Bruk Bibelen: Bibelutstilling (nn)

BRUK BIBELEN
Bibelutstilling

Mine ord skal aldri forgå.
Matt 24,35
2
© Bibelselskapet 2015
ISBN 978-82-541-0901-4
Omslagsfoto: Hans Johan Sagrusten
Design: Åsmund Sand
Sats: Ole Arnøy
Trykk: Strålfors

Bibelutstilling
Ingen hadde trudd at ei bibelutstilling kunne skapa
slikt engasjement lokalt! Frå dei eldste gardane i
bygda har folk kome med store,gamle skinnbiblar.
Den aller eldste er frå 1600-talet! Hundrevis har
kome og bøygd seg ned for å kika på dei gamle,
gotiske bokstavane. Dei korte tekstene med informasjon
til kvar bibel blir lesne nøye. Bibliotekaren
står ved sida av og smiler.
Mål: Å visa at Bibelen er ein
del av den norske kulturen
og har ei lang historie i landet.
Tid: Frå ein dag til fleire
månader.
Stad:
- I ei kyrkje eller eit
forsamlingshus
- På biblioteket
- På ein bokkafé
- I eit galleri
- På eit lokalt by- eller
bygdemuseum
Tal på personar:
Ingen grenser.
Kven gjer kva:
- Ei planleggingsgruppe
førebur utstillinga i god tid,
ved å informera i kyrkjebladet,
lokalpressa o.l.
- Samarbeid med andre
aktørar i lokalmiljøet, som
biblioteket, historielaget
eller eit galleri, vil auka interessa
for utstillinga.
3

Bibelutstilling
Kven har den eldste Bibelen i byen/bygda? Ligg det
ukjende skattar i skåp og kommodar? Ei bibelutstilling
engasjerer langt ut over den faste forsamlingskjernen.
Både kulturelt og litterært interesserte menneske vil
setja pris på ei utstilling av dei eldste biblane i byen eller
bygda.
I norske byar og bygder finst det tallause gamle biblar.
Mange familiar og gardar har biblar som slekta har teke
vare på gjennom generasjonar. Nokre av dei har fungert
som slektshistoriebøker der namn,årstal og store hendingar
er førte inn med sirleg skrift. Andre er velbrukte,med
lause ark og fingermerke som tyder på ivrig bruk gjennom
mange år.
Men mange veit ikkje kor gamle desse biblane er eller kor
sjeldne dei kan vera. Ei lokal bibelutstilling kan visa fram
desse biblane så alle kan få sjå dei og hjelpa eigarane til å få
dei datert.
Forsamlinga kan gå ut breitt og spørja: «Kven har den
eldste Bibelen i bygda/byen?»
- I lokalavisa
- I kyrkjebladet
- På internett
- Ein kan kontakta historielaget og lokalhistorikarar
- Kva finst på lageret til det lokale biblioteket?
- Kanskje finst det ein gammal bibel i safen i kyrkja?
4

For somme kan ein bibel frå byrjinga av 1900-tallet vera
svært gammal. Det er viktig å ta på alvor alle som kjem med
den gamle Bibelen sin. Utstillinga bør ta med alle gamle bibelutgåver
som blir leverte inn.
Det kan òg henda at nokon kjem med gamle bøker som dei
trur er biblar,men som viser seg å vera ein huspostill eller
ei anna oppbyggjeleg bok. Desse bøkene bør ein likevel ta
med i utstillinga,sidan dei høyrer til i den same fromleikstradisjonen.
Desse var òg viktige bøker for dei som
brukte dei.
Forsamlinga må tenkja gjennom kvar ei slik utstilling skal
synast fram, og kor lenge ho skal bli ståande. Det er ikkje
sikkert det er best å ha utstillinga i ei kyrkje. Kva med det
lokale biblioteket?
Det er viktig å tenkja på følgjande når ein lagar ei bibelutstilling:
- Alle bøker må merkast tydeleg,slik at ein veit kven som
eig dei.
- Ein må gjera ei skriftleg avtale om kor lenge bøkene skal
lånast ut, kva dei skal brukast til og kven som har
ansvaret for dei.
- Det bør ordnast med ei forsikring eller ei anna avtale
som seier kven som har ansvaret for bøkene så lenge
utstillinga varer.
- Det kan vera naudsynt med vakter og kanskje glasmontrar
som kan låsast.
5

6
- Ein bør laga ei kort skildring av kvar bok,som fortel kven
som eig henne, kor gammal ho er og kvar ho blir oppbevara.
- Ta også gjerne med små historier som fortel noko om
korleis bøkene vart brukte, eller ein anekdote om ein av
personane som har vore eigar.
På bibel.no/bruk-bibelen finst det ei liste over 38 ulike bibelutgåver
som har kome ut i Noreg frå 1550 til 1938. Ved
hjelp av opplysingane her kan ein tidfesta dei fleste biblar.
Bruk skildringane av bibelutgåvene til å merka dei innsamla
biblane. Fyll ut med opplysingar om den konkrete
Bibelen som utstillinga viser.
Andre arrangement
Parallelt med utstillinga kan andre arrangement vera med
og skapa interesse for Bibelen:
- foredrag om Bibelen
- temakveldar i kyrkja eller på biblioteket
- samtalemøte der ein engasjerer lokale profilar til
samtale om Bibelens plass i dagens samfunn
- bibelmaraton
- kunstutstilling,til dømes Nelly Bubes bilete av bibelske
motiv,sjå nellybube.no
- bibeltorg
- munnleg forteljarkveld med ei lengre bibelforteljing og
song
- Bibelreisen for hele forsamlinga,sjå bibel.no/kurs

Frå gamle til nye biblar
Det er viktig at ei bibelutstilling ikkje berre presenterer
Bibelen som ei historisk bok,men som ei aktuell bok for
menneske i dag. Utstillinga kan bli ei hjelp for menneske
til å byrja å lesa i Bibelen,anten på nytt eller for første gong.
Forsamlinga bør ha ein medviten strategi for dette.
Samtidig med bibelutstillinga kan ein:
- Stilla ut dei nyaste bibelutgåvene frå Bibelselskapet
- Selja nye biblar,gjerne i samarbeid med den lokale
bokhandelen
- Ha tilgjengeleg enkle bibelleseplanar,særleg for nye
bibellesarar
- Presentera Bibelen i digitale format,som mobilapp,
e-bok og lydbibel, eller som dagleg SMS eller e-post
- Sjå bibel.no/bruk-bibelen for ei oversikt over
elektroniske utgåver av Bibelen
Forsamlinga kan òg kjøpa inn nokre biblar som kan gjevast
bort i gåve,som ei takk til dei som har vore med på utstillinga.
Slik sørgjer ein for at dei får ein ny bruksbibel, ved
sida av det gamle klenodiet i bokhylla.
Utstillinga kan brukast til å invitera dei som kjem, inn i eit
fellesskap rundt Bibelen:
- Ei bibelgruppe for nye bibellesarar
- Temakveldar om Bibelen i forsamlinga
- Eit innføringskurs om kristen tru
7

Bibelutgåver
Sjå bibel.no/bruk-bibelen for å sjå bilete og få utfyllande
opplysingar om 38 ulike bibelutgåver som har kome ut i
Noreg frå 1550 til 1938. Bruk skildringane av bibelutgåvene
til å merka dei innsamla biblane. Fyll ut med opplysingar
om den konkrete Bibelen som utstillinga viser.
Døme på bibelutgåver:
1550 Christian IIIs bibel / Reformasjonsbibelen
Tittelark: Biblia/Det er den gantske Hellige Scrifft/udsæt
paa Danske. Prentit i Københaffn/aff Ludowich Dietz.
Dette er den første dansk/norske bibelen. Han vart òg kalla
Christian IIIs bibel. Kongen var svært aktiv for å få ut ein
bibel på dansk, fordi han sjølv las i Bibelen kvar dag. Han
8

var god ven med Martin Luther og brevveksla med han, og
han gav Luther gåver. Kongen avgjorde at det var ein tysk
Lutherbibel som skulle vera tekstgrunnlag for omsetjinga.
Lutherbibelen frå 1545 vart brukt. Det fanst vel heller ingen
teolog i Danmark som kunne hebraisk og gresk ordentleg
på denne tida.
Bibelen hadde 1104 sider og var utstyrt med 92 tresnitt av
den tyske kunstnaren Erhard Aldorfer. Bibelen hadde tre
tittelark som alle var like. På midten av tittelarka er det eit
bilete av eit tre. Det deler tittelbladet i to delar. Den venstre
sida svarar til den gamle pakta. Greinene som vender i den
retninga er tørre og nakne. Den høgre sida viser den nye
pakta. Her er greinene friske og fulle av lauv. På baksida av
hovudtittelarket er det eit portrett av kong Christian III.
På det neste arket står det danske riksvåpenet.
Språket i Bibelen var godt, og det fekk mykje å seia for utviklinga
i det danske språket.
Det fanst ingen dansk boktrykkjar som kunne ta på seg
den store oppgåva det var å trykkja ei så stor bok. Ein boktrykkjar
vart henta opp frå Rostock i Tyskland med heile
trykkeriet sitt. Det tok 18 månader å trykkja Bibelen. 3000
eksemplar vart trykt. I dag kjenner ein til 120 eksemplar
som er bevarte. Av desse er 11 komplette. I Noreg finnes
det 46 eksemplar. Av desse er fire komplette. Bibelen er i
folioformat.
Prisen på biblane var 5 dalar,tilsvarande prisen på ein okse
eller 30 tønner rug.
9

1589 Fredrik IIs bibel
Tittelark: Biblia Det er / Den gantske Hellige Scrifft / paa
Danske / igen offuerseet oc Prentet efter Salige oc
Høylofflige ihukommelse / Kong Frederichs den II.
Befalning. Cum Gratia & Priuilegio. Kiøbenhaffn 1589
I denne Bibelen var teksta, i motsetnad til utgåva frå 1550,
trykt i to kolonnar. 1550-utgåva vart trykt i ein kolonne.
Verken i 1550-utgåva eller i denne var teksta delt inn i vers.
Teksta i denne utgåva var den same som i 1550-utgåva,
men nokre feil var retta. Denne utgåva frå 1589 var både
større og betre utstyrt. Ho hadde vorte utstyrt med
Luthers fortaler til dei bibelske bøkene,men òg med innhaldsoversikt
til kvart kapittel. Bibelen hadde òg ei
bibelordbok.
Frederik IIs bibel vart trykt av ein dansk boktrykkjar med
namnet Mads Vingaard. Bibelen hadde 1522 sider og hadde
totalt 119 tresnitt som var kopiar etter den kjende teiknaren
og kobberstikkaren Virgil Solis. Bibelen har tre
tittelark,som alle er like: eit fremst i Bibelen, eit føre profetane
og eit føre Det nye testamentet. Det underlege er at
tittelarka berre viser scener frå Det gamle testamentet.
Bibelen har eit koparstukke portrett av kongen, og av det
danske riksvåpenet.
Bibelen vart trykt i 1500-2000 eksemplar. I dag kjenner ein
til 180 eksemplar. Av dei er 18 komplette. I Noreg er det 49
eksemplar,av dei er sju komplette.
10

Barnebibelutstilling
Kva finst av barnebiblar og biletbiblar rundt omkring i
heimane? Kan ein invitera til ei utstilling av desse?
Finn gode rom der vaksne og born kan vera saman. Set i
stand lesekrokar og mjuke puter der ein kan sitja ned og
«smaka» på gammalt og nytt av barnebiblar. Ei veksling
mellom eiga tid med boka og ei samlingsstund med høgtlesing
er eit godt høve for alle aldersgrupper. Om det finst
munnlege forteljarar mellom dykk, kan denne stunda bli
magisk.
Ein kan gjerne kopla dette saman med ei barnekunstutstilling.
Då vil det vera naturleg å ta fram eller vandra til
biletet som illustrerer den bibelforteljinga som blir fortald.
Eller kva med å utfordra det lokale biblioteket til å laga ei
slik utstilling?
11

Foto: Torstein Ihle
12

Barnekunstutstilling
Saman med ei bibelutstilling kan forsamlinga arrangera ei
barnekunstutstilling med motiv frå Bibelen. Dei tolkingane
born gjer av bibelhistorier er ofte tankevekkjande og opnar
for nye perspektiv.
Ei lokal barnekunstutstilling kan brukast på mange måtar:
- Foreldre og besteforeldre kan inviterast til ei eiga
før-vising for å sjå på kunsten.
- Utstillinga kan henga i kyrkjerommet gjennom eit heilt
kyrkjeår, eller i høgtidene.
- I forkynninga kan det visast til bileta som heng i kyrkjerommet,når
ein kjem til dei aktuelle tekstene og
høgtidene.
- Ein kan trykkja opp bileta i ei bok der dei står side om
side med bibeltekstene.
- Ein kan arrangera forteljarstunder som er knytte til eit
eller fleire bilete.
13

Kunstutstillinga
«Den store forteljinga»
Kunstutstillinga «Den store forteljinga» har 56 bilete som
er måla av Nelly Bube. Den visuelle forteljinga til denne
respekterte kasakhstanske kunstnaren går gjennom
Bibelen («Frå Eden til Damaskus») og likningane som
Jesus fortalde («Sennepsfrøet»).
Utstillinga er synt fram i kyrkjer og bedehus over store
delar av landet. Bibelselskapet hjelper lokale forsamlingar
med å setja saman eit kulturprogram knytt til utstillinga.
Det er gratis å leiga utstillinga. Arrangøren dekkjer fraktutgiftene.
Sjå bileta og les meir på nellybube.no
Foto: Dag Kjær Smemo
14

Bibeltorg
Her kan alle finna noko spennande med ulike måtar å nærma
seg Bibelen på. Ein treng eit større lokale, om mogleg
også uteaktivitet. Fint å kombinera med ei utstilling.
Forslag til torgbodar:
1 Miniførelesing eller video
snuttar om korleis Bibelen har
vorte til, henta frå bibel.no
/undervisningsmateriell
2 Barnebod med barnebiblar,
bibelteikneseriar eller kortare
bibelfilm.
3 Biletbod med bibeltekster, sjå
bibel.no/vandreutstilling
4 Utkledingsbod med bibelske
klesdrakter, sjå
bibel.no/klaer
5 Bibelkort i krukke, sjå
bibel.no/bibelkrukke
6 Dataspel med bibelsk tilsnitt.
7 Lita utstilling av gamle biblar
og biblar på ulike språk og i
ulik storleik.
8 Målehjørne for bibeltekster.
9 Forteljarbod.
10 Baking.
11 Skrivestove for avskrift av
bibeltekster.
12 Diktarbod, skriv eit bibeldikt
eller ein bibelrapp, evt. høgtlesing
av bibeldikt (til dømes
frå Ulstein/Walgermo (red):
Bibeldikt, Verbum 2014). Gje
høve til å dela dikta med
kvarandre.
13 Bibelsk konkurransebod, sjå
heftet Bibelleik.
14 Ordets skole, sjå heftet
Bibelstudiar frå heile verda
eller bibel.no/meditasjon.
15

Kven har den eldste Bibelen hos dykk?
Få dei gamle biblane fram i lyset!
I heftet finn du:
• Bibelutstilling
• Barnebibelutstilling
• Barnekunstutstilling
• Kunstutstillinga «Den store
forteljinga»
• Bibeltorg
ISBN 978-82-541-0901-4
Bibelen open for alle
9 788254 109014