Fredag 15. juni 2017 - Valdres

Valdresbladet fredag 15. juni 2017
Med bygdeutviking på dagsorden
Espen Johnsen frå Vestre Slidre har dei siste fire
åra vore minister i Bygdeutviklingsdepartementet.
Som ei følgje av natur- og kulturparken i Valdres
vart dette departementet oppretta etter valet i 2013,
då Arbeidarpartiet gjorde eit brakval etter ein
borgarleg og blå fireårsperiode.
Espen Johnsen var det naturlege
valet som statsråd då bygdene
og busetjinga i distrikta fekk sitt
eige departement. Som den fyrste
natur- og kulturparken her i landet
var Valdres eit stjerneeksempel
på god merkevarebygging,
lokal forvalting og utvikling og
verdiskaping av bygdenæringar.
Difor var det berre rett og rimeleg
at fyrste ministeren kom frå
dalføret vårt. No stundar det atter
mot val, og i samband med besøket
på Helledagen tidlegare i vår fekk
me ein prat med statsråden.
Sektorovergripande. Det har
vore travle, men svært interessante
år, forsikrar han. – Eg fekk
jo vera med på å byggje opp eit
nytt departementet, og erfaringane
frå natur- og kulturparken
heime i Valdres var eit svært
viktig element i dette arbeidet.
Nokre av utviklarane her vart då
Leiar for oppsynet i natur- og
kulturparken, Endre Hemsing, er
også uroa over tilstanden. – No
må me få høve til å utføre oppsyn
der me kan ta ut skadedyr fort,
meiner han. Alle dei ti tilsette i
parkoppsynet har gevær med
bedøvingspiler med seg under
oppsynet. Styresmaktene vil helst
ikkje at rovdyra blir drepne, men
bedøva og frakta vekk til meir aude
og mindre konfliktfylte område i
Hallingdal. – Problemet er at dei
kjem attende, seier Hemsing.
Bjørnesafari. Det er fire år sidan
parkstyret opna for at bjørnen
skulle få etablere seg att i Vassfaret.
Sidan Vassfaret ligg utanfor
kjerneområdet for bjørn her i
landet, var dette ei lokal avgjerd
som var basert på interessa for
bjørnesafari og spenningsopplevingar
i dette segnomsuste bjørneområdet.
Med i avgjerda var
også lovnader om millionar til
ulike prosjekt med tema kring
rovdyr-turisme-landbruk og ei
også dregne med i oppbygginga
av det nye departementet, det var
svært vellykka. Departementet
representerer noko heilt nytt ved
at det omfattar eit stort spekter
av sektorar. Landbruk, kultur,
miljø, samferdsle, reiseliv, helse
osv. er alle viktige og naturlege
arbeidsområde for oss i Bygdeutviklingsdepartementet.
Me skal
prøve å sjå ting i samanheng og
på tvers av alle sektorgrenser.
Byråkratiet blir dermed mindre,
og saker løyser seg på ein enklare
måte til beste for bygdene. Dette
har vore ei ny øving for statsapparatet
å takle, mange held innbitt
på sine fagområde og synest
me er eit kvasidepartement. Men
tilbakemeldingane frå dei som
departementet er oppretta for, er
eintydige. Me har vore ei positiv
nyvinning for Bygde-Norge.
Lokal forankring. Etter dei
- Rovdyra trugar stølslivet i Valdres
Bufardagen nærmar seg for stølsbrukarane i dalen, men mange kjenner seg utrygge slik rovdyrsituasjonen har utvikla seg. Frå alle
kommunar har det kome inn observasjonar av bjørn denne våren, folk har sett både sporteikn og fleire dyr. I fjellområda i Vang og
Øystre Slidre er det i tillegg meldt om ei aukande jervestamme.
solid opprusting av oppsynsapparatet.
Mange lever godt på prosjekt,
forsking, turisme og oppsyn
på grunn av dette vedtaket. Også
utsette husdyrbrukarar fekk raust
med midlar til omlegging av
gardsdrifta.
Rovdyr fulltidsarbeid.Men eit
par bjørnar blir fort fleire, og
hannbjørnar har ein lei tendens
til å reka både vidt og langt.
Gamle bjørnereksler forbi Helin
og Grunke vart fort tekne i bruk,
med påfylgjande problem for
aktive stølsbrukarar i området.
Endre Hemsing fortel at fem–
seks av staben hans no sumartid
nyttar mest heile arbeidstida si
på rovdyr. – Tipstelefonen vår
ringjer mest dagstøtt om observasjon
av eitt av våre fire rovdyr,
bjørn, ulv, jerv og gaupe. Og det
er slett ikkje berre gardbrukarar
som er engstelege for dyra sine,
som ringjer. Like mykje er det frå
skremde turgåarar og ikkje minst
bærplukkarar når den sesongen
gode erfaringane med Valdres
Natur- og Kulturpark har me i
dag fått heile 20 slike område
i landet. Det er viktig for oss i
departementet at initiativet kjem
frå lokalt hald, og at natur- og
kulturparktanken har god forankring
hjå lokalbefolkninga. Berre
då kan satsinga verkeleg få kraft
til å lykkast. Maktoverføringa
som følgjer med ei parkoppretting,
har i dei aller fleste tilfella
vore takla godt. Det er vidare
viktig at dei ulike parkane spelar
på sine fortrinn og oppnår vekst
som følgje av det. I Valdres er det
jo særleg stølslivet og matkulturen
som har gjeve gode resultat.
Sjå berre på frammøtet her i dag,
seier han og ser ut over folkehavet.
Lokal identitet. Espen Johnsen
er glad for at regionpolitikarane
tok tak i utviklinga tidleg i dette
hundreåret. Det var heilt nødvendig
å sjå kreativt og med nye
augo på framtida for regionen
vår. Opprettinga av natur- og
kulturparken der lokale verdiar
og ressursar vart framheva, var
ein genistrek. Sjå berre på smitteeffekten
det har hatt. Området
fekk eit lyft, og folk fekk ei ny
kjem. Moltebjørn har blitt eit
heilt reelt omgrep, legg han til.
Bjørn i kikkerten. Inntil vidare
må nok folk venja seg til at
utmarka kan by på møte med
rovdyr. Som nemnt er det pengar
å tene på desse dyra. I vår var to hi
under konstant overvaking, og eit
hundretals tilskodarar fekk oppleve
dei fyrste timane til bamsen
etter dvalen. Med langkikkert frå
eit utkikkspunkt var dette ei stor
oppleving både for travle byfolk
og ihuga villmarkstravarar. Kombinasjonen
med spennande villmarksovernatting,
lokal mat og
gamle historier om folk og fe i
Vassfaret har blitt ein suksess.
Stølsdrift eller rovdyr. – Men
også stølslivet er eit satsingsområde
i parken, så her må styret snart
velja kva dei vil satse på, seier
Endre Hemsing. Dei få bøndene
som er att, hentar ein vesentleg del
av inntekta si frå stølsdrifta. Det er
stoltheit og kjensle for det lokale
på alle plan. Sjølvsagt har det
vore debatt kring nokre vegval,
men jamt over har valdrisane
drege i same lei. Fellesskapskjensla
har vorte større.
Spennande val. Espen Johnsen
er spent no framfor det komande
valet til hausten. – Me har nok
hausta mange stemmer frå byg-
Rovdyrproblem: Som du ser, er denne tanngarden ikkje berre for bær og
gras, seier leiaren for parkoppsynet, Endre Hemsing. Stadig oftare finn
me husdyr, elg og anna vilt som er tekne av bjørn.
også dette som gjer Valdres unikt,
rovdyr har me snart alle plassar.
Det nyttar ikkje med denne bedøvingspolitikken
heller, dyra kjem
fort att. Det verkar nesten som dei
blir avhengige av ein dose bedø-
nyheiter
5
dene med satsinga vår, men som
du veit, er det flest folk i byane.
Her har me kanskje ikkje klart å
få fram politikken vår godt nok.
Men som du også veit, er det ein
bonde i dei fleste byfolk òg – om
me går langt nok attende. Slagordet
«by og land, hand i hand»
gjeld framleis.
På Løvebakken: Statsråd Espen Johnsen får altfor lita tid til å vera ute i
bygdene sine.
vingsmiddel, dei endar snart som
narkovrak, spøkjer han. Me må
i alle fall raskt kunne avlive alle
som går etter husdyr. Bjørnekjøt
er jo også ei etterspurd vare, seier
han til slutt.