Bruk Bibelen: Bibelvandring (nn)

BRUK BIBELEN
Bibelvandring

Kom, følg meg!
Matt 4,19
2
© Bibelselskapet 2015
ISBN 978-82-541-0904-5
Omslagsfoto: Dag Kjær Smemo
Design: Åsmund Sand
Sats: Ole Arnøy
Trykk: Strålfors

Bibelvandring
Vinden ruskar lett i håret. Fuglane syng. Somme set
seg ned på ein stein medan dei lyder. Blikket glid
utover landskapet medan nokre kjende setningar
lyd. Kan henda såg det nesten slik ut ved
Gennesaretsjøen,den første gongen desse orda
ydde? Underleg korleis bibelord høyrest heilt nye
ut her ute. Så reiser vi oss og går vidare langsmed
stigen mot neste post.
Mål:
Å oppleva bibeltekstene som
nye, å gjera bibelteksta
konkret
• I andre omgivnader enn der
dei vanlegvis blir lesne
• I samanheng
Tid:
Frå 15 minutt til ein heil dag
Stad: Ute - ein veg eller stig i
nærmiljøet, inne – kyrkjerom
eller forsamlingshus
Tal på personar:
Ingen grenser
Kven gjer kva:
Ein leiar eller ei leiargruppe
har lagt vandringa til rette og
hjelper til undervegs
Korleis bruka dette i
nærmiljøet:
• Ute – somme synest det er
lettare å bli med på ein tur
enn på ei gudsteneste
• Inne – somme synest det er
lettare å invitera med barnefamiliar
eller ungdom som
synest vanleg møteform er
framand
3

Bibelvandring ute
Å lesa frå Bibelen under ei vandring kan opna opp for
nye perspektiv. Mange av bibeltekstene vart først
fortalde på vandring eller i friluft.
Ei bibelvandring kan arrangerast på mange måtar:
Eingongs: Postane blir sette opp for ein dag, ei helg eller ein
leir.
Permanent: Postane blir laga for å kunna stå ute heile året.
Lokale handverkarar kan få oppdraget med å laga postar
som passar inn i kulturlandskapet.
Lokal tilknyting: Bibelvandringa kan finna dei gode tilknytingspunkta
mellom naturen, kulturlandskapet og bibeltekstene.
Ho kan for eksempel leggjast i nærleiken av ei
kyrkje,til den lokale turvegen som alle kjenner, langsmed
ein gammal pilegrimsveg eller på stader som har namn frå
Bibelen eller kyrkjehistoria.
Tilknyting til naturen: I eit kystlandskap kan ein velja bibeltekster
som utspelar seg på og ved sjøen eller havet,medan
ein i eit fjellandskap kan velja tekster som går føre seg på
fjellet.
Tilknyting til dagstidene: Ei vandring på føremiddagen kan
ta med tekster som utspelar seg om morgonen, og ei
kvelds- eller nattvandring kan bruka tekster som utspelar
4

seg om kvelden eller natta. Ei heildags bibelvandring kan
byrja med tekster som handlar om morgonen og slutta
med tekster som fortel om kveld og natt.
Alternativ til å gå: I lokalmiljøet kan det vera meir naturleg
å laga postar langsmed ei båtlei, ein sykkelstig eller ei
skuterløype. Her set berre fantasien grenser. Men tenk på
miljøet!
Foto: Torstein Ihle
5

Forslag til bibelvandringar ute
Utandørs gudsteneste
Mange stader har forsamlinga alt ein tradisjon for utandørs
gudstenester på eit fjell, ein historisk stad eller eit
bygdetun. Andre stader har forsamlinga enno ikkje oppdaga
alt det gode som kan liggja i kombinasjonen mellom
gudsteneste og natur.
Ei vandringsgudsteneste kan delast opp i fleire delar,slik at
innleiinga går føre seg på ein stad, før vandringa held fram
til andre stader og sluttar attende ved utgangspunktet.
Bibellesingane kan leggjast til stader på vandringa der dei
passar inn tematisk eller visuelt. For eksempel kan lesingar
der planter og tre blir nemnde, leggjast til stader der ein ser
dette, og tekster om hav og sjø kan lesast ved ei strand, eit
vatn eller ein bekk.
Ei tradisjonell preike kan erstattast av ei lengre bibellesing,
gjerne frå eit av evangelia. Eventuelt kan ein knyta nokre
få ord til lesinga, for å setja teksta inn i ein samanheng eller
forklara vanskelege ord og omgrep.
Omkring år 150 e.Kr.skriv Justin Martyr at det var slik
preika var ordna i oldkyrkja: «Man leser fra apostlenes erindringer
(dvs. evangeliene) og profetenes skrifter (dvs. Det
gamle testamentet) så langt tiden tillater. Deretter sier forstanderen
noen formaningens ord, der han oppfordrer oss
6

til å etterleve de gode ting vi har hørt» (Omsetjing: Oskar
Skarsaune).
Ting å hugsa på:
• Grundig kunngjering av at dette blir ei vandringsgudsteneste
• Minna forsamlinga på å ta på seg gode klede og skor,
kanskje ha med sitteunderlag
• Høve til å setja seg ned eller ta ei pause
Foto: Dag Kjær Smemo
7

Fjelltur med Bergpreika
Nokre stader har forsamlinga freista å arrangera ein fottur
eller fjelltur etter gudstenesta. Andre har valt å leggja
nokre av gudstenestene i året på ein fjelltopp, på ein setervoll
eller på ein utfartsstad utanfor byen. Under eit slikt
arrangement kan ein lesa heile Bergpreika.
Dei fleste talene i evangelia vart haldne utandørs, og Jesus
kunne peika på det som tilhøyrarane såg omkring seg
medan han tala: «Sjå på fuglane under himmelen! ... Sjå
liljene på marka!» Også i dag kan det å sitja i graset og lytta
til ei bibellesing gje ei sterk oppleving av teksta.
Bergpreika inneheld nokre av dei mest kjende tekstene frå
Jesu munn,slike som Sæleprisingane, Fadervår og Den
gylne regelen. Ho gjer stadig inntrykk på alle som høyrer
henne,uansett om ein høyrer orda for første gong eller er
ein kjend bibellesar.
Det tek ca. 20 minutt å lesa heile Bergpreika i Evangeliet
etter Matteus, kapittel 5-7. Lesinga kan gjerne koma i staden
for preika i ei friluftsgudsteneste. Eit anna alternativ
er å samlast til tre fjellturar i løpet av året og lesa eit kapittel
under kvar tur. Då kan ein ha tid til samtale etter lesinga.
8

Ting å hugsa på:
• Kan de finna ein stad som minner om landskapet der
Bergpreika vart halden?
• Er det ein stad i nærmiljøet som har eit namn som minner
om noko i teksta?
• Skal de engasjera ein bibelforteljar eller skodespelar til å
framføra teksta?
Foto: Torstein Ihle
9

Påskevandring ute
Vandringa kan byrja tidleg om morgonen,slik at ein når
fram til siste stasjon med det same sola står opp. Viss vandringa
blir lagd til påskedag, blir dette ekstra verknadsfullt.
Ved starten på vandringa: Teksta «Følg meg!» kan lesast
eller delast ut på eit ark som deltakarane har med seg på
vandringa.
Første stasjon: Skjærtorsdag/det siste måltidet
Bibeltekst: Matt 26,17-22
Kva treng vi: Papir, blyantar og konvoluttar
Aktivitet: Vi skriv namnet vårt på kvart vårt skuldbrev. På brevet
skriv vi ned det vi angrar mest på av det vi har gjort i livet – og det vi
angrar at vi ikkje har gjort. Brevet blir lagt i lukka konvolutt, og ein tek
det med til neste stasjon.
Andre stasjon: Langfredag/krossen
Bibeltekst: Kol 2,13-15
Kva treng vi: Ein stor trekross av grove materialar, ei pakke spiker og
fleire hamrar.
Aktivitet: Vi tek fram skuldbrevet og spikrar det til trekrossen, etter
at bibelteksta er lesen. Handlinga med å spikra skuldbrevet til
krossen minner oss på at vår skuld frå no av blir boren av Jesus.
Krossen blir boren med vidare på vandringa av dei siste deltakarane
eller av leiarar.
10

Tredje stasjon: Påskemorgon/grava
Bibeltekst: Luk 24,1-10
Kva treng vi: Mange telys, eit sikkert underlag for lysa, fyrstikker og
noko å sløkkja med. Ein kan òg setja eit ikon eller noko anna som
minner om den oppstadne inne i den tomme grava.
Aktivitet: Vi tenner lys i den tomme grava. Grava kan lagast til i ei
snøhole om vinteren eller inne i eit mørkt rom om sommaren. Ein
person kan vera kledd i kvitt og stå ved sida av grava med orda:
«Han er ikkje her; han er stått opp, som han sa. Kom og sjå staden der
han låg!» (Matt 28,6)
Fjerde stasjon: Påskedag/møte med den oppstadne
Bibeltekst: Joh 21,4-13(14-17)
Kva treng vi: Brød som er baka på førehand, eller som kan steikast
over open eld. Fisk i små foliepakker som kan steikast eller varmast
opp over bålet. Vi treng òg noko å kasta søppelet i, samt noko å
sløkkja bålet med. Respekter reglane for kva tid det er tillate med
open eld i naturen.
Aktivitet: Denne stasjonen bør helst leggjast attmed eit vatn. Bålet
bør leggjast slik at ein ser sola med det same ho renn. Nokon har vore
tidleg oppe og tent eit bål, ordna med sitjeplassar rundt bålet og lagt
brød og fisk på elden. Bålet må ha tilsyn heile tida og sløkkjast vel
etterpå. Når deltakarane i påskevandringa kjem fram, står sola opp.
Påskeevangeliet blir lese høgt medan deltakarane får fisk og brød å
eta. Den store trekrossen blir boren med til bålet, og alle skuldbreva
blir brende.
Gjennom desse handlingane får deltakarane i påskevandringa ei
sterkare oppleving av det som hende i påska i Jerusalem. Etter
vandringa bør ein ha ei samtale der ein talar saman om dei ulike
stasjonane og høyrer korleis deltakarane opplevde dei.
11

Rute 66
Den legendariske vegen «Route 66» i USA har inspirert oss
til ei bibelvandring som vi har kalla «Rute 66». Under denne
vandringa blir det lese ei tekst frå kvar av dei 66 bøkene i
Bibelen,med ei kort innleiing til kvar tekst. Om ein ønskjer
det, kan deltakarane lesa tekstene sjølve, frå oppsette plakatar
eller eit teksthefte dei får utdelt og ber med seg.
I løpet av denne vandringa kan deltakarane få oversikt
over dei lange linene i Bibelen. Ein liten smakebit frå kvar
bok i Bibelen gjev også lyst til å lesa meir. Somme vil kanskje
oppdaga nokre vakre tekster som dei ikkje visste om
frå før.
Dei 66 stasjonane kan hengjast opp eller setjast fast langsmed
ei turløype. Dette krev mykje arbeid og førebuing. Ein
mykje enklare variant er å laga et teksthefte ein les frå ved
kvar stasjon. Sjå forslag til tekstutval på
bibel.no/bruk-bibelen.
Nokre stader i Noreg finn vi ein fylkesveg med nummer
66. Langsmed denne vegen kan det leggjast ei bibelvandring
med ei stutt lesing frå kvar av dei 66 bøkene i
Bibelen. Dette kan skapa interesse i lokalmiljøet. Dei fleste
stader er Fylkesveg 66 nokså stutt og kan eigna seg til ei
bibelvandring.
Mange stader går vegen gjennom fleire lokalsamfunn og
innom fleire forsamlingar. Ei bibelvandring kan vera eit
godt høve til å stella til eit felles arrangement mellom to
eller fleire forsamlingar,som kan møtast langsmed denne
vegen. Eit felles arrangement mellom forsamlingar kan
sjølvsagt gjerast over alt og treng ikkje å vera knytt til
Fylkesveg 66.
12

Fylkesveg 66 finst på følgjande stader: (kjelde: Wikipedia)
Øvre Eiker – Nedre Eiker:
Fylkesveg 66 i Buskerud går mellom
Vestfossen i Øvre Eiker og
Nedberg i Nedre Eiker. Lengda på
vegen er 6,8 km.
Hamar – Ringsaker: Fylkesveg
66 i Hedmark går mellom
Trehørningen i Hamar og Alu i
Ringsaker kommune. Lengda på
vegen er 3,5 km.
Stord: Fylkesveg 66 i Hordaland
går mellom Sagvåg og Sagvåg
ferjekai i Stord kommune. Vegen
er 706 meter lang.
Frosta: Fylkesveg 66 i Nord-
Trøndelag går mellom Kråklund
og Lein i Frosta kommune. Vegen
er 2,7 km lang.
Eigersund: Fylkesveg 66 i
Rogaland går mellom Hellvik og
Hellvik stasjon i Eigersund kommune.
Vegen er 246 meter lang.
Tromsø: Fylkesveg 66 i Troms
går mellom Nordhella og
Nordkjosen i Tromsø kommune.
Vegen er 22,9 km lang.
Vennesla: Fylkesveg 66 i Vest-
Agder går mellom Graslia i
Vennesla og fylkesgrensa ved
Grua. Vegen er 8,6 km lang.
Ørsta: Fylkesveg 66 i Møre og
Romsdal går mellom Store-
Standal og Lekneset i Ørsta
kommune. Vegnummeret består
hovudsakleg av ferjesamband.
Sjølve vegen på Store-Standal er
25 meter lang.
Ting å hugsa på:
• Tenk på trafikktryggleiken. Skal deltakarane ha refleksvest
på seg?
• Høyr med lokale styresmakter/politiet før de legg opp til
bibelvandring langsmed trafikkert veg.
• Sjekk med lokale grunneigarar.
13

Rute 27
Ei stuttare bibelvandring kan gjennomførast som Rute 66,
men kan innehalda berre 27 stasjonar, det vil seia ei lesing
frå kvar av dei 27 bøkene i Det nye testamentet. Denne
varianten er meir overkomeleg, ikkje minst for konfirmantar
og ungdom. For mange nye bibellesarar vil eit møte
med tekstene i Det nye testamentet vera meir enn nok å
setja seg inn i.
Det meste som står ovanfor om Rute 66,gjeld òg for Rute 27.
Skilnaden er at ein kan tillata seg å lesa litt lengre tekstutdrag, i alle
fall frå nokre av bøkene,under ei stuttare vandring.
Ei slik vandring kan leggjast langsmed Fylkesveg 27, som finst
fleire stader i landet:
14
Ski: Fylkesveg 27 i Akershus går
mellom Dysterlia i Ås og Skotbu
stasjon i Ski.
Nedre Eiker – Drammen:
Fylkesveg 27 i Buskerud går mellom
Mjøndalen i Nedre Eiker og
Frydenhaugveien i Drammen.
Alta: Fylkesveg 27 i Finnmark går
mellom Gakori og Kvilekrysset i
Alta kommune. Vegen er 3,5 km
lang.
Ringebu – Folldal: Fylkesveg 27
går mellom Ringebu og Folldal.
Lengda på vegen er 82,7 km, av
dette er 26,1 km i Oppland og
56,6 km i Hedmark.
Stjørdal: Fylkesveg 27 i Nord-
Trøndelag går mellom Europaveg
14 og Flornes i Stjørdal kommune.
Lengda på vegen er 0,4 km.
Kristiansand: Fylkesveg 27 i
Vest-Agder (Tollbodgata) går
mellom Honnørbrygga og Elvegata
i Kristiansand kommune.
Vegen er 880 meter lang.

Forslag til tekster
Kva for tekster ein ønskjer å lesa under ei bibelvandring kan varierast.
På bibel.no/bruk-bibelen finst det forslag til tekster som kan lesast.
Ein kan sjølvsagt velja å lesa andre tekster enn dei som er føreslegne,
ut frå følgjande kriterier:
• Sidan det skal lesast 66 tekster, bør dei fleste vera nokså stutte.
• Tekstene bør vera sentrale i dei bøkene dei representerer.
• Dei fleste tekstene bør vera kjende, men ein kan òg leggja inn nokre ukjende
perler.
• Ein bør leggja vekt på ein viss raud tråd i lesingane, slik at ein kan skjøna
noko av samanhengen mellom bøkene i Bibelen.
DØME:
Første Mosebok 1,1-5:
Gud skaper verda
Det første som står i Bibelen, er at
Gud skapte verda. Det første som
vart skapt, var lyset.
Andre Mosebok 3,1-6:
Gud openberrer seg for Moses
Då Israelsfolket var slavar i Egypt,
synte Gud seg for Moses. Han førte
folket ut frå Egypt og gav dei
boda på Sinaifjellet.
Tredje Mosebok 16,20-22
Syndebukken
Gud bad Moses byggja ein heilagdom
i ørkenen. Ein gong i året, på
den store soningsdagen, skulle
Aron, bror til Moses, bera fram offer
for folket der.
Matteus 6,25-34
Ver ikkje urolege
Då Jesus stod fram, underviste
han ofte tilhengjarane sine utandørs.
Han peika på det folk kunne
sjå omkring seg, til dømes fuglar
og blomar, og tala ut frå det.
Markus 4,35-41
Jesus stiller stormen
I dei fire evangelia blir det fortalt
om mange under som Jesus gjorde.
Eit av dei mest kjente skjedde
då han stilte stormen på
Gennesaretsjøen.
Lukas 24,1-12 Jesus står opp
Alle dei fire evangelia sluttar med
forteljinga om at Jesus stod opp
frå dei døde. I alle evangelia er det
ei gruppe kvinner som er dei
første augnevitna.
15

16
Bibelvandring inne
Vi går frå stasjon til stasjon utan hastverk. Kvar stasjon inviterer
til ein kvil i ettertanke. Kvar stasjon inneheld noko
vi kan ta, kjenna, høyra, lukta eller sjå på. Det kan vera fint å
røra seg til roleg musikk,men det er ikkje naudsynt. Ein
kan gjerne gå stilt,akkompagnert av roleg musikk. Eller det
kan vera ei leidd vandring.
For alle som vil ha eit forhold til bibelforteljingar og bibeltekst,
er det ein overraskande fin ting å kunna røra seg fysisk
saman med teksta. Det ligg ein liten løyndom i det å gå
teksta inn i kroppen. Ei hjelp på vegen kan vera ei bibelvandring
i kyrkjerommet eller forsamlingssalen. Denne
vandringa er også lett å flytta ut i naturen. Ho kan tilpassast
både små og store saman,særleg viss dei små får noko
lesehjelp undervegs.
Forslag til bibelvandringar i kyrkjerommet kan vera med
tema påske, jul, ei bibelsk salme, likningar, læresveinar, ei
stuttare bibelforteljing.
Påskevandring inne
Set opp stasjonane på førehand. Ha ei ramme for vandringa.
Ramma kan vera gudstenesta, og vandringa kan
koma i staden for preika eller forbønsdelen. Ho kan òg fylla
eit møte, der ein innleier med song og innføring i vandringa,
og sluttar av med song. Heile forsamlinga blir leidd
frå stasjon til stasjon. Bilete og musikk er fint å bruka ved
sida av vandringa.

Palmesundag
– greiner som ein kan veifta med
og syngja ein hosianna-song.
Høve til å teikna eller forma
noko ut frå temaet «glede» («eg
er glad»). Forteljinga om palmesundag
kan forteljast enkelt.
Skjærtorsdag
– bitar av pitabrød å eta. Kanskje
også nokre av smakane frå påskemåltidet:
bitre urter minner
om at slavetida i Egypt var bitter,
mos laga av eple, nøtter, honning
og druejuice minner om mursteinsdeigen
dei laga som slavar
i Egypt, persille dyppa i saltvatn
minner om tårene i Egypt og
vandringa gjennom Sivsjøen,
pitabrød som minner om det
usyra brødet dei baka i all hast
då dei drog ut frå Egypt.
Forteljinga om påskemåltidet
for Jesus og læresveinane kan
forteljast enkelt.
– lystenning ved ein kross.
Gjerne med ein enkel song om
krossen, som solo- eller fellessong.
Forteljinga om at Jesus blir
teken til fange, forhøyrd og
krossfest langfredag kan forteljast
så enkelt det er mogleg å
få til.
Påskeaftan
– stille ved eit bord med svart
duk. Ingen lys eller pynt. Skriv
eller teikna ei bøn. Tema «sorg»
(«eg er lei meg»).
Påskemorgon
– ei «hole» av eit eller anna slag
der ein kan finna eit stort påskeegg.
Når ein opnar det, får ein
noko godt. Egget er som grava,
det ser hardt og glatt ut på utsida,
men inni er det noko godt
som held på å bryta fram. Lat
gjerne ein person vera utkledd
som engel, som fortel alle som
kjem inn i grava at «Han er ikkje
her, han er stått opp!» Og så blir
dei bodne godt frå påskeegget.
Langfredag
17

Salme 23
«Herren er
min hyrding»
Her treng ein ikkje å følgja rekkjefølgja
i teksta. Då kan ein vera
i si eiga ro, samtidig som ein er
merksam på dei andre: ein fordeler
seg jamt ut over stasjonane,
ei tekst ved kvar stasjon.
Mindre born treng nokon som
les for dei. Kanskje kan dette løysast
på den enklaste måten ved
at kvar stasjon har sin faste leiar.
Bilete av den gode hyrdingen.
Heile Salme 23 å meditera over.
«Kjenne-kasse» = kasse med
hòl å stikka handa inn i og gjetta
kva ein kjenner. Inni kassa noko
ull, stein og noko seigt. Ull som
kan gje oss assosiasjonar til
sauene, stein som kan vera ein
kontrast og samtidig den steinete
ura ein sau kan gå seg vill i,
noko seigt fordi det er leikande
ekkelt. Tekst: «Herren er min
hyrding, eg manglar ikkje noko».
23,1
Madrass som ein kan kvila seg
på. Tekst: «Han lèt meg liggja i
grøne enger.» 23,2
Bord med blått stoff, vassmugge
med glas å drikka av.
Tekst: «Han leier meg til vatn
der eg finn kvile.» 23,2
Stav ein kan gå ei lita runde med,
for å kjenna korleis han støttar.
Tekst: «Om eg så går i dødsskuggens
dal, er eg ikkje redd for
noko vondt. For du er med meg.
Din kjepp og din stav, dei trøystar
meg.» 23,4
Bollar å eta. Tekst: «Du dukar
bord for meg framfor mine fiendar.
Du salver mitt hovud med
olje. Mitt beger renn over.» 23,5
(Her er det òg mogleg å ha ein
nattverdstasjon.)
Utenåt-stasjonen: Ein kan ha ei
leidd utanåtlæring av heile
salmen. Knytt gjerne kvar
meiningseining til ei rørsle, då
hugsar ein lettare. Denne
stasjonen bør vera på ein stad
der ein ikkje uroar andre.
18

Sauen som
vart funnen
Dette kan vera eit innslag i ei
gudsteneste eller på eit møte.
Det krev at ein ikkje har spreidd
seg ut over eit for stort rom.
Gøym 99 «sauer» rundt i rommet
og ein som du har kontroll
på ikkje blir funnen. Det skal
vera den eine som kom bort.
«Sauene» kan vera alt mogleg
som kan assosierast med ordet
sau; bomull, garn, kvite steinar,
dorullar, leiker – bruk fantasien!
Be om hjelp til å finna alle sauene.
Tel opp. Når 99 er funne,
manglar det framleis ein. Du finn
han til slutt.
Les eller fortel likninga.
Nelly Bube. Foto: Dag Kjær Smemo
19

Gjer bibeltekst og bibelforteljing
fysisk! Gå dei inn i kroppen!
I heftet finn du:
· Utandørs gudsteneste
· Fjelltur med Bergpreika
· Påskevandring ute
· Rute 66
· Rute 27
· Påskevandring inne
· Salme 23 «Herren er min hyrding»
· Sauen som vart funnen
ISBN 978-82-541-0904-5
Bibelen open for alle
9 788254 109045