. Hier van waren de
werklieden. de stallen, schuren Eromheen en een stonden paar muren. boerderijen Door
het of huisjes buitenhof van kwam de werklieden. je bij het Eromheen binnenhof
van stonden het kasteel. muren. De Door voorburcht het buitenhof van het kwam Mui- je
derslot bij het binnenhof stond vroeger van op het de kasteel. plek waar nu de
tuinen De voorburcht zijn.
van het Muiderslot stond
vroeger op de plek waar nu de tuinen zijn.
Tolbrief
De bouw van een kasteel
Oud gereedschap
Wenteltrap in de Westertoren

3 Het leven in een kasteel
In boeken en ridderfi lms lijkt het altijd heel
� spannend Het om leven in een kasteel in een te wonen. kasteel
In Maar boeken zo was en ridderfilms het toch niet lijkt helemaal. het altijd heel
bijzonder Een kasteel om in een werd kasteel gebouwd te wonen. om een ge-
Maar bied zo te was verdedigen. het toch Veiligheid niet helemaal. kwam op de
Een eerste kasteel plaats. werd Daarna gebouwd kwam om pas een het gebied wonen.
te Dat verdedigen. viel tegen. Veiligheid De eerste kwam kastelen op de waren eerste
plaats. meestal Daarna koude, kwam tochtige pas en het donkere wonen. Dat
viel
woningen.
tegen. De
Daar
eerste
woonden
kastelen
dan
waren
de machtige,
meestal
koude, tochtige en donkere gebouwen.
rijke families in. Het leven kon er heel saai
Daar woonden dan de machtige, rijke fami-
zijn. Want er gebeurde soms wekenlang
lies in. Het leven kon er heel saai zijn, soms
niets leuks. In het Muiderslot woonde een
gebeurde er wekenlang niets leuks.
slotvoogd die door graaf Floris was aan-
In het Muiderslot woonde een slotvoogd of
kasteelheer gesteld. Hij die moest door het graaf kasteel Floris en was het aan- gebied
gesteld. eromheen Hij moest goed bewaken. het kasteel Er zaten en het ook gebied
eromheen soldaten in goed het bewaken. kasteel. Er zaten ook soldaten
in het kasteel.
DIKKE MUREN
Dikke De dikke muren bakstenen muren werden vaak
De vochtig. dikke bakstenen Het was een muren groot werden deel van vaak het
vochtig. jaar koud Het en was klam een in groot het kasteel. deel van De het eerste
jaar eeuwen koud waren en klam er in ook het geen kasteel. ruiten De in eerste de
eeuwen
muur. Daglicht
waren er
en
ook
frisse
geen
lucht
ruiten
kwam
in de
door de
muur. Daglicht en frisse lucht kwam door
smalle schietgleuven in de buitenmuur naar
de smalle schietgleuven in de buitenmuur
binnen. Daar werd ’s winters wel een plank
naar binnen. Daar werd ’s winters wel een
voor geplaatst of een lap koeienhuid voor
plank voor geplaatst of een lap koeienhuid
gehangen. Maar het bleef tochten.
voor gehangen. Maar het bleef tochten.
Als de zon niet scheen, was het behoorlijk
donker Als de in zon het niet kasteel. scheen, Het was vuur het in behoor- de
vuurplaats, lijk donker een in het soort kasteel. open Het haard, vuur gaf in wat de
verwarming vuurplaats, en een verlichting. soort open Verder haard, hadden gaf wat
de verwarming kasteelbewoners en verlichting. fakkels, Verder olielampjes hadden en
nogal de kasteelbewoners stinkende vetpotjes. fakkels, De olielampjes potjes met en
varkensvet nogal stinkende gaven vetpotjes. niet veel licht. De potjes met
varkensvet gaven niet veel licht.
� Wie was Floris V?
4 Wie was Floris V?
Floris was een jongetje van anderhalf jaar
Floris was een klein jongetje van anderhalf
toen hij zijn vader verloor. De vader van
jaar toen hij zijn vader verloor. De vader
Floris, de machtige graaf Willem II, was ver-
van Floris, de machtige graaf Willem II, was
moord door de West-Friezen. Die woonden
vermoord door de West-Friezen. Die woon-
in het noorden van Noord-Holland. Dat gebiedden
heet in het nog noorden steeds van West-Friesland. Noord-Holland. Dat
gebied Hoe kwam heet het nog dat steeds Floris’ West-Friesland. vader vermoord Hoe
werd? kwam Willem het dat II Floris’vader wilde steeds vermoord meer macht. werd?
Dat lukte Willem hem II wilde eerst steeds goed. Hij meer wilde macht. ook Dat de
West-Friezen lukte hem eerst overwinnen. goed. Hij Met wilde zijn ook ridderle- de
ger West-Friezen trok hij in 1256 overwinnen. hun gebied Met binnen. zijn ridder- Het
had leger hard trok gevroren, hij in 1256 ze konden hun gebied over binnen. het ijs.
Het had hard gevroren, ze konden over het
ijs. Maar graaf Willem zakte met paard en
3
al door het ijs. Zijn vijanden, de West-Friese
Maar strijders, graaf zorgden Willem ervoor zakte dat met hij paard het niet en al
door overleefde. het ijs. Vanaf Zijn vijanden, dat moment de West-Friese was de kleine
strijders, staken hem dood.
Floris offi cieel graaf van Holland.
Vanaf Hij dat werd moment opgevoed was door de kleine zijn tante Floris de
nieuwe Aleide, een graaf zus van van Holland. zijn vader. Hij Zij werd zorgde opgevoed
ervoor door dat zijn Floris tante alles Aleide, leerde een om later zus van een
zijn goede vader. ridder Zij en zorgde graaf ervoor te worden. dat Floris alles
leerde om later een goede ridder en graaf
te
GRAAF
worden.
EN RIDDER FLORIS
Op zijn twaalfde was Floris meerderjarig.
Graaf en ridder Floris
In die tijd was je al vroeg volwassen. Floris
Op zijn twaalfde was Floris meerderjarig. In
kon zich toen offi cieel de graaf van Holland
die tijd was je al vroeg volwassen. Floris V
noemen.
kon zich toen officieel de graaf van Holland
noemen. Floris Hij werd werd een een machtige machtige graaf, graaf, net als net
als zijn zijn vader. vader. Op Later, zijn tweeëntwintigste op zijn 22e jaar, werd werd hij
hij tot ook ridder nog geslagen tot ridder op geslagen een toernooi op een in Den
toernooi Bosch. Floris in Den was Bosch. toen graaf Floris en was ridder. toen
graaf Hij wilde en ridder. wraak nemen op de West-Friezen
Hij die wilde zijn vader wraak hadden nemen vermoord. op de West-Friezen En hij wilde
die ook zijn het vader graf van hadden zijn vader vermoord. vinden. En Niemand hij
wilde wist waar ook het Willem graf II van begraven zijn vader was. vinden. Na veel
Niemand moeite vond wist Floris waar het Willem graf. Hij II begraven liet zijn
was.
vaders
Na
lichaam
veel moeite
opgraven.
vond
Daarna
Floris het
bracht
graf.
Hij liet zijn vaders lichaam opgraven.
hij het naar Middelburg, om zijn vaders
Daarna bracht hij het naar Middelburg, om
lichaam in de kerk opnieuw te begraven.
zijn vaders lichaam in de kerk opnieuw te
begraven.
5 Floris en zijn kastelen
Floris liet behalve het Muiderslot ook vijf
�andere Floris kastelen en bouwen zijn in kastelen
het gebied
Floris West-Friesland. liet behalve Van het daaruit Muiderslot wilde hij ook de vijf
andere bevolking kastelen de baas bouwen worden. in Zulke het gebied kastelen
West-Friesland. noem je dwangburchten. Van daaruit Floris’ wilde plan hij lukte, de
bevolking want uiteindelijk de baas veroverde worden. hij Zulke West-Fries- kastelen
noem land toch.Drie je dwangburchten. van die kastelen Floris’ bestaan plan lukte, niet
want meer. uiteindelijk Maar kasteel veroverde Radboud hij staat West-Fries- voor een
land deel toch. nog wel Vier overeind. van die kastelen In Medemblik bestaan kun
niet
je het
meer.
bezoeken.
Alleen
Ook
kasteel
maakte
Radboud
hij zijn
staat
vaders
voor een deel nog wel overeind. In Medem-
paleis in Den Haag af: het Binnenhof met
blik kun je het bezoeken. Ook maakte hij
de enorme Ridderzaal. Zo had hij de eer, de
zijn vaders paleis in Den Haag af: het Bin-
goede naam, van zijn vader gered.
nenhof met de enorme Ridderzaal. Zo had
Floris V had dan wel zes kastelen, maar
hij de eer, de goede naam, van zijn vader
gered. zèlf woonde hij meestal in Den Haag.
De Floris grootste V had zaal dan in wel Het zes Muiderslot kastelen, heet maar ook
zelf de Ridderzaal, woonde hij net meestal als die in van Den Den Haag. Haag.
De Als grootste de graaf zaal langskwam, in Het Muiderslot werd daar heet de feest- ook
de maaltijd Ridderzaal, gehouden. net als die van Den Haag.
Als de graaf langskwam, werd in de Ridderzaal
LEEUW een feestmaaltijd gehouden.
Graaf Floris V voelde zich, net als zijn vader,
een soort koning. Hij had de rechtspraak in
Een kijkje in het kasteel
De Zuidertoren van binnen
De moord op Willem II die
door het ijs zakt
De kleine Floris en
zijn tante Aleid

handen, zodat hij kon zien of iedereen zich
Leeuw wel aan de regels van het land hield. Floris
Graaf had een Floris eigen V voelde munt zich, als geld. net als Bij zijn belangrijke vader,
een routes soort liet koning. hij tol Hij betalen. had de Stukken rechtspraak land die in
handen, nog van zodat niemand hij kon waren, zien nam of iedereen hij in. zich
wel aan de regels van het land hield. Floris
had Hij een liet het eigen dan munt ontginnen als geld. tot Bij landbouw- belangrijke
routes grond, liet om hij voedsel tol betalen. te verbouwen. Stukken Het land is die
nog
eigenlijk
van niemand
niet zo vreemd
waren,
dat
nam
Floris
hij in.
V
Hij
zich
liet
het dan ontginnen tot landbouwgrond,
door deze koninklijke rechten dan ook als
om voedsel te verbouwen. Het is eigenlijk
een echte koning gedroeg. Hij kon alles
niet zo vreemd dat Floris V zich door deze
naar zijn hand zetten. Als iets hem niet
koninklijke rechten dan ook als een echte
aanstond, trok hij met zijn ridders erop uit.
koning gedroeg. Hij kon alles naar zijn hand
zetten. Dat werd Als iets vechten. hem Floris niet aanstond, had de leeuw trok als hij
met familiewapen, zijn ridders daaraan erop uit. kon Dat je werd de graaf vechten. her-
Floris kennen. had En de zijn leeuw kleuren als familiewapen, waren rood en daar- geel.
aan kon je de graaf herkennen. En zijn kleuren
6 waren De moord rood en geel. op Floris V
Die machtige graaf Floris V had natuurlijk
ook vijanden. Zoals een groep ontevreden
� De moord op Floris V
edelen. belangrijke mannen die voor Floris
Die werkten. machtige Ze bedachten graaf Floris een V had gemeen natuurlijk complot
ook
om
vijanden.
Floris uit
Zoals
de weg
een
te
groep
ruimen.
ontevreden
edelen, belangrijke mannen die voor Floris
Hoe dat allemaal ging met dit geheime
werkten. Ze bedachten een plan om van
plan, werd opgeschreven door een schrijver
Floris af te komen.
uit die tijd, Melis Stoke. Hij maakte een
Hoe dat allemaal ging, werd opgeschre-
soort krant op rijm, de Rijmkroniek van
ven door een schrijver uit die tijd, Melis
Stoke. Holland. Hij maakte We kunnen een daarin soort krant lezen op dat rijm, drie de
Rijmkroniek mannen de van graaf Holland. uitnodigden We kunnen voor een daarin
lezen valkenjacht. dat drie Floris mannen ging de graag graaf met uitnodig- hen mee.
den Ineens voor namen een valkenjacht. de mannen Floris de graaf ging graag
met gevangen hen mee. en Ineens brachten namen hem naar de mannen het de
graaf Muiderslot. gevangen Daar en sloten brachten ze hem een naar paar het
Muiderslot. dagen in zijn Daar eigen sloten torenkamer ze hem een op. paar
dagen in zijn eigen torenkamer op.
Ondertussen Ondertussen hadden hadden boeren boeren dit dit nieuws nieuws
gehoord.
gehoord.
Zij
Zij
kwamen
kwamen
met
met
een
een
grote
grote
groep
groep
naar het kasteel om hun graaf te bevrijden.
naar het kasteel om hun graaf te bevrijden.
Snel sloegen de ontvoerders met de graaf
Snel sloegen de ontvoerders met de graaf
op de vlucht. Ver kwamen ze niet.
op de vlucht. Ver kwamen ze niet.
Tien kilometer verderop, bij het dorp
Tien kilometer verderop, bij het dorp
Muiderberg, wachtte een groep boeren uit
Naarden Muiderberg, hen op. wachtte Floris een probeerde groep boeren te ontsnappen,
uit Naarden maar hen zijn op. paard Floris viel probeerde in een sloot. te
Toen ontsnappen, heeft één maar van de zijn edelen paard hem viel in met een
zwaardsteken sloot. Toen heeft vermoord. één van de edelen hem
met zwaardsteken vermoord. Bij Muiderberg
Bij is Muiderberg later een gedenkteken is later een geplaatst. gedenkteken Je kunt
geplaatst. het er nog Je zien. kunt het er nog zien.
In een
In
oud
een
verhaal
oud verhaal
op rijm
op
staat
rijm staat
dat de
dat de
trouwe hazewindhonden van Floris bij hun
trouwe hazewindhonden van Floris bij hun
gestorven baas bleven, tot aan zijn graf.
gestorven baas bleven, tot aan zijn graf.
4
7 Hoe het verder ging met
Het Muiderslot
Hoe het verderging
� met Het Muiderslot
Na de dood van Floris V werd het Muiderslot
aangevallen, belegerd, en ingenomen.
Na De de machtige dood van ‘buurman’ Floris V in van 1296 Floris, werd de het Muiderslot
bisschop aangevallen, van Utrecht, belegerd kwam met en ingenomen. zijn leger
De naar machtige Muiden. ‘buurman’ van Floris, de bisschop
Het
van
Muiderslot
Utrecht,
moest
kwam
zich
met
gewonnen
zijn leger
naar Muiden. Het Muiderslot werd belegerd
geven. De soldaten verwoestten het kasteel
en ingenomen. De soldaten verwoestten
in 1297 tot er weinig meer van over was.
het kasteel tot er weinig meer van over was.
Het duurde zo’n tachtig jaar voordat het
Het duurde zo’n tachtig jaar voordat het
kasteel op de oude plek weer opgebouwd
kasteel op de oude plek weer opgebouwd
werd. werd. Het Het werd werd groter groter en en steviger. steviger.
Bijna Bijna altijd altijd woonde woonde er een er een slotvoogd slotvoogd of kas- of
teelheer kasteelheer op het op het Muiderslot. Muiderslot. Er zijn Er zijn er in er in
al die eeuwen wel zestig geweest. Zo’n slotvoogd
moest voor het kasteel zorgen. Maar
hij had nog veel meer werk te doen. Hij was
bijvoorbeeld ook drost drost van Muiden, Muiden, dat is
een soort burgemeester. En de slotvoogd
ging over de rechtspraak in zijn gebied. De
kerkers
kerkers
of kelders
kelders van
van
het
het
kasteel
kasteel
werden
werden
als staatsgevangenis gebruikt. De slotvoogd
als staatsgevangenis gebruikt. De slotvoogd
moest in de gaten houden dat de gevange-
moest in de gaten houden dat de gevangenen
goed verzorgd werden en niet konden
nen goed verzorgd werden en niet konden
ontsnappen. In de Ridderzaal kregen de n
ontsnappen. In de Ridderzaal kregen de
straf te horen.
gevangenen hun straf te horen. Dan was de
zaal even geen feestzaal.
Beroemd
De BEROEMD beroemdste slotvoogd was de Amsterdamse
De beroemdste Pieter Corneliszoon slotvoogd was Hooft. Pieter Hij heeft
in Corneliszoon de 17 Hooft. Hij heeft in de 17e
eeuw (dat is van 1600-1700) bijna veertig
jaar op het slot gewoond en gewerkt. Maar
daar is hij niet zo beroemd mee geworden.
We kennen hem vooral van zijn gedichten,
toneelstukken en geschiedenisboeken. Die
schreef hij op het Muiderslot. Om hem te
eren, heet de allergrootste prijs die een
Nederlandse schrijver nu kan krijgen: de
P.C. Hooft-prijs.
Hooft nodigde vaak Amsterdamse schrijvers
en dichters uit om op het kasteel te komen
logeren. Dan werd er heerlijk gegeten
en gedronken in de Ridderzaal. De vrienden
droegen eigen gedichten of toneelstukken
voor. Ze maakten muziek en zongen mooie
liederen. Die groep vrienden van Hooft en
het Muiderslot werd de Muiderkring
genoemd, ook al is het nooit een vaste
groep geweest.
e eeuw (1600-1700) bijna veertig jaar
op het Muiderslot gewoond en gewerkt.
Maar daar is hij niet zo beroemd mee geworden.
We kennen hem vooral van zijn
gedichten, toneelstukken en geschiedenisboeken.
Die schreef hij op het Muiderslot.
Om hem te eren, heet de allergrootste prijs
die een Nederlandse schrijver nu kan krijgen,
de P.C. Hooft-prijs.
Hooft nodigde vaak Amsterdamse schrijvers
en dichters uit om op het kasteel te komen
logeren. Dan werd er heerlijk gegeten en
gedronken in de Ridderzaal. De vrienden
droegen eigen gedichten of toneelstukken
voor. Ze maakten muziek en zongen mooie
liederen. Die groep vrienden van Hooft en
het Muiderslot werd later de Muiderkring
genoemd.
De kastelen k astelen van van F
Floris
Het binnenhof met de Ridderzaal
in Den Haag
Het wapen van de graven van
Holland
De edelen ontvoeren Floris V
De moord op Floris V

Hooft was een goede kasteelheer. Hij maak-
Hooft
te van
was
de
een
burcht
goede
een
kasteelheer.
mooi woonkasteel,
Hij maakte
met van grote de burcht ramen een en mooi witte woonkasteel,
binnenmuren. Na
met zijn grote dood ramen werd het en kasteel witte binnenmuren. nog een eeuw Na
zijn lang dood bewoond werd het door kasteel andere nog slotvoogden. een eeuw
lang bewoond door andere slotvoogden.
BIJNA GESLOOPT
Bijna Maar toen gesloopt veranderde er ineens van alles.
Maar Het kasteel toen veranderde is een tijd er gebruikt ineens van als kazerne, alles.
Het als kasteel gevangenis is een en tijd zelfs gebruikt als opslagplaats als kazerne,
als voor gevangenis wapens. Niemand en zelfs als zorgde opslagplaats meer voor voor
wapens. Niemand zorgde meer voor het on-
het onderhoud van het slot. Daardoor
derhoud van het Slot. Daardoor verviel het
verviel het steeds meer. De vloeren zakten
steeds meer. De vloeren zakten bijna door.
bijna door. In 1825 zou het kasteel zelfs
In 1825 zou het kasteel zelfs verkocht wor-
verkocht worden, om het af te breken.
den, om het af te breken.
Veel
Veel
mensen
mensen
uit
uit
die
die
tijd
tijd
waren
waren
er
er
boos
boos
over, over, vooral vooral schrijvers schrijvers en en dichters. dichters. Zij Zij vonden vonden
dat dat het het kasteel kasteel bewaard moest blijven. Koningning
Willem I I vond dat dat ook. ook. De De sloop sloop ging ging
toen niet gelukkig door. Het niet Muiderslot door. Het Muiderslot was gered was en
werd gered weer en werd helemaal weer opgeknapt. helemaal opgeknapt.
Zodat het er nu nog prachtig bij staat.
�
De zeemeermin van
Muiden
8 De zeemeermin
van Muiden
Het stadje Muiden bestaat al meer dan
duizend jaar. Vroeger heette het ‘Mude’, ‘Mu-
Het stadje Muiden bestaat al meer dan
den’ of ‘Amuthon’. Een tijdlang leek het erop
duizend jaar. Vroeger heette het ‘Mude’,
dat Muiden een grote stad zou worden. Het
‘Muden’ of ‘Amuthon’. Een tijdlang leek het
plaatsje lag, net als het latere Muiderslot,
op
er
een
op dat
goede
Muiden
plek aan
een
het
grote
water.
stad
Maar
zou wor-
toch
bleef den. het Het een plaatsje klein lag, visserstadje. net als het latere Mui-
Hoe derslot, kwam op dat? een goede plek aan het water.
Toen Maar er toch steeds bleef grotere het een schepen klein visserstadje. kwamen,
werd Tegelijkertijd de rivier de groeide Vecht en te bloeide smal. De Amsterdam boten
voeren als handelsstad. door andere, En bredere werd de rivieren. hoofdstad Er van
kwam ons land. ook nog een zandbank voor de monding
Hoe van kwam de rivier. dat? De grote schepen bleven
weg. Toen Het er steeds werd stiller grotere rond schepen Muiden. kwamen,
Er werd was de bijna rivier niets de meer Vecht te te doen. smal. Ondertus- De boten
sen groeide en bloeide Amsterdam als han-
voeren door andere, bredere rivieren. Er
delsstad. En Amsterdam werd de hoofdstad
kwam ook nog een zandbank voor de
van ons land.
monding van de rivier. De grote schepen
bleven weg. Het werd stiller rond Muiden.
Zingende zeemeermin
Volgens
Er was bijna
een oud
niets
volksverhaal
meer te doen.
was er een
heel andere reden voor het stil worden van
het ZINGENDE stadje. In het ZEEMEERMIN verhaal ‘De zeemeermin
van Volgens Muiden’ een wordt oud volksverhaal verteld dat de was Muider er een
vissers heel andere op een reden ochtend voor een het zeemeermin stil worden van in
hun het netten stadje. vonden. In het verhaal De zeemeermin ‘De zingende smeekte
zeemeermin’ de vissers om wordt teruggezet verteld dat te mogen de Muider worden
vissers in zee. op Ze een lachten ochtend haar een uit. zeemeermin De
5
in hun netten vonden. De zeemeermin
smeekte
Muidenaren
de vissers
wilden
om
haar
teruggezet
houden
te
om
mogen
aan
de worden mensen in zee. te laten Ze lachten zien en haar daar uit. veel De geld
mee Muidenaren te verdienen. wilden Uiteindelijk haar houden wist om de aan zeede
meermin mensen te toch laten te zien ontsnappen en daar veel en terug geld aan te
keren verdienen. naar Uiteindelijk zee. Toen heeft wist ze de Muiden zeemeermin met
een toch lied te ontsnappen gestraft. Ze en zong terug dat te Muiden keren naar klein
zou zee. blijven Toen heeft en dat ze Amsterdam Muiden met tot een een lied grote ge-
stad straft. zou Ze uitgroeien. zong dat Muiden Ze heeft klein gelijk zou gekregen… blijven
en dat Amsterdam tot een grote stad zou
uitgroeien.
�
9 Spreekwoorden
en gezegden
Spreekwoorden
en gezegden
In het Muiderslot kun je veel spreekwoorden
en gezegden opnoemen bij de kamers
In het Muiderslot kun je veel spreekwoorden
en de voorwerpen daarin. Een spreekwoord
is
en
een
gezegden
vaste zin
opnoemen
die een andere
bij de kamers
betekenis
en de
heeft voorwerpen dan de daarin. woorden Een laten spreekwoord zien. Je kunt is een
bijvoorbeeld vaste zin die zeggen: een andere ‘de appel betekenis valt heeft niet ver
van dan de boom’. woorden Maar laten je bedoelt zien. Je kunt hiermee bijvoor- dat
een beeld kind zeggen: heel erg ‘de op appel zijn valt vader niet of ver moeder van
lijkt. de boom’. boom’ Gezegden Maar zijn je bedoelt ook manieren hiermee om dat iets een te
zeggen. kind heel Bijvoorbeeld: erg op zijn vader ‘iets in of je moeder schild voe- lijkt.
ren’, Gezegden als je iets zijn stiekem ook manieren doet. om iets te zeg-
Veel gen. spreekwoorden Bijvoorbeeld: ‘iets en in gezegden je schild voeren’, voeren’ komen
voort als je uit iets het stiekem leven doet. op een kasteel in de
middeleeuwen en de eeuwen daarna. En ze
worden nog steeds gebruikt. Hoeveel van
Veel spreekwoorden en gezegden
dit rijtje van het Muiderslot ken jij er ?
komen voort uit het leven op een kasteel in
de middeleeuwen en de eeuwen daarna. Ze
Ridderroute:
behoren tot de Nederlandse cultuur en de
Wapenzaal: geschiedenis van de taal. En het leukste is:
• ze alarm worden blazen: nog gevaar, steeds gebruikt. iedereen op Hoeveel de posten van
dit rijtje ken jij er?
Harnassen
• RIDDERROUTE:
hij heeft zijn sporen verdiend: hij heeft heel
wapenzaal wwat
apenzaal gepresteerd
• (vanuit in het harnas het raam) sterven: tijdens je werk over-
• lijden voor Pampus liggen:
• met uitgeteld, open vizier: gevloerd open en zijn eerlijk zijn
• iets in de gaten houden: scherp letten op
• alarm blazen:
gevaar, iedereen op de posten
Wapens
• hartstikke dood/hart’steke dood: morsdood
harnassen
• iets in je schild voeren: iets stiekem doen
• lont
hij heeft
ruiken:
zijn
door
sporen
hebben
verdiend: verdiend
dat er iets aan de
hand hij heeft is heel wat gepresteerd
• in het harnas sterven:
Te paard tijdens je werk overlijden
• stevig met open in het vizier: zadel zitten: zeker zijn van jezelf
eerlijk en je zijn pleknaar
mensen toe
• iets in de gaten houden:
Vanuit scherp het letten raam op
• voor Pampus liggen: uitgeteld, gevloerd zijn
Een belegering
P.C. Hooft, de beroemdste
bewoner van het Muiderslot
P.C. Hooft en zijn vrienden,
later de Muiderkring genoemd
Het wapen van Muiden
Echte harnassen

wapens
PRINSENKAMER:
Kinderrondleiding
• hartstikke dood/ dood hart’steke dood:
morsdood
gouden eeuw
• iets in je schild voeren:
(schilderij)
� • in Het de luren Muiderslot leggen: nu
Het Muiderslot iemand beetnemen is één van de oudste en
(door het iets ingerichte stiekem doen 17de-eeuwse deel best • bewaarde heet gebakerd kastelen zijn: van Nederland.
van • het lont kasteel): ruiken:
Er is veel driftig te zien. zijnJe
kunt er alle 25 kamers,
door hebben dat er iets aan de hand is
Eetkamer:
• op
te
je
paard
geld zitten: gierig zijn (kiststoel)
• water • stevig bij de in wijn het doen: zadel met zitten: minder tevre-
zalen, torens en weergangen bekijken. In
de middeleeuwse routes kom je allerlei
spellen 10 tegen. Kastelen Je kunt dan nuzelf
uitproberen
den zijn. zeker zijn van jezelf en je plek hoe Tegenwoordig het was om het zijn kasteel we heel te zuinig verdedigen, op de
Keuken:
• in zijn eigen vet gaar smoren: zich niet met
iemand RONDLEIDING bemoeienGOUDEN
EEUW
• de (door hond het in de ingerichte pot vinden: 17de-eeuwse te laat voor deel het
eten, van alles het kasteel): is op
• een heet hangijzer: een pijnlijk, moeilijk
onderwerp
eetkamer:
(ijzer waaraan de pot hangt)
• eten (kiststoel) wat de pot schaft: eten wat er op ta-
terwijl overgebleven de vijand al kastelen voor de in poort Nederland. stond. Of
doe als een ridder op een paard mee aan
Er is een Nederlandse Kastelenstichting
het toernooispel. In de Wapenzaal kun je
(NKS), die zorgt voor het behoud van de
een harnas tillen en leren boogschieten.
Nederlandse kastelen en hun omgeving.
Wie er even als een echte schildknaap of
Want kastelen moeten goed bewaard blij-
jonkvrouw wil uitzien, kan zich verkleden in
de Kemenade,
ven. Ze laten
kledingkamer.
heel veel van
Je
de
krijgt
geschiedenis
een
speurtocht zien. mee, met vragen en opdrachten
fel • komt op zijn geld zitten:
• pottenkijker: gierig zijn iemand die nieuwsgierig is
(standaard met hout naast de pot)
• snotneus:
(tinnen kan)
iemand die pas komt kijken (olielampje)
• water bij de wijn doen:
voor de Een Ridderroute, enkel kasteel Torenroute, wordt nog de bewoond Tuinen
en de door Valkenier een adellijke met roofvogels. familie. Maar de meeste
Wil kastelen je meer lezen worden en nu bekijken gebruikt over als: het hotel,
leven restaurant op het Muiderslot of als kasteel-museum. in de middeleeu- Zoals het
• peperduur: met minder heel erg tevreden duur zijn
wen? Muiderslot.
• iemand door de mangel halen: iemand Arend van Dam schreef twee spannende
scherp ondervragen. (mangeltafel)
KEUKEN:
boeken: Wil Ridderfeest je meer lezen op het en bekijken over
Ridderzaal: (haardplaats)
• in • de in doofpot zijn eigen stoppen:ergens vet gaar smoren: niet meer
over zich praten niet (haardplaats) met iemand bemoeien
• met klinkende munt betalen: contant betalen
• de
(betaaltafel)
hond in de pot vinden:
te laat voor het eten, alles is op
Prinsenkamer: • een heet hangijzer:
• in de luren een pijnlijk leggen: onderwerp iemand beetnemen
(schilderij)
• heet
• eten
gebakerd
wat de
zijn:
pot
driftig
schaft:
zijn (schilderij)
eten wat er op tafel komt
Muiderslot ridders en (vanaf jonkvrouwen 8 jaar) en en Schildknaap de Middel- op
het Muiderslot (vanaf 10 jaar)
eeuwen? Kijk dan naar de lijst met leuke
Als je veel vragen hebt over het kasteel, lees
boeken op de website van Het Muiderslot:
dan Zwemmen er haaien in de slotgracht?
www.muiderslot.nl. Klik op ‘Scholen’, dan
En andere vragen van kinderen aan het Mui-
‘Lesmateriaal’ en je vindt de boekenlijst onderslot,
geschreven door Herman Pleij? Eer
zijn
der
ook
‘Verder
twee boekjes
lezen’. Heb
in de
je
reeks
Ridderfeest
Junior
op
in-
het
formatie Muiderslot over het of Schildknaap Muiderslot op (190) het en Muiderslot Floris
de Vijfde van Arend (255). van Of bekijk Dam al twee gelezen? filmpjes Of het over boek
Floris Zwemmen V op www.muiderslot/kinderen/
er haaien in de slotgracht? En
• pottenkijker:
werkstukken, andere vragen bij geschiedenis. van kinderen aan het
iemand die nieuwsgierig is
Muiderslot, geschreven door Herman Pleij?
• snotneus:
Of kijk op www.schooltv.nl/vroegerenzo en
iemand die pas komt kijken
vul in Floris V. Als je een fi lmpje wilt zien.
• iemand iets inpeperen:
iemand iets fl ink laten voelen
• iemand door de mangel halen:
iemand scherp ondervragen
Kijk dan op: www.schooltv.nl/beeldbank.
RIDDERZAAL:
(haardplaats)
• in de doofpot stoppen:
ergens niet meer over praten
(betaaltafel)
• met klinkende munt betalen:
contant betalen
6
De Ridderzaal ridderzaal van het het Muiderslot
De tuinen van het het Muiderslot
zijn ook van vroeger
De valkenier met roofvogels
© Tekst en illustraties:
©
Stichting
Tekst en
Rijksmuseum
illustraties:
Muiderslot,
Stichting 2004, herzien Rijksmuseum in 2008 Muiderslot,
2004, Enkele herzien illustraties in 2011 zijn met
Enkele toestemming illustraties gebruikt: zijn met
toestemming p. 2, De bouw gebruikt: van een kasteel en
p. Oud 2, De gereedschap bouw van - een uit P. kasteel Steele, en Het
Oud beste gereedschap boek over ridders - uit P. en Steele, kastelen Het
beste boek over ridders en kastelen
(Gottmer, 2000),
(Gottmer, 2000), p. 5, Belegering
p. 5, Belegering - uit: S. Adams,
- uit: S. Adams, Forten en kastelen
(Gottmer,
Forten en
2004).
kastelen (Gottmer, 2004).
Deze lesbrief is is uitsluitend bestemd bestemd
voor gebruik voor gebruik op school, op school, ter ter
voorbereiding voorbereiding van het bezoek aan
het Muiderslot. Voor andere toepastoepassingensingen dient dient vooraf vooraf schriftelijk schriftelijk toe-
toestemming stemming te worden te worden aangevraagd. aangevraagd.
Alle rechten voorbehouden.
Alle rechten voorbehouden.
Stichting
Stichting
Rijksmuseum
Rijksmuseum Muiderslot
Muiderslot
Herengracht 1
1398 AA AA Muiden
www.muiderslot.nl
info@muiderslot.nl

�
�
�
�
�
�
�
WERKBLAD
(Bij (bij elk hoofdstuk hoofdstuk hoort een hoort vraag) een vraag.)
1 Wie Wie heeft heeft het het Muiderslot Muiderslot laten laten bouwen? bouwen?
2 Waarom Waarom moesten moest het kastelen Muiderslot zo stevig zo stevig zijn? zijn?
3 Wie Wie woonden er er in in het het begin in het Muiderslot?
4 Op Hoe welke oud leeftijd was Floris was toen je in hij de officieel tijd van graaf Floris werd? volwassen?
5 Hoeveel kastelen had Floris V?
Door wie werd Floris ontvoerd en vermoord?
6 Door wie werd Floris ontvoerd en vermoord?
Hoe lang duurde het voordat het vernielde Muiderslot weer opgebouwd werd?
7 Hoe lang duurde het voordat het vernielde Muiderslot weer opgebouwd werd?
Extra: Hoe heette de latere, beroemdste bewoner van het Muiderslot?
Extra: Hoe heette de latere, beroemdste bewoner van het Muiderslot?
�
�
�
Wat was de voorspelling van de zeemeermin van Muiden?
8 Waarom werd Muiden geen grote, rijke stad?
Wat betekent ‘met open vizier’? Geef ook de letterlijke betekenis.
9 Wat betekent ‘in het harnas sterven’?
Door wie is het boek Zwemmen er haaien in de slotgracht? En andere vragen van
10 Door kinderen wie is aan het het boek Muiderslot Zwemmen geschreven? er haaien in de slotgracht? En andere vragen
van kinderen aan het Muiderslot geschreve n?
Extra: Extra: Wat Wat vond je je het spannendst van van jullie jullie bezoek bezoek aan aan het het Muiderslot?
Muiderslot?
Schrijf Schrijf een een kort kort verslagje verslag en en maak maak er er een een leuke leuke tekening tekening van van het kasteel het kasteel bij. bij.
Weet je nog precies hoe het er uit ziet? Kijk anders nog even naar de foto
hiernaast. Je kunt ook kijken op de site van het Muiderslot: www.muiderslot.nl
ANTWOORDEN
1 Floris V
ANTWOORDEN
2 1 Floris Het V is liet gebouwd dit kasteel voor bouwen. de verdediging.
3 2 Die Een kastelen slotvoogd waren en gebouwd soldaten voor de verdediging.
3 Er woonden een slotvoogd en soldaten.
4 Twaalf jaar
4 Op je twaalfde jaar.
5 5 Floris Zes V had wel zes zes kastelen.
kastelen.
6 6 Drie Door edelen drie hebben edelen Floris ontvoerd.
7 Tachtig jaar.
jaar. Extra: P.C. Hooft.
7 Tachtig jaar. Extra: P.C. Hooft.
8 Muiden werd niet niet groot, groot, doordat doordat de de grote grote schepen schepen niet niet meer
meer
8 over Dat de Muiden Vecht konden klein zou varen. blijven en Amsterdam groot zou worden
9 9 In Open het harnas en eerlijk sterven zijn. = Een tijdens vizier je is werk de klep overlijden. aan de voorkant van de helm, waar
10 Herman je doorheen Pleij. kunt kijken en die je open kunt zetten.
Extra: Vond je de hoogste toren het spannendst? Of de kerker?
10 Herman Pleij
Is I Is I je tekening van het het Muiderslot Muiderslot goed goed gelukt?
gelukt?
Extra: Vond je de hoogste toren het spannendst? Of de kerker?
7
© afbeeldingen Muiderslot, m.u.v:
p. 2: De bouw van een kasteel en
Oud gereedschap – uit: P. Steele,
Het beste boek over ridders en
kastelen (Gottmer, 2000),
p. 5, belegering – uit: S. Adams,
Forten en kastelen (Gottmer, 2004).