Last ned PDF - Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap

TEMA
Temarettleiing
om oppbevaring
av farleg stoff
• Tankanlegg – atmosfæriske tankar
• Tankanlegg – LPG og LNG
• Oppbevaring av brannfarleg stoff i transport- og
brukaremballasje (stykkgods)
• Tankanlegg – klor, svoveldioksid og ammoniakk

Utgitt av: Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap (DSB) 2011
ISBN: 978-82-7768-266-2
Grafisk produksjon: Erik Tanche Nilssen AS, Skien

Temarettleiing om oppbevaring av
farleg stoff
• Tankanlegg – atmosfæriske tankar
• Tankanlegg – LPG og LNG
• Oppbevaring av brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods)
• Tankanlegg – klor, svoveldioksid og ammoniakk

Innhald
INNLEDNING............................................................................................................................ 7
SØKNADSPLIKT ETTER PLAN- OG BYGNINGSLOVEN (PBL).................................................................... 8
DEFINISJONaR (felles for begge kapitla).................................................................................. 9
Kapittel 1 | Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
1 Formål (§ 1)........................................................................................................................ 11
2 Verkeområde (§ 2)............................................................................................................... 11
3 Pliktsubjekt (§ 3)................................................................................................................ 11
4 Definisjonar (§ 4) og tekniske data....................................................................................... 11
4.1 Tekniske data for nokre typar brensel.................................................................................... 11
5 Krav til aktsemd (§ 5).......................................................................................................... 12
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)........................................................ 12
7 Kompetanse (§ 7)................................................................................................................. 12
8 8 Utstyr og anlegg (§ 8)....................................................................................................... 12
8.1 Fagleg forsvarleg utføring av anlegg etter anerkjende normer......................................................... 12
8.1.1 Prosjektering av tankanlegg........................................................................................ 13
8.2 Omsetning av utstyr......................................................................................................... 13
8.2.1 Trykkpåkjent stasjonært utstyr over 0,5 bar overtrykk (PED)................................................. 14
8.2.2 Monterings-, bruks - og vedlikehaldsrettleiing................................................................... 14
9 Kontroll (§ 9)..................................................................................................................... 14
9.1 Kontroll før installasjon.................................................................................................... 14
9.2 Kontroll under installasjon................................................................................................. 15
9.3 Kontroll etter installasjon (ferdigkontroll)............................................................................... 15
9.4 Oppfylling av tankar........................................................................................................ 15
9.5 Kontroll utført av uavhengig kontrollør (akkreditert inspeksjonsorgan).............................................. 16
9.5.1 Konstruksjonskontroll.............................................................................................. 16
9.5.2 Kontroll ved produksjon, installasjon (ferdigkontroll) og endringar.......................................... 16
9.6 Systematisk tilstandskontroll.............................................................................................. 16
9.7 Systematisk tilstandskontroll utført av uavhengig kontrollør
(akkreditert inspeksjonsorgan)................................................................................................. 17
10 Drift (§ 10)........................................................................................................................ 18
10.1 Statisk elektrisitet.......................................................................................................... 19
10.1.1 Tryggingstiltak ved fylling av tankar og behaldarar............................................................ 19
10.1.2 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av tankkøyretøy......................................................... 19
10.1.3 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av jernbanetankvogner................................................. 19
10.1.4 Tryggingstiltak ved reingjering av tankar........................................................................ 19
10.1.5 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av skip ved kai.......................................................... 19
10.2 Eksempel på brannårsaker ............................................................................................... 20
10.3 Vedlikehald................................................................................................................. 20
10.4 Opphøyr.................................................................................................................... 21
11 Skilting og merking (§ 11).................................................................................................... 21
11.1 Skilting ved handtering av brannfarleg stoff............................................................................ 21
11.2 Merking av tankar og utstyr.............................................................................................. 21
11.3 Merking av røyrleidningar................................................................................................ 21
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)......................................................................................... 22

13 Dokumentasjon (§ 13)......................................................................................................... 22
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)........................................................................................... 23
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15). Krav til installasjonar............................................... 25
15.1 Plassering og utforming................................................................................................... 25
15.2 Tankar...................................................................................................................... 26
15.3 Oppsamling og overfylling................................................................................................ 26
15.3.1 Oppsamling......................................................................................................... 26
15.3.2 Tiltak mot overfylling............................................................................................. 27
15.4 Røyrleidningar............................................................................................................. 27
15.4.1 Røyrleidningar over grunnen..................................................................................... 28
15.4.2 Nedgravne røyrleidningar......................................................................................... 28
15.5 Ventilar m.m................................................................................................................ 28
15.6 Pumper og pumperom..................................................................................................... 29
15.7 Lasting og lossing.......................................................................................................... 29
15.8 Oppvarming av brannfarleg væske....................................................................................... 30
15.9 Særskilt om tankanlegg i fjell............................................................................................. 30
15.9.1 Plassering og utforming........................................................................................... 30
15.9.2 Val av tanktype..................................................................................................... 31
15.9.3 Lufterøyr ........................................................................................................... 32
15.9.4 Oppsamling og drenering......................................................................................... 32
15.9.5 Røyrleidningar, ventilar og pumper.............................................................................. 32
15.9.6 Ventilasjon.......................................................................................................... 33
15.9.7 Områdeklassifisering og elektriske anlegg....................................................................... 33
15.9.8 Interne kommunikasjonsanlegg.................................................................................. 33
15.9.9 Overvakingssystem................................................................................................. 34
15.10 Sløkkingsutstyr og -anlegg.............................................................................................. 34
15.10.1 Brannvatn og skum............................................................................................... 35
15.11 Tryggleiksavstandar...................................................................................................... 36
15.11.1 Tekniske minsteavstandar inne på anlegget.................................................................... 36
15.11.2 Tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt................................................................... 37
15.12 Områdeklassifisering..................................................................................................... 37
15.13 Elektriske installasjonar................................................................................................. 37
15.14 Statisk elektrisitet og lynavleiing........................................................................................ 38
15.15 Krav til bygningar........................................................................................................ 38
16 Avgrensingar av areal (§ 16)............................................................................................... 38
17 Samtykke frå DSB (§ 17)...................................................................................................... 39
18 Naboverksemder (§ 18)....................................................................................................... 39
19 Beredskapsplikt (§ 19)....................................................................................................... 39
19.1 Beredskap mot akutt forureining........................................................................................ 39
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)............................................................. 40
21 Vedlegg........................................................................................................................... 40
Kapittel 2 | TANKANLEGG – LPG og LNG
1 Formål (§ 1)........................................................................................................................ 41
2 Verkeområde (§ 2)............................................................................................................... 41

3 Pliktsubjekt (§ 3)................................................................................................................ 41
4 Definisjonar (§ 4)................................................................................................................ 41
4.1 Tekniske data for nokre typar brensel.................................................................................... 42
5 Krav til aktsemd (§ 5).......................................................................................................... 42
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)........................................................ 42
7 Kompetanse (§ 7)................................................................................................................. 43
7.1 Generelt...................................................................................................................... 43
7.2 Anleggstypar................................................................................................................. 43
7.3 Kurs, eksamen, sertifikat................................................................................................... 44
7.3.1 Prosjektering......................................................................................................... 45
7.3.2 Installasjon, inklusiv endring og reparasjon...................................................................... 45
7.3.3 Drift og vedlikehald................................................................................................. 45
7.3.4 Kontroll............................................................................................................... 45
7.3.5 Sveising og NDT.................................................................................................... 46
8 Utstyr og anlegg (§ 8)......................................................................................................... 46
8.1 Fagmessig utføring av anlegg etter anerkjende normer................................................................. 46
8.1.1 Prosjektering av tankanlegg........................................................................................ 46
8.2 Omsetning av utstyr......................................................................................................... 46
8.2.1 Trykkpåkjent stasjonært utstyr over 0,5 bar overtrykk (PED)................................................. 46
8.2.2 Standardar........................................................................................................... 47
8.2.3 Monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiingar................................................................. 47
9 Kontroll (§ 9)..................................................................................................................... 48
9.1 Kontroll før installasjon.................................................................................................... 48
9.2 Kontroll under installasjon................................................................................................. 48
9.3 Kontroll etter installasjon (ferdigkontroll)............................................................................... 48
9.4 Oppfylling av tankar........................................................................................................ 48
9.5 Kontroll utført av uavhengig kontrollør (akkreditert inspeksjonsorgan).............................................. 48
9.5.1 Konstruksjonskontroll.............................................................................................. 48
9.5.2 Kontroll ved produksjon, installasjon (ferdigkontroll) og endringar.......................................... 49
9.6 Systematisk tilstandskontroll.............................................................................................. 49
9.7 Systematisk tilstandskontroll utført av uavhengig kontrollør (akkreditert inspeksjonsorgan)...................... 49
10 Drift (§ 10)........................................................................................................................ 50
11 Skilting og merking (§ 11).................................................................................................... 50
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)......................................................................................... 50
13 Dokumentasjon (§ 13)......................................................................................................... 50
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)........................................................................................... 51
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15). Krav til installasjonar............................................... 51
15.1 Plassering og utforming................................................................................................... 52
15.2 Tankar...................................................................................................................... 53
15.3 Oppsamling og overfylling................................................................................................ 53
15.3.1 Oppsamling......................................................................................................... 53
15.3.2 Tiltak mot overfylling............................................................................................. 54
15.4 Røyrleidningar............................................................................................................. 54
15.5 Ventilar m.m................................................................................................................ 54
15.6 Lasting og lossing.......................................................................................................... 55
15.7 Trykkavlasting............................................................................................................. 55
15.8 Sløkkingsutstyr og -anlegg................................................................................................ 55
15.9 Tryggleiksavstandar....................................................................................................... 56
15.9.1 Tekniske minsteavstandar inne på anlegget..................................................................... 56
15.9.2 Tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt..................................................................... 56
15.10 Områdeklassifisering..................................................................................................... 56

15.11 Elektriske installasjonar................................................................................................. 56
15.12 Statisk elektrisitet og lynavleiing........................................................................................ 56
15.13 Krav til bygningar........................................................................................................ 57
16 Avgrensingar av areal (§ 16)............................................................................................... 57
17 Samtykke frå DSB (§ 17)...................................................................................................... 57
18 Naboverksemder (§ 18)....................................................................................................... 57
19 Beredskapsplikt (§ 19)....................................................................................................... 57
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)............................................................. 57
21 Vedlegg........................................................................................................................... 57
Kapittel 3 | OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT-
OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
1 Formål (§ 1)........................................................................................................................ 59
2 Verkeområde (§ 2)............................................................................................................... 59
3 Pliktsubjekt (§ 3)................................................................................................................ 59
4 Definisjonar (§ 4)................................................................................................................ 59
5 Krav til aktsemd (§ 5).......................................................................................................... 59
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)........................................................ 60
7 Kompetanse (§ 7)................................................................................................................. 60
8 Utstyr og anlegg (§ 8)......................................................................................................... 60
8.1 Prosjektering................................................................................................................. 60
9 Kontroll (§ 9)..................................................................................................................... 60
10 Drift (§ 10)........................................................................................................................ 61
11 Skilting og merking (§ 11).................................................................................................... 61
11.1 Skilting ved handtering av brannfarleg stoff............................................................................ 61
11.2 Merking av emballasje.................................................................................................... 62
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)......................................................................................... 62
13 Dokumentasjon (§ 13)......................................................................................................... 62
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)........................................................................................... 62
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15).................................................................................. 64
15.1 Utandørs lagring........................................................................................................... 64
15.2 Lagring i bygningar i samband med industriverksemd, engroshandel o.l............................................ 65
15.2.1 Sprinkling........................................................................................................... 66
15.2.2 Brannalarmanlegg................................................................................................. 66
15.2.3 Ventilasjon.......................................................................................................... 66
15.3 Plassering og lagring i bygningar i samband med detaljhandel (salslokale, butikk mv.)........................... 66
15.4 Emballasje.................................................................................................................. 68
15.5 Områdeklassifisering...................................................................................................... 68
16 Avgrensingar av areal (§ 16)............................................................................................... 68
17 Samtykke frå DSB (§ 17)...................................................................................................... 69
18 Naboverksemder (§ 18)....................................................................................................... 69
19 Beredskapsplikt (§ 19)....................................................................................................... 69
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)............................................................. 69
21 Vedlegg........................................................................................................................... 70

Kapittel 4 | TANKANLEGG – KLOR, SVOVELDIOKSID OG AMMONIAKK
Generelt.............................................................................................................................. 71
Stasjonære tankar............................................................................................................... 71
Fyllingsgrad........................................................................................................................ 72
Plassering........................................................................................................................... 72
Tiltak for å hindre spill eller lekkasje................................................................................... 73
Kjøleaggregat...................................................................................................................... 73
Trykkavlasting av røyrleidningsstrekk.................................................................................. 73
Arrangement mellom transporttanken og røyrsystemet på omfyllingsstaden......................... 74
Slangar............................................................................................................................... 74
Bruk av luft eller nøytralgass til tørking og transport......................................................... 74
Kompetanse.......................................................................................................................... 74
vedlegg
Vedlegg 1-1 Rettleiande minsteavstandar mellom atmosfæriske tankar.................................................................... 75
Vedlegg 1-2 Eksempel på skilting ved handtering av brannfarleg stoff...................................................................... 76
Vedlegg 3-1 Forslag til sjekkliste for systematisk tilstandskontroll ved oppbevaring av brannfarleg stoff
i transport- og brukaremballasje (stykkgods) i bygningar...................................................................... 77
Vedlegg 3-2 Eksempel på plassering av utvendig skap for gassflasker i samband med detaljhandel.......................................... 78

INNLEDNING
Temarettleiinga er utarbeidd av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap (DSB). Ein del av innhaldet er utarbeidd
i samarbeid med andre faginstansar og med bransjen. Det er halde ei mindre omfattande høyring.
Temarettleiinga utdjupar og forklarer forskrift om håndtering av brannfarlig, reaksjonsfarlig og trykksatt stoff samt utstyr
og anlegg som benyttes ved håndteringen (forskrift om handtering av farleg stoff). Paragraf 4 i forskrifta definerer mellom
anna omgrepa «farleg stoff» og «handtering». Handtering omfattar all omgang med farleg stoff, frå oppbevaring til bruk.
Formålet med denne temarettleiinga er først og fremst å vise korleis krava i forskrifta kan tilfredsstillast ved prosjektering,
konstruksjon, produksjon, omsetning, installasjon, drift, endring, reparasjon, vedlikehald og kontroll av tankanlegg og
stykkgodslager.
Temarettleiinga må brukast saman med forskrifta og rettleiinga som høyrer til.
Med unntak av kapittel 4 gir vi ei rettleiing til den enkelte paragrafen i forskrifta, og hovudinndelinga for
kapittel 1, 2 og 3 samsvarer med paragrafnumra i forskrifta. Paragrafnumra er dessutan oppgitt i parentes. Vi har ikkje gitt
utfyllande kommentarar til §§ 21–27 i forskrifta.
Der det er samanfall i teksten, er det fleire stader i kapittel 2 vist til den fullstendige teksten under det tilsvarande punktet i
kapittel 1. Definisjonar som er felles for alle kapitla, står fremst i temarettleiinga.
Ein kan nytte andre løysingar enn dei som er foreslått i temarettleiinga, dersom den avvikande løysinga tek vare på målet
om tryggleik i lov og forskrift. Der omgrepa «må» eller «skal» er nytta, er det berre den løysinga som er foreslått, som
fullt ut oppfyller krava i forskrifta. I slike tilfelle skal valet av ei anna løysing grunngivast og dokumenterast. Der omgrepa
«bør» eller «kan» er nytta, er løysinga som er foreslått, éin av fleire måtar å oppfylle krava i forskrifta på. I slike tilfelle
treng ein ikkje grunngi valet av ei anna løysing.
Temarettleiinga skal leggjast til grunn når nye tankanlegg og stykkgodslager skal byggjast, og ved ombygging og større
reparasjonar på eksisterande anlegg/lager. Tryggleiksnivået i det eksisterande anlegget/lageret bør oppgraderast til same
nivå som for nye anlegg så langt det er mogleg innanfor ei praktisk og økonomisk forsvarleg ramme. Oppgraderinga kan
skje ved tekniske tiltak, andre risikoreduserande tiltak eller ved ein kombinasjon av slike tiltak.
I temarettleiinga rår vi enkelte stader til å bruke namngitte standardar og normer for å oppfylle krava i forskrifta. Dersom
ein vel andre løysingar, må dei vere like gode eller betre, og dei må dokumenterast.
Ein kan ikkje stille krav til byggjearbeid med heimel i eller tilvising til rettleiinga, krava må heimlast direkte i lov
eller forskrift. Bruk av løysingane i rettleiinga gir eit resultat som er i tråd med regelverket, og forenklar dermed også
dokumentasjonen.
Denne publikasjonen utgår:
• Veiledning om oppbevaring av brannfarlig væske i stasjonære lagertanker
Vi viser elles til heimesida vår, www.dsb.no, som har oversikt over regelverk og publikasjonar.
7

SØKNADSPLIKT ETTER PLAN- OG BYGNINGSLOVEN (PBL)
Det er Kommunal- og regionaldepartementet som har ansvaret for den overordna forvaltninga av byggjesaksdelen i PBL.
Statens bygningstekniske etat (BE) er den sentrale myndigheita for det bygningstekniske regelverket og tilsynsmyndigheit
for reglane om dokumentasjon av eigenskapar ved byggjevarer. BE driv også ordninga for sentral godkjenning av føretak
etter PBL.
PBL § 20-1 tek for seg ei rekkje tiltak som krev søknad og løyve, mellom anna tiltak «på eller i grunnen», for eksempel
ved etablering av tankanlegg. Slike tiltak må ikkje setjast i gang utan at kommunen etter søknad har gitt løyve til å setje
i gang. Det same gjeld oppføring, endring eller reparasjon av bygningstekniske installasjonar, for eksempel i samband
med etablering av stykkgodslager. Bygningstekniske installasjonar er likevel berre søknadspliktige når dei er nødvendige
for eller har nær samanheng med drifta av sjølve bygget. Prosessanlegg som berre har samanheng med næringar som blir
drivne i bygget, er ikkje søknadspliktige etter PBL.
Det kan vere vanskeleg å skilje mellom reparasjon og vedlikehald av bygningstekniske installasjonar. Ein treng ikkje søkje
kommunen om å skifte ut komponentar med nye som har same funksjon og tryggleiksnivå (like for like).
Ifølgje PBL § 23-1 skal søknadspliktige tiltak utførast av eitt eller fleire ansvarlege føretak med ansvarsrett
(ansvarshavande). Dette gjeld for ansvarlege søkjarar, prosjekterande, utførande og kontrollerande for høvesvis
prosjektering og utføring.
Etter forskrift om byggesak (byggjesaksforskrifta) § 4-3 kan det for visse tiltak som blir behandla etter eit anna lovverk,
gjerast unntak frå krava til saksbehandling, ansvar og kontroll. Det er såleis gjort visse unntak for installasjonar som
også blir regulerte av brann- og eksplosjonsvernlova med tilhøyrande forskrifter. Anlegg og konstruksjonar som er bygde
etter føresegner gitt i eller med heimel i brann- og eksplosjonsvernlova, er unnatekne frå reglane om ansvar, kontroll
og tilsyn, men ikkje frå søknadsplikt. Dette gjeld underforstått både for utandørs og innandørs installasjonar. Andre
saksbehandlingsreglar gjeld så langt dei passar.
Unntaket om ansvar, kontroll og tilsyn omfattar også utbetring, utskifting og reparasjon av slike anlegg og konstruksjonar,
men ikkje for grunn- og terrengarbeid, under dette fundamentering.
Anlegg som er omtalte i denne temarettleiinga, må såleis oppfylle krava i forskrift om håndtering av farlig stoff når det
gjeld krav til prosjektering, utføring og kontroll.
Som vi har nemnt ovanfor, skal kommunen gi igangsetjingsløyve før oppstart. Når anlegget er ferdig, skal kommunen etter
søknad utferde ein ferdigattest (eventuelt mellombels bruksløyve og deretter ferdigattest) på grunnlag av dokumentasjon
av utførte kontrollar etter brann- og eksplosjonsvernlova med tilhøyrande forskrifter.
Eventuelle spørsmål om søknadsplikt må rettast til kommunen i det enkelte tilfellet.
8

DEFINISJONaR (felles for begge kapitla)
Anerkjend norm
Arealdisponeringsplan
Branncelle
Brannfarleg gass, kategori 1
Standard, bransjenorm, rettleiing mv. som er internasjonalt og/eller nasjonalt
anerkjend innanfor eit fagområde. For utfyllande kommentar, jf. kapittel 1,
pkt. 8.2.
Oversikt som viser den planlagde plasseringa av utstyr og anlegg, tilkomstvegar,
internt trafikkmønster, inng jerding, uttak for sløkkjevatn, sløkkingsutstyr mv.
Avgrensa del av ein bygning der ein brann i løpet av ei fastsett tid fritt kan
utvikle seg utan å spreie seg til andre delar av bygningen.
Gass som ved 20 °C og standard trykk på 101,3 kPa kan ta fyr i ei blanding på
13 % eller mindre med luft, eller har eit eksplosjonsområde i luft på minst 12
prosentpoeng, uavhengig av nedre eksplosjonsområde, tilsvarande GHS kategori 1.
Brannfarleg gass, kategori 2 Gass som har eit eksplosjonsområde i luft ved 20 °C og standard trykk på 101,3
kPa og ikkje er brannfarleg gass kategori 1.
Brannfarleg væske, kategori 1
Brannfarleg væske, kategori 2
Væske med flammepunkt < 23 °C og startkokepunkt ≤ 35 °C, tilsvarande GHS
kategori 1.
Væske med flammepunkt < 23 °C og startkokepunkt > 35 °C, tilsvarande GHS
kategori 2.
Brannfarleg væske, kategori 3 Væske med flammepunkt ≥ 23 °C og ≤ 60 °C, tilsvarande GHS kategori 3.
Brannmotstand
Brannteknisk klassifisering
Brukar
CNG
Eigar
Eksplosiv atmosfære
Eksplosjonsfarleg område
Flammepunkt
LNG
Evna ein konstruksjon har til i ei gitt tid å oppretthalde stabilitet, integritet
og varmeisolering, slik at han tilfredsstiller oppgitte krav ved standardisert
brannprøving.
R = bereevne (søyler, bjelkar)
E = integritet (motstå g jennomtrenging av brann)
I = isolerande (motstå varmeleiing)
M = mekanisk motstandsevne (motstå fallande bygningsdelar ved brann)
C = sjølvlukkande (dør, luke e.l.)
W = stråling (hindre brannspreiing pga. stråling)
S = tettleik (evne til å redusere/eliminere g jennomgang av røyk/gass)
Den som i eigenskap av eigar eller etter avtale med eigar har total eller partiell
bruksrett til bygningar/anlegg/utstyr/verksemder/område mv., og har tiltredd
bruksretten.
Forkorting for Compressed Natural Gas. Naturgass under trykk i tankar.
Den som har grunnboksheimel eller ei anna form for dokumentert eigarskap til
bygningar/anlegg/utstyr/verksemder/område mv.
Blanding, under atmosfæriske tilhøve, av luft og brennbare stoff i form av
gassar, dampar, tåker eller støv, der forbrenninga spreier seg til heile den
ubrende blandinga etter at ho har teke fyr.
Område der ein eksplosiv atmosfære er eller kan vere til stades i slike mengder
at det krevst spesielle åtg jerder i samband med mellom anna konstruksjon,
installasjon og bruk av elektrisk utstyr eller andre tennkjelder.
Lågaste temperatur der eit materiale eller produkt gir frå seg tilstrekkeleg
brennbar gass til å ta fyr momentant når det blir eksponert for flamme ved gitte
prøvingsvilkår.
Forkorting for Liquefied Natural Gas. Naturgass som er kondensert til væske ved
at temperaturen er senka.
9

LPG
Naturgass
Offentleg veg
Områdeklassifisering
Oppsamlingsarrangement
Oppsamlingsbasseng
Overfyllingsvarsel
Overfyllingsvern
Risikoanalyse
Risikovurdering
Røyrbrotsventil
Forkorting for Liquefied Petroleum Gas. Vanlegast er propan, butan og isobutan,
men LPG kan også innehalde cyclopropan, propylen, butylen mv.
Gass som består hovudsakleg av metan, med mindre innhald av etan og tyngre
komponentar.
Veg som er open for allmenn ferdsel, og som blir halden ved like av det offentlege.
Klassifisering og inndeling av anlegg i eksplosjonsfarlege og ikkjeeksplosjonsfarlege
område.
Fysisk arrangement, etablert rundt ein tank eller ei tankgruppe, som skal samle
opp og/eller leie vekk spill eller lekkasje av brannfarleg væske.
Væsketett arrangement for oppsamling av spill eller lekkasje av brannfarleg
væske. Kan utførast som oppsamlingskum eller plasserast rundt ein tank eller ei
tankgruppe.
System eller innretning installert i eller på lagertankar for flytande brensel, som
gir alarm/signal når tanken er fylt over eit bestemt nivå. (Varselfløyte er å rekne
som overfyllingsvarsel.)
System installert i eller på lagertankar for flytande brensel, som ved eit bestemt
væskenivå automatisk stoppar brenseltilførselen til tanken og gir alarm/signal.
Systematisk framgangsmåte for å beskrive og/eller berekne risiko.
Risikoanalysen blir utført ved ei kartlegging av uønskte hendingar, sannsynet for
at dei skjer, og årsaker til og konsekvensar av dei. (Kva kan gå gale Korleis hindre
eller redusere konsekvensar)
Samanlikning av resultata frå risikoanalysen med akseptkriterium for risiko og
andre kriterium for avg jerder.
Tryggingsinnretning montert i tankar eller på røyrleidningar, som automatisk blir
stengd ved unormalt trykkfall eller ved unormal g jennomstrøymingsfart.
10

Kapittel 1 | Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
1 Formål (§ 1)
Formålet med dette kapitlet er å gå nærmare inn på krava i forskrifta og å foreslå tekniske løysingar når stasjonære
tankanlegg med atmosfæriske tankar skal utformast, slik at dei både ved nyinstallasjon, drift, endringar og vedlikehald er i
stand til å verne liv, helse, miljø og materielle verdiar mot uhell og ulykker.
2 Verkeområde (§ 2)
Verkeområdet omfattar stasjonære tankanlegg med atmosfæriske tankar i tilknyting til industriverksemd, i industri- og
næringsparkar og i kystdepot, og som blir nytta til oppbevaring av flytande brannfarleg stoff over grunnen eller i fjell.
LNG-tankar med atmosfæretrykk er omtalte i kapittel 2.
Verkeområdet omfattar også overføringssystem med tilhøyrande røyrleidningar for mottak og levering av dei brannfarlege stoffa.
Bensin, diesel, fyringsolje, metanol og etanol er eksempel på brannfarlege stoff.
Lagring og plassering av stykkgods i bygningar i samband med industriverksemd, engroshandel eller detaljhandel er
omtalt i kapittel 3.
For anlegg som leverer drivstoff frå nedgravne tankar, viser vi til Temarettleiing om omtapping av farleg stoff.
3 Pliktsubjekt (§ 3)
Føresegnene gjeld for eigarar og brukarar av tankanlegg og i tillegg alle som prosjekterer,
konstruerer, produserer, installerer, driftar, endrar, reparerer, held ved like og kontrollerer slike anlegg, dvs. dei som har
fagkompetanse og reint faktisk utfører eit arbeid.
4 Definisjonar (§ 4) og tekniske data
Definisjonar finst samla fremst i temarettleiinga.
4.1 Tekniske data for nokre typar brensel
Flytande brensel (typiske verdiar):
Eining Fyringsparafin Lett fyringsolje Diesel Bensin Etanol
Densitet ved 15 °C kg/m 3 780 – 815 820 – 870 820 – 845 735 – 765 790
Viskositet cSt 2 – 4, v/-20 °C 1,5 – 4, v/40 °C 1,5 – 4, v/40 °C Ikkje relevant
Flammepunkt (min.) °C 35 56 56 < -40 °C 12
Destillasjonsintervall °C 150 – 280 180 – 370 180 – 360 < 20 – 210 78
Nedre brennverdi MJ/kg 43,2 42,7 42,8 43,8 26,7
Karboninnhald 86 % 86 % ca. 86 % ca. 86 % 52 %
Hydrogeninnhald 14 % ca. 14 % ca. 14 % ca. 14 % 13 %
11

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
5 Krav til aktsemd (§ 5)
Kravet til aktsemd ved handtering av brannfarleg stoff for å førebyggje brann, eksplosjon og andre ulykker rettar seg mot
både verksemder og privatpersonar.
Alle som ferdast eller oppheld seg i nærleiken av tankanlegg, pliktar å opptre slik skilta viser.
Den som utfører gravearbeid, har plikt til å undersøkje om det finst røyrsystem eller behaldarar med farleg stoff i det
aktuelle området, og i tilfelle få det påvist og varsle eigaren av røyrsystemet eller behaldaren før gravinga begynner.
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)
For lagring og plassering av stykkgods i bygningar i samband med industriverksemd, engroshandel eller detaljhandel,
jf. kapittel 3.
7 Kompetanse (§ 7)
Alle som prosjekterer, konstruerer, produserer, installerer, driftar, endrar, reparerer, held ved like eller kontrollerer
tankanlegg, skal ha nødvendig kompetanse. Dei skal ha kunnskap om aktuelle regelverk, om dei farlege stoffa som skal
handterast, og om teknisk utføring og drift av utstyret og anlegget, i samsvar med risikoen ved og kompleksiteten til
anlegget. Både praktiske og teoretiske kunnskapar innanfor dei ulike fagområda skal kunne dokumenterast. Kunnskapane
må haldast ved like gjennom bruk og oppdatering, jf. § 5 i internkontrollforskrifta. Ved lengre avbrot frå yrkespraksis må
kompetansen oppdaterast for at kunnskapane på ny skal kunne dokumenterast. Der krava til kompetanse og ei eventuell
sertifisering av operatøren går fram av ein anerkjend standard eller norm, skal denne standarden eller norma leggjast til
grunn som eit minimumsnivå.
Alle som utfører ein risikoanalyse, anten det er som del av ei prosjektering eller i ein annan samanheng, skal også ha
kompetansen som er nemnd ovanfor, jf. også pkt. 8.1.1 og 14.
Verksemder som driftar utstyr og anlegg, skal sjå til at dei tilsette har nødvendig kompetanse, og gi opplæring. Opplæringa
skal også omfatte rutinar og forholdsreglar ved uhell og ulykker. Opplæringa må gjere tilsette tilstrekkeleg kjende med
internkontrollsystemet i verksemda.
Dersom ei verksemd i samband med prosjektering, konstruksjon, produksjon og installasjon av eit nytt tankanlegg eller
i samband med endring, reparasjon, vedlikehald og kontroll av eksisterande tankanlegg ikkje sjølv har den nødvendige
kompetansen, må verksemda skaffe slik kompetanse.
Montørar og operatørar må stå under leiing av fagfolk som har dei nødvendige teoretiske kunnskapane, og som har
praktisk erfaring i å leggje til rette, utføre og kontrollere slikt arbeid.
Montørane bør ha fagbrev for dei områda dei arbeider med.
8 8 Utstyr og anlegg (§ 8)
8.1 Fagleg forsvarleg utføring av anlegg etter anerkjende normer
Alle som prosjekterer, konstruerer, produserer, installerer, endrar, reparerer, held ved like eller kontrollerer tankanlegg,
skal sørgje for at dette blir gjort på ein fagleg forsvarleg måte i samsvar med anerkjende normer, slik at tryggleiken er
tilfredsstillande ved alle tenkjelege
12

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
driftstilhøve. Ein skal ta særleg omsyn til dei mekaniske belastingane, temperaturtilhøva og miljøpåverknadene som kan
oppstå under bruk.
8.1.1 Prosjektering av tankanlegg
Omfanget av prosjekteringa er avhengig av kor stort og komplekst anlegget er. Prosjektering skal også utførast i samband
med ombygging og større reparasjonar på eit anlegg.
Dette inngår i ei slik prosjektering (stikkord):
• synfaring og møte med oppdragsgivaren tidleg i planleggingsfasen
• å skaffe situasjonskart med plassering av bygningar, vegar, kraftlinjer mv.
• å skaffe bygningsteikningar
• å få oversikt over gjeldande føresegner (lover, forskrifter, rettleiingar)
• å skaffe aktuelle anerkjende normer
• beskriving av anlegget
• risikoanalyse, sjå pkt. 14
• plassering og utforming
• tanktypar og plassering
• oppsamlingsarrangement
• tiltak mot overfylling
• val og plassering av anleggseiningar, apparat og utstyr
• røyrleidningssystem
• lasting og lossing
• sløkkingsutstyr og -anlegg
• områdeklassifisering
• søknader og meldingar i samsvar med regelverk og aktuelle myndigheiter, for eksempel søknad om samtykke etter § 17 i
forskrifta med eit eventuelt krav om konsekvensutgreiing
• ved avgrensingar av areal, jf. pkt. 16, må den som prosjekterer, kontakte kommunen, helst i samarbeid med eigaren/
brukaren
• krav til dokumentasjon
Prosjekteringa skal føre fram til slik dokumentasjon:
• arealdisponeringsplan med tankplassering
• situasjonsplan
• avgrensingar av areal
• komplett teikningsunderlag som viser oppbygginga av anlegget
• funksjonsbeskrivingar
• utstyrs- og komponentlister, materiallister
• spesifikasjonar og beskrivingar av røyrsystem, utstyr, tryggingssystem, komponentar, merking
• montasjerettleiingar og prosedyrar
• kompetansekrav
• kontroll- og prøveomfang
• risikoanalyse og ein plan for oppdatering av analysen gjennom installasjonsfasen, ferdigstillinga og ved drift av anlegget
• eksplosjonsvernsdokument
• grunngiving og dokumentasjon, for eksempel ved risikoanalyse, av eventuelle avvik frå krav i rettleiingane frå DSB
8.2 Omsetning av utstyr
Av § 26 i brann- og eksplosjonsvernlova går det fram at produkt som blir brukte ved handtering av farleg stoff, skal vere
formålstenlege og sikre. Dei skal til kvar tid vere i ein slik stand at det ikkje oppstår fare for brann, eksplosjon eller andre
ulykker. Monteringa skal vere fagleg forsvarleg utført. Vi viser elles til føresegnene i lova om opplysningsplikt, prøving,
forbod mot bruk og tilbakekalling.
13

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Anlegg, apparat og utstyr skal vere i tråd med anerkjende normer. Slike normer bør ha prioritet i denne rekkjefølgja:
• europeisk standard (EN / NS-EN)
• norsk nasjonal standard (NS)
• internasjonal standard (ISO)
• norsk bransjenorm
• nasjonal standard / norm i eit anna land
Produsenten/importøren skal ha tilgjengeleg dokumentasjon som samsvarer med krava i norma som er brukt.
8.2.1 Trykkpåkjent stasjonært utstyr over 0,5 bar overtrykk (PED)
For krav til trykkpåkjent stasjonært utstyr, jf. kapittel 2, Tankanlegg – LPG og LNG, pkt. 8.2.1.
8.2.2 Monterings-, bruks - og vedlikehaldsrettleiing
Til kvar hovudeining og hovudkomponent i ein installasjon skal det følgje med ei monterings-, bruks- og
vedlikehaldsrettleiing på norsk.
Rettleiinga skal innehalde alle nødvendige opplysningar for korrekt montering og innstilling, trygg bruk, eventuelle
avgrensingar i bruk og riktig vedlikehald. Tekniske data, funksjonsbeskrivingar, illustrasjonar og tilvising til relevante
standardar skal vere med. Omsetjing frå eit anna språk må gjerast av ein person med fagkompetanse. Rettleiinga må også
tilpassast norske føresegner og norsk praksis i samband med installasjon, avgrensingar og bruk.
Monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiinga frå produsenten vil elles vere ein del av samsvarsvurderinga ved sertifisering
etter fleire EU-produktdirektiv, for eksempel direktivet for trykkpåkjent utstyr og maskindirektivet.
Teikningsunderlag, i form av samanstillingsteikningar, detaljteikningar og illustrasjonar som viser delkomponentane og
samanstillinga av utstyret, og tilhøyrande material- og funksjonsbeskriving, skal sikre at utstyret blir korrekt installert
og halde ved like på ein tilfredsstillande måte. Teikningsunderlaget kan inngå som ein del av monterings-, bruks- og
vedlikehaldsrettleiinga eller leverast separat.
9 Kontroll (§ 9)
Ved konstruksjon, produksjon, installasjon, endring, reparasjon og drift av tankanlegg skal det gjennomførast ein kontroll
for å sikre at anlegget er formålstenleg og trygt. Kravet gjeld både nye og eksisterande anlegg.
Den som utfører kontrollen, skal ha kompetanse etter pkt. 7 og kunnskapar om og erfaring med aktuelle kontrollmetodar
for å kunne gjennomføre og vurdere resultatet av kontrollen. Som hovudprinsipp skal ein ikkje kontrollere arbeid ein sjølv
har utført. Det skal utarbeidast kontrollrapportar som dokumenterer kva som er kontrollert, korleis det er kontrollert, og
resultatet av kontrollen. Rapportane bør underbyggjast med sjekklister. Utbetring av avvik bør også gå fram av rapporten.
Verksemder som ikkje sjølve har den kompetansen som skal til for å utføre kontrollen, må skaffe slik kompetanse.
9.1 Kontroll før installasjon
Konstruksjonskontrollen skal sikre at teikningar, spesifikasjonar mv. som ligg til grunn for konstruksjonen av utstyr og
anlegg, er i samsvar med regelverk, standardar og dei spesifikasjonane og beskrivingane som blir brukte. Det same gjeld
for produksjonskontrollen.
Det skal vere lett å komme til for å gjennomføre kontrollar og utføre vedlikehald i driftsfasen.
14

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Komponentar, røyr og anna utstyr skal kontrollerast ved mottak. Før ein legg ned røyrsystem og utstyr som skal dekkjast
til, skal ein kontrollere at dei er utan skadar, og at korrosjonsvernet er intakt. Kontrollen bør dokumenterast med bilete
som har så god oppløysing at det er mogleg å verifisere detaljar.
Ein må gå igjennom arbeidsunderlaget og dokumentere gjennomgangen. Det gjeld mellom anna teikningar, plassering av
hovudkomponentar, avstandskrav, beskrivingar, monteringsrettleiingar, prosedyrar og kvalifikasjonskrav til fagpersonellet
som utfører arbeidsoppgåvene.
9.2 Kontroll under installasjon
Dersom det under installasjonen blir funne avvik frå gjeldande føresegner og frå planane for utføringa av anlegget, skal
avvika utbetrast før anlegget og utstyret blir tekne i bruk. Ansvaret ligg hos aktørane som er involverte i installasjonen, og
som har plikter etter forskrifta om handtering av farleg stoff.
Tankar og røyrsystem skal trykkprøvast eller tettleiksprøvast etter kriterium i standarden som er brukt, og etter skriftlege
prosedyrar. Røyrsystem som skal vere skjulte, skal trykkprøvast før dei blir dekte til eller støypte inn. Heile røyrlengda som
blir trykkprøvd, skal vere tilgjengeleg for inspeksjon.
Røyrleidningar i grunnen og røyrleidningar eller komponentar som på annan måte blir vanskeleg tilgjengelege etter
installasjonen, bør dokumenterast med bilete som har så god oppløysing at detaljar kan verifiserast. I tillegg bør
nedgravne røyrtrasear dokumenterast ved innmåling.
9.3 Kontroll etter installasjon (ferdigkontroll)
Før tankanlegget blir overlevert til eigaren, skal det utførast ein ferdigkontroll for å sikre at tankar og utstyr er produserte,
samanstilte og dokumenterte i samsvar med løyve, regelverk, normer og spesifikasjonar. Ein slik ferdigkontroll skal også
utførast etter reparasjonar og endringar i anlegget.
Anlegget skal trykkprøvast og/eller tettleiksprøvast, avhengig av type anlegg. Trykkprøving og tettleiksprøving skal
utførast etter anerkjende metodar, skriftleg prosedyre og fastsette akseptkriterium for greidd prøve. Overflatebehandling,
isolering, tildekking eller innbygging må ikkje utførast før det er gjort slike prøver.
Der produsenten allereie har utført trykkprøving og/eller tettleiksprøving etter krava i forskrifta om trykkpåkjent utstyr,
skal ein akseptere det.
Det skal gjennomførast ein funksjonskontroll av kontroll-, styre- og sikringsorgan, ventilar, regulatorar mv.
Tryggleiksavstandar, skilting og merking skal også kontrollerast.
Når anlegg som er søknadspliktige etter plan- og bygningslova, er utførte i samsvar med igangsetjingsløyvet frå
kommunen og elles i samsvar med eit eventuelt samtykke frå DSB og andre gjeldande føresegner, skal kommunen utferde
ein ferdigattest. Anlegget, eventuelt delar av det, må ikkje takast i bruk før ferdigattesten er gitt og vilkåra i samtykket er
oppfylte.
Ved overleveringa skal eigaren få instruksjon om drifta av anlegget. Eigaren skal også få informasjon om ansvaret for
seinare vedlikehald og driftstryggleik.
9.4 Oppfylling av tankar
Før tankane blir fylte opp, må ein sjå til at det er gjennomført ein ferdigkontroll med tilfredsstillande resultat. Oppfyllinga
skal utførast etter ein skriftleg prosedyre. Eigaren/brukaren skal på førehand ha gitt løyve til oppfyllinga.
Det må ikkje vere tennkjelder eller uønskte aktivitetar i området som kan føre til risiko i samband med oppfyllinga.
Brannsløkkingsmateriell skal vere tilgjengeleg, og det skal nyttast personleg verneutstyr.
15

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
For meldepliktige anlegg skal eigaren før oppfyllinga vise fram kvittering til brenselleverandøren om at det er sendt
melding til DSB i samsvar med pkt. 12. For anlegg der det krevst samtykke etter pkt. 17, må eventuelle vilkår som gjeld i
perioden før oppfyllinga av anlegget, vere følgde, jf. Temaveiledning om innhenting av samtykke.
9.5 Kontroll utført av uavhengig kontrollør (akkreditert inspeksjonsorgan)
For tankanlegg der det krevst samtykke etter § 17 i forskrifta, dvs. for verksemder som normalt er å rekne som
storulykkeverksemder etter storulykkeforskrifta, skal kontrollen av konstruksjon, produksjon og installasjon
(ferdigkontroll) utførast av ein uavhengig kontrollinstans/verksemd (i forskrifta omtalt som uavhengig kontrollør).
Det same gjeld når det skal utførast vesentlege endringar og større reparasjonar på eksisterande tankanlegg. Ein slik
kontrollinstans skal vere eit teknisk kontrollorgan, eit brukarinspektorat eller eit akkreditert inspeksjonsorgan. Grunnlaget
for akkreditering er NS-EN ISO/IEC 17020 – Generelle krav til drift av ulike typer organer som utfører inspeksjoner,
kategori A eller B, og normative dokument for kontroll. I Noreg blir akkreditering utført av Norsk akkreditering.
Det skal liggje føre tilfredsstillande dokumentasjon i form av ei samsvarserklæring og eit samsvarssertifikat frå
leverandøren/produsenten for dei delane av anlegget som er utførte etter krava i forskrift om trykkpåkjent utstyr (PED).
Det skal altså ikkje utførast ny kontroll på punkt/område som allereie er kontrollerte etter PED.
Personellet som skal utføre sjølve kontrollarbeidet, skal ha tilfredsstillande kunnskapar, jf. pkt. 7 om kompetanse.
Den uavhengige kontrolløren har ein rein kontrollfunksjon. Kontrolløren må også ha kompetanse relatert til
internkontrollforskrifta, mellom anna når det gjeld korleis internkontrollsystemet er bygd opp, og korleis ein bør
gjennomgå og kontrollere tilhøyrande dokumentasjon opp mot anvendt regelverk og standardar.
9.5.1 Konstruksjonskontroll
Konstruksjonskontrollen skal sikre at dokumentasjonen som ligg til grunn for konstruksjonen av tankanlegget (behaldarar
og røyrsystem), er i samsvar med regelverk, standardar og dei spesifikasjonane og beskrivingane som blir brukte.
Konstruksjonskontrollen skal utførast før det blir sett i gang produksjon og installasjon.
9.5.2 Kontroll ved produksjon, installasjon (ferdigkontroll) og endringar
Produksjons- og installasjonskontrollen skal sikre at tankanlegget er utført etter den dokumentasjonen som ligg til
grunn for prosjekteringa og konstruksjonen av anlegget. Det skal utførast kontroll i samband med produksjon, levering
og installasjon (ferdigkontroll) av tankanlegget og ved vesentlege endringar og større reparasjonar på eksisterande
tankanlegg.
I ein slik gjennomgang skal mellom anna dette inngå:
• produksjon i samsvar med konstruksjonsgrunnlaget
• sveiseprosedyrar
• sveisekompetanse
• materialsertifikat og identifisering
• korrosjonsvern
• trykk- og tettleiksprøving
• ikkje-destruktiv prøving
• funksjonsprøving
9.6 Systematisk tilstandskontroll
For å sikre at den tekniske tilstanden til tankanlegget heile tida er tilfredsstillande, må eigaren og brukaren, i tillegg til
ordinært vedlikehald, sørgje for å få gjennomført ein systematisk tilstandskontroll etter ein fastlagd plan. Ein systematisk
tilstandskontroll er ein meir gjennomgripande tryggleikskontroll av dei vitale delane og funksjonane til anlegget.
Kontrollen kjem i tillegg til det ordinære vedlikehaldet og fortel kor lenge anlegget kan vere i drift før det må utførast ein
ny tilstandskontroll.
16

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Kor omfattande den systematiske tilstandskontrollen skal vere, og kor ofte han skal utførast, må avgjerast ut frå
driftsvilkåra for anlegget, risikopotensialet, tilrådingane frå produsenten og eventuelt erfaringar eigaren eller brukaren har
med tilsvarande anlegg, slik at ein både opprettheld ei sikker drift og er sikra mot uønskte hendingar.
Den som utfører den systematiske tilstandskontrollen, skal ha kompetanse etter pkt. 7 og kunnskapar om og erfaring med
aktuelle kontrollmetodar for å gjennomføre og vurdere resultatet av kontrollen. Som hovudprinsipp skal ein ikkje kontrollere
arbeid ein sjølv har utført. Verksemder som ikkje sjølve har den nødvendige kompetansen, må skaffe slik kompetanse.
Det skal utarbeidast ein kontrollrapport som dokumenterer kva som er kontrollert, korleis det er kontrollert, og resultatet
av kontrollen. Ein slik rapport bør underbyggjast med sjekklister. Utbetring av avvik bør også gå fram av rapporten.
På generelt grunnlag skal den systematiske tilstandskontrollen omfatte:
• visuell kontroll av tankar og røyrføringar
• korrosjonskontroll
• tettleiksprøving, eventuelt trykkprøving
• kontroll av viktige komponentar
• testing av tryggingsfunksjonar og tryggleikskritisk utstyr
• gjennomgang av dokumentasjon av utførte reparasjonar og endringar i perioden
• kontrollrapport, der avvik og eventuelle påkravde tiltak og tidspunkt for neste
• tilstandskontroll er oppgitt
I tillegg skal ein følgje vedlikehaldsrettleiingane til anlegget og komponentane.
Kontrollintervall
Som eit utgangspunkt kan intervallet for gjennomføring av systematisk tilstandskontroll av tankane setjast til maksimum
fem år når det gjeld utvendig kontroll, og maksimum 20 år når det gjeld innvendig kontroll, med mindre det er tilhøve
som tilseier hyppigare kontroll, eller leverandøren har oppgitt andre intervall. Dersom vedlikehaldsrettleiingane for
komponentane oppgir hyppigare kontrollintervall, skal ein følgje dei.
Når det gjeld andre behaldarar, røyrsystem og utstyr, bør intervallet for gjennomføring av systematisk tilstandskontroll setjast
til maksimum fem år, med mindre det er tilhøve som tilseier hyppigare kontroll, eller leverandøren har oppgitt andre intervall.
Etter kvart som verksemda får erfaring med drifta av anlegget, kan intervalla justerast til eit nivå som er rekna som
forsvarleg, med referanse til dokumentasjon. Kontrollintervalla kan elles justerast etter driftstid, bruksmønster og
omgivnader.
Viktige kontroll- og tryggingsfunksjonar som nødstopp, nødavstengingssystem mv. skal kontrollerast og prøvast etter
fastsette prosedyrar i samsvar med prøveprogram som verksemda har utarbeidd. Standarden NS-EN IEC 61508
kan nyttast for å fastsetje kontrollintervall, jf. mellom anna del 2, kap. 7.6 i standarden. Dersom ein ikkje nyttar
standarden, skal systematisk tilstandskontroll av slike kontroll- og tryggleiksfunksjonar utførast kvart andre år. Dersom
tryggingsventilar blir fjerna for prøving under drift, skal ventilane som er att, ha tilstrekkeleg kapasitet til å ta seg av
trykkavlastinga.
9.7 Systematisk tilstandskontroll utført av uavhengig kontrollør
(akkreditert inspeksjonsorgan)
For tankanlegg med krav om samtykke etter § 17 i forskrifta, dvs. for verksemder som normalt er å rekne som
storulykkeverksemder etter storulykkeforskrifta, skal den systematiske tilstandskontrollen utførast av ein uavhengig
kontrollinstans/verksemd (i forskrifta omtalt som uavhengig kontrollør). Ein slik kontrollinstans skal vere eit teknisk
kontrollorgan, eit brukarinspektorat eller eit akkreditert inspeksjonsorgan. Grunnlaget for akkreditering er NS-EN ISO/
IEC 17020 – Generelle krav til drift av ulike typer organer som utfører inspeksjoner, kategori A eller B, og normative
dokument for kontroll. I Noreg er det Norsk akkreditering som utfører akkreditering.
17

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Personellet som skal utføre sjølve kontrollarbeidet, skal ha tilfredsstillande kunnskapar om kontrollen dei skal utføre,
jf. pkt. 7 om kompetanse. Den uavhengige kontrolløren skal ha ein rein kontrollfunksjon. Kontrolløren må også ha
kompetanse relatert til internkontrollforskrifta, mellom anna når det gjeld korleis internkontrollsystemet er bygd opp, og
korleis ein bør gjennomgå og kontrollere tilhøyrande dokumentasjon opp mot anvendt regelverk og standardar.
Ved alvorlege eller gjentekne avvik som har betydning for tryggleiken, skal ein kopi av kontrollrapporten sendast til den
kommunale tilsynsmyndigheita (brannvesenet).
10 Drift (§ 10)
Eigaren eller brukaren av anlegget skal sørgje for at anlegget blir brukt og drifta på ein forsvarleg
måte, og at det blir halde i forsvarleg stand, slik at det heile tida er trygt. Det må utarbeidast drifts-, vedlikehalds- og
kontrollplanar.
Eigaren eller brukaren av anlegget er ansvarleg for å gjennomføre internkontroll etter forskrift om systematisk helse-,
miljø- og sikkerhetsarbeid i virksomheter (internkontrollforskrifta).
Ein bør nytte sjekklister, der kontrollpunkt og intervall er oppgitt, for å forenkle og tydeleggjere arbeidet.
Dersom det under drift blir oppdaga avvik frå gjeldande føresegner og elles ut frå dei føresetnadene som ligg føre, og som
kan gå ut over tryggleiken, må dei utbetrast straks. Om nødvendig må bruken av anlegget og utstyret halde opp straks og
fram til avviket har blitt lukka på ein tilfredsstillande måte. Ansvaret ligg hos dei aktørane som er involverte i drifta av
anlegget, og som har plikt etter denne forskrifta.
Det skal liggje føre drifts-, vedlikehalds- og tryggleiksinstruksar tilpassa driftsvilkåra for utstyret og anlegget. Slike
instruksar skal vere på norsk og i tillegg på eit språk som ikkje-norskkunnige tilsette og andre som har med verksemda å
gjere, forstår. I tillegg kjem branninstruks og varslings- og redningsplanar i tilfelle lekkasje, branntilløp eller forgifting.
Det skal også liggje føre tryggleiksinstruksar om tiltak i samband med ekstraordinære arbeidsoppgåver og for tilhøve ved
anlegget som inneber risiko for utslepp av brannfarleg stoff eller andre ulykker som kan føre til personskade, eksplosjon,
brann eller oljesøl.
Alle instruksar og planar må oppdaterast jamleg.
Dei som handterer utstyr og anlegg, skal ha tilstrekkelege kvalifikasjonar til å oppfylle krava til sikker drift og vedlikehald.
Driftspersonellet skal ha gjennomgått opplæring om anlegget og dei farlege stoffa som er involverte, slik at anlegget blir
drive på ein trygg måte. Dei skal kjenne til instruksane, dei relevante bruksrettleiingane og dei anerkjende normene som
ligg til grunn for drifta og vedlikehaldet av anlegget.
Det bør peikast ut ein person som skal ha hovudansvaret for at handteringa og oppbevaringa skjer på riktig måte. Den
ansvarshavande bør ha ein avløysar.
Ved sveisearbeid og anna «varmt arbeid» skal ein ansvarshavande med god kjennskap til anlegget og bruk av
prøveinstrument sørgje for at det ikkje oppstår eksplosjonsfare under arbeidet. Ein må såleis ikkje setje i gang varmt
arbeid (sveising, skjerebrenning, sliping etc.) utan at ein har vurdert risikoen på førehand. Særskilde tiltak må setjast i
verk, jf. forskrift om sveising, termisk skjæring, termisk sprøyting, kullbuemeisling, lodding og sliping (varmt arbeid),
utgitt av Arbeidstilsynet, og forskrift om helse og sikkerhet i eksplosjonsfarlige atmosfærer (ATEX brukarforskrift).
18

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
10.1 Statisk elektrisitet
I grenseflata mellom væske som strøymer, og røyrveggen dannar det seg eit sjikt av ladingar. Oppladinga er lita ved låg
fart og laminær strøyming, medan ho blir større ved større hastigheiter og turbulens. Forureiningar i væska er ofte årsak
til at oppladinga aukar. I brannfarlege væsker vil små mengder forureiningar (vatn, sand, rustpartiklar mv.) føre til at
oppladinga aukar. Væska blir ladd opp også ved sprut, kraftig omrøring og når ho blir delt opp i dropar, og oppladinga
førekjem normalt når tankar og behaldarar er under oppfylling. Væska blir i tillegg ladd kraftig opp når ho strøymer
gjennom filter og silar.
Hydrokarbon har lita eller inga evne til å leie. Tilsetjingar eller forureiningar kan gjere dei elektrostatisk leiande. Alle
hydrokarbon i væskefase blir elektrostatisk ladde når dei blir sette i rørsle (pumping, blanding, filtrering mv.). Når ladinga
når ein tilstrekkeleg høg verdi, kan det resultere i ei gneisteutlading frå væskeoverflata. Ved gneisteutlading i eksplosiv
atmosfære kan det lett oppstå ei tenning, med eksplosjon/brann som resultat. Vi viser elles til IEC/TR 60079-32 og
NEK/CLC/TR 50404.
Tankar, røyrleidningar, røyrdelar, pumper, armaturar og tankkøyretøy skal stå i elektrisk leiande samband, slik at
elektrostatiske potensialforskjellar mellom utstyr innbyrdes og mellom utstyr, transportmateriell og jord blir utlikna
(jording). Når anlegg skal jordast, bør ein nytte eit nedgrave leidningssystem rundt heile anlegget eller delar av det.
Leiarane må bindast saman innbyrdes og kan supplerast med jordingsspett eller koparplater som er gravne ned i bakken.
For større anlegg ved sjøen skal ein helst bruke sjøelektrodar. Det sentrale jordingssystemet med jordleidningar/kablar skal
vere av kopar. Festeklemmer må gi god kontakt og vere utan rust og måling.
10.1.1 Tryggingstiltak ved fylling av tankar og behaldarar
Ved toppfylling av tankar bør den frie strålen gjerast kortare enn 0,5 meter. Påfyllingsrøyret skal derfor førast så langt ned
mot botnen av tanken som mogleg. Når ein tom eller nesten tom tank skal fyllast, skal hastigheita på væska ikkje overstige
1 m/s før opninga av fyllerøyret er godt neddukka (minst 2 × diameteren på fyllerøyret) eller flytetaket eller -teppet flyt.
Når røyrmunningen er dekt av væske, kan farten aukast til 4 m/s. For væske som ikkje inneheld vatn, kan farten aukast til
maksimalt 7 m/s når røyrmunningen er dekt.
10.1.2 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av tankkøyretøy
Før omlastinga skal tankkøyretøyet vere elektrostatisk leiande bunde saman med røyrleidningssystemet og tanken eller
bunde til jordingssystemet til anlegget, anten med ein jordingskabel til jordingskontakten i tankkøyretøyet eller med ein
leiande fylleslange. Bilfylleplassar for brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal ha ein jordingskabel, utforma etter
NS-EN 13922, som skal koplast til køyretøyet, og som er forrigla med ein fylleventil og/eller pumpestart (betinga jord).
Andre fylleplassar skal minst ha ein jordingskabel utan forrigling.
I andre klassifiserte område skal jordingssambandet bestå av ein jordingskabel, forrigla over ein eksplosjonsverna
brytar. Når omlastinga er avslutta, skal jordingssambandet, etter at slangen er kopla frå, brytast ved hjelp av den
eksplosjonsverna brytaren. Tankkøyretøy med botnfyllingssystem bør ha eit system som hindrar start før alle koplingane
mellom køyretøyet og fylleplassen er kopla frå.
10.1.3 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av jernbanetankvogner
Ved omlasting av brannfarleg stoff skal jernbanetankvognene vere jorda anten til røyrleidningssystemet i anlegget,
inkludert tank, eller til jordingssystemet til anlegget. Slangen som blir brukt, skal vere av eit leiande materiale og bunden
elektrostatisk til jernbanetankvognene.
10.1.4 Tryggingstiltak ved reingjering av tankar
For reparasjonar og vedlikehald på olje- og gasstankar viser vi til forskrift om arbeid i tanker. Forskrifta er utgitt av
Arbeidstilsynet.
10.1.5 Tryggingstiltak ved lasting og lossing av skip ved kai
Før lasting eller lossing av brannfarleg væske kategori 1 og 2 ved kai skal skipet jordast til landanlegget.
19

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Jordingssambandet skal bestå av ei jordingsklemme, ein jordingskabel og ein eksplosjonsverna brytar som høyrer til
landanlegget. Kabelen skal festast til skipet med brytaren avslått. Lastearmen/slangen skal deretter koplast til skipet.
For å hindre at leiande lastearmar eller leiande slangar slår gneistar ved til- og fråkopling, skal dei, under føresetnad av at
kaianlegget har katodisk vern, vere utstyrte med isolerande flensar på kaisida. Internasjonale retningslinjer tilseier bruk av
isolerflens eller isolerande slange i produktleidningen mellom skip og land. Alle metalldelane på landsida av isolerflensen
eller -slangen må vere jorda. Alt utstyr på motsett side av isolerflensen eller -slangen må ha elektrisk leiande samband med
skipet. Isolerande flensar skal ha same trykk-klasse som resten av utstyret.
Når laste- eller losseoperasjonen er avslutta og lastearmen eller slangen er kopla frå skipet, skal jordingssambandet brytast
ved hjelp av den eksplosjonsverna brytaren. Deretter kan jordingsklemma fjernast frå skipet.
10.1.6 Filter
Når væska strøymer gjennom filter og silar, aukar oppladinga i henne kraftig, gjennom mikrofilter opptil 200 gonger. Vi
rår til å plassere mellom anna mikrofilter, inklusiv filterseparatorar for flydrivstoff, med porer mindre enn 10 μm, så langt
oppstraums av eit tappepunkt eller ein tank at den statiske ladinga av væska, ved den største strøymingsfarten, får tid til å
lade ut.
Dersom det ikkje blir sett i verk andre tiltak, for eksempel ved antistatiske tilsetjingar, tilrår vi ei opphaldstid i
røyrleidningen på 3 × nødvendig tid for utlading eller 100 sekund. Ein bør i så fall velje den minste verdien.
Oppfylling og tømming av filter må skje svært sakte og forsiktig. Ein må sikre at filteret er heilt fylt med væske under
normal drift. Eit grovfilter med leiande lettmetallduk kan nyttast utan risiko dersom ein ser til at dei ikkje blir tilstoppa.
10.1.7 Peiling og prøvetaking
For tankar som er større enn 100 m3, må peiling eller prøvetaking ikkje utførast før 30 minutt etter oppfyllinga. For mindre
tankar kan tida reduserast. Peiling eller prøvetaking av brannfarleg væske kategori 1 og 2 frå tanktoppen, etter lasting/
lossing av tankkøyretøy/jernbanetankvogn, bør ikkje utførast før 5 minutt etter at operasjonen er avslutta.
10.2 Eksempel på brannårsaker
Oppstått i Forårsaka av Konsekvens
Tankkøyretøy under fylling Gneiste, statisk elektrisitet Brann i køyretøy/rack
Pumpe, pumpehus Varmgang Brann i tankanlegg
Tank Lynnedslag Brann i tankanlegg
Isolert tank Overoppheting Eksplosjon, brann
Tømd tank Varmt arbeid Eksplosjon, brann
Utleke produkt Overfylling, damp har teke fyr Brann i tankanlegg
Olje- og rekvisitalager Påkøyrsel med truck Brann i bygning
Tapperi Gneiste, statisk elektrisitet Brann i tapperi
Jernbanetankvogn under fylling Brot på fylleleidning Brann i tankanlegg
Andre uhell som kan føre til brann, er mellom anna:
kollaps av tanken under tapping på grunn av for stort undertrykk ved blokkert lufterøyr
overfylling av tanken på grunn av feiloperasjon
avriven fylleslange fordi tankkøyretøyet blei flytta før det var kopla frå
10.3 Vedlikehald
Eigaren eller brukaren skal sørgje for at det jamleg blir utført vedlikehald av anlegget for å hindre teknisk forfall som kan
redusere tryggleiken. Vedlikehald inneber utskiftingar, reparasjonar, utbetring av avvik, og service for at utstyr og anlegg
skal fungere slik det er føresett. Vedlikehaldet må utførast av personell som har den nødvendige vedlikehaldstekniske
20

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
kompetansen og erfaringa, og som kjenner til aktuelle metodar for systematisk vedlikehald. Eigarar eller brukarar som
ikkje sjølve har den kompetansen som er nødvendig for å utføre vedlikehald, må skaffe slik kompetanse.
Vedlikehaldet bør utførast etter rettleiing frå produsenten. Bruk av sjekklister forenklar og tydeleggjer arbeidet. Det bør
utarbeidast ein vedlikehaldsplan, og vedlikehaldet skal dokumenterast, for eksempel i form av ein vedlikehaldsrapport.
10.4 Opphøyr
Eigaren og brukaren skal sørgje for at tankanlegg som ikkje lenger er i drift, blir fjerna eller forsvarleg sikra for å unngå
utilsikta bruk, eventuelt haldast ved like som om det var i ordinær drift. For anlegg som mellombels er sette ut av drift,
kan ein akseptere ei formålstenleg konservering og eit avgrensa vedlikehald dersom anlegget ikkje representerer nokon
fare. Før tankanlegget blir teke i bruk igjen, skal det gjennomgå ein ny systematisk tilstandskontroll.
Når drifta ved tankanlegg som fell inn under § 12, tek slutt, skal det sendast elektronisk melding om det til DSB.
11 Skilting og merking (§ 11)
11.1 Skilting ved handtering av brannfarleg stoff
Det skal på passande stader setjast opp tilstrekkeleg mange og lett synlege skilt som opplyser om brannfare, eventuelt gass
under trykk og forbod mot røyking og bruk av open eld. Område der det kan dannast eksplosiv atmosfære, skal merkjast i
samsvar med forskrift om helse og sikkerhet i eksplosjonsfarlige atmosfærer. Krava til skilting vil variere med kor stort og
komplekst anlegget er.
Skilt og symbol skal vere i samsvar med forskrifta sikkerhetsskilting og signalgivning på arbeidsplassen (Direktoratet for
arbeidstilsynet). I Vedlegg 1-2 viser vi eksempel på skilt.
Nødvendige arbeidsinstruksar skal plasserast ved tappestadene til anlegget, ved kai, bilfylleplassar og elles på stader som
krev spesiell merksemd.
11.2 Merking av tankar og utstyr
Tankar skal vere merkte slik at personell og brannvesen lett kan identifisere innhaldet i dei. Viktige ventilar og tappestader
skal merkjast med tanknummer og produkt.
Handtak, betenings- og innstillingsinnretningar skal vere tydeleg merkte og ha påført nødvendige opplysningar, slik at ein
unngår feilbruk.
11.3 Merking av røyrleidningar
Røyrleidningar skal merkjast i samsvar med NS 813 Rørsystemer – Fargemerking for angivelse av innhold. I røyrgater bør
også røyra merkjast med strøymingsretning på sentrale stader.
Over nedgravne røyrleidningar skal det leggjast eit markeringsband som skal tene som varsel ved seinare graving. I tillegg
kan ein leggje ned ein sporingskabel, slik at det seinare er mogleg å påvise den eksakte plasseringa av røyrleidningane.
Der tankanlegg er knytte til eit nedgrave røyrleidningssystem, skal røyrleidningstraseen vere synleg ved hjelp av markørar
eller skilt i terrenget, jf. Temaveiledning om transport og distribusjon av petroleum i rørledning over land.
21

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)
Alle som oppbevarer farleg stoff i eit anlegg i ei mengd lik eller større enn mengdene som går fram av vedlegg 2 i
forskrifta, skal sende elektronisk melding til DSB via Altinn. For nye anlegg skal innmeldinga skje i god tid før bygginga
startar. Ved endringar eller opphøyr skal ny melding sendast inn. Vi viser elles til Veiledning for innmelding av farlig stoff.
Eksempel på brannfarleg stoff, med stoffmengder som utløyser meldeplikt:
Stoffgruppe Brannfarleg stoff Innmeldingsmengd frå
Brannfarleg væske,
kategori 1 og 2
Brannfarleg væske,
kategori 3
Diesel og fyringsoljar
Metanol, Etanol, Propanol,
Bensin, E85 (drivstoff)
Parafin, JetA1
Diesel, gassolje, fyringsolje
6 000 liter
(6,0 m 3 behaldarvolum)
12 000 liter
(12 m 3 behaldarvolum)
100 000 liter
(100 m 3 behaldarvolum)
13 Dokumentasjon (§ 13)
Eigaren eller brukaren som har plikter etter føresegnene i forskrifta, skal til kvar tid kunne dokumentere at krava i forskrifta
er oppfylte. Dokumentasjonen skal vere lett tilgjengeleg og oppdaterast og oppretthaldast så lenge anlegget er i drift.
Internkontrollforskrifta § 5 stiller krav til dokumentasjon i samband med det systematiske helse-, miljø- og
tryggleiksarbeidet i ei verksemd. Krava til dokumentasjon som går fram av forskrifta om handtering av farleg stoff,
og som mellom anna er utdjupa i denne temarettleiinga, skal vere ein del av den samla dokumentasjonen etter
internkontrollforskrifta.
Med utgangspunkt i denne temarettleiinga og forskrifta som høyrer til, gir tabellen under eksempel på dokumentasjon
som skal vere tilgjengeleg, med referanse til kvar i rettleiinga temaa er omtalte. Omfanget av dokumentasjonen vil vere
avhengig av kor stort og komplekst anlegget er.
Type dokumentasjon
Punkt i rettleiinga
Igangsetjingsløyve frå kommunen
Søknadsplikt etter PBL
Mellombels bruksløyve og/eller ferdigattest frå kommunen
Kompetanse i samband med prosjektering, konstruksjon, produksjon, installasjon,
7
drift, endring, reparasjon, vedlikehald og kontroll
Prosjektering med tilhøyrande risikoanalyse, arealdisponeringsplan, avgrensingar av
areal, teikningar, spesifikasjonar, prosedyrar, montasjerettleiingar, kontrollomfang mv.
8.1.1, 14 og 16
Kvittering for innmelding av farleg stoff 12
Utstyr 8
Monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiingar 8.2.2
Kontrollrapportar m/sjekklister (før, under og etter installasjon) 9
Systematisk tilstandskontroll 9.6 og 9.7
Drifts-, vedlikehalds- og kontrollplanar, tryggingsinstruksar 10
Branninstruks, varslings- og redningsplanar, beredskapsplan 10 og 19
Vedlikehald 10.3
Områdeklassifisering, eksplosjonsvernsdokument 15.12
Elektriske installasjonar 15.13
Samtykke 17
Varsling, rapportering og registrering av uhell og ulykker 20
22

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)
Risikoen skal vere redusert til det nivået som det er rimeleg å oppnå. Omsynet til tryggleik skal vere integrert i alle fasar,
mellom anna prosjektering, installasjon, drift og avvikling. Risikovurderinga skal inkludere interne og eksterne tilhøve
og uønskte tilsikta handlingar. På bakgrunn av vurderinga skal det utarbeidast planar og gjennomførast tiltak for å
redusere risikoen. Tiltaka kan vere førebyggjande og/eller skadeavgrensande (tekniske eller organisatoriske), eventuelt
i kombinasjon med avgrensingar av areal og informasjon til omgivnadene. Ein skal gå igjennom risikovurderinga med
jamne mellomrom og oppdatere henne dersom føresetnadene i anlegget eller omgivnadene endrar seg.
Når det skal oppførast nye anlegg, og når det skal gjerast endringar i eksisterande anlegg, skal det på førehand vere utført
ein risikoanalyse som identifiserer dei uønskte hendingane som kan oppstå, og konsekvensane dei kan få for liv, helse,
miljø og materielle verdiar. Analysen er ein del av prosjekteringa og skal oppdaterast i samband med seinare prosjektering
og installasjon. For eksisterande anlegg skal det gjennomførast ei systematisk kartlegging av farar og uønskte hendingar,
jf. § 5 i internkontrollforskrifta.
Omfanget av analysen vil variere, avhengig av omgivnadene og av kor stort og komplekst anlegget er. Analysen må omfatte
tilhøve under bygging, drift og vedlikehald. Dersom ein ønskjer det, kan ein leggje NS 5814 om risikovurderingar til
grunn, eventuelt delar av standarden.
Plassering og installasjon av utstyr og anlegg, brannverntiltak og andre sikringstiltak skal planleggjast og gjennomførast
på ein slik måte at risikoen for brann, eksplosjon eller andre uønskte hendingar er redusert til eit nivå som det er rimeleg å
oppnå, og slik at tilgrensande utstyrs- og anleggseiningar og omgivnadene elles er tilfredsstillande sikra.
Ein må ta omsyn til
• Korleis anlegget vil kunne påverke omgivnadene og tredjeperson ved ulike ulykkesscenario, for eksempel brann,
eksplosjon og utslepp.
• Kva for komponentar eller delar av aktivitetar på anlegget som kan initiere starten på ei uønskt hending, og kva
årsakskjeder som kan føre til ei større ulykke.
• Kva slags innverknad omgivnadene vil kunne ha på anlegget.
• Risikoen for ras, flaum, høgvatn, vindbelasting etc., Også som følgje av framtidige klimaendringar og fare for
ekstremvêr, jf. Nettportalen «klimatilpasning.No».
• Risikoen for jordskjelv.
• Risikoen for sabotasje.
• Plasseringa av anlegget i høve til andre bygningar i nærområdet.
• Folketettleik.
• Tryggleiksavstandar – desse skal fastsetjast ut frå uønskte hendingar, som utslepp og at brannfarleg stoff tek fyrannan
aktivitet i området.
• Kva tilstandar i samband med drifta som vil gjelde for anlegget (for eksempel tekniske, miljømessige og organisatoriske).
• Eventuelle avgrensingar som er lagde til grunn.
• Eigenskapane til dei aktuelle stoffa.
• Minimumsavstandar til tennkjelder og brennbart opplag.
• At anlegg der brannfarleg eller trykksett stoff blir handtert, skal ha berande konstruksjonar som er dimensjonerte
og utforma slik at ein unngår eskalering av uhell, og slik at personell kan evakuerast og eventuelle redningsaksjonar
utførast på ein trygg måte.
• At ein ved dimensjonering av bygningar skal sjå plasseringa av rom for brannfarleg eller trykksett stoff i samanheng
med andre aktivitetar i bygningen.
• At bygningar der brannfarleg eller trykksett stoff blir handtert, skal ha effektiv ventilasjon som sikrar mot helse- og
eksplosjonsrisiko.
• Plassering av tankar i høve til objekt, brannvegg, gjerde, opning i vegg, lågpunkt og ferdsel.
• Topografiske tilhøve med tanke på spreiing av utslepp av væsker og gassar/dampar.
• Grunntilhøve.
23

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
• Grunnvassnivå.
• Fare for lynnedslag.
• Fornminne i området.
• Fare for brann og spreiing av brann i vegetasjon.
• At tre og buskar i eller i nærleiken av eit anlegg kan påverke eksplosjonsrisikoen og eksplosjonstrykket i
vesentleg grad.
• Om brensel kan transporterast og fyllast på på ein sikker måte.
• Transportruter på land og til sjøs.
• Tryggleiksavstandar rundt losseslangen for tankbåtar eller tankkøyretøy ved omfylling (tryggleiksavstandane
kan reduserast ved administrative tiltak, for eksempel ved utarbeiding av ein prosedyre med avsperring, bruk av
tryggingsvakt, avgrensingar med omsyn til tid på døgnet etc.).
• Drenering og oppsamling ved ein eventuell lekkasje.
• Framkomst- og angrepsvegar for brann- og redningsvesenet (normalt skal eit anlegg kunne dekkjast frå to sider,
og det skal vere mogleg å kjøle ned utstyret med manuelt sløkkingutstyr frå ein trygg plass).
• Omfanget av og typen brannvern av berande konstruksjonar i samband med utstyr, røyrgater og rom/bygningar der
farleg stoff blir handtert.
• Omfanget av brannvern av kritiske ventilar og utstyr som skal vere i operasjon i tilfelle ei ulykkeshending.
• Kapasiteten når det gjeld sløkkjevatn (må vere avklart).
• Nærleik til brannkum.
• Stasjonære sløkkingsanlegg.
• Manuelt sløkkingsutstyr.
• Behov for brannvatn og skumvæske i anlegget, jf. Pkt. 15.10.1.
• Brannvarslingsanlegg, eventuelt med direkte varsling til brannvesenet.
• Intern og ekstern beredskap.
• Gassdetekterings-, alarmerings- og nedstengingsanlegg.
• Verne- og førstehjelpsutstyr.
• Redningsutstyr og oljevernutstyr.
• Nødvendig tilkomst for drift, vedlikehald og kontroll.
• Krav som går fram av forskrift om brannforebyggende tiltak og tilsyn (forskrifta gjeld for alle typar brannobjekt, men
med særlege krav når det gjeld særskilde brannobjekt).
• At brannfarleg stoff ikkje må oppbevarast i rom eller på stader som tener som rømmingsveg under ein brann.
• Krav til trykkavlastingsflater.
• Oppstillingsplass for tankkøyretøy under omfylling og tankkøyretøy som ikkje er i bruk.
• Om framtidige forandringar av arealet rundt anlegget kan påverke nokon av punkta som er nemnde over (framtidig
arealdisponering).
• Sårbarheit når det gjeld konsekvensreduserande tiltak (vurdere om tiltaka fungerer), for eksempel pålitelegheit over tid
(aldring), aktive eller passive tiltak og avhengigheit mellom ulike tiltak.
Med grunnlag i risikoanalysen og prosjekteringa skal det utarbeidast ein arealdisponeringsplan som viser kvar ein
har tenkt å plassere utstyr og anlegg, tankar, røyrgater, fakkel, bygningar (bemanna og ubemanna), kai, nabogrenser,
tilkomstvegar, internt trafikkmønster, inngjerding, laste/losseplassar, oppstillingsplass for tankkøyretøy som ikkje er
i bruk, andre parkeringsplassar, uttak for sløkkjevatn og sløkkingsutstyr og anna som kan ha betydning for at det
brannfarlege stoffet blir trygt handtert. Planen kan vere eit situasjonskart der alle installasjonane er teikna inn. Kravet til
arealdisponeringsplan vil variere med storleiken på anlegget.
Når eksisterande anlegg skal byggjast om, skal det gjerast ei risikovurdering og utarbeidast ein prosedyre for korleis
arbeidet skal gjennomførast, og innverknaden det har på anlegget elles. Dersom ombygginga skjer i tilknyting til
eksisterande anlegg som er i drift, skal det utarbeidast prosedyrar som sikrar at drifta kan halde fram utan fare for uhell i
ombyggingsperioden.
24

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15). Krav til installasjonar
Før ein konstruerer eit tankanlegg, må ein avklare behovet for og omfanget av passive og aktive tryggingstiltak på
bakgrunn av ei risikovurdering, og ha det som grunnlag, jf. pkt. 14.
For reparasjonar og vedlikehald på olje- og gasstankar viser vi til forskrift om arbeid i tanker. Forskrifta er utgitt av
Arbeidstilsynet.
For spesielle anlegg eller delar av anlegg bør ein vurdere om det er behov for kontinuerleg eller periodisk overvaking av
lufta med tanke på eksplosjonsfare. Utstyr til dette kan kombinerast med nøytralgassanlegg, ventilasjonsanlegg eller
system for automatisk driftsstans.
15.1 Plassering og utforming
Tankanlegg for brannfarleg stoff er ein mogleg risiko for omgivnadene. Terrenget der anlegget er plassert, skal utnyttast
slik at ein eventuell lekkasje av væske og gass påverkar omgivnadene minst mogleg i form av brannfare og lukt. Dersom
det er mogleg, skal terrenget også utnyttast til å avgrense spreiing av brann utanfrå og inn mot anlegget.
Terrenget og framherskande vindretningar har også betydning for korleis delar av anlegget, som tankar, bilfylleplass,
tapperi, fyrhus, kai, lager, kontor mv. bør plasserast i høve til kvarandre.
Topografien påverkar måten væske eller gass som har leke ut, spreier seg på, og har innverknad på korleis branngater og
oppsamlingsarrangement bør planleggjast og plasserast. Ein må også ta omsyn til at brennbar eller brennande væske kan
renne ut av oppsamlingsbassenget under sløkking av brann og på den måten representere ein fare for omgivnadene.
Det skal liggje føre ein plan for trygg transport av brannfarleg stoff inn til anlegget, rundt på anlegget og ut av anlegget.
Alle delar av anlegget må plasserast formålstenleg med tanke på trygg transport. Planen må også omfatte tilkomst for
brannvesenet og anna nødhjelp.
Anlegget må utformast slik at risikoen for at interne vegar blir blokkerte ved brann eller utslepp, er minst mogleg. Alle
delane av anlegget skal ha minst to uavhengige rømmingsvegar. Rømmingsvegane må vere utan trafikkhindringar.
Mellom tankgruppene bør det leggjast branngater som er så breie at dei minst svarer til avstanden mellom tankane i
samsvar med vedlegg 1-1, og med utgangspunkt i det totale volumet til den største tankgruppa. Tankgrupper med eit
samla volum på over 30 000 m 3 bør skiljast frå kvarandre med ei branngate på minst 30 meter. Branngatene skal sikre rask
og effektiv tilkomst til dei ulike anleggsdelane, og dei skal vere utan vegetasjon, brennbart opplag og andre hindringar.
Mindre tankar som inneheld brannfarleg væske kategori 1 og 2, kan plasserast saman i ei gruppe.
Summen av volumet av tankane i ei slik gruppe bør ikkje overstige 8 000 m 3 . Mindre tankar med brannfarleg væske
kategori 3 og diesel og fyringsoljar kan plasserast saman i grupper, åtskilde frå tankar med brannfarleg væske kategori 1
og 2, med mindre risikoanalysen viser at det er akseptabelt at dei er plasserte saman.
Anlegg for brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal vere inngjerda. Anlegg for brannfarleg væske kategori 3 og diesel og
fyringsoljar bør vere inngjerda. Gjerdet skal vere minst 2 meter høgt og utført i flettverk eller på ein annan måte som gir
same grad av vern mot uvedkommande. Avstanden frå gjerdet til nærmaste anleggsdel som inneheld farleg stoff, bør vere
minst 5 meter. Portane må gi like godt vern som resten av gjerdet. Portane skal vere låsbare, og dei bør haldast lukka for
uvedkommande i arbeidstida. Utanom arbeidstida skal dei vere låste. Ein kan sjå bort frå dette kravet om inngjerding
dersom inngjerdinga av heile eller delar av verksemda gir tilstrekkeleg tryggleik mot uvedkommande og mot uønskt
aktivitet rundt tankanlegget.
25

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Gras, buskar, nåletre mv. må det vere minst mogleg av i nærleiken av bilfylleplassar, tappestader, tankar og anna
brannfarleg opplag.
For oppbevaring av brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods) viser vi til kapittel 3.
15.2 Tankar
Tankar for oppbevaring av brannfarlege væsker skal utførast i samsvar med ei anerkjend norm, for eksempel
NS-EN 14015 (tidlegare NS 1544) eller NS-EN 12285-2.
Tankane skal ha korrosjonsvern i samsvar med ein anvend standard/metode, og vernet må kontrollerast regelmessig.
Tankane skal plasserast på eit fundament av ikkje brennbart materiale, jf. eventuelt den anvende standarden. Grunnen skal
vere beredyktig og telefri.
Vertikale tankar bør ha ei væsketett plate / membran under eller i fundamentet. I fundamentet, over tettingssjiktet, skal
det vere dreneringsrøyr frå undersida av vatnsynken til tanken, eller frå det lågaste punktet på fundamentet, slik at det er
mogleg å påvise lekkasje i botnseksjonen (sladrerøyr).
Lufterøyr skal vere av stål og hindre skadar på tanken som kan oppstå på grunn av over- eller undertrykk. Når ein
plasserer lufterøyrsopningar, bør ein, i den grad det er mogleg, ta omsyn til framherskande vindretningar, terreng (unngå
lågpunkt), brennbart opplag og vegetasjon, bygningar og aktivitetar som ikkje bør utsetjast for brannfarlege gassar og
lukt. Ventilasjonsstussar skal dimensjonerast etter kor store gassmengder ein ventar går ut av og inn i tanken på grunn av
inn- og utpumping, og dei gassmengdene som kjem i tillegg på grunn av at temperaturen stig eller fell. Ved dimensjonering
av luftestussar på tankane er det viktig å ikkje overskride dei maksimale over- og undertrykka som er fastsette ved
berekninga av styrke.
Frå tankar med væsker som under normale lagringstilhøve kan gi frå seg eksplosjonsfarleg gass/damp, krevst det
flammesperre i lufterøyra. Når det gjeld flammesikring, tilrår vi følgjande:
• Tankar for brannfarleg væske kategori 1 og 2 med flammepunkt mindre enn 10 ºC over temperaturen på væska skal ha
eitt av følgjande:
- trykk-/vakuumventil på ventilasjonsopningane, som skal verke som flammesperre, dvs. at gass-straumen gjennom
ventilen når han opnar for overtrykk, har ein fart som overstig forbrenningshastigheita i gassblandinga
- flytetak eller -teppe som dekkjer heile væskeoverflata
- anna effektiv flammesikring som er godkjend av ein anerkjend prøveinstans
• For tankar for brannfarleg væske kategori 3 og diesel eller fyringsolje, med flammepunkt som er 10 ºC eller meir over
væsketemperaturen, er det ingen særlege krav til flammesikring.
• Flammesikringa må vere dimensjonert slik at det maksimalt tillatne over- og undertrykket ikkje blir overskride.
15.3 Oppsamling og overfylling
15.3.1 Oppsamling
Forskrifta stiller krav om førebyggjande tiltak for å hindre utslepp frå atmosfæriske tankar. Dersom eit utslepp frå ein
tank kan få store konsekvensar, skal det etablerast eit oppsamlingsarrangement som er tilpassa volumet til tanken og
eigenskapane til det farlege stoffet. Kravet om oppsamlingsarrangement vil vere relevant i samband med atmosfæriske
tankanlegg, som omtalt i dette kapitlet, med mindre risikovurderinga kan dokumentere at utslepp ikkje får store
konsekvensar med tanke på brann, eksplosjon, liv, helse og miljø.
Ei tankgruppe kan ha eit felles oppsamlingsbasseng. Eit skrånande terreng bør utnyttast til å plassere bassenget vekk frå
tankane. I oppsamlingsbasseng som omgir fleire tankar, bør det vere ein lågare terskel mellom tankane.
Oppsamlingsbassenget kan vere av stål, betong, betong/murblokker, jord tetta med leire e.l., avhengig av tilhøva
på staden. Bassenget skal stå imot vasstrykk ved maksimal oppfylling og ha tilstrekkeleg motstand mot brann.
26

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Botnen i bassenget skal ha minst 1 % fall bort frå tanken.
Bassenget skal vere tett, men ha dreneringsventil(ar) for å sleppe ut regnvatn og eventuelt brannvatn.
Dreneringskapasiteten bør minst svare til den vassmengda som kan bli tilført under ein brann. Dreneringsventilane må
kunne betenast ved brann, og skal normalt vere stengde. Bassenget skal haldast reint og vere fritt for vegetasjon.
Oppsamlingsbasseng for ein enkelt tank bør ha ein kapasitet som er lik det totale rominnhaldet av tanken, med ei
overhøgd på ca. 15 cm for skumsløkking. I kapasiteten reknar ein med den delen av tanken som står lågare enn toppen av
bassengveggen. Felles oppsamlingsbasseng for fleire tankar skal minst ha ein kapasitet som er lik volumet av den største
tanken pluss 10 % av summen av volumet av dei andre tankane pluss ca. 15 cm overhøgd.
Oppsamlingsarrangementet må til kvar tid fungere slik det er tenkt, også når det er nedbør i form av regn eller snø.
Det kan vere formålstenleg å ha leiemurar for tankgrupper i skrånande terreng. Ein låg mur kan leie ein eventuell
lekkasje mot eit oppsamlingsbasseng. Krava til leiemuren og området innanfor leiemuren er som for basseng når det gjeld
materiale, tettleik og vegetasjon.
Der det ikkje er krav om oppsamlingsbasseng i tilknyting til tankane, skal det vere mogleg å samle opp spill og søl som
følgjer av normal drift i samband med tapping av vatn, prøvetaking og reingjering av tankane, og frå tilfeldig søl ved
lekkasjar frå pakkboksar til ventilar og frå flense- og mannholspakningar.
Drypp og søl frå munningen på lastearmar og fyllerøyr på bilfylleplassar og tapperi og frå laste-, losse- og kaianlegg, skal
samlast opp på staden eller førast til ein oljeutskiljar.
Vatn frå tankar, oppsamlingsbasseng, bilfylleplassar, kaianlegg mv. skal leiast til ein oljeutskiljar. På stader der det kan
komme brannfarleg væske kategori 1 og 2 i ein oljeutskiljar, må det vere tilbakeslagssikring (væskelås) i røyrsystemet.
Lufterøyr frå oljeutskiljaren skal førast til friluft, minst 3 meter over terrenget for brannfarleg væske kategori 1 og 2.
Oljenivået i utskiljarane må kontrollerast regelmessig.
15.3.2 Tiltak mot overfylling
Tankar som blir fylte ved ei fast tilkopling, skal ha overfyllingsvarsel. Overfyllingsvarselet skal gi alarm/signal når
væskenivået i tanken stig over det høgaste tillatne driftsnivået. Det skal da vere tilstrekkeleg ledig volum, og dermed tid, til
å stoppe oppfyllinga før tanken renn over.
Der fyllehastigheita er stor, der konsekvensen av overfylling er stor, der kommunikasjonen mellom tanken og fyllestaden
er problematisk, eller der tanken ikkje er laga for å tole det trykket eller trykksjokket som kan oppstå ved overfylling, skal
det monterast overfyllingsvern. Overfyllingsvernet skal gi varsel på eitt nivå og automatisk stoppe tilførselen til tanken på
eit anna nivå.
Systemet for overfyllingsvarsel og overfyllingsvern skal vere uavhengig av, og kjem i tillegg til, systemet for
nivåovervaking. Nivåfølarar skal monterast slik at dei er lett tilgjengelege for funksjonskontroll, og slik at dei kan prøvast
saman med resten av systemet.
15.4 Røyrleidningar
Forskrift om trykkpåkjent utstyr gjeld mellom anna konstruksjon og produksjon av røyrsystem med eit tillate
maksimaltrykk over 0,5 bar. Trykkpåkjende komponentar er også omfatta av forskrift om trykkpåkjent utstyr.
27

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
15.4.1 Røyrleidningar over grunnen
Røyrleidningane bør vere heilsveisa, men likevel ha flensesamband som gjer avblinding og omkopling mogleg utan at ein
må ta i bruk «varmt arbeid».
Tankar med produkt i same farekategori kan ha felles tilførsels- og tappeleidning.
Røyrleidningane skal leggjast slik at eventuelle lekkasjar frå drenering o.l. og frå løysbare samband som blir opna ofte,
ikkje kjem i kontakt med varme flater eller andre tennkjelder.
Røyrleidningane skal ha arrangement som tek opp lengdeforandringar, og arrangement for avlasting av overtrykk mellom
avstengde ventilar. Røyrleidningane må også sikrast mot uheldige trykkslag under pumpeoperasjonar.
Berekonstruksjonar for røyrgater skal vere av ikkje brennbart materiale, vere sterke nok for påkjenningane dei kan bli
utsette for, og ha tilstrekkeleg brannintegritet til å hindre kollaps/brot. Berekonstruksjonane bør stå på fjell eller på eit
stabilt fundament på telefri grunn.
Det bør ikkje vere brannbelastingar (pumper, smøreoljefat, trepallar e.l.) under røyrgatene, og røyrgatene bør ikkje leggjast
over bygningar.
Alle frie røyrendar skal avsluttast med ein blindflens, ein plugg eller ein cap i same materiale som røyret.
15.4.2 Nedgravne røyrleidningar
Røyrleidningar i PEH-plast eller GRP, GRE o.l. skal vere fullstendig nedgravne. Overgangen mellom plast og stål skal vere
i ein tett kum eller minimum 25 cm under bakken. Røyra får berre belastast med 0,7 × nominell trykk-klasse ved bruk til
oljeprodukt.
Overdekkinga skal utførast slik at røyrleidningen ikkje kan bli skadd.
Røyrleidningen må ha tilstrekkeleg avstand til andre innretningar for å sikre tilkomst for vedlikehald og reparasjonar og
for å hindre uheldig påverknad frå andre innretningar.
På nye tankanlegg bør røyrleidningane leggjast over bakkenivå eller i ein væsketett kulvert. Eksisterande røyrleidningar i
grunnen kan aksepterast, men krev god lekkasje- og korrosjonskontroll.
15.5 Ventilar m.m.
Utstyr og armaturar som er viktige for tryggleiken, som tank- og kaiventilar, tilbakeslagsventilar, røyrbrotsventilar, trykkeller
vakuumventilar, lastearmar mv., skal vere i brannsikker utføring, med gods av støypestål eller tilsvarande som toler
sjokkavkjøling med vatn utan å sprekke.
Væskestandsarmaturar på tankveggen inneber ein stor lekkasjerisiko. Slike armaturar på eksisterande tankar bør
demonterast.
På lange røyrleidningar mellom kai og tank bør det, innanfor kaia, monterast nødstengjeventilar som kan brukast ved ein
eventuell skade på kaia.
Viktige stengjeventilar og tappeutstyr skal vere tydeleg merkte og lett tilgjengelege i ein nødssituasjon, og må kunne låsast
i stengd posisjon.
Tilbakeslagsventilar skal hindre tilbakestrøyming og utleking av væske ved brot i ei pumpe, ein slange eller ei tilkopling og
overstrøyming av væske frå ein tank til ein annan gjennom ventilar som er lekke eller opne. Det skal vere tilbakeslagsventil
på innpumpingsrøyr til tankar. Tilbakeslagsventilen er vanlegvis plassert på innpumpingsstaden, på kaia eller losseplassen.
28

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Dersom tanken har eitt felles røyr for innpumping og tapping, må tilbakeslagsventilen kunne tvangsopnast.
. nr. 1
Røyrbrotsventilar skal monteras t på utløpsleidningar frå tankar og pumper og der røyrbrot kan føre til lekkasje av større
mengder brannfarleg væske. For tankar med oppsamlingsbasseng skal ventilen plasserast inne i bassenget.
15.6 Pumper og pumperom
Pumper med ventilar, flensar, filter osv. kan vere opphav til lekkasjar og dermed til eksplosjonsfarleg område.
Pumper bør fortrinnsvis plasserast i friluft, men kan stå i eit eige rom dersom rommet er utført i ikkje brennbare materiale
og godt ventilert. Golvet i pumperommet skal vere væsketett. Eit eventuelt sluk skal ha avløp til ein oljeutskiljar.
Pumper bør plasserast slik at ein eventuell brann ikkje straks utset omgivnadene for varmepåverknad, og slik at det er god
tilkomst for brannsløkking. For anlegg med brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal pumper plasserast åtskilde frå tankane
med tilstrekkeleg avstand eller brannvegg.
Pumper skal vere sikra mot varmgang ved køyring mot stengd ventil. Nødstoppen må plasserast i trygg avstand frå
pumpene. For å kunne stengje av væskestraumen til ei pumpe bør ein ha lett tilgjengelege ventilar i tilfelle det oppstår
brann.
15.7 Lasting og lossing
Bilfylleplassar bør planleggjast for einvegstrafikk. Tankkøyretøy skal ha oppstillingsplass i god avstand frå fylleplassen.
Før og etter lastinga skal tankkøyretøya stå på oppstillingsplassen. Frå fylleplassen skal det vere god avstand til kontor og
anna verksemd på anlegget, jf. tabellen under pkt. 15.11.
Fylleplassen skal ha to uavhengige kontrollfunksjonar for å hindre overfylling.
I tillegg til dei normale stoppfunksjonane må væskestraumen kunne stansast frå minst eitt punkt i trygg avstand frå
fylleplassen (nødstopp).
For nye anlegg med brannfarleg væske kategori 1 og 2 bør fylleplassen ha betongdekke med avløp til sluk eller
sandfangerenner som går utanfor tankkøyretøyet. Avrenninga skal førast i eit lukka røyrsystem med væskelås til
oljeutskiljaren. Avløpet må vere dimensjonert for summen av væska som har leke ut, og sløkkjevatnet som blir brukt.
Ved fare for overbelasting må utløpet til oljeutskiljaren plasserast slik at det er liten risiko for brann, spreiing av brann og
forureining.
Bortføring av gass ved botnfylling av brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal anten gjerast til friluft via eit fortynningstårn
eller til ei dampgjenvinningseining (Vapour Recovery Unit – VRU). VRU inneheld normalt ei avgrensa mengd brannfarleg
væske og damp, og er med omsyn til risiko vurdert som eit pumperom for brannfarleg væske kategori 1 og 2. VRU bør
plasserast i friluft og minst 5 meter frå tankar og røyrleidningar for brannfarleg stoff og frå bilfylleplassar. Området rundt
VRU er å rekne som eit eksplosjonsfarleg område, på linje med pumper og anna utstyr med moderat trykk i det fri.
Prinsippa for kontroll for å hindre overfylling av jernbanetankvogner er dei same som for tankkøyretøy.
Jernbanetankvogner har større volum og er ikkje delte opp i mindre kammer. Det gjer volumkontrollen enklare. For å
hindre vogner som er i ferd med å bli fylte opp, i å begynne å rulle kan ein for eksempel bruke stoppeklossar. Ein må også
sørgje for at vognene ikkje blir påkøyrde av anna rullande jernbanemateriell.
Ved lossing frå tankkøyretøy eller jernbanetankvogner til lagertankar må det vere kommunikasjon mellom losseplassen
og lagertanken, slik at ein heile tida har kontroll over kor stort ledig volum det er i tanken, og slik at ein kan stoppe
overføringa dersom det oppstår ein unormal situasjon.
Kaianlegg må byggjast slik at skip i alle aktuelle storleikar kan betenast og manøvrerast forsvarleg. Alle samband
29

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
mellom skip og land skal ha tilstrekkeleg fleksibilitet for rørslene skipet gjer på grunn av tidvatn, bølgjer og straum. På
kaia må det vere utstyr til å handtere slangar og losse/lastearmar på ein god og trygg måte. Det må vere mogleg å samle
opp oljesøl på kaidekket. På kaier der skip lastar eller lossar brannfarleg væske kategori 1 og 2, skal det vere etablert
eit jordingssamband. Ein må sikre god kommunikasjon mellom kaia og tanken som blir fylt opp, og mellom kaia og
mannskapet på skipet som har ansvaret for lossinga, lastinga eller bunkringa.
15.8 Oppvarming av brannfarleg væske
Ved oppvarming av brannfarleg væske under tilhøve som kan gi ein eksplosiv atmosfære, må ein passe på at:
• Temperaturen på væska ikkje overstig flammepunktet til væska
• Varmeelement eller andre varme flater ikkje kan setje fyr på ei eventuell eksplosiv blanding
Termostaten for kontroll av væsketemperaturen i tanken må plasserast slik at han alltid er neddukka, men ikkje lågare enn
varmeelementa. Termostatar bør vere forrigla med ein brytar eller ventil som automatisk stoppar ei vidare oppvarming.
Den maksimale effekten eller temperaturen på varmemediet bør avgrensast, slik at overflatetemperaturen på varmekolbar,
varmecoiler eller røyrvegger ikkje når sjølvtenningstemperaturen til væska.
Om nødvendig må varme- eller straumtilførselen brytast automatisk før væsketemperaturen når eit kritisk område, og før
væskenivået i tanken fell under ei minste overdekking av varmeelementa. Det same omsynet til risiko for tenning må ein ta
ved oppvarming av røyrleidningar, varmevekslarar, filter, pumper o.a.
15.9 Særskilt om tankanlegg i fjell
15.9.1 Plassering og utforming
Bergartane må vurderast med tanke på om dei er eigna til formålet, fare for utrasing eller blokkfall, grunnvatn, risiko for
lekkasje mellom tankgruver mv. Ein må ta omsyn til kvaliteten på fjellet ved utforminga av anlegget og valet av tanktype.
Tankkammer, tunnelar og tekniske rom må leggjast slik at fjellet er med på å gi eit sikrast mogleg anlegg, både i
anleggsperioden og under drift.
Ved lagring av oppvarma eller nedkjølte væsker i bergrom må ein ta omsyn til den auka risikoen for bergras når
spennvidda og ei eventuell forsterking av taket skal avgjerast.
Overgrunnsdelar av anlegget, tunnelopningar og ventilasjonsrøyr som munnar ut i dagen, vil vere utgangspunktet når ein
skal fastsetje tryggleiksavstandar. Det blir normalt ikkje fastsett tryggleiksavstandar i samband med anlegget inne i fjellet.
Tryggleiksavstanden skal sikre at gass eller væske ikkje kan trengje inn i fjellanlegget eller sperre tilkomsten til det.
Avstanden frå utandørs anlegg med brannfarleg væske kategori 1 og 2 til tunnelopninga bør vere minst 30 meter. Der
terrenget tilseier det, skal det oppførast leiemurar for å sikre tunnelopningane enda betre.
Frå kva stad som helst i anlegget bør det vere minst to utgangar. Den eine kan vere ein rein nødutgang.
Rom som er klassifiserte som ikkje eksplosjonsfarlege område (kontrollrom, vifterom for tilluft, eltavlerom, eventuelt
andre tekniske rom, kontor- og opphaldsrom mv.), skal vere åtskilde frå tankar og pumperom for brannfarleg væske
kategori 1 og 2 og frå andre rom der det kan vere eksplosjonsfare, med luftsluser som har overtrykk i høve til tilstøytande
rom.
Røyrgater, pumper og armaturar må plasserast slik at det er lett å komme til for å utføre vedlikehald og kontroll utan at
tilkomsten elles eller drifta blir vesentleg hindra.
Brannfarlege og brennbare opplag bør haldast åtskilde frå resten av fjellanlegget.
30

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
15.9.2 Val av tanktype
15.9.2.1 Frittståande tankar i fjellkammer
Frittståande tankar i fjellkammer kan langt på veg sidestillast med frittståande tankar i dagen. Ein må likevel ta spesielle
omsyn, mellom anna må ein sørgje for:
• Sikring av tak og vegger i fjellkammeret for å unngå steinfall mot tankar og utstyr
• Tilkomst rundt kvar tank for vedlikehald og kontroll
• Ventilasjon av fjellrommet og av tankane i samband med tømming og reingjering
• Oppsamling av væske frå ein eventuell øydelagd tank
Frittståande tankar med produkt i same væskekategori kan plasserast i same fjellrom, med felles avgrensing til resten
av anlegget. Avgrensinga bør bestå av ein væsketett vegg mot tilkomsttunnelen, med dør, moglegheit for avstenging av
gjennomgåande røyrleidningar og dreneringsrøyr og moglegheit for kontrollert uttapping av eit eventuelt utleke produkt
frå yttersida. Det bør også vere eit arrangement for å ta ut prøver av væske eller gass gjennom veggen.
Der det ikkje er formålstenleg å ha frittståande tankar, skal ei alternativ løysing gi den same graden av tryggleik. Ein må
leggje vekt på eit effektivt korrosjonsvern og moglegheit for lekkasjedeteksjon og -kontroll.
Frå undersida av vatnsynken til tankane og frå yttersida av fôringa på omstøypte tankar skal det leggjast dreneringsrøyr
for å kunne påvise lekkasje (sladrerøyr).
15.9.2.2 Fjellkammer med stålfôringar
SENTAB-metoden består av vertikale siloar fôra med tynne stålplater der mellomrommet mellom fjellet og fôringa er fylt
med betong. Problema som har oppstått med metoden, kjem stort sett av at utføringa har vore vesentleg mangelfull, og
metoden kan ikkje lenger tilrådast.
15.9.2.3 Råsprengde gruver
Lagring i store, råsprengde, ufôra fjellkammer gir små tap ved avdamping. Metoden gir stor fridom når det gjeld å utforme
dei enkelte kammera og bestemme kor store dei skal vere.
Lagring i råsprengde gruver kan skje ved at væska blir lagra anten på ein variabel vassbotn og har konstant nivå, eller på
eit fast vassbotn med varierande væskenivå. Anlegg på ein variabel vassbotn krev større installasjonar for pumping av vatn
og større oljeutskiljarar.
Råsprengde gruver kan grupperast på same måte som frittståande tankar, med ei gasstett avgrensing mellom gruppene.
For fjell som er gneistedannande, må ein vurdere å gi veggene ei helling, slik at kammera blir breiast i botnen. Dette er for
å unngå at stein skal falle ned på parti som stikk fram over det lågaste væskenivået.
Lagring i frittståande tankar i store, råsprengde, ufôra fjellkammer har enkelte ulemper samanlikna med lagring i
frittståande tankar i fjellkammer. Ein må mellom anna ta omsyn til følgjande:
• Ein er avhengig av grunnvasstrykk. Det må eventuelt etablerast eit kunstig grunnvassnivå for å hindre oljelekkasje ut i
fjellet og mellom tankar som ligg nær kvarandre.
• Ein er avhengig av tettleiken til fjellet.
• Lekkasjekontrollen er usikker, jf. dei to føregåande punkta.
• Å utføre vedlikehald og kontroll av teknisk utstyr inne i tankane er komplisert.
• Det trengst ekstra sikringstiltak når tankane skal reingjerast innvendig.
For at det ikkje skal oppstå lekkasjar, må grunnvasstrykket omkring lageret svare til det maksimale innvendige
væsketrykket pluss minimum 5 meter vassøyle. Om nødvendig må det etablerast ei vassgardin med påsett vasstrykk som
tetting av fjellet. Denne vassgardina må etablerast før ein fyller kammera med olje.
31

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
15.9.3 Lufterøyr
Tankar for brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal ha lufterøyr uavhengig av lufterøyr frå tankar for brannfarleg væske
kategori 3, diesel og fyringsoljar. Tankar for væsker i same kategori kan ha felles lufterøyr til friluft.
Lufterøyra skal vere av stål, med væske- og gasstette skøytar. Røyra skal dimensjonerast for minst summen av det
statiske trykket som kan oppstå ved væskefylte røyr, og det dynamiske trykket ved maksimal væskegjennomstrøyming
(innpumpingskapasiteten). Opphenget skal dimensjonerast for væskefylte røyr.
Lufterøyra skal ha eit arrangement som tek opp lengdeforandringar ved temperaturvariasjonar. Ein bør unngå lågpunkt.
Det skal vere mogleg å tappe ut kondens frå eventuelle lågpunkt.
For å gjere avdampinga mindre kan kvar tank ha trykk-/vakuumventil(ar) kopla til lufterøyret. Dersom slike ventilar blir
monterte i pusteleidningar frå fjellkammer, må opningstrykket på desse ikkje overstige overtrykket i tilkomsttunnelen.
I lufterøyr for tankar med væsker som under normale lagringstilhøve kan gi frå seg eksplosiv gass eller damp, skal det
vere ei flammesperre. Berre flammesperrer som er produserte etter ei anerkjend norm, skal brukast. Flammesperra skal
monterast i lufterøyret på kvar tanktopp og på ein eigna stad nær opninga til lufterøyret mot friluft.
15.9.4 Oppsamling og drenering
I fjellanlegg tener dei enkelte tankromma eller tunnelane som oppsamlingsbasseng. I tankrom med fleire frittståande
tankar bør det vere låge murar mellom tankane for å avgrense eit eventuelt spill ytterlegare. Kvart avgrensa område og
heile oppsamlingsbassenget bør ha ein eigen tappeventil til eit felles dreneringssystem som er tilgjengeleg frå yttersida av
det området ventilen dekkjer. Tappeventilane skal haldast stengde når desse er i bruk.
Dreneringsvatn frå fjellet skal leiast til ein oljeutskiljar. Golva og dreneringsrøyra må vere lekkasjetette. Alle golv i
tankrom, pumperom og tunnelar, og i tillegg dreneringsrøyr, skal ha eit fall mot avløp og oljeutskiljarar. Der fall mot
utløp ikkje er mogleg, kan ein installere pumper. I pumpekummen og oljeutskiljaren må det da installerast oljevarsel.
Dreneringssystemet må vere utforma slik at gass ikkje kan leiast frå eit eksplosjonsfarleg til eit ikkje eksplosjonsfarleg
område.
15.9.5 Røyrleidningar, ventilar og pumper
Røyrgater kan leggjast i tilkomsttunnelar eller i tunnelar for nødutgang. Det er ikkje tillate å føre ei røyrgate forbi
driftssentralen eller tekniske rom. Straumforsyninga og røyrgata skal leggjast i kvar sin tunnel.
Tankar med produkt i same kategori kan ha felles tilførselsleidning. Tankar med brannfarleg væske kategori 3, diesel eller
fyringsoljar kan ha felles tilførselsleidning når leidningen kan tømmast mellom kvar innpumping eller skiljast på annan
måte.
Røyrgjennomføringar i skiljeveggen mellom lagringsseksjonen og dei andre seksjonane skal vere væske- og gasstette.
Inn- og utpumpingsventilar på tankane bør vere fjernstyrte og sjølvlukkande (fail-safe). For tankar med felles røyrsystem
bør tankventilane supplerast med tilbakeslagsventilar, som skal hindre væske i å strøyme frå éin tank til ein annan og tene
som røyrbrotsventilar for innpumpingsleidningen.
Ved tankventilar som blir opererte manuelt, må kvar tappeleidning ha ein fjernstyrt og sjølvlukkande (fail-safe)
katastrofeventil, som fortrinnsvis bør plasserast like utanfor skiljeveggen for lagringsseksjonen. Når det er montert
fjernstyrte sjølvlukkande ventilar på tankane, kan katastrofeventilane vere manuelle. Fylleleidningane til tankane kan ha
manuelle katastrofeventilar.
I samband med slangetilkoplingar på kai skal det vere montert tilbakeslagsventilar. Ved tovegs væskestraum kan
tilbakeslagsventilar ha ein mekanisme for tvangsopning.
32

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
På utløpsleidningar frå tankar, pumper eller anna utstyr der brot på røyr kan føre til store lekkasjar, bør det monterast ein
røyrbrotsventil.
Pumper og anna utstyr som gjer brannbelastinga større, bør ikkje plasserast under ei røyrgate. I tankgruver kan nedsenka
pumper brukast. Frittståande pumper skal plasserast i rom som er åtskilde frå røyr- og tilkomsttunnelar og tankrom.
Pumper for brannfarleg væske kategori 1 og 2 bør haldast åtskilde frå pumper for andre produktkategoriar.
15.9.6 Ventilasjon
Ventilasjonsanlegget skal ha desse funksjonane:
• Sikre at brennbar damp, ved normal drift, ikkje blir akkumulert i lagringsseksjonen
• Sikre tilførsel av frisk luft til heile anlegget
• Sikre at damp, ved driftsuhell, ikkje strøymer frå lagringsseksjonen til dei andre delane av anlegget
• Gi lufttilførsel til lagertankar og gjere dei gassfrie ved reingjering og vedlikehald
• Utlufting av fjellanlegget etter eit eventuelt større driftsuhell (katastrofeventilasjon)
Ventilasjonsanlegget skal utførast slik at eksplosjonsfarlege rom har eit undertrykk i høve til atmosfæretrykket og i høve til
tilstøytande ikkje eksplosjonsfarlege rom.
Gass-sluser skal ha overtrykk i høve til eksplosjonsfarlege rom og undertrykk i høve til ikkje eksplosjonsfarlege rom.
Dersom gass trengjer inn i tankseksjonen, skal det vere mogleg å gå frå tanken til kontrollrommet. Dersom dei tilsikta
trykka og trykkdifferansane fell bort, skal ein automatisk gi alarm.
Ventilasjonsvifter bør ha reservekapasitet. Eit alternativ er at reservevifter blir kopla parallelt. Reservekapasiteten
kan brukast som katastrofeventilasjon. Reservekapasiteten skal fastsetjast etter ei risikovurdering. Vifter skal utførast
slik at det ikkje er fare for varmgang og gneistar. For utlufting av tankane (gassfriing) kan det vere separate vifter og
kanalsystem.
Frå utløpet av avtrekkskanalane og tanklufterøyra til inntaket for ventilasjonsluft må det vere stor nok avstand til å unngå
«omluft». Maksimum kapasitet og ugunstig vindretning skal leggjast til grunn.
Ventilasjonskanalane skal vere av ikkje brennbare materiale. Det skal vere mogleg å drenere eventuell kondens. Dersom
ventilasjonskanalane går frå tankrom gjennom detonasjonsvegger og inn i kontrollseksjonen, må det monterast
sjokkventilar og brannspjeld i dei.
15.9.7 Områdeklassifisering og elektriske anlegg
For krav til områdeklassifisering, jf. pkt. 15.12. For krav til elektriske installasjonar, jf. pkt. 15.13.
I fjellanlegg med brannfarleg væske kategori 1 og 2 vil alle delar og rom i anlegget, utanom tankane og lufterøyra, vere
klassifiserte som sone 1. Dette gjeld likevel ikkje for rom som er åtskilde frå eksplosjonsfarlege rom med gass-sluser, og
som har eigna ventilasjon.
Ventilasjonsanlegg for avtrekk skal klassifiserast som rommet det blir ventilert frå.
Det elektriske anlegget i lagringsdelen skal kunne gjerast spenningslaust utanfrå (emergency shut down). Nødlys skal vere
i eksplosjonssikker utføring i heile fjellanlegget, også i rom som ikkje er klassifiserte som eksplosjonsfarlege, da tilhøva kan
endre seg i ein nødssituasjon.
15.9.8 Interne kommunikasjonsanlegg
Stader inne i fjellanlegget, tekniske rom og laste- og losseplassar i anlegget bør ha eit innbyrdes talesamband.
Kommunikasjonsanlegget skal utførast etter krav til elektrisk utstyr i klassifiserte område. Det bør vere uavhengig av
offentlege kommunikasjonsanlegg. Mobilt utstyr som eignar seg for bruk i fjellanlegg og i eksplosjonsfarlege område, kan
også brukast.
33

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
15.9.9 Overvakingssystem
Feil og unormale driftstilstandar bør varslast akustisk frå ei rekkje punkt som til saman dekkjer både fjellanlegget og dei
andre driftsområda. I tillegg skal det varslast optisk, for eksempel i kontrollrom, med lys som markerer alarm og avstilt
alarm, til feilen er retta eller normal tilstand er gjenoppretta. Alarmgivarane (lyd/lys) må gi signal som er spesifikke for
situasjonen som er varsla (brann/gass/nivå/trykkdifferanse).
Alle tankar bør ha ein nivåmålar som viser det aktuelle væskenivået i tanken, og som kan lesast av både lokalt og i
kontrollrommet. Ved lagring i råsprengde gruver bør det for alle kritiske nivå vere to følarar (sensorar) som uavhengig av
kvarandre gir alarm og stengjer katastrofeventilen eller stoppar pumper.
Tankar med brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal ha overfyllingsvern.
Tankar med brannfarleg væske kategori 3, diesel eller fyringsolje skal ha overfyllingsvarsel eller overfyllingsvern. Dersom
fleire av desse tankane er knytte saman med ein røyrleidning og dei ikkje har ei anna form for automatisk sikring mot
tilfeldig overstrøyming av væske som kjem inn, skal tankane ha overfyllingsvern.
For kontinuerleg overvaking av gasskonsentrasjonen i seksjonar med brannfarleg væske kategori 1 og 2 og i andre
klassifiserte område i fjellet skal det monterast detektorar med indikatorar plasserte i mellom anna kontrollrommet.
Indikatorane bør gi alarm ved to ulike gasskonsentrasjonar. Den høgaste konsentrasjonen bør gi automatisk stopp og
avstenging av driftsfunksjonen i anlegget. Dersom det blir detektert gass i område som ikkje har eksplosjonssikkert utstyr,
må alt ikkje-eksplosjonssikkert utstyr gjerast straumlaust.
For varsling av brann skal det monterast branndetektorar på kritiske stader i anlegget, for eksempel i pumperom, vifterom
og tavlerom. Detektorane skal knytast til varslingssentralen i kontrollrommet og til akustiske alarmgivarar. Ein må
vurdere om brannen skal varslast automatisk til det kommunale brannvesenet, og om brannalarmen skal utløyse faste
sløkkingsanlegg.
Ein bør vurdere behovet for innbrotsalarm, eventuelt med overføring til vaktsentralen.
15.10 Sløkkingsutstyr og -anlegg
Ved tankar, tankgrupper, pumper, fylleplassar og kaier og i samband med garasjar, lagerhus og omtapping skal det vere
tilgjengeleg manuelt sløkkingsutstyr i form av 12 kilos berbare apparat og/eller 50 kilos mobile aggregat, med ABC- eller
BC-pulver. Sløkkingsutstyret skal plasserast på synlege, lett tilgjengelege og strategiske stader ved anlegget. Kapasitet,
type og talet på apparat må vurderast i kvart enkelt tilfelle, ut frå kor stort og komplekst anlegget er, eventuelt i samråd
med brann- og redningsetaten, jf. elles førebyggjandeforskrifta. I tillegg bør det finnast reserveapparat rimeleg nært, for
eksempel i samband med andre installasjonar.
På større anlegg må tilstrekkeleg med mobilt utstyr som vass-/skumkanonar, hydrauliske skumtårn, skumrøyr mv. vere
tilgjengeleg. I tillegg til det utstyret anlegget og brannvesenet har, kan utstyr som er tilgjengeleg i nærliggjande verksemder,
og som passar til formålet, reknast med.
Store tankar (med diameter over 15 meter eller høgd over 10 meter) med brannfarleg væske kategori 1 og 2 bør ein vurdere
å utstyre med faste opplegg for å føre inn skum.
Faste opplegg for skumsløkking skal utførast etter anerkjende normer.
Der brann i pumpe(r) i fjellanlegg ikkje kan kontrollerast på annan måte, må ein vurdere å installere eit stasjonært
sløkkingsanlegg som kan utløysast manuelt eller automatisk.
På større fylleplassar for brannfarleg væske kategori 1 og 2 bør det vere eit stasjonært sløkkingsanlegg med manuell eller
automatisk utløysing.
34

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Kaier for lasting og lossing av større mengder brannfarleg stoff bør ha faste opplegg for brannvatn og sløkkingsutstyr som
er tilpassa objekta.
Ein må vurdere å ha eit brannvarslingsanlegg, eventuelt forrigla over sløkkingsanlegg og med direkte varsling til
brannvesenet.
15.10.1 Brannvatn og skum
Behovet for brannvatn og skumvæske vil normalt bli bestemt på grunnlag av den største tanken eller det største oppsamlingsbassenget.
Kapasiteten på brannvatnet må også bereknast ut frå behovet for samtidig kjøling av utsette objekt og
sløkking av brann.
Vatn til kjøling må vurderast ut frå aktuelle brannsituasjonar og dei varmebelastingane som kan oppstå på nærliggjande
brannobjekt.
Dersom tilgangen til brannvatn er mindre enn det ein har berekna at det er behov for, kan det få konsekvensar for
utforminga av anlegget, for eksempel må avstandane mellom einingane aukast og største overflate på oppsamlingsbassenga
reduserast.
Ein må også vurdere om det er behov for avtalar om assistanse med brannpumper frå brannvesenet, naboanlegg e.l.
Sterkt forenkla kan ein gå ut frå at flammehøgda frå ein brann er lik diameteren av ein sirkel med eit areal som svarer
til arealet av den brennande flata. Ein tank kan såleis bli direkte utsett for flammar dersom avstanden mellom tanken og
den brennande flata er mindre enn flammehøgda som er berekna. For ein slik tank må kjøling setjast i gang omgåande.
Dersom fleire tankar står mindre enn ein diameter frå den brennande tanken, må derfor alle desse tankane kjølast ned.
Ved bruk av fastmontert og mobilt utstyr kan behovet for vatn til å kjøle ned ein tank som er direkte utsett for
flammar, setjast til minst 10 l/min/m 2 på den utsette delen av overflata til tanken. Dersom tankane som er trua, har fast
sprinklaranlegg, skal behovet for vatn setjast til 2 l/min/ m 2 på den utsette tankoverflata. Dersom avstanden mellom den
brennande og den trua tanken er større enn diameteren på den brennande tanken, er behovet for vatn til kjøling mindre.
Faste sløkkingsanlegg bør fortrinnsvis vere kopla direkte til trykkvassnettet, eventuelt supplert med slangekopling for
mating frå mobile pumper.
Skumvæska må veljast i samsvar med innhaldet i tankane og vere tilgjengeleg i mengder etter behovet til den første
innsatsstyrken (straksbehov) pluss gjenforsyning.
Tilgangen på skumvæske set ofte grenser når større brannar i tankanlegg skal sløkkjast. Det må derfor utarbeidast ein
beredskapsplan for å skaffe skumvæske frå eige anlegg, det kommunale brannvesenet, annan industri, leverandørar og
produsentar av skumvæske mfl. Av planen skal det gå fram kor mykje og kva type skumvæske ein har tilgang til, og kor
lang tid det vil gå før skumvæska er tilgjengeleg på brannstaden. Nødvendig kontaktpersonell og transportopplegg må
inngå i planen. Ein må også planleggje ei rask gjenforsyning av skumvæske for å komplettere lageret.
35

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
15.11 Tryggleiksavstandar
15.11.1 Tekniske minsteavstandar inne på anlegget
Tabellen under gir rettleiande minsteavstandar mellom tank og ein del tekniske installasjonar inne på anlegget.
Avstandane gjeld frå tankveggen.
Nærligg jande objekt
Brannfarleg væske
kategori 1 og 2
Brannfarleg
væske kategori 3
Brannfarleg væske
diesel og fyringsoljar
Brennbar bygning, brannstasjon, brennbart
opplag
30 15 15
Fylleplass bil, tog, kai, fattapperi 20 10 10
Fatlager i det fri 15 5 5
Jernbane inne på anlegget 10 10 10
Fyrhus, trafo 20 5 5
Nabotank 1) Jf. vedlegg 1–1
Kraftlinje 2) 0–24 kV
Kraftlinje 2) 66–132 kV
Kraftlinje 2) 300 kV
Kraftlinje 2) 400 kV
Kraftlinje jernbane 15 kV
Jf. vedlegg 1–1
½ av verdiane,
minst 5 m
15 m
30 m
45 m
60 m
15 m
Jf. vedlegg 1–1
¼ av verdiane,
minst 5 m
1) Avstanden mellom tankane i ei tankgruppe kan vere mindre enn 5 meter, men likevel så stor at det kan utførast
tilfredsstillande vedlikehald.
2) Avstanden skal reknast frå kraftlinje til soneklassifisert område ved tank. Avstanden kan reduserast ved spesielle tiltak
som gir potensialutjamning.
Tabellen under gir rettleiande minsteavstandar mellom anleggsdelar på tankanlegg med brannfarleg væske kategori 1 og 2
(for eksempel bensin).
Fyrhus
Kai
Fylleplass
Bil/Tog
Pumpehus Kontor Hydrant
Fyrhus - 50 35 25 - 25
Fylleplass kai 50 - 35 20 50 50
Fylleplass bil/tog 35 35 - 20 40 35
Pumpehus 25 20 20 - 20 25
Kontor - 50 40 20 - 25
Hydrant 25 50 35 25 25 -
36

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
Dei rettleiande avstandane som er oppgitt i tabellane over, bør aukast eller eventuelt reduserast, basert på ei
risikovurdering av omgivnader, aktivitetar og busetnad i området, topografi, brannbelasting, rømmingstilhøve,
framherskande vindretning, trafikktettleik, sløkkingsanlegg mv.
15.11.2 Tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt
Berekning av tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt skal dokumenterast i ei risikovurdering og danne grunnlag for å
utarbeide forslag til avgrensingar av arealet, jf. pkt. 16.
15.12 Områdeklassifisering
Forskrift om helse og sikkerhet i eksplosjonsfarlige atmosfærer (ATEX brukarforskrift), basert på EU-direktiv 1999/92,
fastset krav til tryggleik og helse for arbeidstakarar som blir utsette for eksplosiv atmosfære. Forskrifta omhandlar mellom
anna områdeklassifisering, arbeid i eksplosjonsfarlege område og statisk elektrisitet. Eigaren har ansvar for at det blir
utført områdeklassifisering for å fastslå graden og omfanget av eksplosjonsfarlege område ut frå sannsynet for at det kan
oppstå ein eksplosiv atmosfære, og i tilfelle kor lenge tilstanden varer.
Eksplosjonsfarlege område skal delast inn i soner avhengig av sannsynet for at det kan oppstå ein eksplosiv atmosfære, og
i tilfelle kor lenge tilstanden varer:
Sone 0: Eit område der det alltid, i lange periodar eller ofte er ein eksplosiv atmosfære som består av ei blanding av luft
og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke.
Sone 1: Eit område der det ved vanleg drift er sannsynleg at det til tider er ein eksplosiv atmosfære som består av ei
blanding av luft og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke.
Sone 2: Eit område der det ved vanleg drift sannsynlegvis ikkje er ein eksplosiv atmosfære som består av ei blanding av
luft og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke. Dersom ein eksplosiv atmosfære likevel oppstår, er det for
kort tid.
Områdeklassifiseringa skal som eit minimum innehalde teikningar som viser soner for heile anlegget eller
prinsippteikningar for dei enkelte delane av anlegget. Klassifiseringa skal også omfatte nødvendige beskrivingar, tabellar,
prinsippskisser o.a., jf. eksplosjonsvernsdokumentet. Ein må ta omsyn til eigenskapane ved dei lagra stoffa, moglege
tennkjelder, omgivnadene, type utstyr og installasjonar, vern og anna som påverkar risikoen for eksplosjon. Anlegget
må utformast slik at straumavbrot ikkje aukar risikoen for brann eller eksplosjon, for eksempel at manuell avstenging er
mogleg.
I område der det kan vere eksplosiv atmosfære, skal det elektriske utstyret og dei elektriske installasjonane
tilfredsstille krava i NEK-EN 60079 – 10 – Klassifisering av gassfarlige områder. Elektrisk utstyr som skal nyttast i ein
eksplosjonsfarleg atmosfære, skal tilfredsstille krava i forskrift om utstyr og sikkerhetssystem til bruk i eksplosjonsfarlig
område (ATEX produktforskrift), basert på EU-direktiv 94/9.
Eksempel på brannfarlege væsker som kan føre til eksplosiv atmosfære, er:
• brannfarleg væske kategori 1 og 2
• brannfarleg væske kategori 3, diesel, fyringsolje og andre væsker, når dei blir behandla eller oppbevarte ved
temperaturar over flammepunktet eller ved temperaturar ned til 10 ºC under flammepunktet
• brannfarlege væsker som blir forstøva (væsketåke)
Truckar som blir brukte i eksplosjonsfarlege område, skal vere eksplosjonssikre. På grunn av fare for utvikling av knallgass
bør lading av elektriske truckar ikkje skje i rom for oppbevaring av brannfarleg stoff.
15.13 Elektriske installasjonar
Elektriske lågspenningsinstallasjonar skal utførast i samsvar med forskrift om elektriske lavspenningsanlegg og Norsk
elektroteknisk norm NEK 400 – Elektriske lavspenningsinstallasjoner. Elektriske komponentar og utstyr må tilfredsstille
krava i forskrift om elektrisk utstyr.
37

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Tilførsel av straum til ein installasjon og elektriske installasjonar på anlegget som ikkje er konstruerte og leverte av
produsenten, må utførast av ei elektroinstallasjonsverksemd som er registrert i DSBs elverksemdsregister.
Elektrisk utstyr som skal nyttast i ein eksplosjonsfarleg atmosfære, skal tilfredsstille krava i forskrift om utstyr og
sikkerhetssystem til bruk i eksplosjonsfarlig område (ATEX produktforskrift), basert på EU-direktiv 94/9.
For jording av elektrisk utstyr viser vi til NEK 400.
I område med eksplosjonsfarleg atmosfære skal det installerast jordingssystem for å hindre uønskte utladingar frå statisk
elektrisitet, jf. NEK Håndbok – NEK/CLC/TR 50404.
15.14 Statisk elektrisitet og lynavleiing
I område med eksplosiv atmosfære skal det installerast jordingssystem for å hindre uønskte utladingar frå statisk
elektrisitet, jf. NEK Håndbok – NEK/CLC/TR 50404. Jamfør også pkt. 10.1 i dette kapitlet.
Ein skal vurdere lynavleiing. I anlegg der høge installasjonar tener som lynavleiar, må jordinga dimensjonerast for å ta dei
straumane ein kan vente. Lynstraumen må overvinne jordingsmotstand (inkl. materialmotstand), elektrisk bølgjemotstand
og eventuelt induktiv motstand for ikkje å ta ukontrollerte vegar som kan føre til overslag. Utstyr for lynavleiing skal
ikkje monterast i eksplosjonsfarlege område. Vi viser elles til Håndbok i lynvernanlegg, utgitt av Norsk brannvernforening
(NBF), og NEK EN 50164 – Lightning Protection Components (LPC) del 1–7.
15.15 Krav til bygningar
Bygningar eller rom der det blir handtert farleg stoff, skal ha tilstrekkeleg naturleg eller mekanisk ventilasjon til å sikre
mot brann, eksplosjon og andre ulykker.
Lufterøyr og avblåsingsrøyr frå utstyr skal førast ut i friluft med mindre særskilde omstende tilseier ei anna plassering.
Bygningar eller rom som er klassifiserte som eksplosjonsfarleg område, skal ha avlastingsflate(r) som er svakare enn resten
av bygningskonstruksjonen, og som skal fungere som trykkavlasting ved ein eventuell eksplosjon i bygningen. Det avlasta
trykket skal leiast bort i ei sikker retning.
16 Avgrensingar av areal (§ 16)
For å sikre omgivnadene på ein tilfredsstillande måte og for å ta vare på tryggleiken til tredjeperson skal avgrensingane av
arealet rundt tankanlegget fastsetjast på bakgrunn av ei risikovurdering, jf. pkt. 14.
Slike avgrensingar kan vere forbod mot bustadbygging, forsamlingslokale, overnattingsstader, sjukehus og andre
pleieinstitusjonar, omsorgsbustader, skolar, barnehagar, salslokale, idrettsanlegg, offentlege ferdselsårer med mykje trafikk,
fritidsaktivitetar med fast opphald og verksemder som aukar risikoen for store konsekvensar av ei ulykke.
Avgrensingane skal fastsetjast etter føresegnene i plan- og bygningslova. Det er kommunen som forvaltar plan- og
bygningslova, og verksemda må derfor ta kontakt med kommunen for å få etablert desse avgrensingane.
Brann- og eksplosjonsvernlova § 20 stiller krav om fråsegn frå sentrale tilsynsmyndigheiter før ein kan fastsetje
avgrensingar av areal etter plan- og bygningslova. Dette kravet blir vanlegvis teke vare på gjennom samtykkebehandlinga,
jf. pkt. 17.
38

Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Kap. nr. 1
17 Samtykke frå DSB (§ 17)
Visse typar verksemder må innhente samtykke frå DSB. Dette gjeld anlegg der ei uønskt hending kan få store
konsekvensar for samfunnet.
Ei verksemd som planlegg å etablere tankanlegg som er så store at dei fell inn under storulykkeforskrifta, må på førehand
innhente samtykke frå DSB. Kravet om samtykke gjeld også dersom ein planlegg vesentlege endringar som kan ha
konsekvensar for tryggleiken på eit slikt tankanlegg.
I tillegg kan DSB i særskilde tilfelle vedta at også andre verksemder kan omfattast av krav om samtykke dersom
plasseringa og utforminga av verksemda og handtering av farleg stoff tilseier det.
Jamfør elles Temaveiledning om innhenting av samtykke.
18 Naboverksemder (§ 18)
Naboverksemder og -anlegg som innanfor eit geografisk avgrensa område kvar for seg handterer farleg stoff, og der ei
hending kan få konsekvensar for ei naboverksemd, skal utveksle informasjon, slik at dei til kvar tid har full oversikt over
dei mengdene farleg stoff som blir handterte, og kan samordne tiltak for å ta vare på tryggleiken og beredskapen på ein
god måte. Dei kan for eksempel ha felles interne tilsyn, felles tiltak for å motverke spreiing av brann, felles vakthald, felles
øvingar og ein samordna beredskapsplan.
19 Beredskapsplikt (§ 19)
Det skal utarbeidast ein beredskapsplan som sikrar at eigaren/brukaren er i stand til å handtere eventuelle uhell og
ulykker. Planen skal gjere greie for ansvars- og oppgåvefordelinga under innsats og innehalde varslings-, rømmings-,
rednings- og sløkkingsinstruksar. Ei risikovurdering som tek utgangspunkt i risikopotensialet og dei ulykkessituasjonane
som kan oppstå i verksemda, skal leggjast til grunn. Planen skal oppdaterast jamleg og beredskapen øvast regelmessig.
Meldepliktige verksemder etter § 12 i forskrifta skal samordne beredskapsplanen sin med offentlege beredskapsplanar, slik
at det kan etablerast eit samarbeid med lokale styresmakter.
For større tankanlegg skal det, dersom bemanninga tillèt det, etablerast ein beredskapsstyrke som er i stand til å handtere
uhells- og ulykkessituasjonar fram til ein kan rekne med å få assistanse frå ein offentleg instans. Verksemder som har eit
operativt beredskapsopplegg etter føresegner fastsette av Næringslivets sikkerhetsorganisasjon (NSO), vil normalt ha
oppfylt kravet om beredskapsplikt. Nødvendig utstyr, opplæring og trening er ein føresetnad for å handtere uhells- og
ulykkesituasjonar riktig, slik at konsekvensane blir så små som mogleg.
Vi viser elles til forskrift om brannforebyggende tiltak og tilsyn (førebyggjandeforskrifta), utgitt av DSB, og til forskrift og
retningslinjer for industrivern, utgitt av Næringslivets sikkerhetsorganisasjon (NSO).
19.1 Beredskap mot akutt forureining
Klima- og forureiningsdirektoratet (tidlegare SFT) stiller krav til beredskap mot akutt forureining.
Tankanlegg bør ha utstyr, organisasjon og beredskapsopplegg som kan hindre at brannfarleg stoff frå anlegget eller frå
skip ved anleggskaia spreier seg ukontrollert.
39

Kap. nr. 1
Tankanlegg – Atmosfæriske tanker
Utstyret bør vere plassert slik at det kan takast i bruk på kort varsel. Oljelenser bør vere så lange at det største skipet
ved kaia kan ringast inn. Ved større kaianlegg kan det vere behov for eigne båtar til å trekkje ut lensene. Ein må søkje
samarbeid med verksemder i nærleiken eller med kommunalt/interkommunalt oljevern.
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)
Ei verksemd skal straks varsle DSB om større ulykker i samband med handtering av farleg stoff. Alle uhell og
ulykker som skjer i samband med handtering av farleg stoff, skal snarast mogleg rapporterast til DSB. Rapporteringa skal
skje i eit nettbasert meldesystem, sjå «skjemaer» på www.dsb.no. Årsaka til hendinga og korrigerande tiltak som er sette i
verk for å hindre at det same skjer igjen, skal gå fram av rapporteringa.
Verksemda skal i tillegg etablere eit system for å registrere uhell, ulykker og tilløp til slike i samband med handtering av
farleg stoff og utstyr og anlegg som høyrer til.
21 Vedlegg
Vedlegg 1-1 Rettleiande minsteavstandar mellom atmosfæriske tankar
Vedlegg 1-2 Eksempel på skilting ved handtering av brannfarleg stoff
40

Kapittel 2 | TANKANLEGG – LPG og LNG
1 Formål (§ 1)
Formålet med dette kapitlet er å gå nærmare inn på krava i forskrifta og å foreslå tekniske løysingar ved utforming av
stasjonære tankanlegg for LPG eller LNG, slik at dei både ved nyinstallasjon, drift, endringar og vedlikehald er i stand til
å verne liv, helse, miljø og materielle verdiar mot uhell og ulykker.
2 Verkeområde (§ 2)
Verkeområdet omfattar stasjonære tankanlegg med trykkbehaldarar for LPG eller LNG, med tanke på
• produksjons- og/eller distribusjonsanlegg (gassterminalar) der ein tek imot og distribuerer gassen med tankbåt,
• tankkøyretøy, jernbanetankvogn eller gjennom ei røyrleidning
• industrianlegg der verksemda bruker noko av gassen til eige formål, medan resten blir levert til andre forbruksstader
med tankbåt, tankkøyretøy eller gjennom eit røyrleidningssystem
Verkeområdet omfattar også nedkjølte, trykklause LNG-tankar (atmosfæretrykk).
Verkeområdet omfattar også overføringssystem med tilhøyrande røyrleidningar for mottak og distribusjon av gass.
Rettleiinga kan også nyttast for tankanlegg med CNG, så langt ho passar.
For anlegg som leverer drivstoff, viser vi til Temarettleiing om omtapping av farleg stoff.
3 Pliktsubjekt (§ 3)
Føresegnene gjeld for eigarar og brukarar av tankanlegg. I tillegg gjeld føresegnene for alle som prosjekterer,
konstruerer, produserer, installerer, driftar, endrar, reparerer, held ved like og kontrollerer slike anlegg, dvs. dei som har
fagkompetanse og reint faktisk utfører eit arbeid.
4 Definisjonar (§ 4)
Definisjonar finst samla fremst i temarettleiinga.
41

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
4.1 Tekniske data for nokre typar brensel
Gassformig brensel (cirkaverdiar):
Eining Propan (95 %)
Butan
(50 % N-Butan og
50 % I-Butan)
Naturgass
(98 %)
Metan
(100 %)
Formel C 3 H8 C 4 H10 CH 4 CH 4
Eigenvekt gass
ved 101 kPa og 0 °C
kg/Nm 3 2,03 2,68 0,77 0,72
Eigenvekt væske kg/ m 3 508 (ved 15 °C)
574
(ved 15 °C)
450
(ved 1 atm.
og -162 °C)
Kokepunkt ved 101 kPa °C -42,1 -6,1 -161 -161,7
Kritisk temperatur °C 96,8 143,6 -82,5
Kritisk trykk bar 43,4 38,3 46,3
Nedre brennverdi MJ/kg 46,4 45,7 47,6 50,0
Gassmengd per kg væske
ved 101 kPa og 0 °C
Nm 3 /kg 0,49 1,39
Eksplosjonsgrenser i luft vol. % 2,1 – 9,5 1,5 – 8,5 5,1 – 13,5
• Propan blir marknadsført som kondensert gass (væskefase) ved mettingstrykket sitt.
• Propan- og butanblandingar er også på marknaden. Handelsbutan er normalt ei blanding av Normal Butan og Iso
Butan.
• Blandingstilhøvet kan variere noko, men har vanlegvis ei overvekt av N-Butan.
• Metan er hovudkomponenten i naturgass og blir marknadsført som komprimert gass (CNG) eller som nedkjølt
kondensert gass (LNG) (væskefase).
• Propan og naturgass er fargelause. Gass til forbruksanlegg blir tilsett luktstoff.
• Meir informasjon om gasseigenskapar går fram av Norsk Gassnorm og transportuhellskort.
5 Krav til aktsemd (§ 5)
Kravet til aktsemd ved handtering av farleg stoff for å førebyggje brann, eksplosjon og andre ulykker rettar seg både mot
verksemder og privatpersonar.
Alle som ferdast eller oppheld seg i nærleiken av tankanlegg, har plikt til å opptre i samsvar med skilta som er sette opp på
staden.
Den som utfører gravearbeid, har plikt til å undersøkje om det finst røyrsystem eller behaldarar med farleg stoff i det
aktuelle området, og i så fall få dette påvist og varsle eigaren av røyrsystemet eller behaldaren før gravinga begynner.
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)
For lagring og plassering av stykkgods i bygningar i samband med industriverksemd, engroshandel eller detaljhandel, jf.
kapittel 3.
42

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
7 Kompetanse (§ 7)
7.1 Generelt
Alle som prosjekterer, konstruerer, produserer, installerer, driftar, endrar, reparerer, held ved like eller kontrollerer
tankanlegg, skal ha nødvendig kompetanse. Dei skal ha kunnskap om aktuelt regelverk, om dei farlege stoffa som skal
handterast, og om teknisk utføring og drift av utstyr og anlegg, i samsvar med risikoen og kompleksiteten til anlegget.
Dei skal kunne dokumentere både praktiske og teoretiske kunnskapar innanfor dei ulike fagområda. Slike kunnskapar
må haldast ved like gjennom bruk og oppdatering, jf. § 5 i internkontrollforskrifta. Dei som har hatt lengre avbrot
frå yrkespraksis, må oppdatere og dokumentere kunnskapane sine på nytt. Der kravet til kompetanse og ei eventuell
sertifisering av operatør går fram av ein anerkjend standard eller norm, skal denne standarden eller norma leggjast til
grunn som eit minimumsnivå.
Alle som utfører risikoanalysar, anten det er som del av ei prosjektering eller i ein annan samanheng, skal også ha den
kompetansen som er nemnd ovanfor. Jamfør også pkt. 8.1.1 og 14.
Verksemder som driftar utstyr og anlegg, skal sjå til at dei tilsette har nødvendig kompetanse, og gi opplæring. Opplæringa
skal også omfatte rutinar og forholdsreglar ved uhell og ulykker. Opplæringa må gjere dei tilsette tilstrekkeleg kjende med
internkontrollsystemet i verksemda.
Dersom ei verksemd i samband med prosjektering, konstruksjon, produksjon og installasjon av eit nytt tankanlegg eller
i samband med endring, reparasjon, vedlikehald og kontroll av eksisterande tankanlegg ikkje sjølv har den nødvendige
kompetansen, må verksemda skaffe slik kompetanse.
Montørar og operatørar må stå under leiing av fagfolk som har både dei nødvendige teoretiske kunnskapane og praktisk
erfaring i å leggje til rette, utføre og kontrollere slikt arbeid. Montørane bør ha fagbrev for dei områda dei arbeider med.
7.2 Anleggstypar
Når det gjeld krav til kompetanse på generelt grunnlag, deler vi anlegg for gassformig brensel (LPG, LNG og CNG) inn i
tre anleggstypar.
NB! Inndelinga i anleggstypar er i denne samanhengen berre knytt opp til kompetanse og kompetansenivå
og må ikkje relaterast til verkeområda i temarettleiingane eller til anleggstypar nytta i andre samanhengar.
Anleggstype 1
Installasjonar i bustadhus, fritidsbustader og mindre nærings- og industribygg.
Anleggstype 2
Installasjonar i større nærings- og industribygg og mellombelse gassanlegg i bygg- og anleggsverksemder.
Anleggstype 1 og 2 inngår i Temaveiledning om bruk av farlig stoff – Del 1.
Anleggstype 3
Installasjonar i verksemder med krav om innhenting av samtykke frå DSB, jf. pkt. 17.
Relatert til gassanlegg vil dette omfatte:
• verksemder som er å rekne som storulykkeverksemder etter forskrift om tiltak for å forebygge og begrense konsekvensene
av storulykker i virksomheter der farlige kjemikalier forekommer (storulykkeforskrifta), for eksempel:
- større tankanlegg
- anlegg for tilverknad og behandling (prosessanlegg)
• verksemder som transporterer gass i røyrleidningar med eit driftstrykk høgare enn 16 bar
Krav til kompetanse når det gjeld større tankanlegg, som vi har omtalt i dette kapitlet, skal plasserast i kategorien
«anleggstype 3».
43

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
7.3 Kurs, eksamen, sertifikat
Da undervisning om tankanlegg, prosessanlegg og transportrøyrleidningar for gassformig brensel førebels ikkje inngår
i den grunnleggjande yrkesutdanninga, er det behov for etterutdanning innan dette fagområdet. Dette må skje i form av
kurs, eksamen og utferding av sertifikat/kompetansebevis. Kurs og eksamen skal arrangerast av anerkjende instansar.
Minimumskrav til kursarrangørar:
• Kurs i installasjon, drift eller kontroll skal omfatte både praktisk og teoretisk opplæring.
• Dei som føreles om praktiske fag, skal kunne dokumentere relevant yrkesfagleg utdanning og ha minst tre års relevant
erfaring med slikt arbeid.
• Dei som føreles om teoretiske fag, skal kunne dokumentere tilstrekkelege kunnskapar innanfor desse emna.
• Kursarrangøren skal sørgje for at kursdeltakarane har tilgang til tilstrekkeleg og relevant utstyr, i samsvar med pensum
for kurset.
• Kursarrangøren skal avvikle minst eitt kurs i året innanfor kvart fagområde, slik at kurskompetansen blir halden ved like.
• For å sikre same kompetansenivå hos elevane, kan opplæringa i starten bestå av eit (valfritt) sjølvstudium med
innsending og godkjenning av øvingsoppgåver, før fellessamlingane med teoriundervisning og praksisundervisning.
• Varigheita av kursa skal samsvare med pensum og forkunnskapane til kandidatane. Teoretisk og praktisk eksamen kjem
i tillegg. Kurs om prosjektering bør vere på minst 32 timar. Kurs om installasjon bør vere på minst 64 timar.
Etter å ha gjennomført kurset skal elevane (avhengig av type kurs):
• Ha kjennskap til eigenskapane til gassane og generell gassteknikk.
• Kjenne til gjeldande føresegner for omsetning av gassutstyr.
• Kjenne til relevante emne gitt i brann- og eksplosjonsvernlova med tilhøyrande forskrifter og rettleiingar, plan- og
bygningslova med tilhøyrande forskrifter og rettleiingar og internkontrollforskrifta.
• Kunne gjere greie for krava i relevante bransjenormer.
• Kjenne til krava i relevante standardar.
• Kjenne til prosedyrar for prosjektering, inklusiv dokumentasjonskrav.
• Kjenne til den tekniske utføringa og verkemåten for komponentane som inngår i eit gassanlegg.
• Kunne utføre nødvendige berekningar.
• Kjenne til drift av gassanlegg.
• Kjenne til serviceavtalar og høve til reklamasjon i samsvar med kjøpslova og vilkåra til leverandørane.
• Kunne gjere greie for kontroll- og serviceprosedyrar.
• Kunne gjere greie for tryggleiksprosedyrar og trygging av personar.
• Kunne gjere greie for feilsøking og dei vanlegaste feila, i tillegg til vilkåra for når utstyr og komponentar bør takast ut av bruk.
• Kjenne til dei vanlegaste uhells- og ulykkessituasjonane i samband med bruk av gass.
Minimumskrav til eksamensarrangørar:
• Eksamensoppgåvene skal utarbeidast av ein annan instans enn eksamensarrangøren.
• Førelesarar og sensorar skal ikkje sjå oppgåvene før eksamen.
• Eksamen skal vere skriftleg.
• Ved eksamen om installasjon, drift eller kontroll skal det i tillegg vere ei praktisk prøve.
• Eksamen bør fortrinnsvis arrangerast i tilknyting til kurs.
• Under den teoretiske prøva skal det vere minst to eksamensvakter i eksamenslokalet.
Den eine av dei skal vere ein fagperson som kan svare på spørsmål om eksamensoppgåvene.
• Ved sensur skal svara rettast av to sensorar med tilstrekkeleg og relevant kompetanse. Den endelege sensuren blir fastsett
i eit felles sensormøte. Poenggrensa for greidd teoretisk eksamen skal vere fastsett på førehand, for eksempel 80 %.
• Ved den praktiske prøva skal minst to sensorar vere til stades.
• Eventuelle hjelpemiddel skal vere fastsette på førehand.
• Eksamensresultatet er greidd eller ikkje greidd.
• Elevar som har greidd eksamen, skal få tilsendt vitnemål.
• Det skal vere etablert ei ordning for klage på sensur.
44

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
• Det er ikkje eit krav at kandidatane skal ha gjennomført kurs på førehand, men vi tilrår det. Kandidatane må sjølve,
med utgangspunkt i dei teoretiske og praktiske kunnskapane dei har, vurdere om dei har behov for eit kurs før eksamen.
Det er likevel krav til grunnkompetanse for å gå opp til eksamen, sjå nedanfor.
Dei som har greidd eksamen, skal i samband med installasjon, drift eller kontroll få tilbod om sertifikat. Utferdinga
av sertifikatet bør gjerast av ein annan instans enn eksamensarrangøren, for eksempel av ein akkreditert instans som
sertifiserer personell. For å få utferda sertifikat bør desse punkta leggjast til grunn:
• I tillegg til greidd eksamen bør det stillast krav om relevant praksis av ei bestemt varigheit eller om deltaking i
montering eller vedlikehald av eit visst tal anlegg.
• Relevant praksis skal dokumenterast i form av ei arbeidsgivarerklæring eller anna erklæring frå tredjepart.
• Vitnemål om greidd eksamen skal ikkje vere eldre enn tre år ved søknad om sertifikat.
• Det bør leggjast fram bevis for gjennomført kurs i varmt arbeid.
• Sertifikatet skal vere tidsavgrensa, og må fornyast.
• Ved søknad om fornying må det liggje føre opplysningar frå arbeidsgivar om vedlikehald av kompetanse og relevant
praksis.
• Ved annakvar fornying bør vedkommande gå opp til ny eksamen, som bevis på at kompetansen er halden ved like og
framleis kan dokumenterast.
Personar med opplæring og vitnemål/sertifikat basert på Norsk Gassnorm tilfredsstiller dei rammekrava til kompetanse
som er nemnde ovanfor.
7.3.1 Prosjektering
Punktet gjeld for dei som skal prosjektere gassanlegg (tankanlegg, prosessanlegg og transportrøyrleidningar).
For anleggstype 3:
Krav til grunnkompetanse: ingeniørutdanning frå relevante fagområde.
Krav til etterutdanning: greidd eksamen for prosjektering av anleggstype 3.
7.3.2 Installasjon, inklusiv endring og reparasjon
Punktet gjeld for installatørar og reparatørar av gassanlegg (tankanlegg, prosessanlegg og transportrøyrleidningar).
For anleggstype 3:
Krav til grunnkompetanse: fagbrev frå eit aktuelt fagområde, som røyrleggjar, industrirøyrleggjar, kuldemontør eller
tilsvarande, eventuelt minst seks års samanhengande relevant praksis som røyrleggjar og greidd eksamen for installasjon av
anleggstype 2. Krav til etterutdanning: greidd eksamen for installasjon av anleggstype 3.
7.3.3 Drift og vedlikehald
Punktet gjeld alle som skal drifte og halde ved like gassanlegg (tankanlegg, prosessanlegg og transportrøyrleidningar). For
vedlikehald kan det vere behov for høgare kompetanse enn for sjølve drifta.
For anleggstype 3:
Krava til grunnkompetanse må vurderast opp mot kompleksiteten til anlegget.
7.3.4 Kontroll
Personell som er tilsett hos eit akkreditert inspeksjonsorgan for å utføre uavhengig kontroll av gassanlegg (tankanlegg,
prosessanlegg og transportrøyrleidningar), jf. pkt. 9.5 (konstruksjon, produksjon og installasjon (ferdigkontroll)) og
pkt. 9.7 (systematisk tilstandskontroll), skal som minimum ha slik kompetanse:
Krav til grunnkompetanse: fagbrev frå eit aktuelt fagområde, som røyrleggjar, industrirøyrleggjar, kuldemontør eller
tilsvarande, eventuelt minst seks års samanhengande relevant praksis som røyrleggjar og greidd eksamen for installasjon av
anleggstype 2. Krav til etterutdanning: greidd eksamen for installasjon av anleggstype 3.
45

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
Som alternativ til dei krava til grunnkompetanse og etterutdanning som er nemnde ovanfor, vil akkrediteringsinstansen
kunne akseptere personar med ei anna form for realkompetanse så lenge kompetansen er godt dokumentert.
Slik dokumentasjon må dekkje både teknisk grunnutdanning og relevant praksis, inklusiv praktisk erfaring i
dokumentasjonskontroll og bruk av kvalitetssikrings- og internkontrollsystem.
Jamfør også NS 415 – 1 og 2, for driftsinspektørar.
Del 1 – Reglar for eksaminering og sertifisering
Del 2 – Fagplanar for olje og gass (offshore, petrokjemi, raffineri)
7.3.5 Sveising og NDT
Sveisarar skal ha gyldig sertifikat etter relevant standard.
NDT-operatørar (Non-Destructive Testing) må tilfredsstille krava i anerkjend norm.
8 Utstyr og anlegg (§ 8)
8.1 Fagmessig utføring av anlegg etter anerkjende normer
Alle som prosjekterer, konstruerer, produserer, installerer, endrar, reparerer, held ved like eller kontrollerer tankanlegg, skal
sørgje for at dette blir gjort fagmessig i samsvar med anerkjende normer, for å oppnå god nok tryggleik ved alle tenkjelege
driftstilhøve. Dei skal ta særleg omsyn til dei mekaniske belastingane, temperaturtilhøva og miljøpåverknadene som kan
oppstå under bruk.
8.1.1 Prosjektering av tankanlegg
Omfanget av prosjekteringa vil vere avhengig av kor stort og komplekst anlegget er. Det skal også utførast prosjektering i
samband med ombygging og større reparasjonar på eit anlegg.
Stikkord for kva ein ventar skal inngå i prosjekteringa, og kva prosjekteringa skal føre fram til av dokumentasjon, er som
for kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 8.1.1.
8.2 Omsetning av utstyr
For krav ved omsetning av utstyr, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 8.2.
8.2.1 Trykkpåkjent stasjonært utstyr over 0,5 bar overtrykk (PED)
For nytt trykkpåkjent utstyr og einingar, dvs. første gong det er sett i drift, gjeld forskrift om trykkpåkjent utstyr med
krav til samsvarsvurdering (kontroll) og CE-merking. Forskrifta tek vare på krava i EU-direktiv 97/23 om trykkpåkjent
utstyr (PED). Forskrifta gjeld for utstyr og einingar med trykk over 0,5 bar overtrykk. Vi viser elles til EU-kommisjonen si
nettside for PED.
Ved bruk av harmoniserte europeiske standardar må ein gå ut frå at dei er i samsvar med krava i forskrift om trykkpåkjent
utstyr. Ved bruk av andre standardar/spesifikasjonar må ein vise at dei grunnleggjande tryggleikskrava i direktivet er
oppfylte.
Tankar, utstyr og røyrleidningar skal produserast av materiale som har eigna styrke- og seigleikseigenskapar, og som
er motstandsdyktige mot både mediet anlegget er berekna for, og omgivnadene til anlegget. Ein må ta omsyn til klima
og lågtemperaturar på staden. Der det kan oppstå korrosjon, skal det spesifiserast korrosjonstillegg og/eller utførast
korrosjonsvern.
46

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
8.2.2 Standardar
Tankar, utstyr, røyrleidningar etc. skal konstruerast, produserast og prøvast etter ein vald anerkjend standard eller ei anna
norm. Ein kan ikkje velje kriterium frå ulike normer for éi og same innretning. Andre normer kan likevel nyttast i tilfelle
som ikkje er dekte av norma som er vald.
Standardar som bør nyttast, der dei er relevante (oversikta er ikkje utfyllande):
LPG-anlegg:
• NS-EN 12542 Serieproduserte sveiste stasjonære sylindriske ståltanker for lagring av flytende petroleumsgass (LPG), for
installasjon over bakken og med volum ikke større enn 13 m3 – Konstruksjon og produksjon
• Merknad: Ny utgåve av standarden er venta i 2011. Standarden vil også dekkje nedgravne tankar (slått saman med NS-
EN 14075).
• NS-EN 12817 LPG-utstyr og tilbehør
• Kontroll og rekvalifisering av LPG-tanker opp til og med 13 m³
• NS-EN 12819 LPG-utstyr og tilbehør
• Kontroll og rekvalifisering av LPG-tanker større enn 13 m³
• NS-EN 14570 LPG-utstyr og tilbehør – Utstyr på LPG-tanker over og i grunnen
LNG-anlegg:
For LNG-anlegg bør ein basere seg på ein hovudstandard som anlegget under eitt blir konstruert i samsvar med. Aktuelle
standardar er:
• NS-EN 1473 Anlegg og utstyr for flytende naturgass
• Konstruksjon av landbaserte anlegg
• Merknad: Standarden kan nyttast for store tankanlegg med plassbygde, atmosfæriske LNG-tankar.
• NS-EN 13645 Anlegg og utstyr for flytende naturgass
• Konstruksjon av landanlegg med lagringskapasitet mellom 5 t og 200 t
Andre standardar for LNG-anlegg:
• NS-EN 1160 Anlegg og utstyr for flytende naturgass – Generelle kjennetegn for flytende naturgass
• NS-EN 1474-1 til 3 Installasjon og utstyr for flytende naturgass
• Konstruksjon og prøving av marine overføringssystemer
• NS-EN 1532 Anlegg og utstyr for flytende naturgass – Grensesnitt skip/landanlegg
• NS-EN 12186 Gassforsyningssystemer
• Trykkreguleringsstasjoner for overføring og distribusjon – Funksjonskrav
• NS-EN 13458-1 til 3 Kryogeniske beholdere – Stasjonære vakuumisolerte beholdere
• NS-EN 14197-1 til 3 Kryogeniske beholdere – Stasjonære beholdere uten vakuumisolering
• NS-EN 14620-1 til 5 Konstruksjon og tilvirkning av plassbygde, vertikale, sylindriske, flatbunnede ståltanker for
oppbevaring av nedkjølte gasser i væskeform med temperaturer mellom 0 °C og -165 °C
Generelle standardar:
• NS-EN 473 Ikke-destruktiv prøving – Kvalifisering og sertifisering av NDT-personell
• NS-EN ISO 3834-1 til 6 Kvalitetskrav for smeltesveising av metalliske materialer
• NS-EN 13445-1 til 9 Ikke-fyrte trykkbeholdere
• NS-EN 13480-1 til 5 Metalliske industrielle rørsystemer
• NS-EN ISO 15612 Spesifisering og godkjenning av sveiseprosedyrer for metalliske materialer
• NEK-IEC/TR 61508 Standard for Functional Safety of Electrical/Electronic/Programable Electronic Safety-Related
Systems
8.2.3 Monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiingar
For krav til monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiingar, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 8.2.2.
47

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
9 Kontroll (§ 9)
For generelle krav til kontroll, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.
9.1 Kontroll før installasjon
For krav til kontroll før installasjon, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.1.
Sveisesaumane på tankar/behaldarar skal gå igjennom ein radiografisk kontroll i samsvar med den anvende norma, likevel
minst 10 % kontroll av alle buttsveisar.
Sveisesaumar på røyrleidningar skal gå igjennom ein radiografisk kontroll i samsvar med den anvende norma, likevel
minst 5 % av alle buttsveisar. Sveisesaumane skal kontrollerast i heile lengda. Ved stikkprøvekontrollar skal minst dei
to første saumane som kvar sveisar har utført, kontrollerast før det blir utført vidare produksjonssveising. Dersom ein
sveisesaum har uakseptabel kvalitet, skal dei to nærmaste sveisesaumane (utførte av same sveisar) også kontrollerast
radiografisk. Ved mindre anlegg der all radiografisk kontroll skjer etter at anlegget er ferdig montert, kan ein utelate kravet
om kontroll før vidare produksjonssveising.
9.2 Kontroll under installasjon
For krav til kontroll under installasjon, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.2.
9.3 Kontroll etter installasjon (ferdigkontroll)
For krav til kontroll etter installasjon, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.3.
9.4 Oppfylling av tankar
For krav ved første gongs oppfylling av tankar, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.4.
Overskotsgass i samband med oppfylling av tankar skal sikrast slik at det ikkje er fare for omgivnadene. Dette bør skje ved
hjelp av gassgjenvinning eller ved avbrenning via fakkel (ikkje kaldfakling).
9.5 Kontroll utført av uavhengig kontrollør (akkreditert inspeksjonsorgan)
Når det gjeld tankanlegg der det er krav om samtykke etter § 17 i forskrifta, dvs. for verksemder som normalt er å
rekne som storulykkeverksemder etter storulykkeforskrifta, skal kontroll av konstruksjon, produksjon og installasjon
(ferdigkontroll) utførast av ein uavhengig kontrollinstans/verksemd (i forskrifta omtalt som uavhengig kontrollør). Det
same gjeld ved vesentlege endringar og større reparasjonar på eksisterande tankanlegg. Ein slik kontrollinstans skal vere
eit teknisk kontrollorgan (relatert til PED), eit brukarinspektorat (relatert til PED) eller eit akkreditert inspeksjonsorgan.
Grunnlaget for akkreditering er NS-EN ISO/IEC 17020 – Generelle krav til drift av ulike typer organer som utfører
inspeksjoner, kategori A eller B, og normative dokument for kontroll. I Noreg er det Norsk akkreditering som utfører
akkreditering.
Det skal liggje føre tilfredsstillande dokumentasjon i form av ei samsvarserklæring og eit samsvarssertifikat frå
leverandøren/produsenten for dei delane av anlegget som er utførte etter krava i forskrift om trykkpåkjent utstyr (PED).
Det skal altså ikkje utførast ny kontroll på punkt/område som allereie er kontrollerte etter PED.
Personellet som skal utføre sjølve kontrollarbeidet, skal ha tilfredsstillande kunnskapar, jf. pkt. 7 om kompetanse.
Den uavhengige kontrolløren skal ha ein rein kontrollfunksjon. Kontrolløren må også ha kompetanse relatert til
internkontrollforskrifta, mellom anna når det gjeld korleis internkontrollsystem er bygde opp, og korleis ein bør
gjennomgå og kontrollere den tilhøyrande dokumentasjonen opp mot anvend regelverk og standardar.
9.5.1 Konstruksjonskontroll
Konstruksjonskontrollen skal sikre at dokumentasjonen som ligg til grunn for konstruksjonen av tankanlegget (behaldarar
og røyrsystem), er i samsvar med regelverk, standardar og dei spesifikasjonane og beskrivingane som blir nytta.
Konstruksjonskontrollen skal utførast før det blir sett i gang produksjon og installasjon.
48

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
9.5.2 Kontroll ved produksjon, installasjon (ferdigkontroll) og endringar
Produksjons- og installasjonskontrollen skal sikre at tankanlegget er utført etter dokumentasjonen som ligg til grunn for
prosjekteringa og konstruksjonen av anlegget. Det skal utførast kontroll i samband med produksjon, levering og installasjon
(ferdigkontroll) av tankanlegget og ved vesentlege endringar og større reparasjonar på eksisterande tankanlegg.
Dette skal inngå i ein slik gjennomgang:
• produksjon i samsvar med konstruksjonsgrunnlaget
• sveiseprosedyrar
• sveisekompetanse
• materialsertifikat og identifisering
• korrosjonsvern
• trykk- og tettleiksprøving
• ikkje-destruktiv prøving
• funksjonsprøving
9.6 Systematisk tilstandskontroll
For krav til systematisk tilstandskontrollkontroll, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 9.6.
For rekvalifisering av LPG-tankar viser vi til standardane NS-EN 12817 og NS-EN 12819.
Kontrollintervall
Som utgangspunkt kan intervallet for systematiske tilstandskontrollar av tankanlegg, inklusiv røyrsystem og utstyr, setjast
til maksimum fem år, med mindre det er omstende som tilseier hyppigare kontroll, eller leverandøren har tilrådd andre
intervall. Dersom det i vedlikehaldsrettleiingane til komponentane er oppgitt hyppigare kontrollintervall, skal ein følgje det.
Etter kvart som verksemda får erfaring med drift av anlegget, kan intervalla justerast til eit nivå som er rekna som
forsvarleg, med referanse til dokumentasjon. Kontrollintervalla kan også justerast etter driftstid, bruksmønster og
omgivnadene til anlegget.
Viktige kontroll- og tryggleiksfunksjonar (nødstopp, nødavstengingssystem, trykkavlastingssystem etc.) skal kontrollerast
og prøvast etter fastsette prosedyrar i samsvar med prøveprogram som verksemda har utarbeidd. Standarden NS-EN IEC
61508 kan nyttast for å fastsetje kontrollintervall, jf. mellom anna del 2 i standarden, kap. 7.6. Dersom ein ikkje nyttar
standarden, skal det utførast ein systematisk tilstandskontroll av slike kontroll- og tryggleiksfunksjonar kvart andre år.
Dersom tryggingsventilar blir fjerna for prøving under drift, skal ventilane som er igjen, ha stor nok kapasitet til å ta seg
av trykkavlastinga.
9.7 Systematisk tilstandskontroll utført av uavhengig kontrollør
(akkreditert inspeksjonsorgan)
For tankanlegg med krav om samtykke etter § 17 i forskrifta, dvs. for verksemder som normalt er å rekne som
storulykkeverksemder etter storulykkeforskrifta, skal systematisk tilstandskontroll utførast av ein uavhengig
kontrollinstans/verksemd (i forskrifta omtalt som uavhengig kontrollør). Ein slik kontrollinstans skal vere eit teknisk
kontrollorgan (relatert til PED), eit brukarinspektorat (relatert til PED) eller eit akkreditert inspeksjonsorgan. Grunnlaget
for akkreditering er NS-EN ISO/IEC 17020 – Generelle krav til drift av ulike typer organer som utfører inspeksjoner,
kategori A eller B, og normative dokument for kontroll. I Noreg er det Norsk akkreditering som utfører akkreditering.
Personellet som skal utføre sjølve kontrollarbeidet, skal ha tilfredsstillande kunnskapar, jf. pkt. 7 om kompetanse.
Den uavhengige kontrolløren skal ha ein rein kontrollfunksjon. Kontrolløren må også ha kompetanse relatert til
internkontrollforskrifta, mellom anna når det gjeld korleis internkontrollsystem er bygde opp, og korleis ein bør
gjennomgå og kontrollere dokumentasjon opp mot anvend regelverk og standardar.
Ved alvorlege eller gjentekne avvik som har betydning for tryggleiken, skal ein kopi av kontrollrapporten sendast til den
kommunale tilsynsmyndigheita (brannvesenet).
49

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
10 Drift (§ 10)
For krav til drift av tankanlegg, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar:
• pkt. 10 med generelle kommentarar
• pkt. 10.3 om vedlikehald
• pkt. 10.4 om opphøyr
11 Skilting og merking (§ 11)
For krav til skilting og merking, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 11.
Gasstankar skal i tillegg vere merkte med tillate temperaturområde (maksimum/minimum designtemperatur).
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)
Alle som oppbevarer farleg stoff i eit anlegg i ei mengd som er lik eller større enn mengdene som går fram av vedlegg 2 i
forskrifta, skal sende elektronisk melding til DSB via Altinn. Ved nye anlegg skal innmeldinga skje i god tid før bygginga
begynner. Ved endringar eller opphøyr skal ny melding sendast inn. Vi viser elles til Veiledning for innmelding av farlig
stoff.
Eksempel på farleg stoff, med stoffmengder som utløyser meldeplikt:
Stoffgruppe Brannfarleg stoff Innmeldingsmengd frå
Brannfarleg gass, kategori 1 og 2
LPG (propan, butan)
LNG (flytande naturgass)
CNG (komprimert naturgass)
Naturgass (i røyrleidning)
400 liter
(0,4 m 3 behaldarvolum)
13 Dokumentasjon (§ 13)
Eigarar eller brukarar som har plikter etter føresegnene i forskrifta, skal til kvar tid kunne dokumentere at krava i
forskrifta er oppfylte. Dokumentasjonen skal vere lett tilgjengeleg og oppdaterast og haldast ved like så lenge anlegget er i
drift.
Paragraf 5 i internkontrollforskrifta stiller krav til dokumentasjon i samband med det systematiske helse-, miljø- og
tryggleiksarbeidet i ei verksemd. Krava til dokumentasjon som går fram av forskrift om håndtering av farlig stoff, mellom
anna utdjupa i denne temarettleiinga, skal inngå som ein del av den samla dokumentasjonen etter internkontrollforskrifta.
Med utgangspunkt i denne temarettleiinga og forskrifta som høyrer til, gir tabellen under eksempel på dokumentasjon
som skal vere tilgjengeleg, med referanse til kvar i rettleiinga temaa er omtalte. Omfanget av dokumentasjonen vil vere
avhengig av kor stort og komplekst anlegget er.
50

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
Type dokumentasjon
Punkt i rettleiinga
Igangsetjingsløyve frå kommunen
Søknadsplikt etter
Mellombels bruksløyve og/eller ferdigattest frå kommunen
PBL
Kompetanse i samband med prosjektering, konstruksjon,
produksjon, installasjon, drift, endring, reparasjon, vedlikehald og kontrol 7
Prosjektering med tilhøyrande risikoanalyse, arealdisponeringsplan, avgrensingar
av areal, teikningar, spesifikasjonar, prosedyrar, montasjerettleiingar,
8.1.1, 14 og 16
kontrollomfang mv.
Kvittering for innmelding av farleg stoff 12
Utstyr 8
Monterings-, bruks- og vedlikehaldsrettleiingar 8.2.3
Kontrollrapportar m/sjekklister (før, under og etter installasjon) 9
Systematisk tilstandskontroll 9.6 og 9.7
Drifts-, vedlikehalds- og kontrollplanar, tryggleiksinstruksar 10
Branninstruks, varslings- og redningsplanar, beredskapsplan 10 og 19
Vedlikehald 10
Områdeklassifisering, eksplosjonsvernsdokument 15.10
Elektriske installasjonar 15.11
Samtykke 17
Varsling, rapportering og registrering av uhell og ulykker 20
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)
For krav til risiko og risikovurdering, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 14.
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15). Krav til installasjonar
Som grunnlag for konstruksjon av tankanlegg må ein på bakgrunn av ei risikovurdering avklare behovet for og omfanget
av passive og aktive tryggingstiltak, jf. pkt. 14.
For reparasjonar og vedlikehald på olje- og gasstankar viser vi til forskrift om arbeid i tanker. Forskrifta er utgitt av
Arbeidstilsynet.
For spesielle anlegg eller delar av anlegg skal ein vurdere behovet for kontinuerleg eller periodisk overvaking av lufta med
tanke på eksplosjonsfare. Utstyr til dette kan kombinerast med nøytralgassanlegg, ventilasjonsanlegg eller system for
automatisk driftsstans.
Sveiseprosedyren for den aktuelle sveiseprosessen og materialkvaliteten må vere godkjend på førehand, jf. relevante
standardar.
51

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
15.1 Plassering og utforming
Tankanlegg for brannfarleg stoff er ein potensiell risiko for omgivnadene. Terrenget skal utnyttast slik at ein eventuell
lekkasje eller utslepp av væske og gass påverkar omgivnadene minst mogleg i form av brannfare og andre ulemper. Viss det
er mogleg, skal terrenget også utnyttast til å avgrense spreiinga av ein eventuell brann utanfrå og inn mot anlegget.
Terrenget og framherskande vindretningar har også betydning for korleis delar av anlegget, som tankar, bilfylleplassar, kai,
lager, kontor mv. bør plasserast i høve til kvarandre.
Topografien påverkar spreiinga av væske eller gass som har leke ut, og er med på å bestemme korleis branngater og
oppsamlingsarrangement bør planleggjast og plasserast. Ein må også tenkje på at brennbar eller brennande væske kan
renne ut av oppsamlingsbassenget under brannsløkking og dermed representere ein fare for omgivnadene.
Det skal liggje føre ein plan for trygg transport av brannfarleg stoff inn til anlegget, rundt på anlegget og ut av anlegget.
Ein skal unngå å ryggje ut frå fylleplassen. Anleggsdelane skal vere formålstenleg plasserte med tanke på trygg transport,
om nødvendig skal dei sikrast mot påkøyrsel. Tankane skal plasserast slik at det er god oversikt over tanken og
tankkøyretøyet under fylling. Planen må også omfatte tilkomst for brannvesenet og anna nødhjelp. Trafikken på området
elles skal avgrensast til det som er nødvendig for drifta av anlegget.
Anlegget skal utformast slik at risikoen for blokkering av interne vegar ved brann eller utslepp er minst mogleg. Alle
delane av anlegget skal ha minst to uavhengige rømmingsvegar. Rømmingsvegane må vere utan trafikkhindringar.
Mellom tankgruppene bør det leggjast branngater som er tilpassa storleiken på og plasseringa av anlegget, jf. også kapittel
1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 15.1. Branngatene skal gi rask og effektiv tilkomst til dei ulike anleggsdelane.
Branngatene skal vere utan vegetasjon, brennbart opplag og andre hindringar.
Avstanden mellom dei enkelte utstyrseiningane kan bestemmast ut frå berekningar av varmepåkjenning dersom lekkasjar
tek fyr, eller ein kan bruke avstandstabellar som er baserte på industripraksis.
For LPG-overgrunnstankar vil det vere ein risiko for «BLEVE». Tankane skal derfor ha passivt brannvern, eventuelt i
kombinasjon med installasjon av overrislingsanlegg.
For LPG-tankar bør den samla mengda LPG i ei tankgruppe ikkje overstige 1 000 tonn, og det bør ikkje vere meir enn
seks tankar i tankgruppa. Dette gjeld sjølv om tankane er sprinkla.
For LNG-tankar av typen «single containment» bør den samla mengda LNG i ei tankgruppe ikkje overstige 1 000 tonn.
For LNG-tankanlegg med ei samla mengd LNG over 5 000 tonn bør anlegget byggjast som «full containment».
Liggjande sylindriske tankar skal plasserast parallelt. Endebotna til tankane skal vende bort frå uønskte område, slik som
andre tankar, pumper og andre objekt, spesielt på stader der menneske oppheld seg.
Anlegg for brannfarleg gass skal vere inngjerda. Gjerdet skal vere minst 2 meter høgt, og det skal vere utført som
flettverk eller på ein annan måte som gir same grad av vern mot uvedkommande. Avstanden frå gjerdet til den nærmaste
anleggsdelen som inneheld farleg stoff, bør vere minst 5 meter. Portane må gi like godt vern som resten av gjerdet. Portane
må kunne låsast. Dei bør haldast lukka for uvedkommande i arbeidstida, og dei skal vere låste utanom arbeidstida. Ein
kan sjå bort frå kravet om inngjerding dersom inngjerdinga av ei verksemd eller delar av verksemda gir tilstrekkeleg
tryggleik mot uvedkommande og uønskt aktivitet rundt tankanlegget.
Det skal leggjast til rette for tilgjengelegheit med tanke på eventuell brannsløkking, framtidig tilstandskontroll og
vedlikehald. Normalt skal ein kunne dekkje ein brann i anlegg og utstyr frå minst to sider, anten frå faste installasjonar
eller frå hydrantar (der ein også kan kople til mobilt sløkkingsutstyr).
52

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
Gras, buskar, nåletre mv. må det vere minst mogleg av i nærleiken av bilfylleplassar, tappestader, tankar og anna
brannfarleg opplag.
For oppbevaring av brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods) viser vi til kapittel 3.
15.2 Tankar
Tankar for oppbevaring av brannfarleg gass skal utførast i samsvar med ei anerkjend norm, jf. pkt. 8.2.2.
Tankane skal vere korrosjonsverna i samsvar med ein anvend standard/metode, og vernet må kontrollerast regelmessig.
Tankane skal plasserast på eit fundament av ikkje brennbart materiale, fortrinnsvis armert betong, jf. eventuelt den
anvende standarden. Grunnen skal vere beredyktig og telefri.
15.3 Oppsamling og overfylling
15.3.1 Oppsamling
LNG-tankar av typen «single containment» skal plasserast slik at gassen ikkje spreier seg over eit større område eller
trengjer ned i grunnen ved lekkasje. Det skal derfor byggjast eit effektivt oppsamlingsarrangement ved LNG-tanken.
Volumet på oppsamlingsarrangementet skal anten vere 100 % av volumet til den største tanken eller dimensjonerast og
utformast etter NS-EN 13645 eller NS-EN 1473. Oppsamla væske bør leiast til eit område der væska kan fordampe utan
risiko for omgivnadene, og der ho får ei lita overflate og lett kan kontrollerast for eksempel ved skumlegging. Den tiltenkte
funksjonen til oppsamlingsarrangementet ved ein eventuell lekkasje må oppretthaldast til kvar tid, også når det er nedbør i
form av regn eller snø.
Det er ikkje krav til oppsamlingsarrangement for LNG-tankar av typen «double containment» og «full containment».
• «Single containment»
Tanken består av ein innertank i rustfritt stål og eit ytre skal i svart stål. Det ytre skalet har som funksjon å halde
isolasjonen (perlitt i vakuum) på plass, men er ikkje designa for å innehalde kryogene væsker.
• «Double containment»
Tanken liknar «single containment», men ytterveggen er i betong og designa for å innehalde kryogene væsker. Gass i
gassfasen vil likevel sleppe ut til luft i taket mellom innertanken og betongbehaldaren.
• «Full containment»
Her er også gapet mellom innertanken og betongbehaldaren tetta. Betongbehaldaren er altså designa for å innehalde
både væske- og gassfase. «Membrantank» er også definert som «full containment» og består av ein tynn indre metallisk
membrantank. Ytterveggen er i betong.
For LPG-tankar er det ingen særskilde krav til oppsamlingsarrangement. Ein skal i staden vurdere å etablere
leiemurar, særleg ved skrånande terreng, slik at ein eventuell lekkasje kan leiast bort frå uønskte område og til eit
oppsamlingsbasseng eller ein annan stad der gass som har leke ut, kan handterast på ein sikrare måte.
Eit oppsamlingsarrangement som kan fange opp gass i væskefase ved brot på ein losseleidning, vil ha mykje å seie når det
gjeld å redusere avdampingsraten og dermed storleiken på ei gassky. Dette vil igjen vere avgjerande når tryggleiksavstandar
skal fastsetjast. Scenario med brot på losseleidningar vil elles gi vesentleg større tryggleiksavstandar ved lossing frå skip
enn ved lossing frå tankkøyretøy. Ein gasslekkasje kan oppstå som følgje av at skipet flyttar på seg, for eksempel på grunn
av dårleg vêr eller mykje hiv. Losseslangen kan da bli riven av, med det resultatet at gass i væskefase spreier seg fritt på
vassoverflata og dannar ei gassky som kan ta fyr.
53

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
15.3.2 Tiltak mot overfylling
Tankane skal ha ei innretning som varslar overfylling (85 % for LPG-tankar og 90 % for LNG-tankar). Det skal i tillegg
monterast eit uavhengig fullverdig overfyllingsvern, dvs. eit system som ved eit bestemt væskenivå i tanken automatisk
stoppar væsketilførselen og gir alarm/signal.
Systemet for overfyllingsvarsel og overfyllingsvern skal vere uavhengig av, og kjem i tillegg til, systemet for nivåovervaking.
15.4 Røyrleidningar
Forskrift om trykkpåkjent utstyr gjeld mellom anna konstruksjon og produksjon av røyrsystem med eit tillate
maksimaltrykk over 0,5 bar overtrykk. Trykkpåkjende komponentar er også omfatta av denne forskrifta.
Røyrleidningar bør vere heilsveisa, men likevel ha flensesamband som gjer avblinding og omkopling mogleg utan at ein må
ta i bruk varmt arbeid.
Røyrleidningar skal ha arrangement som tek opp lengdeforandringar.
Berekonstruksjonar for røyrgater skal vere av ikkje brennbart materiale og ha styrke nok til å stå imot dei påkjenningane
konstruksjonane kan bli utsette for. Berekonstruksjonane bør stå på fjell eller på eit stabilt fundament på telefri grunn.
Det bør ikkje vere brannbelastingar under røyrgater, og røyrgater bør ikkje leggjast over bygningar.
Alle frie røyrendar skal avsluttast med ein blindflens, ein plugg eller ein cap i same materiale som røyret.
Røyrleidningar må leggjast slik at det er lett å komme til for vedlikehald og kontroll. Ved avslutninga av røyrleidningane
ved mellom anna omfyllingsstasjonar bør det vere ei innretning for å tømme leidningane.
Røyrleidningar som skal vere ute av bruk i lengre tid, bør tømmast og deretter fyllast med nitrogen for å unngå luft/gassblandingar
i røyr og/eller tankar.
Ved lengre røyrstrekk vil det med tanke på tryggleiken vere formålstenleg å seksjonere, særleg ved transport av gass i
væskefase. Ein bør også vurdere å seksjonere i samband med kryssing av veg eller jernbane. Seksjonere gjer ein ved å
montere stengjeventilar i delar av røyrstrekket. Det skal vere mogleg å få trykkavlasting til eit trygt område. Ventilane bør
skiltast.
Ved seksjonering av nedgravne røyrleidningar skal det på det nærmaste fastpunktet frå kvar stengjeventil, for eksempel på
ein vegg, ein stolpe eller ein påle, setjast opp skilt som viser avstanden til stengjeventilen. Skilta skal plasserast høgare enn
den snødjupna ein ventar.
Vi viser elles til relevante delar av Temaveiledning om transport og distribusjon av petroleum i rørledning over land.
15.5 Ventilar m.m.
Utstyr og armaturar som er viktige for tryggleiken, som tank- og kaiventilar, tilbakeslagsventilar, røyrbrotsventilar, trykkeller
vakuumventilar, lastearmar mv., skal vere brannsikre.
Viktige stengjeventilar og tappeutstyr skal vere tydeleg merkte og lett tilgjengelege i ein nødssituasjon, og må kunne låsast
i stengd posisjon.
Røyrbrotsventilar for deteksjon/registrering av lekkasje og nedstenging av anlegget bør plasserast i tanken, under tanken
eller så nær tanken som mogleg. I tillegg bør det monterast røyrbrotsventil(ar) på fylleleidningar med lange strekk der det
er vanskeleg å overvake røyrleidningen, og der det er fare for skade.
54

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
For LNG-tankar av typen «single containment» skal væskeleidningar ut frå tanken (gjeld ikkje små dimensjonar til
instrumentering) ha «fail-safe»-ventilar som blir stengde i desse tilfella:
• Deteksjon av brann ved tanken
• Deteksjon av gass ved tanken
• Unormalt stor væskestraum ut av anlegget (exess flow)
• Deteksjon av kald væske
For LPG-tankar skal væskeleidningar ut frå tanken (gjeld ikkje små dimensjonar til instrumentering) ha «fail-safe»-
ventilar som blir stengde i desse tilfella:
• Deteksjon av brann ved tanken
• Deteksjon av gass ved tanken
• Unormalt stor væskestraum ut av anlegget (exess flow)
15.6 Lasting og lossing
Bilfylleplassar bør planleggjast for einvegstrafikk. Tankkøyretøy skal ha oppstillingsplass i god avstand frå fylleplassen.
Før og etter lasting skal tankkøyretøy stå på oppstillingsplassen. Frå fylleplassen skal det vere god avstand til kontor og
anna verksemd på anlegget, jf. tabellen under pkt. 15.9.
Gass/væske-straumen skal kunne stansast frå minst eitt punkt i trygg avstand frå fylleplassen (nødstopp). Stoppfunksjonen
kan utløysast både automatisk og manuelt. Nødavstenginga kan vere kombinert med ein trykkavlastingsfunksjon til fakkel
eller friluft. Nødavstengingssystemet skal fungere uavhengig av andre regulerings-, sikrings- og stoppfunksjonar.
Kaianlegg må byggjast slik at skip i alle aktuelle storleikar kan betenast og manøvrerast forsvarleg. Alle samband mellom
skip og land skal ha tilstrekkeleg fleksibilitet for rørslene skipet gjer på grunn av tidvatn, bølgjer og straum. På kaia må
det vere utstyr som gjer at handteringa av slangar og losse/lastearmar kan gå føre seg på ein god og trygg måte. Det skal
vere jordingssamband. Det må vere god kommunikasjon mellom kaia og tanken som blir fylt opp, og mellom kaia og
mannskapet på skipet som har ansvaret for lossinga, lastinga eller bunkringa.
Den som har ansvar for omfyllinga, skal ha kontroll over andre aktivitetar som trafikk, krankøyring, truckkøyring,
tomgangskøyring etc., og om nødvendig setje i verk tiltak som sperringar, tryggingsvakter etc. Ein må vurdere å flytte
tidspunktet for omfylling til tider på døgnet da det er mindre aktivitet i nærområdet.
15.7 Trykkavlasting
Det bør installerast eit system for trykkavlasting når store gassmengder må fjernast i ein trykkavlastingssituasjon. I
berekninga av samleleidning og fakkel skal ein leggje dei største avlastingsmengdene som kan førekomme samtidig, til
grunn. Fakling bør skje i form av avbrenning (ikkje kaldfakling).
Ein skal ta forholdsreglar mot inntrenging av luft i trykkavlastingssystem som går til fakkel. Det skal installerast
eit tennsystem som kan tenne fakkelen under alle gassbelastingar. Det bør ikkje vere avstengingsventilar i slike
trykkavlastingssystem.
Ei naturleg trykkavlasting gjennom tryggingsventilar for LNG-tankar kan vere i form av kaldfakling over tanktoppen.
Tankane skal ha tryggingsventilar i samsvar med den anvende standarden.
Lufterøyr og avblåsingsrøyr bør førast minst 2 meter over tanktoppen, og utløpet skal vernast mot inntrenging av nedbør
eller framandlekamar.
15.8 Sløkkingsutstyr og -anlegg
For krav til sløkkingsutstyr og -anlegg, jf. relevante krav i kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 15.10.
55

Kap. nr. 2
TANKANLEGG – LPG og LNG
15.9 Tryggleiksavstandar
15.9.1 Tekniske minsteavstandar inne på anlegget
Tabellen under viser rettleiande minsteavstandar mellom tanken og ein del tekniske installasjonar inne på anlegget.
Avstandane gjeld frå tankveggen eller frå kanten på eit eventuelt oppsamlingsbasseng.
Dei rettleiande avstandane bør aukast, eventuelt reduserast, basert på ei risikovurdering av omgivnader, aktivitetar
og busetnad i området, topografi, brannbelasting, rømmingstilhøve, framherskande vindretning, trafikktettleik,
sløkkingsanlegg mv.
Det er ikkje rettleiande minsteavstandar for direktefyrte fordamparar. Slike fordamparar er både lite aktuelle og lite
ønskjelege i samband med nye anlegg. Om ein ønskjer å bruke direktefyrte fordamparar, må minsteavstandane til
gasstankar og andre objekt komme fram i ei risikovurdering.
Nærligg jande objekt LPG-tankar LNG-tankar
Brennbar bygning, brennbart opplag 25 m 25 m
Nabotank 5 m 1) 1,5 m
Atmosfærisk væsketank 25 m 25 m
Fordampar 2) 3 m 1,5 m
Pumpe 3)
3 m
Kraftlinje 0–24 kV
15 m
Kraftlinje 66–132 kV
30 m
Kraftlinje 300 kV
45 m
Kraftlinje 400 kV
60 m
Kraftlinje jernbane 15 kV
15 m
1)
Avstanden mellom tankane i ei tankgruppe kan vere mindre enn 5 meter, men likevel slik at det kan utførast
tilfredsstillande vedlikehald.
2)
Dersom ikkje direktefyrt (gassfyrt) fordampar blir nytta.
Avstand frå fordamparen til opningar i vegg, vindauge, ventilasjon, luftinntak, dør, avløp, sluk og kumlokk skal vere
minst 2 meter.
3)
Med EI 60-skilje mellom tank og pumpe fell avstandskravet bort.
15.9.2 Tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt
Berekning av tryggleiksavstandar til nærliggjande objekt skal dokumenterast i ei risikovurdering og danne grunnlag for å
utarbeide forslag til avgrensingar av arealet, jf. pkt. 16.
15.10 Områdeklassifisering
For krav til områdeklassifisering, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 15.12.
15.11 Elektriske installasjonar
For krav til elektriske installasjonar, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 15.13.
15.12 Statisk elektrisitet og lynavleiing
For krav til statisk elektrisitet og lynavleiing, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 15.14.
56

TANKANLEGG – LPG og LNG
Kap. nr. 2
15.13 Krav til bygningar
Bygningar eller rom der det blir handtert farleg stoff, skal ha tilstrekkeleg naturleg eller mekanisk ventilasjon som sikrar
mot brann, eksplosjon og andre ulykker.
Lufterøyr og avblåsingsrøyr frå utstyr skal førast ut i friluft med mindre spesielle omstende tilseier ei anna plassering.
Bygningar eller rom som er klassifiserte som eksplosjonsfarleg område, skal ha avlastingsflate(r) som er svakare enn
bygningskonstruksjonen elles, og som skal fungere som trykkavlasting ved ein eventuell eksplosjon i bygningen. Det
avlasta trykket skal leiast bort i ei sikker retning.
16 Avgrensingar av areal (§ 16)
For å sikre omgivnadene på ein tilfredsstillande måte og ta vare på tryggleiken til tredjeperson skal det på bakgrunn av ei
risikovurdering fastsetjast avgrensingar av arealet rundt tankanlegget, jf. pkt. 14.
Slike avgrensingar kan vere forbod mot bustadbygging, forsamlingslokale, overnattingsstader, sjukehus og andre
pleieinstitusjonar, omsorgsbustader, skolar, barnehagar, salslokale, idrettsanlegg, offentlege ferdselsårer med mykje trafikk,
fritidsaktivitetar med fast opphald og verksemder som aukar risikoen for store konsekvensar ved ei eventuell ulykke.
Avgrensingane blir fastsette etter føresegnene i plan- og bygningslova. Det er kommunen som forvaltar plan- og
bygningslova, og verksemda må derfor ta kontakt med kommunen for å få etablert desse avgrensingane.
Paragraf 20 i brann- og eksplosjonsvernlova stiller krav om fråsegn frå den sentrale tilsynsmyndigheita før avgrensingar av
areal blir fastsette etter plan- og bygningslova. Dette kravet blir vanlegvis teke vare på gjennom samtykkebehandlinga, jf.
pkt. 17.
17 Samtykke frå DSB (§ 17)
For krav om samtykke frå DSB, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 17.
18 Naboverksemder (§ 18)
For krav til naboverksemder, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 18.
19 Beredskapsplikt (§ 19)
For krav til beredskapsplikt, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 19.
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)
For krav om varsling og rapportering av uhell og ulykker, jf. kapittel 1, Tankanlegg – atmosfæriske tankar, pkt. 20.
21 Vedlegg
-
57

Kapittel 3 | OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF
I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE
(STYKKGODS)
1 Formål (§ 1)
Formålet med dette kapitlet er å gå nærmare inn på krava i forskrifta og å foreslå løysingar når det gjeld oppbevaring av
brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods), slik at lagringa og plasseringa blir utførte på ein trygg og
formålstenleg måte for å verne liv, helse, miljø og materielle verdiar mot uhell og ulykker.
2 Verkeområde (§ 2)
Verkeområdet omfattar oppbevaring av brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods) i samband med
industriverksemd, engroshandel og detaljhandel. Området omfattar oppbevaring både i friluft og i bygningar. Brannfarleg
stoff i denne samanhengen vil i hovudsak vere brannfarlege væsker, brannfarlege gassar og brannfarlege aerosolar.
Verkeområdet omfattar ikkje tilverknad, behandling, omtapping eller bruk av brannfarleg stoff. Føresegnene kan også
nyttast for andre farlege stoff så langt dei passar, og i samband med generell stykkgodslagring.
3 Pliktsubjekt (§ 3)
Føresegnene gjeld for eigarar og brukarar av stykkgodslager i samband med næringsverksemd. I tillegg gjeld dei for alle
som prosjekterer eller kontrollerer slike lager.
4 Definisjonar (§ 4)
Definisjonar finst samla fremst i temarettleiinga.
5 Krav til aktsemd (§ 5)
Kravet til aktsemd ved handtering av brannfarleg stoff for å førebyggje brann, eksplosjon og andre ulykker rettar seg i
dette kapitlet berre mot verksemder. Alle pliktar å vise alminneleg aktsemd og opptre på ein slik måte at ein unngår brann,
eksplosjon og andre ulykker. Bruk av eld eller andre tennkjelder er forbode der brannfarleg stoff blir handtert under slike
tilhøve at brann, eksplosjon eller andre ulykker kan oppstå.
Det skal vere ryddig, og det skal ikkje oppbevarast unødvendig brennbart materiale på stader der brannfarleg stoff blir
oppbevart og handtert.
Brannfarleg gass skal ikkje oppbevarast i kjellarar eller andre rom under terrenget, da slike rom ofte har dårleg ventilasjon
og eksplosjonsfarleg atmosfære lettare kan oppstå ved lekkasje. Brannfarleg gass skal heller ikkje oppbevarast på loft.
Tilsvarande plassering bør heller ikkje nyttast for brannfarleg væske kategori 1 og 2.
59

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
6 Maksimal tillaten oppbevaring i visse typar objekt (§ 6)
Oppbevaring eller forbod mot oppbevaring av brannfarleg stoff i bueiningar, garasjar, buer, båthus, serveringsstader,
overnattingsstader og forsamlingslokale er omtalt i § 6 i forskrifta og utdjupa i Temaveiledning om bruk av farlig stoff,
Del 1 – Forbruksanlegg for flytende og gassformig brensel.
7 Kompetanse (§ 7)
Alle som prosjekterer, driftar, endrar, held ved like eller kontrollerer stykkgodslager som omtalt under pkt. 2, skal ha
nødvendig kompetanse. Dei skal mellom anna ha kunnskap om aktuelt regelverk og om eigenskapane til dei brannfarlege
stoffa som blir handterte. Praktiske og teoretiske kunnskapar må haldast ved like gjennom bruk og oppdatering, jf. elles §
5 i internkontrollforskrifta. Ved lengre avbrot frå yrkespraksis krevst det ei gjennomgåande oppdatering for på ny å kunne
dokumentere kunnskapar.
Alle som utfører risikoanalyse, anten det er som del av ei prosjektering eller i annan samanheng, skal også ha nødvendig
kompetanse, jf. også pkt. 8.1 og 14.
Eigarane/brukarane skal sjå til at dei tilsette har nødvendig kompetanse, og gi opplæring. Opplæringa skal også
omfatte rutinar og forholdsreglar ved uhell og ulykker. Opplæringa må gjere dei tilsette tilstrekkeleg kjende med
internkontrollsystemet i verksemda.
Personell som har med lagring, plassering og sal av dei brannfarlege stoffa å gjere, skal ha kjennskap til eigenskapane til
stoffa og brann- og eksplosjonsfaren ved lekkasje, i tillegg til kjennskap til instruksane verksemda har for oppbevaring,
handtering og brannberedskap. Dei skal ha tilgang til datablad for dei brannfarlege stoffa.
8 Utstyr og anlegg (§ 8)
Av § 26 i brann- og eksplosjonsvernlova går det fram at produkt som blir nytta ved handtering av farleg stoff, skal vere
laga slik at dei er formålstenlege og sikre. Dei skal til kvar tid vere i ein slik stand at det ikkje oppstår fare for brann,
eksplosjon eller andre ulykker. Vi viser elles til føresegnene i lova om opplysningsplikt, prøving, forbod mot bruk og
tilbakekalling.
8.1 Prosjektering
Alle som prosjekterer stykkgodslager, skal sørgje for at det blir gjort på ein fagleg forsvarleg måte, for å oppnå tilstrekkeleg
tryggleik ved alle tenkjelege tilhøve i samband med lagringa. Omfanget av prosjekteringa vil vere avhengig av kor stort og
komplekst anlegget er.
Det skal utarbeidast ei oversikt over planar, aktivitetar, dokumentasjon, føresegner, standardar, analysar, søknader
m.m., som skal danne grunnlaget for prosjekteringa og kva prosjekteringa skal føre fram til, i form av teikningsunderlag,
spesifikasjonar, rettleiingar, prosedyrar, kompetansekrav, kontrollomfang, risikoanalyse m.m.
9 Kontroll (§ 9)
I samband med etablering av stykkgodslager skal det utførast ein ferdigkontroll/oppstartskontroll for å sjå til at lageret er i
samsvar med den planlagde utføringa.
Etter at lageret er teke i bruk, skal det utførast systematiske tilstandskontrollar etter ein fastlagd plan for å sjå til at lageret/
plasseringa framleis er formålstenleg og i samsvar med føresetnadene. Den systematiske tilstandskontrollen kjem i tillegg
60

OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Kap. nr. 3
til det ordinære vedlikehaldet. Omfanget og hyppigheita av den systematiske tilstandskontrollen må tilpassast drifta
og risikopotensialet ved lageret i tillegg til eventuelle eigne erfaringar med tilsvarande lager, slik at ein opprettheld ein
tilfredsstillande driftstryggleik og vern mot uønskte hendingar.
For stykkgodslager vil driftskontroll og tilstandskontroll ofte overlappe kvarandre, dvs. at den driftsansvarlege vil kunne
utføre mykje av den systematiske tilstandskontrollen.
Den som utfører kontroll, skal ha kompetanse etter pkt. 7.
Det skal utarbeidast ein kontrollrapport som dokumenterer kva som er kontrollert, og resultatet av kontrollen. Rapporten
bør underbyggjast med sjekklister. Utbetring av avvik bør også komme fram. Vedlegg 3-1 inneheld eit forslag til sjekkliste
for systematisk tilstandskontroll.
10 Drift (§ 10)
Eigarar/brukarar av industriverksemder, engroshandel og detaljhandel der det blir oppbevart brannfarleg stoff i form av
stykkgods, skal sørgje for at lokalitetane blir drifta og haldne i forsvarleg stand, og at dei blir haldne ved like regelmessig,
slik at tryggleiksnivået blir oppretthalde.
Det skal liggje føre ein instruks for handtering og oppbevaring av dei brannfarlege stoffa. Denne instruksen må
oppdaterast regelmessig. Instruksen skal vere på norsk og i tillegg på eit språk som ikkje-norskkunnige tilsette og andre
som har med verksemda å gjere, forstår. Verksemda skal også ha ein branninstruks og ein varslings- og redningsplan i
tilfelle lekkasje, branntilløp eller forgifting.
Eigarar/brukarar er ansvarlege for å gjennomføre internkontroll etter forskrift om systematisk helse-, miljø- og
sikkerhetsarbeid i virksomheter (internkontrollforskrifta).
Fat, flasker og annan emballasje skal alltid vere i ein slik stand at det ikkje oppstår fare for lekkasje, brann og eksplosjon.
Brannfarleg stoff skal berre oppbevarast på stader som er planlagde og sette av til slike formål.
Det skal vere ryddig både ved den utvendige og den innvendige lagringa og plasseringa av dei brannfarlege stoffa.
Avfallscontainerar og søppelkassar skal vere i ikkje brennbart materiale og ha lokk. Dei skal tømmast regelmessig, og det
skal vere ryddig også rundt dei.
Avvik som blir oppdaga under drift, og som verkar inn på tryggleiken, må utbetrast straks.
11 Skilting og merking (§ 11)
11.1 Skilting ved handtering av brannfarleg stoff
Ved utvendig lagring skal det setjast opp lett synlege og tilstrekkeleg mange skilt på passande stader, som opplyser om
brannfare, eventuelt gass under trykk og forbod mot røyking og bruk av open eld. Containerar som inneheld brannfarleg
stoff, skal også ha skilt.
I bygningar skal skilta plasserast på dørene til romma der det blir oppbevart brannfarleg stoff.
Område der det kan dannast eksplosiv atmosfære, skal merkjast i samsvar med forskrift om helse og sikkerhet i
eksplosjonsfarlige atmosfærer.
61

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Skilta og symbola skal vere i samsvar med forskrift om sikkerhetsskilting og signalgivning på arbeidsplassen (Direktoratet
for arbeidstilsynet).
Vedlegg 1-2 viser eksempel på skilt.
11.2 Merking av emballasje
Emballasjen skal tilfredsstille krava i forskrift om transport av farlig gods (ADR/RID) og merkjast etter krava i forskrift
om klassifisering, merking mv. av farlige kjemikalier (CLP). (Ei ny EU-forordning er under innføring.)
12 Innmelding av farleg stoff (§ 12)
Alle som oppbevarer farleg stoff i ei mengd lik eller større enn mengdene som går fram av vedlegg 2 i forskrifta, skal sende
elektronisk melding til DSB via Altinn. Dette gjeld mellom anna ved oppbevaring av brannfarleg gass, brannfarleg væske
og brannfarlege aerosolar. Ved nye lager skal innmeldinga skje i god tid før etableringa. Ved endringar, utvidingar eller
opphøyr skal ny melding sendast inn. Vi viser elles til Veiledning for innmelding av farlig stoff.
13 Dokumentasjon (§ 13)
Eigarar eller brukarar som har plikter etter føresegnene i forskrifta, skal til kvar tid kunne dokumentere at krava i
forskrifta er oppfylte. Krava i forskrifta er utdjupa i denne temarettleiinga, og det må altså liggje føre dokumentasjon som
samsvarer med krava i dei ulike punkta i rettleiinga. Dokumentasjonen skal vere lett tilgjengeleg og oppdatert.
Paragraf 5 i internkontrollforskrifta stiller krav til dokumentasjon i samband med det systematiske helse-, miljø- og
tryggleiksarbeidet i ei verksemd. Krav til dokumentasjon som går fram av forskrift om håndtering av farlig stoff, mellom
anna utdjupa i denne temarettleiinga, skal inngå som ein del av den samla dokumentasjonen etter internkontrollforskrifta.
14 Risiko og risikovurdering (§ 14)
Ved etablering av ny stykkgodsoppbevaring i tilknyting til industriverksemd, engroshandel eller detaljhandel og ved
endringar i eksisterande oppbevaringsmåtar skal det på førehand vere utført ein risikoanalyse som identifiserer dei uønskte
hendingane som kan oppstå, og dei konsekvensane dei kan få for liv, helse, miljø og materielle verdiar. Analysen er ein del
av prosjekteringa og skal oppdaterast i samband med seinare prosjektering og endringar.
Omfanget av analysen vil variere, avhengig av kompleksitet, storleik og omgivnader. Analysen må omfatte tilhøve under
etablering, drift og vedlikehald. Dersom det er ønskjeleg, kan NS 5814 om risikovurderingar leggjast til grunn, eventuelt
delar av standarden.
For eksisterande anlegg skal det gjennomførast ei systematisk kartlegging av farar og uønskte hendingar, jf. § 5 i
internkontrollforskrifta.
Plasseringa av lageret, brannverntiltak og andre tryggingstiltak skal planleggjast og gjennomførast på ein slik måte
at risikoen for brann, eksplosjon eller andre uønskte hendingar er redusert til eit rimeleg oppnåeleg nivå, og slik at
tilgrensande utstyrs- og anleggseiningar og omgivnadene elles er tilfredsstillande sikra. Tiltaka kan vere førebyggjande og/
eller skadeavgrensande (tekniske eller organisatoriske).
Ved den branntekniske dimensjoneringa skal rom og bygningsdelar der brannfarleg stoff blir handtert, plasserast slik at
det fører til minst mogleg risiko for andre aktivitetar i bygningen. Ein må også ta omsyn til naboar, brennbare opplag,
62

OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Kap. nr. 3
andre bygningar mv. Utvendige og innvendige trykklaster i bygningen skal bereknast ut frå ei fastlagd dimensjonerande
ulykke. Med dimensjonerande ulykke meiner ein ei hending som kjem fram av ein utført risikoanalyse, og som har ein
frekvens eller konsekvens som ikkje kan aksepterast.
Ein må ta omsyn til følgjande:
Generelt
• Korleis lageret kan påverke omgivnadene og tredjeperson ved ulike ulykkesscenario, for eksempel ved lekkasjar og
dersom noko tek fyr.
• Kva for innverknad omgivnadene kan ha på lageret.
• Risikoen for ras, flaum, høgvatn, vindbelasting etc. på grunn av framtidige klimaendringar og fare for ekstremvêr, jf.
nettportalen «klimatilpasning.no».
• Tryggleiksavstandar, som skal fastsetjast ut frå uønskte hendingar, som utslepp og at brannfarleg stoff tek fyr.
• Eigenskapane til stoffa.
Plassering
• At lageret må plasserast med tanke på anna verksemd, aktivitetar, omgivnader, naboar, andre bygningar, ferdsel i
nærområdet.
• Rømmingsvegar.
• Minimumsavstandar til tennkjelder og brennbart opplag.
• Eventuelt behov for solavskjerming ved utandørs lagring.
Bygg
• At ein ved dimensjonering av bygningar med rom for brannfarleg stoff skal ta omsyn til dei andre aktivitetane i
bygningen.
• At lagerrom i bygningen skal ha berande konstruksjonar som er dimensjonerte og utforma slik at ein unngår eskalering
av uhell, og slik at personell kan evakuerast og eventuelle redningsaksjonar utførast på ein trygg måte.
• Seksjonering frå ein annan del av bygningen (brannvegg, branndekke).
• Krav til trykkavlastingsflater.
• Drenerings- og oppsamlingsmoglegheit ved ein eventuell lekkasje.
• At rom der brannfarleg stoff blir lagra, skal ha ein effektiv (eventuelt uavhengig) ventilasjon som sikrar mot helse- og
eksplosjonsrisiko.
• Tiltak for å hindre at væske renn ut av rommet ved ein eventuell lekkasje.
Brannvern
• Framkommelegheit og angrepsvegar for brann- og redningsvesenet. Normalt skal eit utvendig lager kunne dekkjast frå
to sider, og det skal vere mogleg å kjøle med manuelt sløkkingsutstyr frå ein trygg plass.
• Kapasiteten for sløkkjevatn.
• Nærleik til brannkum.
• Stasjonære sløkkingsanlegg, for eksempel sprinkling.
• Manuelt sløkkingutstyr (handsløkkjarar, brannslangar).
• Brannventilasjon.
• Brannvarslingsanlegg, eventuelt med direkte varsling til brannvesenet.
• Intern og ekstern beredskap.
• Gassdetekterings- og alarmeringsanlegg.
• Verne- og førstehjelpsutstyr.
Drift/vedlikehald
• Kan varetransport skje på ein trygg måte
• Minsteavstandar mellom ulike typar brannfarleg stoff.
• Nødvendig tilgjengelegheit til lageret med tanke på drift, vedlikehald og kontroll.
63

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
• Kan framtidige forandringar av arealet rundt lageret påverke nokon av punkta som er nemnde ovanfor (dvs. framtidig
arealdisponering)
• Sårbarheit når det gjeld konsekvensreduserande tiltak (vurdere kor godt tiltaka fungerer), for eksempel pålitelegheit
over tid (aldring), aktive eller passive tiltak og avhengigheit mellom ulike tiltak.
15 Førebyggjande tryggingstiltak (§ 15)
Generelt
Lager for brannfarleg stoff skal plasserast, innreiast og brukast slik at risikoen for at brann oppstår og spreier seg, med
skade på personar og materiell som følgje, blir minst mogleg. Lageret skal også innrettast slik at ein kan gjennomføre ei
trygg rømming ved brann, og slik at eit forsvarleg rednings- og sløkkingsarbeid er mogleg.
Oppbevaringa skal vere slik at det ikkje oppstår lekkasjar på grunn av fall, velt eller overbelasting av emballasjen.
Det skal vere ryddig, og det skal ikkje finnast unødvendig brennbart materiale der det blir oppbevart brannfarleg stoff.
Opplag av tompallar, pappemballasje og anna brennbart materiale må derfor oppbevarast med god avstand til dei
brannfarlege stoffa.
Behovet for og omfanget av stasjonære sløkkingsanlegg, manuelt sløkkingsutstyr, brannalarmanlegg, detektorar,
verneutstyr og førstehjelpsutstyr må avklarast, sjå pkt. 14 om risikoanalyse.
Manuelt sløkkingsutstyr skal plasserast på synlege, lett tilgjengelege og strategiske stader. Kapasitet, type og kor mange
einingar må vurderast i kvart enkelt tilfelle, eventuelt i samråd med brann- og redningsvesenet.
Dersom gassflasker skulle bli påverka av brann frå omgivnadene, tilrår vi ein evakueringsavstand på minst 300 meter.
Enkelte verksemder kan vere definerte som særskilde brannobjekt. Dette utløyser spesielle plikter etter forskrift om
brannforebyggende tiltak og tilsyn (førebyggjandeforskrifta).
Reolar skal vere av ikkje brennbart materiale, men ein kan lagre på trepallar.
Fat, behaldarar og annan emballasje som ikkje er reingjord eller gassfri, skal behandlast som brannfarleg stoff.
Slik tomemballasje må ein ta hand om på ein forsvarleg måte. «Tomme» gassflasker skal oppbevarast på same måte som
fulle flasker, men bør oppbevarast separat.
Absorpsjonsmiddel og anna utstyr for oppsamling av søl skal vere lett tilgjengeleg. Skadd emballasje må fjernast.
Avfallscontainerar og søppelkassar skal vere i ikkje brennbart materiale og ha lokk. Dei skal tømmast regelmessig.
Det må definerast tryggleiksavstandar i samband med utandørs lagring av brannfarleg væske (kategori 1 og 2) og
brannfarleg gass (kategori 1 og 2) og i samband med lagring utanfor avlastingsflater i rom som er klassifiserte som
eksplosjonsfarleg område.
15.1 Utandørs lagring
Lageret skal plasserast i så frie omgivnader som mogleg for at ein eventuell brann ikkje lett skal spreie seg.
Det skal gjennomførast tryggingstiltak for å hindre at uvedkommande får tilgang til dei brannfarlege stoffa. Lageret skal
i utgangspunktet gjerdast inn med eit minst 2 meter høgt flettverksgjerde med låsbar port. Ein annan type gjerde kan
aksepterast dersom det er utført i eit ubrennbart materiale, har god lufting og gir same grad av vern mot uvedkommande.
Kravet om inngjerding kan fråvikast dersom inngjerdinga av ei verksemd eller delar av verksemda gir tilstrekkeleg vern mot
uvedkommande og uønskt aktivitet. Når det gjeld utandørs oppbevaring i samband med detaljhandel, viser vi til pkt. 15.3.
64

OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Kap. nr. 3
Det skal vere ein tryggleiksavstand mellom lager av brannfarleg gass kategori 1 og 2 og høvesvis brannfarleg væske
kategori 1 og 2 og anna opplag av brannfarleg stoff eller ikkje brennbar gass. Den tilrådde minsteavstanden er 5 meter.
Dersom den brannfarlege gassen blir plassert i ein container, kan minsteavstanden fråvikast, avhengig av om containeren
er brannisolert (motstår varmeleiing) eller ikkje. Som alternativ til minsteavstand eller bruk av container kan det etablerast
brannskilje mellom opplaga, EI 60 eller betre. Berre små mengder bør lagrast saman.
Fat bør ikkje oppbevarast i meir enn to pallebreidder. Mellom rekkjene skal det vere god tilkomst for truck. Dersom det
ikkje skal nyttast truck, må avstanden likevel vere minst 1,5 meter. Dersom fat skal stablast høgare enn to pallehøgder,
må det nyttast reolar for å hindre samanrasing. Fata skal vere forsvarleg lukka og bør fortrinnsvis oppbevarast ståande.
Tapping frå fat skal ikkje skje på lagringsplassen, men på ein særskilt oppgitt stad.
Temperaturen på overflater som blir utsette for direkte sollys ein varm sommardag, kan vere opptil 60 °C.
Emballasje og trykkbehaldarar som ikkje er laga for å stå imot slike temperaturar, anten det er for kortare eller lengre
periodar, må derfor plasserast i skuggen. Soltak eller skur av eit ikkje brennbart materiale kan nyttast. Kontakt eventuelt
leverandøren for å få informasjon om utandørs lagring. Plastkanner bør alltid vernast mot direkte sollys. Den tillatne
brukstida for all plastemballasje med farleg gods er vanlegvis fem år rekna frå fabrikasjonsdatoen.
Oppbevaringsstader for brannfarleg væske bør ha eit støypt, væsketett dekke med fall til oppsamlingskum og oljeutskiljar.
Dekket bør ha minst 10 cm høge kantar.
Det skal etablerast tryggleiksavstandar rundt opplaget, tilpassa totalmengda av dei brannfarlege stoffa som er lagra. Ved
lagring av gass kan ein nytte tabellen under pkt. 15.2.3 i Temaveiledning om bruk av farlig stoff – Del 1 – Forbruksanlegg
for flytende og gassformig brensel.
15.2 Lagring i bygningar i samband med industriverksemd, engroshandel o.l.
Bygningar eller rom der det blir handtert brannfarleg stoff, skal ha tilstrekkeleg naturleg eller mekanisk ventilasjon til å
sikre mot brann, eksplosjon og andre ulykker.
Brannfarleg stoff må ikkje oppbevarast i rom eller på stader som blir brukte som rømmingsveg.
For å unngå samanrasing skal det ved lagring utan bruk av reolar ikkje lagrast i meir enn to pallehøgder.
Brannfarleg gass og brannfarleg væske kategori 1 og 2 skal ikkje oppbevarast under bakkenivå.
Brannfarleg gass og brannfarleg væske kategori 1 og 2 bør oppbevarast åtskilde og fortrinnsvis også åtskilde frå andre
typar brannfarleg stoff. Brannfarleg stoff bør elles oppbevarast åtskilt frå andre farlege kjemikaliar som for eksempel
giftige, etsande og radioaktive kjemikaliar.
Brannfarleg stoff skal som ein hovudregel lagrast i eigne brannceller. Spesielt gjeld dette ved lagring av brannfarleg gass
og brannfarlege væsker kategori 1 og 2. Branncella skal ha ei brannteknisk klassifisering (brannmotstand) relatert til
brannklassen for bygningen, minst EI 60 i ikkje brennbare materiale. Rommet skal ha sjølvlukkande dører.
Større mengder brannfarleg stoff skal oppbevarast utandørs, jf. pkt. 15.1.
Rettleiande maksimum mengder ved innandørs lagring er sette til:
• 1 000 liter brannfarlege aerosolar
• 1 000 liter brannfarleg gass
• 10 000 liter brannfarleg væske
Ved plasseringa av rommet må ein ta omsyn til eventuell anna verksemd og andre aktivitetar i bygningen og til omgivnader
som nabolag, andre bygningar mv. Rommet kan klassifiserast som eksplosjonsfarleg område sone 2, jf. elles pkt. 15.5 om
områdeklassifisering.
65

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Rom for oppbevaring av brannfarleg væske skal vere innretta slik at væska ikkje kan renne ut av rommet (dvs. høg terskel,
ikkje sluk) ved lekkasje. Andre oppsamlingsmåtar kan vurderast.
Rom som er klassifiserte som eksplosjonsfarleg område, skal ha ei trykkavlastingsflate. Flata skal vere svakare enn
konstruksjonen av resten av rommet og fungere som avlasting ved ein eventuell eksplosjon. Avlastingsflata skal vende mot
eit fritt område, ikkje mot anna verksemd. Tilrådd flate er 0,03–0,10 m2 per m3 romvolum. Brotstyrken bør vere mellom
10 % og 30 % av styrken i dei andre konstruksjonane, men ikkje sterkare enn tilsvarande ca. 2 kPa. Massevekta til flata bør
liggje mellom 6 og 12 kg/ m2. Ein må ta omsyn til vindlaster i området. Avlastingsflata bør vere ein ikkje berande vegg,
port, dør eller vindauge. Ein bør unngå avlasting i tak. Dersom ein bruker vindauge som avlasting, må ein sikre seg mot
sekundærskadar frå glassplintar. Funksjonen til avlastingsflata ved ein eksplosjon er avhengig av innfestinga. Ein kan nytte
berekningsmodellar. Det må definerast tryggleiksavstandar utanfor avlastingsflata.
Mindre mengder brannfarleg gass i form av eingongsbehaldarar o.l. og mindre mengder brannfarleg væske kan
oppbevarast utan at det krevst ei eiga branncelle. For mengdegrenser, jf. tabellen under pkt. 15.3.
15.2.1 Sprinkling
Brannceller der det blir oppbevart brannfarleg stoff, bør sprinklast, særleg gjeld det oppbevaring av brannfarleg gass og
brannfarleg væske kategori 1 og 2.
Overordna krav til sprinkling av bygningar går fram av forskrift om tekniske krav til byggverk (byggteknisk forskrift), jf.
spesielt rettleiinga til forskrifta.
For detaljkrav viser vi til:
• NS-EN 12845 Faste brannslokkesystemer – Automatiske sprinklersystemer – Dimensjonering, installering og
vedlikehold
• Byggdetaljblad 550.361 – Sprinkleranlegg
• Melding nr. HO 1/99 Sprinkler – Temaveiledning (BE/DSB)
15.2.2 Brannalarmanlegg
Brann i brannfarleg stoff utviklar seg som regel svært raskt til ein intensiv brann, med kraftig røykutvikling og sterk
varmestråling. For å ta vare på persontryggleiken og avgrense skadar på materielle verdiar er det viktig med tidleg varsling.
Ein skal derfor vurdere å installere brannalarmanlegg i samband med oppbevaring av brannfarleg stoff.
15.2.3 Ventilasjon
Rom for oppbevaring av brannfarleg stoff skal ha ein effektiv ventilasjon som sikrar mot brann, eksplosjon og andre
ulykker. Behovet for uavhengig ventilasjon i tillegg til ventilasjonsanlegget elles i bygningen må vurderast i samband med
risikovurderinga.
Ved oppbevaring av brannfarleg gass kategori 1 og 2 og brannfarleg væske kategori 1 og 2 tilrår vi mekanisk ventilasjon,
med plassering av avtrekka etter eigenskapane til dei brannfarlege stoffa. Kor mange luftvekslingar det skal vere, må ein
vurdere etter mengda av brannfarleg stoff, storleiken på rommet og konsekvensane av ein eventuell brekkasje. Om lag to–
fire vekslingar per time kan kanskje vere høveleg.
Ved oppbevaring av andre typar brannfarleg stoff kan ein nytte naturleg ventilasjon med ventilar oppe og nede. Ventilane
må haldast reine og ikkje dekkjast til.
15.3 Plassering og lagring i bygningar i samband med
detaljhandel (salslokale, butikk mv.)
Bygningar eller rom der brannfarleg stoff skal oppbevarast, skal ha tilstrekkeleg naturleg eller mekanisk ventilasjon til å
sikre mot brann, eksplosjon og andre ulykker.
66

OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Kap. nr. 3
Salslokale for detaljhandel (forretning/butikk) har ulik utforming, storleik, plassering og varesortiment. Kjøpesenter/
varehus består av fleire butikkar under same tak med felles rømmingsvegar eller anna innandørs fellesareal. Ein må
derfor gjere ei risikovurdering med tanke på ei fornuftig plassering og mengder før ein plasserer ut brannfarleg stoff i slike
brannobjekt.
Å plassere brannfarleg stoff i eit salslokale skal ikkje føre til nokon vesentleg auka risiko, samanlikna med om ein ikkje
hadde plassert ut brannfarlege stoff i lokalet.
Brannfarleg stoff må plasserast på ein slik måte at det kan gjennomførast ei forsvarleg rømming av lokala ved ein brann,
og slik at brannvesenet kan gjere ein tilfredsstillande innsats. Avstanden frå brannfarleg gass og frå brannfarleg væske
kategori 1, 2 og 3 til rømmingsvegane bør vere minst 8 meter.
For å avgrense brannbelastinga må mengda av brannfarleg stoff i sjølve salslokalet haldast på eit lågt volum, jf. tabellen
under. Hovudmengda må lagrast i ei eiga branncelle i bygningen (jf. pkt. 15.2) eller oppbevarast ute med gjerde rundt
eller i eit ikkje brennbart skap. Utvendige lager/skap må ikkje plasserast i eller ved inngangen til bakgardar, portrom,
innkøyringar e.l., og ein må vurdere å montere ekstra vern (autovern) dersom det er motorisert aktivitet nær lageret/skapet.
Eksempel på plassering av utvendige skap for gassflasker i samband med detaljhandel er vist i vedlegg 3-2.
Største tilrådde mengder av brannfarleg stoff i salslokale:
Areal Aerosolar Brannfarleg gass
Brannfarleg væske
kategori 1 og 2
Brannfarleg væske
kategori 3
< 200 m 2 50 liter 60 liter (25,2 kg propan) 50 liter 250 liter
200–1000 m 2 100 liter 60 liter (25,2 kg propan) 250 liter 500 liter
> 1000 m 2 200 liter 60 liter (25,2 kg propan) 250 liter 1000 liter
Risikoen for brann og forløpet av ein eventuell brann vil variere mykje, avhengig av type brannfarleg stoff, type emballasje
og lagring. Oppbevaring av brannfarleg stoff i plastemballasje vil intensivere eit brannforløp vesentleg. Det er ofte
vanskeleg å fastsetje flammepunkt og klassifisering for dei ulike produkta, men forsøk i Sverige viser at flammepunktet for
produkta kan ha mindre å seie for brannforløpet. Eit sprinklaranlegg vil dempe ei brannutvikling vesentleg, jf. rapport nr.
2007:24, SP Sveriges Tekniska Forskningsinstitut.
Brannfarleg gass og brannfarleg væske kategori 1 og 2 inne i salslokalet bør oppbevarast åtskilde frå kvarandre og åtskilde frå
anna brennbart materiale. Den tilrådde minsteavstanden er 3 meter. For små behaldarar (maks 125 ml) kan avstanden reduserast.
Krava til avstandar og mengder bør kunne aukast noko dersom salslokalet er sprinkla og det går fram av risikovurderinga
at ein slik avgrensa auke er akseptabel.
Vi rår likevel til å oppbevare dei brannfarlege stoffa i eit eige brannskap eller avlukke i salslokalet. Dersom alt brannfarleg
stoff i salslokalet blir oppbevart i skapet/avlukket, bør det vere aksept for større lagringsmengder enn dei som er oppgitt
i tabellen over. Brannskapet/avlukket skal ha dør eller sjalusidør og røykdetektor utanfor og eventuelt inne i skapet/
avlukket, med dører som automatisk blir stengde ved detektering. Brannskapet/avlukket vil da vere til vern både om
brannen startar i det brannfarlege stoffet i skapet/avlukket, og om brannen startar utanfor. Alternativt kan ein ha skap/
avlukke med sjølvlukkande dører, dvs. at dei lukkar seg automatisk for kvar gong dei har vore opna.
Lettflytande brennbare væsker i plastemballasje bør, uansett flammepunkt, oppbevarast i brannskap eller avlukke, på
grunn av at brannen utviklar seg raskt når dei tek fyr. Eksempel på slike væsker er tennvæske, raudsprit, tynnar, bensin,
konsentrert spylevæske, etanol og metanol. Eventuelt kan ein tillate å plassere små pakkar i mindre omfang.
Vi viser elles til relevante krav under pkt. 15.2.
67

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
15.4 Emballasje
Emballasjen skal tilfredsstille krava i forskrift om transport av farlig gods (ADR/RID) og merkjast etter krava i forskrift
om klassifisering, merking mv. av farlige kjemikalier (CLP). (Ei ny EU-forordning er under innføring.) Emballasjen skal til
kvar tid vere i ein slik stand at det ikkje oppstår fare for brann eller eksplosjon.
15.5 Områdeklassifisering
Forskrift om helse og sikkerhet i eksplosjonsfarlige atmosfærer (ATEX brukarforskrift), basert på EU-direktiv 1999/92,
fastset krav til tryggleik og helse for arbeidstakarar som er utsette for eksplosiv atmosfære. Forskrifta dreier seg mellom
anna om områdeklassifisering, arbeid i eksplosjonsfarlege område og statisk elektrisitet. Eigaren har ansvar for at det blir
utført områdeklassifisering for å slå fast graden og omfanget av eksplosjonsfarlege område ut frå sannsynet for at det kan
oppstå eksplosiv atmosfære, og i tilfelle kor lenge tilstanden varer.
Områdeklassifisering vil vere aktuelt ved oppbevaring av brannfarleg gass og ved oppbevaring av brannfarleg væske
kategori 1 og 2.
Eksplosjonsfarlege område deler vi inn i soner avhengig av sannsynet for at eksplosiv atmosfære oppstår, og
i tilfelle kor lenge tilstanden varer:
• Sone 0: Eit område der det alltid, i lange periodar eller ofte dannar seg ein eksplosiv atmosfære
som består av ei blanding av luft og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke.
• Sone 1: Eit område der det ved vanleg drift er sannsynleg at det til tider dannar seg ein eksplosiv
atmosfære som består av ei blanding av luft og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke.
• Sone 2: Eit område der det ved vanleg drift sannsynlegvis ikkje dannar seg ein eksplosiv atmosfære som består av ei
blanding av luft og brennbare stoff i form av gass, damp eller tåke. Dersom ein eksplosiv atmosfære likevel
oppstår, vil det vere for kort tid.
Områdeklassifiseringa skal som eit minimum innehalde teikningar som viser soner rundt dei farlege stoffa som blir lagra.
Ein må ta omsyn til eigenskapane ved stoffa som er lagra, moglege tennkjelder, omgivnadene, type utstyr og installasjonar,
vern og anna som kan påverke risikoen for eksplosjon.
I område der eksplosiv atmosfære kan vere til stades, skal det elektriske utstyret og dei elektriske installasjonane
tilfredsstille krava i NEK-EN 60079 – 10 – Klassifisering av farlige områder. Elektrisk utstyr som skal nyttast i ein
eksplosjonsfarleg atmosfære, skal tilfredsstille krava i forskrift om utstyr og sikkerhetssystem til bruk i eksplosjonsfarlig
område (ATEX produktforskrift), basert på EU-direktiv 94/9.
Rom der brannfarleg væske kategori 1 og 2 blir oppbevart på tette behaldarar og i moderate mengder, blir normalt ikkje
klassifiserte som eksplosjonsfarlege område.
Truck
Truckar som blir brukte i eksplosjonsfarlege område, skal vere eksplosjonssikre. På grunn av fare for utvikling av knallgass
skal lading av elektriske truckar ikkje skje i rom for oppbevaring av brannfarleg stoff.
16 Avgrensingar av areal (§ 16)
For å sikre omgivnadene på ein tilfredsstillande måte og ta vare på tryggleiken til tredjeperson skal avgrensingar av arealet
rundt lageret fastsetjast på bakgrunn av ei risikovurdering, jf. pkt. 14.
Dersom risikopotensialet er lågt, er det ofte tilstrekkeleg med tekniske og organisatoriske tiltak. Ved større risikopotensial
vil det ofte vere behov for å etablere avgrensingar av arealet rundt lageret.
68

OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Kap. nr. 3
Slike avgrensingar kan vere forbod mot bustadbygging, forsamlingslokale, overnattingsstader, sjukehus og andre
pleieinstitusjonar, omsorgsbustader, skolar, barnehagar, salslokale, idrettsanlegg, offentlege ferdselsårer med mykje trafikk,
fritidsaktivitetar med fast opphald og verksemd som aukar risikoen for store konsekvensar av ei ulykke.
Avgrensingane blir fastsette etter føresegnene i plan- og bygningslova. Det er kommunen som forvaltar plan- og
bygningslova, og verksemda må derfor ta kontakt med kommunen for å få etablert desse avgrensingane.
17 Samtykke frå DSB (§ 17)
Visse typar verksemder må innhente samtykke frå DSB. Dette gjeld anlegg der ei uønskt hending kan få store
konsekvensar for samfunnet.
I tillegg kan DSB i særskilde tilfelle vedta at også andre verksemder kan omfattast av krav om samtykke dersom
plasseringa og utforminga av verksemda og handteringa av farleg stoff tilseier det.
Sjå elles Temaveiledning om innhenting av samtykke.
18 Naboverksemder (§ 18)
Verksemder og -anlegg som innanfor eit geografisk avgrensa område kvar for seg handterer farleg stoff, og der ei hending
kan få konsekvensar for naboverksemder, skal utveksle informasjon, slik at dei til kvar tid har full oversikt over dei
mengdene farleg stoff som blir handterte, og kan samordne tiltak for å ta vare på tryggleiken og beredskapen på ein god
måte. Dei kan for eksempel ha felles interne tilsyn, felles tiltak for å motverke spreiing av brann, felles vakthald, felles
øvingar og ein samordna beredskapsplan.
19 Beredskapsplikt (§ 19)
Det skal utarbeidast ein beredskapsplan som sikrar at eigaren/brukaren er i stand til å handtere eventuelle uhell og
ulykker. I planen skal det stå korleis ansvar og oppgåver skal fordelast under innsats, i tillegg til at han skal innehalde
varslings-, rømmings-, rednings- og sløkkingsinstruksar. Til grunn skal det liggje ei risikovurdering. Planen skal reflektere
risikopotensialet i verksemda og dei ulykkessituasjonane som kan oppstå. Planen skal oppdaterast jamleg og beredskapen
øvast regelmessig.
Meldepliktige verksemder etter § 12 i forskrifta skal samordne beredskapsplanane sine med offentlege beredskapsplanar,
slik at dei kan etablere eit samarbeid med lokale myndigheiter. Graden av samordning vil mellom anna vere avhengig av
kor stor og kompleks verksemda er. For enkle anlegg kan ei melding etter § 12 vere tilstrekkeleg.
Vi viser elles til forskrift om brannforebyggende tiltak og tilsyn (førebyggjandeforskrifta), utgitt av DSB, og til forskrift og
retningslinjer for industrivern, utgitt av Næringslivets sikkerhetsorganisasjon (NSO).
20 Varsling og rapportering av uhell og ulykker (§ 20)
Ei verksemd skal straks varsle DSB om større ulykker i samband med handtering av farleg stoff. Alle uhell og
ulykker i samband med handtering av farleg stoff skal snarast mogleg rapporterast til DSB. Rapporteringa skal skje i eit
nettbasert meldesystem, sjå «skjemaer» på www.dsb.no. Årsaka til hendinga og korrigerande tiltak for å hindre at det same
skjer igjen, skal gå fram av rapporteringa.
69

Kap. nr. 3
OPPBEVARING AV BRANNFARLEG STOFF I TRANSPORT- OG BRUKAREMBALLASJE (STYKKGODS)
Verksemda skal i tillegg etablere eit system for å registrere uhell, ulykker og tilløp til slike i samband med handtering av
farleg stoff og utstyr og anlegg som høyrer til.
21 Vedlegg
Vedlegg 3-1 Forslag til sjekkliste for systematisk tilstandskontroll ved oppbevaring av brannfarleg stoff i transportog
brukaremballasje (stykkgods) i bygning
Vedlegg 3-2 Eksempel på plassering av utvendig skap for gassflasker i samband med detaljhandel
70

Kapittel 4 | TANKANLEGG – KLOR, SVOVELDIOKSID OG
AMMONIAKK
Generelt
Dette kapitlet tek for seg tankanlegg/behaldarar for klor, svoveldioksid og ammoniakk, noko det ikkje har vore naturleg
å omtale andre stader i temarettleiinga. I motsetning til i dei tidlegare kapitla har vi her ikkje funne det formålstenleg å gi
rettleiing til den enkelte paragrafen i forskrifta.
Føresegnene i rettleiinga for tankanlegg for LPG og LNG, som er omtalte i kapittel 2, kan også nyttast så langt dei passar,
for tankanlegg/behaldarar for klor, svoveldioksid og ammoniakk, eventuelt også ved oppbevaring av hydrogen, nitrogen og
oksygen. Dei overordna krava går fram av forskrifta.
For tankanlegg/behaldarar for klor, svoveldioksid og ammoniakk, der det er krav om samtykke etter § 17 i forskrifta,
skal kontroll av konstruksjon, produksjon og installasjon (ferdigkontroll) utførast av ein uavhengig kontrollinstans, som
omtalt i § 9 i forskrifta. Krav til slik kontroll gjeld også ved vesentlege endringar og større reparasjonar på eksisterande
anlegg. Krav til uavhengig kontroll gjeld også for anlegg som representerer ein potensiell høg risiko, jf. § 9 b i forskrifta.
Systematisk tilstandskontroll av slike anlegg skal utførast av ein uavhengig kontrollinstans.
Alle som oppbevarer farleg stoff i eit anlegg i ei mengd lik eller større enn mengdene som går fram av vedlegg 2 i
forskrifta, skal sende elektronisk melding til DSB via Altinn. Ved nye anlegg skal innmeldinga skje i god tid før ein
begynner bygginga. Ved endringar eller opphøyr skal ny melding sendast inn. Vi viser elles til § 12 i forskrifta og Veiledning
for innmelding av farlig stoff.
Der slike tankanlegg utløyser krav om innhenting av samtykke etter § 17 i forskrifta, viser vi til Temaveiledning om
innhenting av samtykke.
Verksemda skal straks varsle DSB om større ulykker i samband med handtering av farleg stoff. Alle uhell og
ulykker i samband med handtering av farleg stoff skal snarast mogleg rapporterast til DSB. Rapporteringa skal skje i eit
nettbasert meldesystem, sjå «skjemaer» på www.dsb.no. Årsaka til hendinga og korrigerande tiltak for å hindre at det same
skjer igjen, skal gå fram av rapporteringa. Verksemda skal i tillegg etablere eit system for å registrere uhell, ulykker og
tilløp til slike i samband med handtering av farleg stoff og tilhøyrande utstyr og anlegg, jf. § 20 i forskrifta.
For ammoniakk i landbruket viser vi til Temaveiledning om bruk av farlig stoff, del 2.
Stasjonære tankar
Stasjonære tankar, behaldarar og røyrsystem skal konstruerast, produserast, utstyrast, CE-merkjast og dokumenterast
i samsvar med krava i forskrift om trykkpåkjent utstyr (direktiv 97/23 – PED). Tankar/behaldarar som er produserte
i samsvar med harmonisert standard NS-EN 13445, oppfyller dei grunnleggjande tryggleikskrava i forskrift om
trykkpåkjent utstyr.
Tankane skal ha ei innretning for sikker trykkavlasting, jf. pkt. 2.11 i vedlegg 1 til forskrift om trykkpåkjent utstyr.
Tankane skal også vere utstyrte med minst to innretningar for nivåovervaking. Desse innretningane må arbeide etter
forskjellige prinsipp. Den eine målaren bør vere ein flottørmålar eller ein likeverdig målar som er minst like trygg og
følsam, jf. pkt. 2.9 og 2.10 i vedlegg 1 til forskrift om trykkpåkjent utstyr.
71

Kap. nr. 4
TANKANLEGG – KLOR, SVOVELDIOKSID OG AMMONIAKK
Tankane skal også vere utstyrte med minst to manometer, der det høgaste tillatne driftstrykket er tydeleg merkt med raud
farge og gradert til minst 50 % over trykket ved referansetemperatur 40 ºC. I tillegg skal det vere ei varslingsinnretning for
unormalt trykk som skal kunne funksjonsprøvast.
Stasjonære tankar skal ikkje nyttast som transporttankar.
Fyllingsgrad
Tankar/behaldarar for klor, svoveldioksid eller ammoniakk skal ikkje fyllast meir enn 95 % av tankvolumet. For
behaldarar for klor og svoveldioksid gjeld dette ved ein temperatur på 10 ºC over referansetemperaturen. For behaldarar
for ammoniakk gjeld det ved referansetemperaturen. Referansetemperaturen er den høgaste temperaturen som kan oppstå
i behaldaren under dei minst gunstige driftstilhøva.
For behaldarar som er berekna for ein referansetemperatur på 40 ºC, tilsvarer dette:
Klor Svoveldioksid Ammoniakk
Fyllingsvekt 1,25 kg/liter 1,23 kg/liter 0,55 kg/liter
Fyllingsgrad 92,6 % 93,2 % 95,0 %
Behaldarane skal påførast eit tydeleg merke som ikkje kan fjernast, og som viser fyllingsgradane ovanfor.
Ein fullt nedkjølt behaldar for ammoniakk (atmosfærisk behaldar) kan fyllast opp til 99 % av volumet. For å hindre
overfylling av transportable behaldarar bør dei fyllast ved veging.
Plassering
Ved plassering av tankar og utstyr må ein ta omsyn til dei ulike eigenskapane ved gassane.
Ein må også ta omsyn til den framherskande vindretninga, med tanke på bustadområde, sjukehus, skolar og liknande
område med mange menneske, for i størst mogleg grad å unngå at gassane spreier seg til slike område.
Gassane må heller ikkje kunne spreie seg gjennom avløpsnettet o.l. Ein må også ta omsyn til risikoen for forgifting eller
forureining av drikkevasskjelder o.l.
Rømmingsvegar frå eksisterande busetnad og frå ein eventuell planlagd busetnad rundt gasskjelda må vurderast.
Tankar/behaldarar for klor eller svoveldioksid må vere utstyrte med ei oppsamlingsinnretning som kan romme
innhaldet av flytande gass i tanken. For ammoniakk kan det vere behov for oppsamling under spesielle tilhøve.
Oppsamlingsinnretninga må ha så lita fordampingsflate som mogleg.
Følgjande avstandar må betraktast som rettleiande minsteavstandar (andre avstandar kan nyttast dersom risikoanalysen
viser at dei er tilstrekkelege):
• Dersom det ikkje er sett i verk særlege tryggingstiltak i samband med stasjonære tankar/behaldarar, for eksempel
skjerming i form av brannvegg e.l., overrislingsanlegg, isolering, overdekking eller andre tiltak for å hindre at tanken/
behaldaren blir for varm ved ein brann, må avstanden til brennbare bygningar, apparat eller behaldarar der det blir
oppbevart brannfarleg eller trykksett stoff som reagerer lett med gassen, vere minst 50 meter.
• Under lasting og lossing må tankvogna vere plassert minst 50 meter frå bygningar der brannfarleg eller trykksett stoff
blir oppbevart eller handtert på annan måte, og minst 25 meter frå offentleg veg.
• Avstanden mellom laste/losseplass for klor, svoveldioksid eller ammoniakk og laste/losseplass for brannfarleg stoff skal
vere minst 100 meter når køyretøy er under lasting/lossing samtidig.
72

TANKANLEGG – KLOR, SVOVELDIOKSID OG AMMONIAKK
Kap. nr. 4
Behaldarar for lagring av klor, svoveldioksid eller ammoniakk kan plasserast i eit eige rom, som kan liggje over eller under
bakkenivå, avhengig av dei lokale tilhøva.
Rom for behaldarar må vere utførte i ikkje brennbare materiale, og det må vere god tilkomst rundt behaldaren. Rommet
bør utstyrast med fastmonterte detektorar, som gir fjernalarm, slik at lekkasjar blir oppdaga på eit tidleg stadium.
Ventilasjonskanalar frå rom med ammoniakkbehaldarar skal leiast ut i det fri på ein slik måte at det ikkje oppstår fare
dersom gass eller væske strøymer ut i rommet. Ein skal ta omsyn til tilhøva på staden og til korleis dører, vindauge som
kan opnast, friskluftinntak og faste brannstigar er plasserte. Munningen skal skjermast mot nedbør og forureiningar utan
at ventilasjonen blir hindra.
Luft som inneheld klor eller svoveldioksid, bør leiast til utstyr som absorberer gassen.
Trepallar, tekstilar og andre brennbare materiale, og stoff som kan forårsake brann, må ikkje plasserast nær anlegg for
klor, svoveldioksid eller ammoniakk.
Tiltak for å hindre spill eller lekkasje
I rom der det blir lagra kondensert gass, må det setjast i verk nødvendige tiltak for å hindre utslepp til omgivnadene etter
spill eller lekkasje av gass eller væske, for eksempel gjennom sluk o.l.
Kjøleaggregat
Ein heilt eller delvis nedkjølt behaldar må ha i reserve minst eitt kjøleaggregat som har tilstrekkeleg kapasitet til å halde
temperaturen på innhaldet i behaldaren lik eller lågare enn referansetemperaturen.
Kjøleaggregat for klor- eller svoveldioksidbehaldarar må kunne koplast til ei reserve-energikjelde, for eksempel eit
dieselaggregat, med ein kapasitet som er tilstrekkeleg til at reserve-kjøleaggregatet dekkjer kuldetapet frå behaldaren. Der
drifta av anlegget er avhengig av automatisk innkopling av kjøleaggregat, må også nødaggregatet koplast inn automatisk.
Om kjøleaggregatet for ammoniakkbehaldaren skulle stanse, for eksempel på grunn av svikt i straumtilførselen, må den
naturlege stiginga av trykket kunne avlastast gjennom tryggingsventilar dersom det ikkje medfører fare. I tilfelle fare må
det vere ein eigen avblåsingsskorstein som er høg nok, og som har ei innretning som kan tenne ein stikkflamme som ved
behov kan brenne kontinuerleg ved utløpet av skorsteinen.
Trykkavlasting av røyrleidningsstrekk
Lengre røyrleidningsstrekk, der meir enn 60 kilo flytande gass kan stengjast inne mellom to ventilar (seksjonering), bør ha
moglegheit for trykkavlasting. Dette kan vere tryggingsventil(ar), med avlasting til:
• (for klor) ei absorpsjonsinnretning
• (for svoveldioksid) ein behaldar i eit eigna materiale, som har fritt samband med ei absorpsjonsinnretning
• (for ammoniakk) det fri på ein slik måte at det ikkje oppstår fare dersom gass eller væske strøymer ut. Ein skal ta omsyn
til lokale tilhøve, som plassering av friskluftinntak, faste brannstigar, dører og vindauge som kan opnast. Utløpet skal
vere skjerma mot regn, snø og forureiningar utan at avblåsinga blir hindra. Alternativt kan ammoniakk førast til ei
absorpsjonsinnretning.
Absorpsjonsinnretningar må ha tilstrekkeleg kapasitet til å ta imot den innestengde væskemengda.
73

Kap. nr. 4
TANKANLEGG – KLOR, SVOVELDIOKSID OG AMMONIAKK
Arrangement mellom transporttanken og
røyrsystemet på omfyllingsstaden
Mellom transporttanken og røyrsystemet på omfyllingsstasjonen må eit fleksibelt bindeledd nyttast. Dersom ein nyttar
slange, må diameteren på slangen vere så liten som mogleg. Ein kan bruke slangar med hurtigkoplingar, for eksempel
skrukoplingar. Flensar eller skrukoplingar som blir brukte til omfylling, må blindast forsvarleg når det fleksible
bindeleddet er fjerna. Ved omfylling må ein unngå unødige trykkpåkjenningar.
Omfyllingsområde som ligg utanfor inngjerda innretningar eller anlegg, må sperrast av før ein koplar til slangar. Ved
omfyllinga må ein sørgje for ei forsvarleg overvaking til slangane er tømde og kopla frå. Det skal vere fri sikt eller annan
kommunikasjon mellom tilkoplingspunkta. Dersom omfyllingsstaden er meir enn 50 meter frå den stasjonære tanken, må
det vere vakt begge stader, som har kontakt med kvarandre.
Slangar
Slangar skal vere produserte etter ein anerkjend standard. Nye eller reparerte slangar med påmonterte koplingar e.l. må
trykkprøvast minst 1,5 gonger oppgitt driftstrykk før bruk, eventuelt etter den anvende standarden, og ha ei merking som
viser dette. Slangar med koplingar og utstyr skal alltid kontrollerast før bruk. Slangane skal trykkprøvast minst kvart år og
kontrollerast for ei eventuell sprekkdanning.
Bruk av luft eller nøytralgass til tørking og transport
Luft eller nøytralgass som blir brukt til å tørke behaldarar og røyrleidningar, eller som blir brukt som trykkmedium for
transport av klor eller svoveldioksid, må leverast frå eit separat anlegg og vere tørr og oljefri.
Fuktinnhaldet i lufta bør overvakast og registrerast fortløpande, og det må vere ein alarm som varslar om for høgt
fuktinnhald. Fuktinnhaldet må tilsvare eit doggpunkt ved eit atmosfæretrykk ikkje høgare enn –40 °C for klor eller –5 °C
for svoveldioksid.
Ein må ikkje bruke trykkluft frå anlegg som vanlegvis blir nytta til verktøy o.l., da slik trykkluft som regel både har for
høgt fuktinnhald og inneheld oljerestar.
Kompetanse
Eigarar/brukarar skal kunne dokumentere at dei er fortrulege med eigenskapane til dei farlege stoffa og behandlinga
av dei. Det er spesielt viktig å kjenne til dei forholdsreglane ein må ta om det skulle inntreffe uhell, jf. § 18 om
naboverksemder, § 19 om beredskapsplikt og § 20 om varsling og rapportering av uhell og ulykker.
Den som handterer utstyr og anlegg, skal ha tilstrekkeleg opplæring og kompetanse til å oppfylle krava til sikker drift og
vedlikehald. Opplæringa skal vere dokumentert.
Dersom anlegget er ein del av eit større prosessanlegg, må den som betener anlegget, også ha grundig kjennskap til styring
av prosessutstyret i samband med dei farlege stoffa og drifta av anlegget.
74

vedlegg
Vedlegg 1-1 Rettleiande minsteavstandar mellom atmosfæriske tankar
10 000
5 000
4 000
3 000
2 000
1 000
500
400
300
Tankvolum (m 3 )
200
100
50
40
30
20
10
5
4
3
2
0 5 10 20 30 40 50
Avstand frå fra tankvegg (m) (m)
• Diagrammet gjeld brannfarleg væske kategori 1 og 2
• For brannfarleg væske kategori 3: 1/2 av verdiane, minst 5
m
• For diesel og fyringsoljar: 1/4 av verdiane, minst 5 m
75

Vedlegg
Vedlegg 1-2 Eksempel på skilting ved handtering av brannfarleg stoff
Skal brukast både for flytande
og gassformig brensel
Skal brukast både for flytande
og gassformig brensel
EX
Skal brukast for
gassformig brensel
Skal brukast der det kan danne
seg eksplosiv atmosfære
76

Vedlegg
Vedlegg 3-1 Forslag til sjekkliste for systematisk tilstandskontroll ved oppbevaring av
brannfarleg stoff i transport- og brukaremballasje (stykkgods) i bygningar
Alle punkta vil ikkje vere relevante for alle typar brannobjekt og oppbevaringstilhøve. Lista må derfor tilpassast dei
aktuelle tilhøva. Lista skal ha påført namnet og adressa til verksemda, kvar lageret er, kort beskriving av brannobjektet,
type lager, type brannfarlege stoff og lagra mengder mv.
(Venstre kolonne er referanse til kvar i rettleiinga temaa er omtalte.)
Pkt. Kontroll av dokumentasjon Ja Nei Merknad
12 Kvittering for innmelding av farleg stoff
12 Oppdatert innmelding i tilfelle endringar
8.1, 10 og 15
Teikningar som viser plasseringa av dei ulike typane farleg
stoff som skal oppbevarast
Internkontrollhandbok
9 Journal for systematisk tilstandskontroll
7 Kompetanse
8.1 og 14 Prosjektering m/risikoanalyse m/div. underlag
15.5 Områdeklassifisering
10 Instruks for handtering og oppbevaring
10 og 19 Branninstruks, varslings- og redningsplanar, beredskapsplan
20
Registrering av uhell, ulykker og tilløp til slike, og
rapportering til DSB
Stasjonært sløkkingsanlegg (sprinklar)
Brannalarmanlegg
Manuelt sløkkingsutstyr
Brannventilasjon
Kontroll av bygningstekniske tilhøve Ja Nei Merknad
15.2 Rom for oppbevaring (branncelle)
Bygningsmessige endringar
Endringar i lagringstilhøva
15.2 Har rommet terskel/oppsamling
15 Ubrennbar innreiing, reolar mv.
15.2
Gjennomføring av røyr og kanalar i brannklassifiserte
bygningsdelar
15.2 og 15.3 Rømmingsvegar
15.2.3 Ventilasjon
Kontroll av lageret Ja Nei Merknad
15.2 og 15.3 Mengder av brannfarleg stoff
15
Trygg oppbevaring med tanke på fall, velt eller overbelasting
av emballasje
15 Lett tilg jengeleg absorpsjonsmiddel
10 og 15 Avfallsbehaldarar for brannfarleg avfall
15
Plassering av tompallar, pappemballasje og anna brennbart
materiale
11.1 Skilting
11.2 og 15.4 Emballasje
5, 10 og 15 Orden
Neste systematiske tilstandskontroll bør utførast innan _______________
Stad, dato, stempel, signatur
77

Vedlegg
Vedlegg 3-2 Eksempel på plassering av utvendig skap for
gassflasker i samband med detaljhandel
INNE
UTE
Brennbart
materiale
Opning i vegg,
dør, vindauge,
ventilasjon
Ventilert, ubrennbart
skap med
propanflasker
Vegg
min. El 60
Bensinpumpe
Min. 1 m
Min. 5 m
Min. 6 m 1)
Sluk, kumlokk
o.l.
Min. 2 m
Fysisk vern av skap
(dersom utsett for påkøyrsel)
1) Med El 60-skilje mellom flaskeskap og lagring av brennbart materiale fell kravet om avstand bort.
Dette g jeld ikkje avstanden frå skap til bensinpumpe.
78

Rambergveien 9
3115 Tønsberg
Tlf.: 33 41 25 00
Faks: 33 31 06 60
postmottak@dsb.no
www.dsb.no
HR-2216
ISBN 978-82-7768-266-2
Desember 2011