Med lykti i hand · Garborg som diktar og tenkjar

ø | arne garborg og individualismen
sjølvsagt vekkingskristendommen konservativ, og «Kierkegaard kunne
oppfattes som en talsmann for (…) det kompromissløse forsvaret av
troen mot vantroen, og som talsmann for troen som den enkeltes helt
personlige valg.» (Rasmussen 2002:197.)
Det er altså rimeleg grunn til å gå ut frå at når Garborg går til åtak på
Ibsen og Brand, så er noe av poenget også å råke dei heimlege vekkingsrørslene.
Og kanskje skimtar vi bak alt dette Alf Buestreng – son av ein fanatisk
kristen som var open for alle hugskott «frå Gud», men avstengd frå
familiemedlemmene og deira ønske og kjensler. Kanskje har den vaksne
forfattaren Arne Garborg, delvis på grunnlag av sine heilt personlege
erfaringar, no endeleg nådd fram til den urikkelege overtyding at både
Brand og Kierkegaard – og Eivind Garborg – i røynda kolporterte sjølvsuggesjon.
For han har sjølv vore det verjelause offeret for eit gudsforhold
der medmenneska anten var «støy» i gudsforholdet eller eit instrument
for alliansen mellom Gud og Hans sjølvskrivne representant i familien.
Vesle Aadne ’ans Eivind – som Arne Garborg «heitte» i barndommen
mellom sambygdingane – hadde sjølv vore den sonen som faren ikkje
kunne ta omsyn til.
Garborg og Nietzsche
så langt har vi følgt Arne Garborgs åtak på den Kierkegaardinspirerte
kristne individualismen – der individet realiserer det djupaste
i seg sjølv gjennom si kristne tru, og der det å tru var heilt og fullt opp
til den einskilde. Men Garborg var minst like fascinert av den klårt
antikristne individualismen som Friedrich Nietzsche representerte. Slik
tilfellet var med Ibsen, byrja det med stor entusiasme for Nietzsche frå
Garborg si side. Hausten 1890 skreiv han til Jonas Lie at han då las Nietzsche
og Tolstoj: «To giganter – Kristus og Antikristen, slaven og herren,
Asien og Europa; man kan næsten svimle. Det er Nietzsche som har min
sympathi.» (Her etter Thesen, b. iii:50.) Og i artikkelen sin om Tolstojs
23