Med lykti i hand · Garborg som diktar og tenkjar

ø | arne garborg og individualismen
Det kan sjå ut som om Garborg legg fram Nietzsche sine tankar for å
prøve dei, og langt på veg finn han å måtte avvise både det erkjenningsteoretiske
grunnlaget og det meir substansielle innhaldet i denne
filosofien. Det blir om lag som med Kierkegaard. Han avviser sjølvsuggesjon
som grunnlag både når Kierkegaard vel å sjå bort frå den objektive
sanninga for å tru på Gud, og når Nietzsche vel å sjå bort frå den
objektive sanninga – for å erklære at Gud er død – og når han i tillegg
avfeier all moral.
Likevel heldt Garborg fast ved eitt aspekt ved Nietzsche sine tankar.
Dette har utan tvil samanheng med at Garborg hadde eit skiftande og
vanskeleg sinn. Når vi les somme av tekstene hans, blir vi slått av
humoren og ironien. Og han må ha vore ein morosam og fengslande
mann i godt lag – skal ein dømme ut frå samtidige rapportar. Dette
skulle tyde på at han var ein mann med sjølvtillit og overskot. Men han
var også ofte langt nede, livstrøytt, oppgitt og depressiv. Og denne sida
ved Garborg har henta styrke hos Nietzsche; han har funne ny tru på det
eigne subjektet som kraftkjelde og autoritet når det galdt å gi sitt eige liv
meining:
Me kunde med andre ord ved vår skapande vilje (…) gjeva verdi den
meining ho ikkje hadde; skapa innhald i tilværet. Om livet er meiningslaust,
so lat os sjølve gjeva det meining (…) det som livet lova os,
det vil me halda for det. Det er eit manndomsord av den høgste adel
(…) hans spott yver dei livstrøytte, dei leie, dei som hatar og baktalar
livet og endå heng ved det, yver viljeløysa og kraftløysa, dette umannslege
som breier seg i denne tid, – det er ein spott so salt og so frisk som
havet, eit reint helsebad for slakke viljar og krøkte ryggjer (…)
(b. 10:106.)
Vi ser altså at jamvel om Garborg avviser mykje av den substansielle kjernen
hos både Kierkegaard og Nietzsche, så hentar han inspirasjon frå dei
båe. Kierkegaard appellerer til Garborg med sitt oppriktige alvor og med
27