Med lykti i hand · Garborg som diktar og tenkjar
Eskil Skjeldal, Gudleiv Bø og Norunn Askeland (red.) ARNE GARBORG var eit prisme for mange av dei intellektuelle og åndelege impulsane som trefte Noreg på 1880- og 90-talet. Dette gjer han til ein spennande forfattar, vanskeleg å putte i éin bås, og bidraget hans til kulturhistoria vår er større enn dei skjønnlitterære tekstane. Arven etter han har sider som har vore etter måten lite påakta: Ei av desse sidene er tenkjaren, Garborg «med lykti i hand», med tankar som skulle vise seg å byggje bru til framtida. «MED LYKTI I HAND» – GARBORG SOM DIKTAR OG TENKJAR kastar lys over både mennesket og forfattaren Arne Garborg.
Eskil Skjeldal, Gudleiv Bø og Norunn Askeland (red.)
ARNE GARBORG var eit prisme for mange av dei intellektuelle og åndelege
impulsane som trefte Noreg på 1880- og 90-talet. Dette gjer han til ein spennande
forfattar, vanskeleg å putte i éin bås, og bidraget hans til kulturhistoria vår er
større enn dei skjønnlitterære tekstane. Arven etter han har sider som har vore
etter måten lite påakta: Ei av desse sidene er tenkjaren, Garborg «med lykti i
hand», med tankar som skulle vise seg å byggje bru til framtida.
«MED LYKTI I HAND» – GARBORG SOM DIKTAR OG TENKJAR kastar lys over
både mennesket og forfattaren Arne Garborg.
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
ø | arne garborg <strong>og</strong> individualismen<br />
problematisere individualismen vidare ut gjennom forfattarskapen sin;<br />
jfr. Peer Gynts egoisme – eller dei visjonære, men omsynslause genia i<br />
dramatikken frå 1890-talet – Bygmester Solness, John Gabriel Borkman.<br />
Ibsen viser at individualismen skaper problem for forholdet mellom<br />
menneska: Korleis kan ein forsone individualisme på den eine sida <strong>og</strong><br />
kjærleik, lojalitet, moral på den andre? (Bø 2006.)<br />
Det er her Arne <strong>Garborg</strong> kjem inn. Også for han blir oppfatninga av<br />
kristendommen avgjørande for haldninga til individualismen. Mange<br />
kjenner bakgrunnen hans med den strengt pietistiske faren, <strong>som</strong> han gir<br />
eit portrett av i romanen Fred frå 1893. (Jfr. t. d. Tor Obrestads artikkel<br />
i denne boka.) <strong>Garborg</strong> fortel i eit langt sjølvbi<strong>og</strong>rafisk – <strong>og</strong> sjølvironisk<br />
– brev til Gerhard Gran frå 1896 at det første lesestoffet hans var<br />
«Bibelen, Bibelen, Bibelen, fra Perm til Perm, item Psalmer, Postiller etc.»<br />
(<strong>Garborg</strong> 1980, b. 12:153, note. Der<strong>som</strong> ikkje andre utgåver blir nemnde<br />
særskilt, gjeld alle tilvisingar til <strong>Garborg</strong> denne utgåva; eg viser bare til<br />
bind <strong>og</strong> sidetal.) Og det tok tid før han stod fram <strong>som</strong> den stride kyrkjekritikaren<br />
litteraturhistoriene skriv om. Då han først stod fram <strong>som</strong> skribent,<br />
var han ein heller konservativ kristen. I artikkelen «Nåde for illusjonerne!»<br />
frå 1872 ironiserer han – 21 år gammal – over spissborgarleg<br />
snusfornuft <strong>og</strong> konvensjonell besserwissen – <strong>og</strong> appellerer til lesaren om<br />
å gi rom for fantasi, abstrakte verdiar <strong>og</strong> personleg tru. (b. 10:24ff.) I det<br />
lange essayet om Ibsens dobbeltdrama Keiser <strong>og</strong> Gallilæer frå 1873<br />
kritiserer han Ibsen for hans evige tvil. Ibsen har «intet at give» fordi han<br />
«er selv kun en Søgende», ein «<strong>som</strong> altså ikke er istand til at omfatte <strong>og</strong><br />
tilegne sig n<strong>og</strong>et Bestemt i Overbevisning <strong>og</strong> Tro.» (<strong>Garborg</strong> 1874:6–7.)<br />
I artikkelen «Kondenseret Kristendom» frå 1876 avviser han at ein skulle<br />
kunne isolere tanken om nestekjærleik frå d<strong>og</strong>matikken: «(…) den kristelige<br />
næstekjærlighed [kan ikke] tænkes uden troens <strong>og</strong> åbenbaringens<br />
forudsætninger». (b. 10:104.) Og han var ein av dei <strong>som</strong> offentleg forsvarte<br />
Det akademiske kollegium då Universitetet i Kristiania i 1872<br />
nekta Georg Brandes å førelese der på grunn av dei kristendomsfiendtlege<br />
meiningane hans. (b. 10:105ff.)<br />
19
Change language