29.04.2013 Views

Plan de Desenvolvemento da Agricultura Ecolóxica de Galicia

Plan de Desenvolvemento da Agricultura Ecolóxica de Galicia

Plan de Desenvolvemento da Agricultura Ecolóxica de Galicia

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong><br />

<strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong><br />

Galiza 2008-2013


Re<strong>da</strong>cción do documento<br />

Eido <strong>Galicia</strong>, S.L. – A Coruña<br />

• Alejandro Sánchez <strong>de</strong> Dios. Enxeñeiro agrónomo.<br />

• Miguel Fernán<strong>de</strong>z Pardo. Enxeñeiro agrónomo.<br />

• Moni Martínez García. Enxeñeira técnica agrícola.<br />

Revisión lingüística<br />

• Carme Pais Filgueira.<br />

• Antonia Vega.<br />

Grupo <strong>de</strong> traballo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural<br />

• Gonzalo Flores Calvete. Director xeral <strong>de</strong> Investigación, Tecnoloxía e Formación Agroforestal<br />

• Eliseo Miguélez Díaz. Subdirector xeral <strong>de</strong> Produción Agraria Sustentábel e Fomento Asociativo<br />

Dirección Xeral <strong>de</strong> Produción, Industrias e Cali<strong>da</strong><strong>de</strong> Agroalimentaria<br />

• Ricardo Rivas Barros. Subdirector xeral <strong>de</strong> Industrias e Cali<strong>da</strong><strong>de</strong> Agroalimentaria. Dirección Xeral<br />

<strong>de</strong> Produción, Industrias e Cali<strong>da</strong><strong>de</strong> Agroalimentaria<br />

• José Manuel Fernán<strong>de</strong>z Castro. Xefe <strong>de</strong> Área do Servizo <strong>de</strong> Control <strong>da</strong> Cali<strong>da</strong><strong>de</strong> Agroalimentaria e<br />

Industrias. Delegación Provincial <strong>de</strong> Pontevedra<br />

Coordinación<br />

• Xosé Ramón Vázquez Carreira. Xefe <strong>de</strong> Servizo <strong>de</strong> Coordinación <strong>de</strong> Programas. Dirección Xeral <strong>de</strong><br />

Produción, Industrias e Cali<strong>da</strong><strong>de</strong> Agroalimentaria<br />

A CMR agra<strong>de</strong>ce a importante colaboración <strong>de</strong> Xan Pouliquen (Xestión Agropecuaria e Natureza, S.L).<br />

Así mesmo, agra<strong>de</strong>ce as achega<strong>da</strong>s <strong>de</strong> numerosas persoas e organizacións do sector na fase <strong>de</strong> discusión<br />

pública do borrador <strong>de</strong>ste <strong>Plan</strong>, e moi especialmente as <strong>de</strong> Xan Neira Seijo (Escola Politécnica Superior.<br />

Universi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> Santiago) e <strong>de</strong> Ernesto Sánchez Salgado (Director técnico do CRAEGA), que serviron para<br />

enriquecer e mellorar a versión final <strong>de</strong>ste documento.<br />

Edita: La Nuestra Comunicación Publicitaria S.L.<br />

Maqueta: Singulart Comunicación Visual<br />

Impresión: Gráficas Anduriña<br />

ISBN: 978-84-453-4736-2<br />

Depósito Legal: PO 112-2009


<strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza 2008-2013


Galiza contou ata hai unhas déca<strong>da</strong>s cun sistema <strong>de</strong> produción tradicional<br />

que, aín<strong>da</strong> que non posuía a etiqueta <strong>de</strong> ecolóxico, tiña to<strong>da</strong>s<br />

as súas características. Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> dispoñemos dun sistema público<br />

<strong>de</strong> certificación para a agricultura ecolóxica a través do CRAEGA,<br />

como único organismo encargado <strong>da</strong> certificación e control <strong>da</strong> produción<br />

ecolóxica no noso territorio, a<strong>de</strong>mais <strong>da</strong> <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> <strong>de</strong>nominación<br />

xenérica <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong>, a aplicación do seu regulamento,<br />

a vixilancia do seu cumprimento, así como o fomento e control <strong>da</strong><br />

cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos seus produtos amparados. O consello regulador está a<br />

facer un proceso <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación do seu regulamento ao novo marco<br />

legal e constitúese, tal e como se <strong>de</strong>fine no artigo 12 <strong>da</strong> Lei 2/2005 <strong>de</strong><br />

promoción e <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> agroalimentaria galega, como unha<br />

corporación <strong>de</strong> <strong>de</strong>reito público con personali<strong>da</strong><strong>de</strong> xurídica propia, autonomía<br />

económica e plena capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> para cumprir os seus fins. Este<br />

paso adiante vai servir sen dúbi<strong>da</strong> para unha mellora no <strong>de</strong>senvolvemento<br />

do sector e na procura dos seus obxectivos.<br />

O <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza<br />

busca aplicar medi<strong>da</strong>s para o fomento <strong>da</strong> produción e o afortalamento<br />

<strong>da</strong> súa transformación e comercialización no noso País, a<strong>de</strong>mais<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>señar estratexias <strong>de</strong> mellora do coñecemento, formación e a<br />

investigación, e tamén <strong>de</strong> promoción e procura <strong>de</strong> novos mercados.<br />

Algunhas <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s que se aplican consisten no apoio aos mozos<br />

produtores, na mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas ou na implantación<br />

<strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento e <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

nas explotacións. Para este programa, contamos cun orzamento <strong>de</strong><br />

39,4 millóns <strong>de</strong> euros para o período 2008-2013, co obxectivo <strong>de</strong> asentar<br />

as bases dunha produción ecolóxica diversifica<strong>da</strong> na que temos unhas<br />

potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong>s que é preciso <strong>de</strong>senvolver para que poi<strong>da</strong> competir<br />

en igual<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> condicións e cos seus propios medios nun mercado<br />

ca<strong>da</strong> vez máis globalizado e esixente.<br />

Aín<strong>da</strong> que o nacemento <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en Galiza é recente,<br />

en pouco máis dunha déca<strong>da</strong> este tipo <strong>de</strong> producións fóronse asentando<br />

paseniño no noso País, ante novas fórmulas <strong>de</strong> consumo ca<strong>da</strong>


vez máis presentes <strong>de</strong>bido á crecente conciencia social sobre ecoloxía<br />

e respecto ao medio, tamén no ámbito agroalimentario, e á crecente<br />

<strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> sans e naturais. A súa evolución<br />

nos últimos anos foi consi<strong>de</strong>rábel ao incrementárense nun 387% as<br />

hectáreas <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s á produción ecolóxica. A superficie inscrita en<br />

agricultura ecolóxica en Galiza é <strong>de</strong> algo máis <strong>de</strong> 9.600 ha, con máis<br />

<strong>de</strong> 450 enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras (preto <strong>de</strong> 400 explotacións e 60 transformadores).<br />

A posta en marcha <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais convertéronse nun<br />

punto <strong>de</strong> inflexión importante no <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica. Así, Galiza pasou <strong>da</strong> recolección <strong>de</strong> mazás para sidra e castañas<br />

ecolóxicas a producir unha varie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> alimentos <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

–carne e leite <strong>de</strong> vacún, froitas e hortalizas, aves– que hoxe son etiquetados<br />

baixo o selo distintivo do CRAEGA e que gozan dun aprecio<br />

no mercado que elixe sabores do País e se preocupa pola seguri<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

alimentaria e as producións certifica<strong>da</strong>s.<br />

A produción ecolóxica é unha <strong>da</strong>s opcións concor<strong>da</strong>ntes coas directrices<br />

<strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> nova PAC e dos seus instrumentos <strong>de</strong> xestión. A<strong>de</strong>mais,<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> a Consellaría do Medio Rural impulsamos o Contrato <strong>de</strong><br />

Explotación Sustentábel, para fomentar mo<strong>de</strong>los que, máis alá <strong>de</strong> formar<br />

parte dunha liña <strong>de</strong> axu<strong>da</strong>s específica, se configuren para favorecer<br />

o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> produción sustentábeis en<br />

termos económicos e ambientais, que potencien os alimentos sans e<br />

<strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> e que contribúan a fixar poboación no rural.<br />

A capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> innovación do sector agrario e, en concreto, <strong>da</strong> produción<br />

ecolóxica, precisan agora <strong>de</strong> novos retos e <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>los <strong>de</strong> xestión<br />

plasmados no <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong><br />

<strong>de</strong> Galiza, que serán protagonizados por mulleres e homes que cren<br />

no noso medio rural e que teñen garantía <strong>de</strong> futuro no noso País.<br />

Alfredo Suárez Canal<br />

Conselleiro do Medio Rural


<strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza 2008-2013


Parte primeira: caracterización e diagnose 11<br />

Introdución 13<br />

Xenerali<strong>da</strong><strong>de</strong>s 17<br />

Concepto e ámbito <strong>de</strong> aplicación 17<br />

Metodoloxía 20<br />

As fontes estatísticas e <strong>de</strong> información 22<br />

Contexto internacional 25<br />

Superficie e número <strong>de</strong> explotacións 25<br />

Contexto mundial 25<br />

Contexto europeo 27<br />

Mercado e consumo 31<br />

Contexto do Estado 35<br />

Superficies e explotacións 35<br />

Principais orientacións produtivas 39<br />

Orientacións agrícolas 39<br />

Orientacións gan<strong>de</strong>iras 40<br />

Transformación industrial 41<br />

A agricultura ecolóxica en Galiza 45<br />

As cifras <strong>da</strong> produción ecolóxica galega 45<br />

Peso relativo 45<br />

Distribución provincial e relación coa SAU 46<br />

Distribución por orientacións principais 48<br />

Evolución temporal <strong>da</strong> produción ecolóxica galega 50<br />

Datos económicos <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> 52<br />

Caracterización <strong>da</strong>s orientacións produtivas 56<br />

Consi<strong>de</strong>racións xerais 56<br />

Descrición <strong>da</strong>s principais orientacións produtivas 58<br />

Orientacións agrícolas 58<br />

Pastos, pra<strong>de</strong>iras e forraxes 58<br />

Bosque e recolleita silvestre: castaña e mazá 58<br />

7


8<br />

Froiteiras 62<br />

Hortalizas e tubérculos 62<br />

Viña 64<br />

Outras producións agrícolas 65<br />

Orientacións gan<strong>de</strong>iras 66<br />

Vacún <strong>de</strong> carne 66<br />

Vacún <strong>de</strong> leite 68<br />

Avicultura 70<br />

Apicultura 72<br />

Outras producións gan<strong>de</strong>iras 73<br />

O sector <strong>da</strong> transformación 74<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> froitos secos 75<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas 76<br />

A<strong>de</strong>gas 76<br />

Industrias cárnicas 76<br />

Industrias lácteas 77<br />

Fabricación <strong>de</strong> alimentos para o gando 78<br />

Outras industrias 78<br />

A comercialización e o consumo 79<br />

Canles <strong>de</strong> comercialización 79<br />

Consumo 80<br />

Competencia con outros sistemas <strong>de</strong> produción 81<br />

Control, certificación e cali<strong>da</strong><strong>de</strong> 83<br />

Os sistemas <strong>de</strong> certificación 83<br />

A i<strong>de</strong>ntificación <strong>da</strong> produción. Logotipos <strong>de</strong> produción ecolóxica 85<br />

As importacións <strong>de</strong> produtos ecolóxicos <strong>de</strong> países terceiros 87<br />

O papel do CRAEGA 88<br />

A nova norma europea <strong>de</strong> produción ecolóxica 93<br />

Antece<strong>de</strong>ntes á reforma: o plan <strong>de</strong> acción europeo en materia<br />

<strong>de</strong> alimentación e agricultura ecolóxica <strong>de</strong> 2004 93<br />

O novo regulamento sobre produción ecolóxica 98


A produción ecolóxica e o seu contorno 101<br />

Os condicionantes xenéricos <strong>da</strong> agricultura galega 101<br />

A inci<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong> agricultura ecolóxica na protección do medio 102<br />

<strong>Agricultura</strong> ecolóxica e loita contra o lume 102<br />

A xestión sustentábel dos espazos naturais 103<br />

<strong>Agricultura</strong> ecolóxica e cali<strong>da</strong><strong>de</strong> hídrica 104<br />

Os instrumentos <strong>de</strong> axu<strong>da</strong> 104<br />

Diagnose basea<strong>da</strong> na análise DAFO 111<br />

Introdución 111<br />

Análise DAFO do sector <strong>da</strong> produción ecolóxica 113<br />

Oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s 119<br />

Ameazas 122<br />

Fortalezas 125<br />

Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s 128<br />

Parte segun<strong>da</strong>: eixes, obxectivos e medi<strong>da</strong>s 137<br />

Obxectivo final e obxectivos intermedios 139<br />

Eixes e medi<strong>da</strong>s 143<br />

Estruturación do <strong>Plan</strong> 143<br />

Descrición dos eixes e medi<strong>da</strong>s 145<br />

Orzamento do <strong>Plan</strong> 161<br />

Avaliación e seguimento 169<br />

Parámetros <strong>de</strong> avaliación 169<br />

Comisión <strong>de</strong> avaliación e seguimento 170<br />

Parte terceira: <strong>de</strong>scrición <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s 173<br />

9


Parte Primeira: caracterización e diagnose<br />

11


IntRoduCIón<br />

A produción ecolóxica galega ten a oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolver as súas potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong>s nun momento no<br />

que os po<strong>de</strong>res públicos europeos semellan ser capaces, sequera parcialmente, <strong>de</strong> visualizar o papel que as<br />

mulleres e homes do rural xogan no mantemento e preservación dun medio do que se beneficia o conxunto<br />

<strong>da</strong> poboación. Así, as directrices <strong>da</strong> Política Agraria Común avanzan no sentido <strong>de</strong> consi<strong>de</strong>raren o fomento<br />

produtivo como intimamente ligado ao <strong>de</strong>senvolvemento sustentábel e ao respecto a un medio ameazado,<br />

integrando as medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural conxuntamente coas <strong>de</strong> sostén aos prezos e mercados.<br />

Esta filosofía concrétase a nivel regulamentario na articulación dun conxunto <strong>de</strong> instrumentos que comezan<br />

co Regulamento (CE) 1698/2005 e as directrices estratéxicas comunitarias <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural, <strong>da</strong>s que<br />

xor<strong>de</strong> o Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural (PDR) <strong>de</strong> Galiza, que constitúe un banzo máis á hora <strong>da</strong> a<strong>da</strong>ptación<br />

ao noso país dos instrumentos que van <strong>de</strong>finir esas políticas agrarias.<br />

O <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza, que ten suposto un gran<strong>de</strong> esforzo <strong>de</strong> coordinación<br />

e participación do conxunto do sector, nace como consecuencia do PDR, articulando, <strong>de</strong>finindo e<br />

orzamentando un gran feixe <strong>de</strong> liñas estratéxicas que permitirán planificar eficazmente os recursos dos que<br />

se dispón, cun obxectivo final: un sector ecolóxico capaz <strong>de</strong> competir, en igual<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> condicións e cos seus<br />

propios medios, nun mercado ca<strong>da</strong> vez máis globalizado e esixente.<br />

Por outra ban<strong>da</strong>, se queremos acertar no enfoque estratéxico cómpre facérmonos unha reflexión: a agricultura<br />

ecolóxica é certamente un sistema produtivo per se, pero tamén é moito máis. Presenta trazos moi<br />

diferenciados, tanto no referente á actitu<strong>de</strong> vital e a motivación <strong>de</strong> gran parte do sector produtor e técnico<br />

como no que ten que ver co perfil <strong>da</strong>s persoas consumidoras. Contén en si mesma unha forte imbricación co<br />

que supón a relación terra/agricultura, moi diferente <strong>da</strong> relación custo/beneficio que regula certos modos<br />

<strong>de</strong> produción máis industrializados. Está subsumi<strong>da</strong> ca<strong>da</strong> vez máis no papel <strong>da</strong> produción agraria como<br />

elemento <strong>de</strong> sostemento <strong>da</strong> poboación rural, o seu modo <strong>de</strong> vi<strong>da</strong> e o contorno on<strong>de</strong> se <strong>de</strong>senvolve. Por to<strong>da</strong>s<br />

estas razóns, e moitas máis que se <strong>de</strong>spren<strong>de</strong>n do expresado ao longo do documento, resultaría ineficaz e<br />

mesmo absurdo estabelecermos unha metodoloxía clásica <strong>de</strong> enfoque directo ao produto/negocio, <strong>de</strong>scoi<strong>da</strong>ndo<br />

aspectos ás veces intanxíbeis pero tan reais como poi<strong>da</strong> ser a análise dos medios <strong>de</strong> produción.<br />

No entanto, a tentación contraria resulta igualmente perigosa: esquecer que a agricultura ecolóxica comparte<br />

espazo cos outros tipos <strong>de</strong> produción nun sistema económico ao tempo pechado e globalizado, que ou ten<br />

vocación comercial ou non po<strong>de</strong>rá existir, e que estamos inmersos nun contorno social, político e administrativo<br />

que comporta un estreito marco legal <strong>de</strong> referencia –o contexto normativo <strong>de</strong>rivado <strong>da</strong> PAC, a lexislación<br />

sobre seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria ou as propias normas técnicas sectoriais son tres exemplos concluíntes–<br />

po<strong>de</strong>ría <strong>da</strong>r como resultado unha formulación estratéxica irreal e, por en<strong>de</strong>, inaplicábel.<br />

13


14<br />

Do acerto no equilibrio entre esas dúas posicións vai <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>r en boa medi<strong>da</strong> o éxito futuro <strong>da</strong>s estratexias<br />

<strong>de</strong>fini<strong>da</strong>s no <strong>Plan</strong>.<br />

Por último, cómpre adiantar que a re<strong>da</strong>cción do documento está estrutura<strong>da</strong> ao modo clásico <strong>de</strong>stes instrumentos<br />

<strong>de</strong> planificación:<br />

• A Primeira parte está <strong>de</strong>dica<strong>da</strong> á <strong>de</strong>scrición -o máis realista posíbel- <strong>da</strong> situación <strong>de</strong> parti<strong>da</strong>, a i<strong>de</strong>ntificación<br />

<strong>da</strong>s potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong>s e os problemas e a diagnose do sector.<br />

• A Segun<strong>da</strong> parte estabelece os obxectivos finais do planeamento e os obxectivos intermedios necesarios<br />

para a súa consecución.<br />

• A terceira parte concreta as medi<strong>da</strong>s que se van a executar e a súa concreción orzamentaria e temporal.


XeneRAlIdA<strong>de</strong>S<br />

Concepto e ámbito <strong>de</strong> aplicación<br />

Ao falarmos <strong>de</strong> agricultura ecolóxica, po<strong>de</strong>mos utilizar unhas cantas <strong>de</strong>finicións bastante concor<strong>da</strong>ntes.<br />

Así, o Co<strong>de</strong>x Alimentarius FAO/OMS <strong>de</strong>fínea como “Un sistema global <strong>de</strong> xestión <strong>da</strong> produción que<br />

favorece a saú<strong>de</strong> dos agroecosistemas, incluí<strong>da</strong> a biodiversi<strong>da</strong><strong>de</strong>, os ciclos ecolóxicos e a activi<strong>da</strong><strong>de</strong> biolóxica<br />

dos solos. Favorece as prácticas <strong>de</strong> xestión con preferencia aos factores <strong>de</strong> produción <strong>de</strong> orixe exterior,<br />

tendo en conta o feito <strong>de</strong> que os sistemas locais <strong>de</strong>ben a<strong>da</strong>ptarse ás condicións rexionais. Den<strong>de</strong> este punto<br />

<strong>de</strong> vista, utilízanse métodos culturais, ecolóxicos e mecánicos, na medi<strong>da</strong> do posíbel, preferibelmente aos<br />

produtos <strong>de</strong> síntese, para exercer to<strong>da</strong>s as funcións específicas do sistema”.<br />

A Fe<strong>de</strong>ración Internacional <strong>de</strong> Movementos <strong>de</strong> <strong>Agricultura</strong> ecolóxica (IFoAM) coordina a re<strong>de</strong><br />

mundial <strong>de</strong> movementos <strong>de</strong> agricultura ecolóxica e <strong>de</strong>fine a produción ecolóxica como aquela que respon<strong>de</strong><br />

a un conxunto <strong>de</strong> 17 principios, que son:<br />

1. Producir alimentos <strong>de</strong> eleva<strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> nutritiva en canti<strong>da</strong><strong>de</strong> suficiente.<br />

2. Interactuar construtivamente e potenciando a vi<strong>da</strong> cos sistemas e ciclos naturais.<br />

3. Fomentar e intensificar os ciclos biolóxicos <strong>de</strong>ntro do sistema agrario, que compren<strong>de</strong> os<br />

microorganismos, a flora e fauna do solo, as plantas e os animais.<br />

4. Manter e incrementar a fertili<strong>da</strong><strong>de</strong> dos solos a longo prazo.<br />

5. Promover o uso asisado e o coi<strong>da</strong>do axeitado <strong>da</strong> auga, os recursos acuáticos e a vi<strong>da</strong> que<br />

sosteñen.<br />

6. Axu<strong>da</strong>r na conservación do solo e auga.<br />

7. Empregar, na medi<strong>da</strong> do posíbel, recursos renovábeis en sistemas agrarios organizados localmente.<br />

8. Traballar, na medi<strong>da</strong> do posíbel, <strong>de</strong>ntro dun sistema pechado con respecto á materia orgánica<br />

e os nutrientes minerais.<br />

9. Traballar, na medi<strong>da</strong> do posíbel, con materiais e substancias que poi<strong>da</strong>n ser reutilizados ou<br />

reciclados, tanto na leira como noutro lugar.<br />

10. Proporcionar ao gando condicións <strong>de</strong> vi<strong>da</strong> que lle permitan <strong>de</strong>senvolver as funcións básicas do<br />

seu comportamento innato.<br />

11. Minimizar to<strong>da</strong>s as formas <strong>de</strong> contaminación que poi<strong>da</strong>n ser produci<strong>da</strong>s polas prácticas agrícolas.<br />

12. Manter a diversi<strong>da</strong><strong>de</strong> xenética do sistema agrícola e do seu contorno, incluíndo a protección<br />

dos hábitats <strong>de</strong> plantas e animais silvestres.<br />

13. Permitir que todos os involucrados na produción agrícola e transformación ecolóxica leven<br />

17


18<br />

unha vi<strong>da</strong> acor<strong>de</strong> coa Declaración dos Dereitos Humanos <strong>da</strong> ONU, que poi<strong>da</strong>n cubrir as súas<br />

necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s básicas, obter ingresos a<strong>de</strong>cuados e satisfacción polo seu traballo, incluíndo un<br />

contorno laboral seguro.<br />

14. Ter en conta o amplo impacto social e ecolóxico dos sistemas agrarios.<br />

15. Que os produtos non alimentarios se obteñan a partir <strong>de</strong> recursos renovábeis e que sexan<br />

completamente bio<strong>de</strong>gradábeis.<br />

16. Promover que as organizacións <strong>de</strong> agricultura ecolóxica funcionen <strong>de</strong> acordo a liñas <strong>de</strong>mocráticas<br />

e o principio <strong>da</strong> división <strong>de</strong> po<strong>de</strong>res.<br />

17. Progresar cara unha ca<strong>de</strong>a <strong>de</strong> produción<br />

Por outra ban<strong>da</strong>, atopámonos cunha <strong>de</strong>finición <strong>de</strong> agricultura ecolóxica formula<strong>da</strong> en base ao marco legal<br />

no que nos <strong>de</strong>senvolvemos: o Regulamento (Ce) 2092/91 –que é, por outra parte, unha normativa con<br />

especial referencia á etiquetaxe e ao control– esten<strong>de</strong> o seu ámbito <strong>de</strong> aplicación (e, polo tanto, o ámbito<br />

que abrangue ao que a lexislación europea estabelece como ecolóxico) a aqueles produtos transformados<br />

e non transformados con principios <strong>de</strong> produción e normas específicas <strong>de</strong> control incluídos nos anexos I e II<br />

do regulamento.<br />

Finalmente, o Regulamento (Ce) 834/2007, que será o novo marco legal <strong>de</strong> referencia a partir do 1 <strong>de</strong><br />

xaneiro <strong>de</strong> 2009, <strong>de</strong>fine a produción ecolóxica como “o uso <strong>de</strong> métodos <strong>de</strong> produción conformes as normas<br />

estabeleci<strong>da</strong>s no presente regulamento en to<strong>da</strong>s as etapas <strong>da</strong> produción, preparación e distribución”.<br />

Para os efectos <strong>de</strong>ste <strong>Plan</strong>, <strong>da</strong>do o seu carácter <strong>de</strong> instrumento <strong>de</strong> xestión e planificación inscrito nun marco<br />

normativo concreto, enten<strong>de</strong>rase funcionalmente como agricultura ecolóxica a que aplica sistemas<br />

produtivos incluídos nas <strong>de</strong>finicións regulamentarias, pero sen per<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vista, na súa filosofía, os<br />

conceptos expresados nas dúas primeiras <strong>de</strong>finicións 1 .<br />

No tocante ao marco temporal <strong>de</strong> aplicación, todo o edificio <strong>de</strong> planificación referido á Política Agrícola<br />

Común estabelece un horizonte permanente para o período 2007–2013, polo que ese <strong>de</strong>bería ser o aplicado<br />

para o <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza.<br />

1 . Cabería aquí discutir se <strong>de</strong>be ser obxecto do <strong>Plan</strong> a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción incluí<strong>da</strong> nos sistemas admitidos regulamentariamente como ecolóxicos ou<br />

soamente a produción certifica<strong>da</strong>. Enten<strong>de</strong>mos que habería máis ben que falar <strong>de</strong> produción CERTIFICÁBEL, isto é, aquela produción que, utilizando os<br />

sistemas admitidos polo regulamento europeo, é controla<strong>da</strong> polo órgano oficial <strong>de</strong> certificación e control, in<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntemente <strong>de</strong> que sexa comercializa<strong>da</strong><br />

lucindo o logotipo ecolóxico. Esta é, na nosa opinión, a única maneira <strong>de</strong> incluír no <strong>Plan</strong> unha gran canti<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción que, por cuestións <strong>de</strong> inexistencia<br />

<strong>de</strong> canles comerciais ou por problemas regulamentarios –caso do xénero comercializado a granel– opta por ser vendi<strong>da</strong> á marxe <strong>da</strong> etiquetaxe ecolóxica.


No entanto, o <strong>Plan</strong> ten un carácter <strong>de</strong> instrumento <strong>de</strong>rivado do Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural (PDR)<br />

<strong>de</strong> Galiza, e aproveita moitas <strong>da</strong>s súas liñas <strong>de</strong> actuación. A <strong>da</strong>ta <strong>de</strong> aprobación comunitaria do PDRG foi<br />

o 15 <strong>de</strong> febreiro <strong>de</strong> 2008, o que, a<strong>de</strong>mais <strong>de</strong> explicar en parte que a posta en marcha do PDAE tivera que<br />

agar<strong>da</strong>r ata este momento, fai que o horizonte temporal <strong>de</strong> aplicación sexa no noso caso o período 2008 -<br />

2013.<br />

19


20<br />

Metodoloxía<br />

A re<strong>da</strong>cción do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza foi realizado seguindo as directrices<br />

que aparecen recolli<strong>da</strong>s no esquema metodolóxico que se achega.<br />

enquisa a<br />

produtores/as<br />

fontes <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos<br />

documentais<br />

SECTORES<br />

produtor industrial Craega<br />

comercial administración<br />

entrevistas<br />

sectoriais<br />

CARACTERIZACIÓN<br />

SECTORIAL<br />

consultas na fase<br />

<strong>de</strong> caracterización<br />

Gráfico 1: Esquema metodolóxico <strong>da</strong> elaboración do <strong>Plan</strong>.<br />

análise<br />

DAFO<br />

FONTES DE FINANCIAMENTO<br />

outras fontes<br />

públicas<br />

PDR <strong>de</strong><br />

Galiza<br />

matriz<br />

DAFO<br />

fontes<br />

priva<strong>da</strong>s<br />

Consellaría do<br />

Medio Rural<br />

<strong>de</strong>seño <strong>da</strong>s<br />

medi<strong>da</strong>s<br />

obxectivos intermedios<br />

(6 eixes–14 subeixes)<br />

obxectivo final<br />

Publicación<br />

web<br />

alegacións<br />

<strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong><br />

<strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong><br />

<strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza<br />

A característica <strong>de</strong>finitoria <strong>da</strong> construción do <strong>Plan</strong> é a súa elaboración participativa. A análise situacional,<br />

a diagnose e as propostas <strong>de</strong> mellora <strong>de</strong>ben partir fun<strong>da</strong>mentalmente do propio sector, como gran<br />

coñecedor dos seus problemas e expectativas. O método <strong>de</strong> elección <strong>da</strong>s persoas e colectivos consultados<br />

respon<strong>de</strong>u a criterios <strong>de</strong> plurali<strong>da</strong><strong>de</strong>: foi consulta<strong>da</strong> a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> do sector produtor mediante unha enquisa,<br />

os sindicatos agrarios, os grupos ecoloxistas, as asociacións <strong>de</strong> produtores e <strong>de</strong> industrias <strong>de</strong> transformación,<br />

o Consello Regulador <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>, os organismos <strong>da</strong> Administración relacionados<br />

coa produción ecolóxica, a comercialización, a cali<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria, a formación e a investigación e diversas<br />

persoas expertas a título individual.


No esquema anterior represéntanse con frechas <strong>de</strong> cor ver<strong>de</strong> as diferentes etapas <strong>de</strong> consulta e discusión<br />

leva<strong>da</strong>s a cabo ao longo <strong>da</strong> re<strong>da</strong>cción. De acordo co alí reflectido, a participación do sector concrétase nos<br />

elementos seguintes:<br />

1. enquisa aos produtores. Foi leva<strong>da</strong> a cabo unha enquisa a 357 produtores, cun total <strong>de</strong> 151 respostas,<br />

isto é, un 45,1% 2 . A enquisa contaba cun total <strong>de</strong> 21 preguntas sobre caracterización <strong>da</strong>s explotacións,<br />

percepción dos problemas e actitu<strong>de</strong> fronte ao futuro. As respostas <strong>de</strong> maior interese aparecen espalla<strong>da</strong>s<br />

ao longo dos diferentes apartados e amósanse en cursiva, co fin <strong>de</strong> diferencialas dos <strong>da</strong>tos <strong>de</strong><br />

carácter obxectivo.<br />

2. entrevistas sectoriais. Foron realiza<strong>da</strong>s entrevistas en grupo aos axentes antes mencionados co fin<br />

<strong>de</strong> recoller <strong>da</strong>tos e opinións <strong>de</strong> interese para a caracterización.<br />

3. Consultas na fase <strong>de</strong> <strong>de</strong>finición <strong>da</strong> caracterización. Todo o proceso <strong>de</strong> re<strong>da</strong>cción foi sometido a<br />

un proceso continuo <strong>de</strong> consultas e vali<strong>da</strong>ción dos diferentes apartados, construíndo así un sistema<br />

retroalimentado que achegou unha gran riqueza <strong>de</strong> matices ao documento 3 .<br />

4. exposición pública e presentación <strong>de</strong> alegacións. Unha vez rematado o primeiro dos borradores,<br />

foi sometido a consulta na páxina web <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural por un prazo <strong>de</strong> 4 semanas co<br />

fin <strong>de</strong> recibir alegacións e propostas <strong>de</strong> mellora. Foron recibi<strong>da</strong>s un total <strong>de</strong> 23 alegacións, moitas <strong>da</strong>s<br />

cales pasaron a formar parte do presente documento 4 .<br />

Agora ben, o labor non remata coa aprobación do <strong>Plan</strong>. Cara á consecución dos obxectivos finais, tan importante<br />

como o acerto na <strong>de</strong>finición <strong>da</strong> estratexia global é a posta en práctica <strong>de</strong> sistemas fiábeis <strong>de</strong> verificación,<br />

seguimento e avaliación, para ir comprobando, durante o período <strong>de</strong> vixencia, o cumprimento<br />

dos diferentes obxectivos intermedios e, en caso necesario, propoñendo actuacións <strong>de</strong> mellora continua.<br />

Con este obxectivo, o último apartado do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong>fine o Sistema <strong>de</strong> Avaliación e Seguimento do <strong>Plan</strong>, a<br />

súa composición e os seus mecanismos <strong>de</strong> actuación.<br />

2 . O número total <strong>de</strong> respostas representa un erro inferior ao 5% sobre un nivel <strong>de</strong> confianza <strong>da</strong> enquisa superior ao 95%. Isto significa que os resultados<br />

obtidos po<strong>de</strong>n consi<strong>de</strong>rarse como satisfactorios en termos estatísticos. No entanto, o nivel <strong>de</strong> erro ascen<strong>de</strong> significativamente ao aten<strong>de</strong>rmos ao grao <strong>de</strong><br />

respostas dos diferentes subsectores, especialmente nos grupos minoritarios <strong>da</strong> produción, o que fai que os resultados, na súa vertente específica, <strong>de</strong>ban<br />

ser tidos en conta só con carácter orientativo.<br />

3 . Os autores aproveitan aquí a oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> mostrar o maior dos agra<strong>de</strong>cementos á gran canti<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> persoas que investiron neste proceso moito máis<br />

tempo e esforzos do que sería razoábel pedir.<br />

4 . Á hora <strong>da</strong> re<strong>da</strong>cción <strong>de</strong>ste novo borrador fica pen<strong>de</strong>nte un novo proceso <strong>de</strong> consulta pública e presentación <strong>de</strong> alegacións que terán <strong>de</strong> novo a oportu-<br />

ni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> seren incorpora<strong>da</strong>s ao documento.<br />

21


22<br />

As fontes estatísticas e <strong>de</strong> información<br />

Antes <strong>de</strong> abor<strong>da</strong>rmos a análise <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos correspon<strong>de</strong>ntes á produción ecolóxica nos diferentes niveis<br />

(mundial, europeo, español e galego), convén facer unha serie <strong>de</strong> consi<strong>de</strong>racións relativas á cali<strong>da</strong><strong>de</strong> e<br />

ao nivel <strong>de</strong> precisión <strong>da</strong>s fontes estatísticas e <strong>de</strong> información dispoñíbeis.<br />

1. non todos os países posúen sistemas <strong>de</strong> certificación e control equiparábeis aos dos <strong>de</strong> maior<br />

tradición produtiva. Así, por exemplo, algúns países do continente africano certifican unicamente a<br />

produción <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> á exportación, e mesmo moitos <strong>de</strong>les non posúen sistemas <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos<br />

para a produción ecolóxica 5<br />

2. Dentro <strong>da</strong> superficie inscrita como ecolóxica conviven dúas tipoloxías: por unha ban<strong>da</strong>, as correspon<strong>de</strong>ntes<br />

a áreas <strong>de</strong> baixa produtivi<strong>da</strong><strong>de</strong>, sen cultivar ou con cultivos <strong>de</strong> baixa rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

(bosques, aproveitamentos silvestres ou silvopastorais, pastoreo en matos...), nas que a inscrición como<br />

produción ecolóxica non ten suposto apenas ningunha modificación no manexo, e que xeralmente<br />

coinci<strong>de</strong>n con amplas extensións <strong>de</strong> terreos. Pola outra, as terras <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s a cultivos con maiores<br />

necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> intensificación produtiva en man <strong>de</strong> obra ou en medios <strong>de</strong> produción, on<strong>de</strong> houbo que<br />

sufrir un proceso <strong>de</strong> reconversión que supuxo modificación <strong>da</strong>s prácticas culturais, nas que xeralmente<br />

se atopan producións <strong>de</strong> maior valor engadido, e que pola súa propia natureza non son <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong>s<br />

en gran<strong>de</strong>s superficies. Se á hora <strong>de</strong> consi<strong>de</strong>rarmos o peso <strong>da</strong> produción ecolóxica dun <strong>de</strong>terminado<br />

país ou área xeográfica o criterio <strong>de</strong> análise é a superficie inscrita, sen ter en conta o tipo <strong>de</strong><br />

aproveitamento, o valor real aparece <strong>de</strong>turpado. Velaí o caso <strong>de</strong> Australia: cun 40% <strong>da</strong> superficie<br />

mundial e un 97% <strong>da</strong> súa superficie ecolóxica <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> ao pastoreo, o valor <strong>da</strong> súa produción era en<br />

2003 inferior ao 1% do total mundial.<br />

3. A inexistencia dun mo<strong>de</strong>lo sistemático <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> e tratamento estatístico <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos non<br />

afecta exclusivamente os países emerxentes: a propia unión europea é consciente <strong>da</strong>s súas limitacións<br />

neste eido. Así, no “<strong>Plan</strong> <strong>de</strong> acción europeo en materia <strong>de</strong> alimentación e agricultura ecolóxica” <strong>de</strong><br />

2004, e <strong>de</strong>ntro <strong>da</strong>s 21 actuacións básicas alí recolli<strong>da</strong>s, a actuación nº 3 postula mellorar a recolli<strong>da</strong><br />

<strong>de</strong> <strong>da</strong>tos estatísticos concernentes á produción e ao comercio dos produtos ecolóxicos 6 . Como consecuencia,<br />

o novo Regulamento (CE) 834/2007 estabelece ese mesmo principio no seu Consi<strong>de</strong>rando 36<br />

e no seu artigo 36.<br />

5 . Van Elzakker et al. en Organic farmer in Africa. The world of organic agriculture. Statistics and emerging trends 2007. IFOAM<br />

6 . <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> acción europeo en materia <strong>de</strong> alimentación e agricultura ecolóxica. Documento <strong>de</strong> traballo dos servizos <strong>da</strong> Comisión. 2004.


4. Esta carencia <strong>de</strong> ferramentas estatísticas convértese en dramática á hora <strong>de</strong> achegármonos á análise<br />

do comercio internacional: abon<strong>da</strong> con dicir que non existe un código arancelario específico para os<br />

produtos ecolóxicos, polo que os <strong>da</strong>tos referidos aos movementos comerciais son, no mellor dos casos,<br />

estimativos.<br />

5. Da ausencia <strong>de</strong> información precisa sobre importacións e exportacións, e <strong>da</strong> case inexistente sobre<br />

comercio entre comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas, <strong>de</strong>rívase a imposibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> obtermos información<br />

obxectiva sobre o balance produción–consumo, a non ser por <strong>da</strong>tos proce<strong>de</strong>ntes do sector comercial<br />

ou <strong>de</strong> enquisas a consumidores.<br />

To<strong>da</strong>s estas circunstancias obrigan a que a análise sobre a caracterización sectorial estabeleci<strong>da</strong> en base a<br />

<strong>da</strong>tos estatísticos teña que ser abor<strong>da</strong><strong>da</strong> coa <strong>de</strong>bi<strong>da</strong> cautela.<br />

23


7<br />

ConteXto InteRnACIonAl<br />

Superficie e número <strong>de</strong> explotacións<br />

Contexto mundial<br />

Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>, a agricultura ecolóxica ten presenza en aproxima<strong>da</strong>mente 130 países <strong>de</strong> todo o mundo.<br />

Estímase unha superficie total <strong>de</strong> produción superior aos 30 millóns <strong>de</strong> hectáreas reparti<strong>da</strong>s entre preto<br />

<strong>de</strong> 720.000 explotacións, o que supón unha superficie media por explotación lixeiramente superior ás<br />

40 ha. As máis <strong>de</strong> 12 millóns <strong>de</strong> hectáreas cultiva<strong>da</strong>s en Australia sitúan esta área como a máis importante<br />

do mundo en canto á superficie <strong>de</strong>dica<strong>da</strong> á agricultura ecolóxica, segui<strong>da</strong> <strong>de</strong> Europa e Su<strong>da</strong>mérica.<br />

Mapa 1: Distribución <strong>da</strong><br />

superficie en produción<br />

ecolóxica por continentes<br />

9%<br />

15%<br />

24% 10%<br />

7 . To<strong>da</strong> a información conti<strong>da</strong> nos cadros e gráficos <strong>da</strong> epígrafe proce<strong>de</strong> <strong>de</strong> “The World of Organic Agriculture. Statistics & Emerging Trend 2007 & 2008”.<br />

International Fe<strong>de</strong>ration of Organic Agriculture Movements (IFOAM) & Research Institute of Organic Agriculture (FiBL).<br />

1%<br />

41%<br />

25


26<br />

Australia, China e Arxentina son, por esta or<strong>de</strong>, os países on<strong>de</strong> a agricultura ecolóxica ten un maior peso<br />

relativo, cunha porcentaxe que supón máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> <strong>da</strong> superficie mundial en produción.<br />

En canto ás orientacións produtivas, máis do 60% correspon<strong>de</strong>n a pastos permanentes e pasteiros,<br />

situándose nun segundo termo os cereais e os cultivos forraxeiros. O conxunto <strong>de</strong>stas orientacións ocupa<br />

unha superficie que se achega ao 80% <strong>da</strong> agricultura ecolóxica mundial.<br />

No referente ao número <strong>de</strong> explotacións, México, con algo máis <strong>de</strong> 125.000, concentra o 17% do total<br />

mundial, aín<strong>da</strong> que a súa superficie media é soamente <strong>de</strong> 3,21 ha. ugan<strong>da</strong>, con case 90.000 explotacións,<br />

India e Italia (con arredor <strong>de</strong> 45.000 ca<strong>da</strong> unha) son os seguintes países <strong>de</strong> acordo con estre criterio.<br />

Gráfico 2: Porcentaxe <strong>de</strong> superficie en<br />

agricultura ecolóxica no mundo.<br />

Alemaña 2,71%<br />

Brasil 2,89%<br />

España 3,05%<br />

Uruguai 3,06%<br />

Italia 3,77%<br />

EEUU 5,33%<br />

Resto<br />

23,91%<br />

Arxentina<br />

7,30%<br />

Australia<br />

40,42%<br />

China<br />

7,56%


Contexto europeo<br />

Aín<strong>da</strong> que a produción ecolóxica ten o seu berce na Europa Central 8 , na primeira meta<strong>de</strong> do século XX,<br />

o auténtico crecemento do sector ten lugar a partir dos anos 80. A partir <strong>da</strong> súa inclusión no marco dos<br />

programas <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural, a agricultura ecolóxica europea experimenta unha notábel engalaxe,<br />

ao pasar <strong>da</strong>s 100.000 ha e 6.300 explotacións en 1985 (menos dun 0,1% do total <strong>da</strong> SAU) a 5,6 millóns <strong>de</strong><br />

ha e 155.000 explotacións para a UE-15 en 2006, que representan un 4,51% do total <strong>da</strong> súa SAU.<br />

No caso dos países recentemente incorporados, a agricultura ecolóxica está menos <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong> pero,<br />

tendo en conta o peso dos sistemas extensivos en moitos <strong>de</strong>les e os primeiros pasos <strong>da</strong>dos na implantación<br />

dos métodos <strong>de</strong> control e certificación, é <strong>de</strong> prever un rápido crecemento <strong>da</strong> súa produción, comportándose<br />

entón como uns fortes competidores para certas orientacións.<br />

Dentro do contexto europeo <strong>de</strong>staca Italia, con algo máis <strong>de</strong> 1,1 millóns <strong>de</strong> hectáreas e 45.000 explotacións,<br />

á que seguen en importancia españa, Alemaña e Reino unido. Estes catro países abranguen preto<br />

<strong>da</strong> meta<strong>de</strong> <strong>da</strong> superficie total <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en europa, que se cifra en aproxima<strong>da</strong>mente<br />

7,4 millóns <strong>de</strong> hectáreas e máis do 40% <strong>da</strong>s explotacións (85.000 sobre un total <strong>de</strong> 200.000) <strong>de</strong> todo o<br />

continente.<br />

1.200.000<br />

1.000.000<br />

800.000<br />

600.000<br />

400.000<br />

200.000<br />

0<br />

Italia<br />

España<br />

Alemaña<br />

R. Unido<br />

Francia<br />

Austria<br />

Grecia<br />

8 . Os antece<strong>de</strong>ntes máis inmediatos pó<strong>de</strong>nse atopar na Alemaña <strong>de</strong> 1913 co movemento antroposófico <strong>de</strong> R. Steiner e a <strong>Agricultura</strong> Biodinámica <strong>de</strong> H.<br />

Pfeifer. En 1930 H. Müller dá corpo en Suíza ao movemento pola agricultura órgano – biolóxica, e a finais dos anos 40 xor<strong>de</strong> en Inglaterra o movemento<br />

orgánico e a creación <strong>da</strong> Soil Association, inspirados polo “Testamento Agrícola” <strong>de</strong> A. Howard (1940). A <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> tal como é concibi<strong>da</strong> na<br />

actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> aparece en Francia a finais dos anos 50 coa asociación Nature et Progrès.<br />

Rep. Checa<br />

Portugal<br />

Ucraína<br />

Gráfico 3: Superficie (ha) en Europa.<br />

Principais países produtores<br />

27


28<br />

Por riba <strong>da</strong> superficie total e o número <strong>de</strong> explotacións, o elemento que máis <strong>de</strong>termina a importancia <strong>da</strong><br />

produción ecolóxica <strong>de</strong>ntro <strong>de</strong> ca<strong>da</strong> país é a relación entre a extensión territorial <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> a esta e<br />

a Superficie Agraria Útil (SAu) total. O valor medio a nivel mundial está nun 0,65% <strong>de</strong> ocupación. Os<br />

valores máis altos atópanse nos países europeos (cunha media ue-15 do 4,51%), moi superiores aos<br />

correspon<strong>de</strong>ntes aos países <strong>de</strong> maior peso absoluto (Australia, por exemplo, presenta <strong>da</strong>tos do 2,80%, China<br />

do 0,40%, Arxentina do 1,70% e os Estados Unidos do 0,50%).<br />

En Europa, on<strong>de</strong>, obviando o caso <strong>de</strong> Liechtenstein –no que a súa reduci<strong>da</strong> dimensión territorial provoca<br />

que con tan só 1.000 ha en agricultura ecolóxica estas representen preto do 30% <strong>da</strong> súa SAU–, a importancia<br />

relativa <strong>da</strong> produción ecolóxica resulta especialmente <strong>de</strong>stacábel en países como Austria, Suíza ou Italia,<br />

con valores <strong>de</strong> arredor do 10%.<br />

30%<br />

25%<br />

20%<br />

15%<br />

10%<br />

5%<br />

0%<br />

Liechtenstein<br />

Austria<br />

Suíza<br />

Italia<br />

Estonia<br />

Grecia<br />

Portugal<br />

Letonia<br />

Timor<br />

Rep. Checa<br />

Gráfico 4: Relación <strong>da</strong> superficie<br />

ecolóxica fronte á SAU


A Táboa 1 recolle os <strong>da</strong>tos <strong>de</strong> superficie total e relación fronte á SAU dos principais países do mundo con<br />

presenza <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong>.<br />

táboa 1: Superficie <strong>de</strong> agricultura ecolóxica e porcentaxe fronte á SAu nos principais<br />

países produtores do mundo.<br />

País Superficie (ha) % respecto SAU País Superficie (ha) % respecto SAU<br />

Australia 12.294.290 2,80% Reino Unido 604.571 3,80%<br />

China 2.300.000 0,40% Canadá 604.404 0,90%<br />

Arxentina 2.220.489 1,70% Francia 552.824 2,00%<br />

Estados Unidos 1.620.351 0,50% India 528.171 0,30%<br />

Italia 1.148.162 9,00% México 404.118 0,40%<br />

Uruguai 930.965 6,10% Austria 361.487 13,00%<br />

España 926.390 3,70% Grecia 302.256 7,60%<br />

Brasil (2005) 880.000 0,30% República Checa 281.535 6,60%<br />

Alemaña 825.539 4,80% Portugal 269.374 7,30%<br />

O Gráfico 5 <strong>de</strong>talla os valores <strong>de</strong> superficie ecolóxica en relación coa SAu dos estados <strong>da</strong> unión<br />

europea antes dos últimos procesos <strong>de</strong> integración. A<strong>de</strong>mais <strong>da</strong> forte dispari<strong>da</strong><strong>de</strong> nos valores (que oscilan<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> o 13% <strong>de</strong> Austria ata o 1% <strong>de</strong> Irlan<strong>da</strong>), resulta <strong>de</strong>stacábel a situación <strong>da</strong>lgúns Estados membros que,<br />

a pesar dunha eleva<strong>da</strong> superficie total, presentan porcentaxes relativas por <strong>de</strong>baixo <strong>da</strong> media <strong>da</strong> UE-15<br />

(4,51%) ou mesmo <strong>da</strong> actual UE-27 (3,98%), como son os casos <strong>de</strong> españa, Reino unido ou Francia.<br />

14%<br />

12%<br />

10%<br />

8%<br />

6%<br />

4%<br />

2%<br />

0%<br />

Italia<br />

España<br />

Alemaña<br />

Reino Unido<br />

Francia<br />

Austria<br />

Grecia<br />

Portugal<br />

Suecia<br />

Finlandia<br />

Dinamarca<br />

Holan<strong>da</strong><br />

Irlan<strong>da</strong><br />

Bélxica<br />

Luxemburgo<br />

UE-15<br />

UE-27<br />

Gráfico 5: Porcentaxe <strong>de</strong> AE<br />

fronte á SAU na UE-15<br />

29


30<br />

Os Mapas 2 e 3 conteñen <strong>de</strong> novo información sobre os pesos relativos <strong>da</strong>s superficies en agricultura ecolóxica<br />

e relación coa SAU, referi<strong>da</strong> esta vez á totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos países europeos.<br />

Mapa 2: Porcentaxe <strong>de</strong> superficie en<br />

AE con respecto ao total europeo<br />

>10%<br />

5-10%<br />

3-5%<br />

1-2%<br />

9%<br />

6-9%<br />

3-6%<br />

1-3%<br />


Mercado e consumo<br />

O consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos está a medrar fun<strong>da</strong>mentalmente naqueles países cun certo grao<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento económico. A principal <strong>de</strong>man<strong>da</strong> provén dos EE.UU., a Unión Europea e o Xapón,<br />

con mercados internos que aco<strong>de</strong>n en boa medi<strong>da</strong> á importación para fornecerse. A estimación <strong>de</strong> ven<strong>da</strong>s<br />

a nivel mundial cífrase en arredor <strong>de</strong> 25.500 millóns <strong>de</strong> € (ano 2005), cun incremento medio anual do 14%<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> 2002.<br />

O mercado europeo, cun volume comercial interno <strong>de</strong> 13.850 millóns <strong>de</strong> €, aglutina algo máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong><br />

<strong>da</strong>s ven<strong>da</strong>s mundiais <strong>de</strong> produtos ecolóxicos, e concéntrase fun<strong>da</strong>mentalmente en Alemaña, Reino Unido,<br />

Francia e Italia. Tras dos Estados Unidos, o mercado alemán é a principal referencia a nivel mundial, cun<br />

sostido crecemento comercial <strong>de</strong>bido en boa medi<strong>da</strong> á firme introdución <strong>da</strong>s ca<strong>de</strong>as <strong>de</strong> supermercados nas<br />

ven<strong>da</strong>s <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> artigos.<br />

A Táboa 2 e o Gráfico 6 recollen os <strong>da</strong>tos <strong>de</strong> volume comercial e consumo dos principais países europeos.<br />

O conxunto <strong>da</strong> produción ecolóxica europea representaba en 2004 unha cifra estima<strong>da</strong> <strong>de</strong> arredor do 2% do<br />

valor <strong>da</strong> produción agrícola total 9<br />

9 . Fonte: <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> acción europeo en materia <strong>de</strong> alimentación e agricultura ecolóxicas. 2004.<br />

31


32<br />

País<br />

táboa 2: Volume <strong>de</strong> mercado e consumo per cápita <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en europa.<br />

Volume <strong>de</strong><br />

mercado (€)<br />

30%<br />

25%<br />

20%<br />

15%<br />

10%<br />

5%<br />

0%<br />

Alemaña<br />

Consumo per<br />

cápita (€)<br />

Alemaña 3.900.000.000 47,27<br />

Italia 2.400.000.000 41,52<br />

Reino Unido 2.333.000.000 39,12<br />

Francia 2.200.000.000 36,73<br />

Suíza 763.000.000 103,11<br />

Países Baixos 467.000.000 28,83<br />

Austria 450.000.000 55,56<br />

Suecia 433.000.000 48,11<br />

Dinamarca 306.734.500 56,80<br />

Italia<br />

Reino Unido<br />

Francia<br />

Gráfico 6: Volume comercial<br />

(%) e consumo per cápita (€)<br />

Suiza<br />

País<br />

Países Baixos<br />

Austria<br />

Suecia<br />

Volume <strong>de</strong><br />

mercado (€)<br />

Dinamarca<br />

Volume <strong>de</strong> mercado<br />

Consumo per cápita<br />

Media<br />

Europea<br />

28,8 €<br />

España<br />

120<br />

100<br />

80<br />

60<br />

40<br />

20<br />

0<br />

Consumo per<br />

cápita (€)<br />

España 300.000.000 7,11<br />

Finlandia 80.000.000 15,38<br />

Irlan<strong>da</strong> 66.000.000 16,50<br />

Portugal 50.000.000 4,81<br />

Noruega 41.000.000 8,91<br />

Polonia 30.000.000 0,79<br />

República Checa 12.000.000 1,18<br />

Hungría 4.000.000 0,56<br />

Ucraína 2.500.000 0,08<br />

No referente ao consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos por habitante e ano en Europa, a media sitúase nos<br />

28,8 €, e <strong>de</strong>staca o elevadísimo consumo <strong>de</strong> Suíza, con 103 €/cápita. Os catro países cun maior volume<br />

<strong>de</strong> negocio en cifras absolutas (Alemaña, Italia, Reino Unido e Francia) presentan cifras <strong>de</strong> aproxima<strong>da</strong>mente<br />

40 €/cápita. Cómpre salientar a<strong>de</strong>mais que, entre os Estados europeos máis <strong>de</strong>stacados na produción<br />

ecolóxica, soamente españa se atopa por <strong>de</strong>baixo <strong>da</strong> media europea <strong>de</strong> consumo, con 7,11 €, isto é,<br />

menos <strong>da</strong> cuarta parte <strong>da</strong> media europea.


10<br />

ConteXto do eStAdo<br />

Superficies e explotacións<br />

Ao igual que na meiran<strong>de</strong> parte <strong>de</strong> Europa, o ascenso <strong>da</strong> agricultura ecolóxica prodúcese a partir <strong>da</strong> posta<br />

en marcha <strong>da</strong> normativa europea sobre produción agraria ecolóxica, o Regulamento (CEE) 2092/91.<br />

No entanto, é a partir do ano 2000 cando comeza un proceso <strong>de</strong> crecemento máis ou menos sostido <strong>da</strong>s<br />

superficies ocupa<strong>da</strong>s, que levará á súa multiplicación en case 2,5 veces no período 2000-2006. Pola súa parte,<br />

o número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras tivo unha evolución algo máis serodia: duplicouse no trienio 1998–2000,<br />

mentres que soamente se incrementou nun 35% no <strong>de</strong>vandito período 2000–2006.<br />

Das máis <strong>de</strong> 920.000 hectáreas <strong>de</strong> superficie en produción do conxunto do Estado, preto do 60%<br />

atópanse en An<strong>da</strong>lucía, á que lle seguen en importancia cuantitativa Aragón e Estremadura, con porcentaxes<br />

<strong>de</strong> arredor do 7%.<br />

Superficie ha Operadores<br />

1.000.000<br />

900.000<br />

800.000<br />

700.000<br />

600.000<br />

500.000<br />

400.000<br />

300.000<br />

200.000<br />

100.000<br />

0<br />

1991<br />

1993<br />

1995<br />

1997<br />

1998<br />

1999<br />

2000<br />

2001<br />

2002<br />

2003<br />

2004<br />

2005<br />

2006<br />

20.000<br />

18.000<br />

16.000<br />

14.000<br />

12.000<br />

10.000<br />

8.000<br />

6.000<br />

4.000<br />

2.000<br />

0<br />

Operadores<br />

Superficie<br />

Gráfico 7: Evolución<br />

histórica <strong>da</strong> superficie<br />

e número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

operadoras no Estado.<br />

10 . Agás referencia específica, a fonte <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos estatísticos <strong>da</strong> epígrafe correspón<strong>de</strong>se coas publicacións: “<strong>Agricultura</strong> Ecológica. Estadísticas 2001-2006”.<br />

MAPA<br />

35


36<br />

Gráfico 8: Superficie <strong>de</strong> produción ecolóxica (ha) por comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas (2006)<br />

80.000<br />

70.000<br />

60.000<br />

50.000<br />

40.000<br />

30.000<br />

20.000<br />

10.000<br />

0<br />

1.015 3.280<br />

Euskadi<br />

Asturias<br />

6.967 5.140 5.114 8.609 9.623 12.639<br />

Cantabria<br />

Madrid<br />

Canarias<br />

A Rioxa<br />

Galiza<br />

Castela e León<br />

18.841<br />

Baleares<br />

23.908 26.424 30.798<br />

Murcia<br />

Navarra<br />

C. Valenciana<br />

55.355<br />

Cataluña<br />

46.335<br />

Castela A Mancha<br />

64.557 70.516<br />

Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>, o número total <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras 11 ascen<strong>de</strong> a algo máis <strong>de</strong> 19.000. Neste caso,<br />

<strong>de</strong> novo, a Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> maioritaria resulta ser An<strong>da</strong>lucía, aín<strong>da</strong> que só cun 36% do total, o que indica o<br />

carácter maioritariamente extensivo <strong>da</strong>s súas explotacións. Séguelle Estremadura, cun 22% do total. O resto<br />

<strong>da</strong>s comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s non presentan valores por riba do 6% en ningún dos casos.<br />

A superficie inscrita incrementouse nun 91% para o total estatal no período 2001-2006, evolución<br />

positiva que resultou especialmente significativa no caso <strong>da</strong>lgunhas zonas <strong>de</strong> produción como Asturias<br />

(953%, ao pasar <strong>de</strong> 300 ha no ano 2001 a preto <strong>de</strong> 3.300 ha en 2006), An<strong>da</strong>lucía (400%) ou Galiza, on<strong>de</strong> o<br />

incremento foi <strong>de</strong> 387%. Pola contra, no mesmo intervalo <strong>de</strong> tempo produciuse certa regresión na superficie<br />

produtiva doutras áreas como Castela e león (21%) e, sobre todo, estremadura, on<strong>de</strong> se per<strong>de</strong>ron<br />

máis <strong>de</strong> 100.000 ha, feito <strong>de</strong>bido, en opinión <strong>da</strong>lgúns expertos, á redución <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais e a<br />

problemas comerciais que levaron ao abandono dun consi<strong>de</strong>rábel número <strong>de</strong> explotacións 12 .<br />

11 . Entén<strong>de</strong>se por enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras ao conxunto <strong>da</strong>s explotacións e <strong>da</strong>s industrias.<br />

12 . Segundo os <strong>da</strong>tos do MAPA, o número <strong>de</strong> explotacións inscritas en Estremadura no ano 2001 superaba as 7.100, mentres que en 2006 esta cifra viuse<br />

reduci<strong>da</strong> ata as 3.671.<br />

Estremadura<br />

Aragón<br />

537.269<br />

An<strong>da</strong>lucía


Gráfico 9: Incremento <strong>de</strong> superficie <strong>de</strong> produción ecolóxica por CC.AA. no período 2001-2006<br />

500%<br />

400%<br />

300%<br />

200%<br />

100%<br />

0%<br />

-100%<br />

78,43%<br />

Euskadi<br />

953,14%<br />

Asturias<br />

111,78%<br />

Cantabria<br />

168,35%<br />

Madrid<br />

0,44%<br />

Canarias<br />

265,22%<br />

A Rioxa<br />

387,42%<br />

Galiza<br />

-20,93%<br />

225,93%<br />

40,50% 38,64%<br />

69,30%<br />

8,99%<br />

213,29%<br />

-62,67%<br />

Gráfico 10: Porcentaxe <strong>de</strong> superficie en agricultura ecolóxica fronte á SAU nas CC.AA. españolas<br />

12%<br />

10%<br />

8%<br />

6%<br />

4%<br />

2%<br />

0%<br />

11,93%<br />

An<strong>da</strong>lucía<br />

9,15%<br />

Baleares<br />

8,50%<br />

Canarias<br />

6,02% 4,76% 4,49% 4,41%<br />

Murcia<br />

Cataluña<br />

Navarra<br />

C. Valenciana<br />

Castela-León<br />

Baleares<br />

Murcia<br />

Navarra<br />

3,55% 2,96% 2,46% 2,33%<br />

A Rioxa<br />

Aragón<br />

Cantabria<br />

Estremadura<br />

C. Valenciana<br />

Cataluña<br />

Castela-A Mancha<br />

Estremadura<br />

48,22%<br />

Aragón<br />

400,35%<br />

An<strong>da</strong>lucía<br />

1,49% 1,31% 1,05% 0,83% 0,42% 0,23%<br />

Madrid<br />

Galiza<br />

Castela-A Mancha<br />

Asturias<br />

Euskadi<br />

Castela-León<br />

Media<br />

estatal:<br />

90,98%<br />

37


38<br />

No Gráfico 10 obsérvase como <strong>de</strong>z comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas presentan unha porcentaxe en agricultura<br />

ecolóxica fronte á súa SAu por <strong>de</strong>baixo <strong>da</strong> media estatal (3,70%), xa <strong>de</strong> por si inferior á media<br />

europea. Estas áreas representan en conxunto arredor do 25% <strong>da</strong> superficie total do Estado. No extremo<br />

oposto, cómpre <strong>de</strong>stacar <strong>de</strong> modo especial ás comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> An<strong>da</strong>lucía (58% <strong>da</strong> superficie en agricultura<br />

ecolóxica do Estado), Illas Baleares ou Canarias, con valores <strong>de</strong> relación superficie/SAU moi por riba <strong>da</strong> media<br />

estatal e ao nivel dos países <strong>de</strong> maior grao <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción.


Principais orientacións produtivas<br />

orientacións agrícolas<br />

As orientacións agrícolas con maior presenza no eido estatal correspon<strong>de</strong>n a pastos e forraxes (<strong>de</strong>stinados<br />

á produción gan<strong>de</strong>ira ecolóxica) e a bosque e recolleita silvestre, sempre con An<strong>da</strong>lucía á cabeza<br />

en canto a superficie <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>. Cómpre mencionar a<strong>de</strong>mais outras áreas <strong>de</strong> produción especialmente <strong>de</strong>staca<strong>da</strong>s,<br />

como Aragón e Castela A Mancha -no cultivo <strong>de</strong> cereais e leguminosas- ou Cataluña, on<strong>de</strong> a<br />

superficie <strong>de</strong> pastos, forraxes e bosque e recolleita silvestre supera en conxunto as 45.000 hectáreas. Tamén,<br />

xa en referencia a orientacións <strong>de</strong> índole máis minoritaria, resulta <strong>de</strong> interese citar algúns exemplos, como a<br />

produción <strong>de</strong> oliveiras, on<strong>de</strong> Estremadura é unha <strong>de</strong>staca<strong>da</strong> produtora (37% <strong>da</strong> superficie ecolóxica estatal),<br />

ou a produción <strong>de</strong> cítricos, hortalizas e tubérculos, on<strong>de</strong> a Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> Valenciana e Murcia gozan igualmente<br />

<strong>de</strong> certa importancia relativa. Por último, a viticultura ecolóxica (arredor do 2% do total <strong>da</strong>s producións<br />

ecolóxicas vexetais) ten o seu maior expoñente nas áreas produtivas <strong>de</strong> Castela-A Mancha, Murcia e a<br />

Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> Valenciana.<br />

Gráfico 11: Superficie en AE por<br />

grupos <strong>de</strong> cultivos no conxunto<br />

do Estado (2006)<br />

Outros<br />

11,53%<br />

Pastos,<br />

pra<strong>de</strong>iras e<br />

forraxes<br />

40,89%<br />

Cereais e leguminosas<br />

12,23%<br />

Oliveiras<br />

10,09%<br />

Froitos secos<br />

4,81%<br />

Bosque e recolleita<br />

silvestre 20,45%<br />

39


40<br />

orientacións gan<strong>de</strong>iras<br />

De igual modo que na produción vexetal, a meiran<strong>de</strong> parte <strong>da</strong>s explotacións gan<strong>de</strong>iras están localiza<strong>da</strong>s<br />

na Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> an<strong>da</strong>luza, agás no caso <strong>da</strong> avicultura, li<strong>de</strong>ra<strong>da</strong> polas Illas Baleares, e o vacún<br />

<strong>de</strong> leite, no que o 35% <strong>da</strong>s explotacións e o 52% <strong>da</strong>s cabezas se sitúan en Galiza. As cifras relativas<br />

relaciona<strong>da</strong>s co peso do sector gan<strong>de</strong>iro ecolóxico sofren algunhas modificacións cando se fala do número<br />

total <strong>de</strong> animais. Así, o vacún <strong>de</strong> leite reforza o seu dominio galego ao aca<strong>da</strong>r máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> <strong>da</strong>s cabezas<br />

en produción, <strong>de</strong>stacando tamén Galiza na produción avícola (sobre todo <strong>de</strong> posta), Castela-A Mancha e<br />

Euskadi ocupan o primeiro e segundo posto respecto do ovino <strong>de</strong> orientación láctea.<br />

Porcino 3,83%<br />

Apicultura<br />

7,58%<br />

Avicultura<br />

6,63%<br />

Ovino<br />

Cabrún<br />

32,00%<br />

Outros 3,62%<br />

Vacún<br />

46,33%<br />

Gráfico 12: Nº <strong>de</strong> explotacións<br />

gan<strong>de</strong>iras ecolóxicas no conxunto<br />

do Estado (2006)


transformación industrial<br />

O sector <strong>da</strong> transformación <strong>de</strong> produtos ecolóxicos está a evolucionar paralelamente ao crecemento <strong>da</strong><br />

superficie produtiva. Así, no período 2001-2006, as instalacións relaciona<strong>da</strong>s tanto coa produción vexetal<br />

como coa animal viron duplicado o seu número.<br />

táboa 3: distribución por tipos <strong>da</strong>s industrias ecolóxicas do estado<br />

Industrias 2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />

Produción vexetal 814 1.127 1.371 1.597 1.713 1.807<br />

Produción animal 183 147 222 267 289 367<br />

Soamente tres sectores abranguen preto <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> <strong>da</strong>s máis <strong>de</strong> 1.800 industrias relaciona<strong>da</strong>s coa<br />

produción vexetal e inscritas na agricultura ecolóxica. Trátase <strong>da</strong>s industrias <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s á manipulación e<br />

envasado <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas frescos, a<strong>de</strong>gas e embotelladoras <strong>de</strong> viño e cavas e almazaras<br />

e/ou envasadoras <strong>de</strong> aceite. Cataluña, An<strong>da</strong>lucía e a Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> Valenciana son, nesta or<strong>de</strong>, as áreas<br />

do Estado on<strong>de</strong> se sitúan o maior número <strong>de</strong>stas instalacións. A Táboa 4 recolle os <strong>da</strong>tos <strong>de</strong>sagregados por<br />

tipos <strong>de</strong> industrias no conxunto do Estado.<br />

táboa 4: Industrias controla<strong>da</strong>s en Ae no conxunto do estado (2006)<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s industriais relaciona<strong>da</strong>s coa produción vexetal<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong> nº industrias %<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas frescos 323 17,87%<br />

A<strong>de</strong>gas e embotelladoras <strong>de</strong> viños e cavas 292 16,16%<br />

Almazaras e/ou envasadoras <strong>de</strong> aceite 239 13,23%<br />

Panificación e pastas alimentarias 189 10,46%<br />

Conservas, semiconservas e zumes vexetais 117 6,47%<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> cereais e legumes 96 5,31%<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> froitos secos 82 4,54%<br />

Elaboración <strong>de</strong> especias, aromáticas e medicinais 61 3,38%<br />

Preparados alimenticios 61 3,38%<br />

Galletas, dozaría e pastelaría 42 2,32%<br />

Outras 305 16,88%<br />

41


42<br />

450<br />

400<br />

350<br />

300<br />

250<br />

200<br />

150<br />

100<br />

50<br />

0<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s industriais relaciona<strong>da</strong>s coa produción animal<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong> nº industrias %<br />

Matadoiros e salas <strong>de</strong> <strong>de</strong>spezamento 100 27,25%<br />

Carnes frescas 63 17,17%<br />

Mel 60 16,35%<br />

Leite, queixos e <strong>de</strong>rivados lácteos 51 13,90%<br />

Embutidos e salgaduras 33 8,99%<br />

Fábricas <strong>de</strong> alimentos para animais 31 8,45%<br />

Ovos 29 7,90%<br />

Por outra parte, a activi<strong>da</strong><strong>de</strong> industrial <strong>de</strong>riva<strong>da</strong> <strong>da</strong> produción ecolóxica gan<strong>de</strong>ira atópase concentra<strong>da</strong><br />

en gran medi<strong>da</strong> nas instalacións <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s á manipulación <strong>de</strong> produtos cárnicos (53%), ás que lle seguen<br />

aqueloutras cuxa finali<strong>da</strong><strong>de</strong> é a extracción e/ou envasado <strong>de</strong> mel (16%), industrias lácteas, fábricas <strong>de</strong><br />

alimentos para animais e, por último, envasado <strong>de</strong> ovos. O maior número <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> industrias atópase<br />

en Cataluña (22%) e An<strong>da</strong>lucía (15%), segui<strong>da</strong>s <strong>de</strong> Asturias e Galiza.<br />

Gráfico 13: Nº <strong>de</strong> industrias controla<strong>da</strong>s en AE por comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas (2006)<br />

Euskadi<br />

Asturias<br />

Cantabria<br />

Madrid<br />

Canarias<br />

A Rioxa<br />

Galiza<br />

Castela-León<br />

Baleares<br />

Murcia<br />

Navarra<br />

C. Valenciana<br />

Industrias vexetais Industrias animais<br />

Cataluña<br />

Castela-A Mancha<br />

Estremadura<br />

Aragón<br />

An<strong>da</strong>lucía


Aín<strong>da</strong> que estabelecer unha comparanza entre industrias <strong>de</strong> distinta tipoloxía e capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> produción<br />

resulta complicado, máxime tendo en conta o peso <strong>da</strong>s instalacións <strong>de</strong> carácter mixto ecolóxico/convencional,<br />

resulta <strong>de</strong> interese subliñar, tal como o recollen a Táboa 3 e o Gráfico 13, que as instalacións industriais<br />

relaciona<strong>da</strong>s coa produción animal representan menos do 20% do total, e só superan en número ás<br />

<strong>de</strong> produción vexetal nos casos <strong>de</strong> Asturias e Cantabria.<br />

Unha última consi<strong>de</strong>ración en relación coa caracterización <strong>da</strong> agroindustria ecolóxica está relaciona<strong>da</strong> coas<br />

súas normas <strong>de</strong> produción: o nivel <strong>de</strong> especifici<strong>da</strong><strong>de</strong> e harmonización <strong>da</strong>s normas <strong>de</strong> produción relaciona<strong>da</strong>s<br />

cos transformados ecolóxicos está moi lonxe <strong>de</strong> aca<strong>da</strong>r os que xa ten a produción fresca ou non<br />

transforma<strong>da</strong>, nomea<strong>da</strong>mente no referente ao emprego <strong>de</strong> substancias tecnoloxicamente coadxuvantes<br />

e nos propios procesos produtivos. Mesmo existe un caso, o <strong>da</strong>s industrias enolóxicas, no que realmente o<br />

produto certificado é elaborado conforme unha norma convencional a partir <strong>de</strong> uvas <strong>de</strong> cultivo ecolóxico.<br />

Cómpre rematar con esta situación se queremos aumentar a confianza do consumo sobre estes produtos,<br />

consi<strong>de</strong>rados como estratéxicos no <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> agricultura ecolóxica.<br />

43


A AGRICultuRA eColóXICA en GAlIzA<br />

As cifras <strong>da</strong> produción ecolóxica galega<br />

Peso relativo<br />

A superficie inscrita en agricultura ecolóxica en Galiza é <strong>de</strong> algo máis <strong>de</strong> 9.600 ha (1% <strong>da</strong> total do conxunto<br />

do estado), cun número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras que ascen<strong>de</strong> a 456 (396 explotacións e 60 instalacións <strong>de</strong><br />

elaboración). A evolución <strong>de</strong>sta superficie segue a mesma dinámica que a do total estatal, cunha gráfica <strong>de</strong><br />

crecemento similar ao longo do tempo, aín<strong>da</strong> que cun inicio máis tardío.<br />

Estado (ha) Galiza (ha)<br />

1.000.000<br />

900.000<br />

800.000<br />

700.000<br />

600.000<br />

500.000<br />

400.000<br />

300.000<br />

200.000<br />

100.000<br />

0<br />

1991<br />

1993<br />

1995<br />

1997<br />

1998<br />

1999<br />

2000<br />

2001<br />

2002<br />

2003<br />

2004<br />

2005<br />

2006<br />

12.000<br />

10.000<br />

8.000<br />

6.000<br />

4.000<br />

2.000<br />

0<br />

Estado<br />

Galiza<br />

Gráfico 14: Peso<br />

relativo Galiza/Estado<br />

1991-2006<br />

13 . As fontes comúns <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos <strong>da</strong> epígrafe foron as publicacións correspon<strong>de</strong>ntes a“<strong>Agricultura</strong> Ecológica. Estadísticas 2001-2006” (MAPA) e <strong>da</strong>tos achegados<br />

polo CRAEGA (Consello Regulador <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>). O diferente nivel <strong>de</strong> actualización entre ambas as dúas fontes (no caso do<br />

CRAEGA a febreiro <strong>de</strong> 2008) po<strong>de</strong> provocar que para a mesma referencia existan variacións entre as cifras presenta<strong>da</strong>s. No caso <strong>de</strong> fontes diferentes ás<br />

dúas cita<strong>da</strong>s, a referencia recóllese no correspon<strong>de</strong>nte cadro ou gráfico.<br />

13<br />

45


46<br />

distribución provincial e relación coa SAu<br />

A Táboa 5 contempla os valores <strong>da</strong> evolución provincial <strong>da</strong>s superficies totais e número <strong>de</strong> operadores<br />

inscritos no CRAEGA no período 2001–2006.<br />

táboa 5: evolución provincial <strong>de</strong> superficies e operadores 2001-2006<br />

Provincia nº <strong>de</strong> operadores Superficie (ha)<br />

01 02 03 04 05 06 01 02 03 04 05 06<br />

A Coruña 20 31 45 54 69 80 250 410 514 597 716 823<br />

Lugo 146 159 185 210 265 244 1.139 1.754 2.157 2.711 3.648 4.212<br />

Ourense 24 33 43 50 59 67 543 1.372 3.104 3.242 4.579 4.355<br />

Pontevedra 27 39 49 47 59 65 43 50 173 175 212 234<br />

Como se po<strong>de</strong> ver, o 90% <strong>da</strong> superficie galega inscrita en agricultura ecolóxica atópase concentra<strong>da</strong> nas<br />

provincias <strong>de</strong> lugo e ourense. En canto ao número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras, máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> localízanse<br />

na provincia <strong>de</strong> lugo, mentres que o resto seguen unha repartición moito máis homoxénea no resto<br />

<strong>da</strong>s provincias.<br />

sen superficie<br />

menos <strong>de</strong> 10 ha<br />

<strong>de</strong> 10 a 100 ha<br />

<strong>de</strong> 100 a 250 ha<br />

<strong>de</strong> 250 a 500 ha<br />

máis <strong>de</strong> 500 ha<br />

sen operadores<br />

menos <strong>de</strong> 5<br />

<strong>de</strong> 5 a 10<br />

<strong>de</strong> 10 a 20<br />

<strong>de</strong> 20 a 40<br />

máis <strong>de</strong> 40<br />

Mapa 4: Distribución <strong>de</strong> superficie por concellos Mapa 5: Distribución <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras por concellos


Os Mapas 4 e 5 indican a distribución xeográfica <strong>da</strong> produción ecolóxica galega, tanto en superficie total<br />

como en número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras, a partir dos <strong>da</strong>tos do CRAEGA. Ao longo <strong>de</strong>ste capítulo incluiranse<br />

novos mapas coa distribución por orientacións produtivas, xerados mediante técnicas SIX a partir <strong>da</strong>s<br />

fontes consulta<strong>da</strong>s.<br />

No entanto, convén lembrar as consi<strong>de</strong>racións realiza<strong>da</strong>s con anteriori<strong>da</strong><strong>de</strong> sobre a precisión e valoración<br />

dos <strong>da</strong>tos estatísticos á hora <strong>de</strong> tomar en conta esta información como unha sinxela axu<strong>da</strong> visual á<br />

comprensión do sector. Resulta <strong>de</strong> interese citar tamén que a porcentaxe galega <strong>de</strong> superficie en agricultura<br />

ecolóxica fronte á súa SAU (1,31%) atópase entre as máis baixas do Estado (media do 3,70%) e dista moito<br />

<strong>de</strong> achegarse a aqueles países on<strong>de</strong> a produción ecolóxica ten aca<strong>da</strong>do un peso significativo <strong>de</strong>ntro do<br />

conxunto <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria.<br />

47


48<br />

distribución por orientacións principais<br />

A Táboa 6 reflicte a clasificación por orientacións principais do total <strong>da</strong>s explotacións inscritas en agricultura<br />

ecolóxica en Galiza, segundo os <strong>da</strong>tos facilitados polo CRAEGA correspon<strong>de</strong>ntes ao primeiro trimestre<br />

<strong>de</strong> 2008. Entén<strong>de</strong>se por orientación principal, no caso <strong>de</strong> tratárense <strong>de</strong> explotacións con máis dunha orientación,<br />

a que achega maior superficie, número <strong>de</strong> pés ou número <strong>de</strong> cabezas á explotación.<br />

táboa 6: nº explotacións segundo as orientacións principais,<br />

incluíndo explotacións en reconversión<br />

orientación principal nº <strong>de</strong> produtores<br />

Bosque e recolleita <strong>de</strong> produtos silvestres (castañas, mazás, noces...) 89<br />

Froiteiras 81<br />

Horta 58<br />

Viña 17<br />

Outras producións vexetais 17<br />

Vacún <strong>de</strong> carne 76<br />

Vacún <strong>de</strong> leite 22<br />

Ovino e Cabrún 13<br />

Avicultura 17<br />

Apicultura 17<br />

Outras producións animais 2<br />

total 409<br />

Dos <strong>da</strong>tos <strong>da</strong> táboa <strong>de</strong>sprén<strong>de</strong>se o predominio <strong>da</strong>s explotacións rexistra<strong>da</strong>s en aproveitamentos vexetais<br />

(64%) fronte ás especializa<strong>da</strong>s en orientacións <strong>de</strong> carácter animal. É salientábel tamén que as orientacións<br />

máis numerosas son as correspon<strong>de</strong>ntes a bosque e recolleita <strong>de</strong> produtos silvestres e a froiteiras, ao<br />

superar entre ambas as dúas o 40% do total <strong>de</strong> explotacións, segui<strong>da</strong> <strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s á gan<strong>da</strong>ría<br />

<strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne e producións <strong>de</strong> horta.<br />

O 84% (arredor <strong>de</strong> 8.000 ha) <strong>da</strong> superficie produtiva galega está ocupa<strong>da</strong> pola orientación “pastos e<br />

forraxes”, valor que flutúa <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o 65% en Pontevedra ao 95% (máis <strong>de</strong> 4.000 ha) en Ourense. O 90%<br />

<strong>de</strong>sta orientación produtiva atópase nas provincias <strong>de</strong> Lugo e Ourense, cunha clara ligazón á produción<br />

ecolóxica <strong>de</strong> vacún.


En segundo lugar, cuns valores moito menos significativos, sitúase a produción <strong>de</strong> “bosque e recolleita<br />

silvestre”, ao atinxir a preto dun 10% <strong>da</strong> superficie total en agricultura ecolóxica <strong>de</strong> Galiza. Lugo, con máis<br />

<strong>de</strong> 700 ha inscritas, é a provincia on<strong>de</strong> existe maior superficie, aín<strong>da</strong> que o valor porcentual máis elevado<br />

rexístrase na Coruña, cun 19% <strong>da</strong> súa superficie.<br />

Respecto á produción ecolóxica animal, as cifras resultan moi clarificadoras. A orientación <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong><br />

carne preséntase como principal expoñente, con máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> do total <strong>da</strong>s explotacións e case<br />

8.000 cabezas en produción. Preto do 80% <strong>de</strong>stas explotacións están localiza<strong>da</strong>s nas provincias <strong>de</strong> Lugo e<br />

Ourense. O vacún ecolóxico <strong>de</strong> carne galego representa o 6,7% e o 4,9% respectivamente <strong>da</strong>s explotacións e<br />

número <strong>de</strong> cabezas do total estatal. O vacún <strong>de</strong> leite, aín<strong>da</strong> que con tan só 18 14 explotacións (10 na provincia<br />

<strong>de</strong> Lugo) e algo máis <strong>de</strong> 1.200 cabezas, tamén resulta moi representativo no contexto galego e sitúa a Galiza<br />

á cabeza <strong>da</strong> produción láctea ecolóxica do conxunto do Estado.<br />

14 . O <strong>da</strong>to <strong>de</strong> 22 explotacións <strong>da</strong> Táboa 6 inclúe as que están en período <strong>de</strong> reconversión.<br />

49


50<br />

evolución temporal <strong>da</strong> produción ecolóxica galega<br />

O Gráfico 15 indica a evolución temporal do sector <strong>de</strong>n<strong>de</strong> os inicios <strong>da</strong> implantación do sistema <strong>de</strong> certificación,<br />

tanto no referente á superficie inscrita como ao número <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras, que inclúe as<br />

explotacións e as instalacións <strong>de</strong> elaboración.<br />

Superficie (ha) Operadores (nº)<br />

10.000<br />

9.000<br />

8.000<br />

7.000<br />

6.000<br />

5.000<br />

4.000<br />

3.000<br />

2.000<br />

1.000<br />

0<br />

1997<br />

1998<br />

1999<br />

2000<br />

Superficie 13 174 182 265 1.974 3.585 5.948 6.726 9.156 9.623<br />

Operadores 11 43 83 115 217 262 322 361 425 456<br />

2001<br />

2002<br />

2003<br />

2004<br />

2005<br />

2006<br />

500<br />

450<br />

400<br />

350<br />

300<br />

250<br />

200<br />

150<br />

100<br />

50<br />

0<br />

Superficie<br />

Operadores<br />

Gráfico 15: Evolución <strong>de</strong> superficies<br />

e nº <strong>de</strong> explotacións en Galiza<br />

1997-2006<br />

Unha percepción interesante, que permite un achegamento máis preciso ao coñecemento <strong>da</strong> reali<strong>da</strong><strong>de</strong>,<br />

consiste na análise <strong>da</strong> evolución temporal <strong>da</strong> situación sectorial. Así, cómpre discernir catro etapas<br />

na evolución <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción ecolóxica galega inscrita no CRAEGA:<br />

1ª etAPA: AtA 1998<br />

Comeza o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en Galiza. Ao peche <strong>da</strong> campaña <strong>de</strong> 1998 estaban<br />

rexistra<strong>da</strong>s 174 hectáreas e 34 explotacións. As primeiras certificacións do CRAEGA abranguían a produción<br />

ecolóxica <strong>de</strong> castaña.


2ª etAPA: 1998-2000<br />

O número <strong>de</strong> explotacións inscritas aproxímase á centena e o <strong>de</strong> instalacións <strong>de</strong> elaboración autoriza<strong>da</strong>s<br />

é <strong>de</strong> 18. O ritmo na evolución no número <strong>de</strong> inscricións resulta moi superior ao <strong>da</strong> superficie acolli<strong>da</strong>, con<br />

orientacións produtivas maioritarias como a castaña e a mazá con <strong>de</strong>stino á elaboración <strong>de</strong> sidra. Cara ao fin<br />

do ano 2000 atopábanse rexistra<strong>da</strong>s un total <strong>de</strong> 265 hectáreas e o peso económico <strong>da</strong> produción <strong>da</strong> castaña<br />

representaba o 46% do volume total <strong>de</strong> negocio <strong>da</strong> produción ecolóxica galega.<br />

3ª etAPA: 2000-2004<br />

As primeiras axu<strong>da</strong>s á produción ecolóxica en Galiza introdúcense no ano 2000 coa liña “programas agrarios”,<br />

xestiona<strong>da</strong> polo Servizo <strong>de</strong> Produción e Sani<strong>da</strong><strong>de</strong> Vexetal e <strong>de</strong>ntro do programa operativo cofinanciado por<br />

fondos do FEOGA-O (Fondo Europeo <strong>de</strong> Orientación e Garantía Agrícola–Sección Orientación).<br />

Con todo, o ver<strong>da</strong><strong>de</strong>iro arranque <strong>da</strong> produción ecolóxica galega prodúcese a raíz do estabelecemento no<br />

2001 <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais. Ao remate <strong>da</strong>s inscricións en 2001, a superficie total ascendía a preto <strong>de</strong><br />

2.000 hectáreas, cifra que se viu triplica<strong>da</strong> a finais <strong>da</strong> campaña 2003. O forte compoñente territorial <strong>de</strong>stas<br />

axu<strong>da</strong>s (prímase unha base territorial ampla) <strong>de</strong>u pulo principalmente ás producións ecolóxicas gan<strong>de</strong>iras,<br />

sobre todo aquelas con orientación cárnica, sector que estaba a vivir un momento <strong>de</strong> crise.<br />

Así, no ano 2002 irrompen as certificacións relaciona<strong>da</strong>s coa produción láctea e cárnica, cun peso económico<br />

que, xa na finalización <strong>da</strong> campaña, representaba o 54% do volume total do negocio, e que no ano seguinte<br />

(campaña 2003) aca<strong>da</strong>ba o 70%.<br />

Nesta etapa, paralelamente ao incremento <strong>da</strong> superficie e do número <strong>de</strong> explotacións inscritas, medra tamén<br />

a industria, cun total <strong>de</strong> 282 enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s operadoras rexistra<strong>da</strong>s no peche do exercicio 2003.<br />

4ª etAPA: 2004 AtA A ACtuAlIdA<strong>de</strong><br />

O ritmo <strong>de</strong> crecemento diminúe. O incremento <strong>da</strong> superficie inscrita para o período 2005–2006 é do 5%,<br />

achegándose así ás menciona<strong>da</strong>s 9.623 hectáreas totais. O número <strong>de</strong> explotacións medrou nun 7% para o<br />

mesmo lapso <strong>de</strong> tempo.<br />

51


52<br />

<strong>da</strong>tos económicos <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

A inexistencia dunha estrutura estábel para o mercado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos dificulta a comercialización<br />

<strong>de</strong> boa parte <strong>da</strong>s producións, feito que motiva que soamente aqueles sectores que ou ben se teñen apoiado<br />

nas canles convencionais ou ben aqueles capaces <strong>de</strong> artellar sistemas comerciais efectivos manteñan as súas<br />

cotas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong>s. Así, do volume <strong>de</strong> negocio total <strong>da</strong> produción ecolóxica galega para o ano 2006, o 77%<br />

correspon<strong>de</strong> a leite e <strong>de</strong>rivados (58%), carnes (13%) e ovos (6%).<br />

Nas Táboas que seguen recóllese a evolución <strong>de</strong>n<strong>de</strong> 1999 ata 2006 dos volumes <strong>de</strong> negocio e <strong>de</strong> produción<br />

certifica<strong>da</strong> en orixe para os distintos sectores produtivos.<br />

táboa 7: Volume <strong>de</strong> produción por orientacións (1999–2006)<br />

Produción Volume <strong>de</strong> produción<br />

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />

orientacións vexetais<br />

Castañas produtor (kg) 205.117 100.756 7.000 --- --- --- --- ---<br />

Castañas industria (kg) 50.640 76.215 88.420 --- --- --- --- ---<br />

Mazás (kg) 60.079 --- 282.822 --- --- --- --- ---<br />

Recolleita silvestre (kg) --- --- --- 255.022 348.178 --- --- ---<br />

Bosque e recolleita silvestre (kg) --- --- --- --- --- 55.684 67.549 113.156<br />

Vexetais (kg) 5.000 10.000 20.240 --- --- --- --- ---<br />

Produción hortícola (kg) --- --- --- 142.436 --- --- --- ---<br />

Kiwis (kg) 1.800 2.100 15.000 --- --- --- --- ---<br />

Froiteiras (kg) --- --- --- 156.881 --- 571.537 571.830 288.433<br />

Produción hortofrutícola (kg) --- --- --- --- 104.072 --- --- ---<br />

Hortalizas e tubérculos (kg) --- --- --- --- --- 40.817 30.503 15.338<br />

Conservas vexetais (kg) --- --- --- --- --- 186.047 48.678 49.227<br />

Cereais (kg) --- --- --- --- --- 7.860 14.635 11.110<br />

Outras producións vexetais (kg) --- --- --- --- --- 92.705 17.609 3.090<br />

Pan (ud) 9.722 13.300 12.100 --- --- --- --- ---<br />

Panificación (kg) --- --- --- 8.355 27.570 12.168 15.120 14.299<br />

Sidra (l) --- 44.500 163.776 --- --- --- --- ---<br />

Vinagre (l) --- --- 8.363 --- --- --- --- ---<br />

Viños, vinagres e sidras (l) --- --- --- 7.896 114.079 225.306 219.587 148.053


táboa 7: Volume <strong>de</strong> produción por orientacións (1999–2006)<br />

Produción Volume <strong>de</strong> produción<br />

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />

orientacións animais<br />

Polos produtor (ud) 935 2.481 4.454 --- --- --- --- ---<br />

Ovos (ducias) --- 340 748 1.333 20.332 90.620 223.464 427.528<br />

Lácteos (l) --- --- --- 1.428.616 3.632.833 6.166.079 7.505.068 8.716.694<br />

Carnes (kg) --- --- --- 7.800 54.616 145.532 430.764 398.000<br />

Alimentos animais (kg) --- --- --- 421.195 667.797 888.040 995.194 1.127.134<br />

Mel e produtos apícolas (kg) --- --- --- --- 1.900 12.902 14.294 21.318<br />

Outras elaboracións (kg) --- --- --- --- --- 13.743 127.168 148.524<br />

táboa 8: Volumes económicos por orientacións (1999–2006)<br />

Produción Volume <strong>de</strong> negocio (€)<br />

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />

orientacións vexetais<br />

Castañas produtor 123.278 60.556 4.838 --- --- --- --- ---<br />

Castañas industria 89.423 122.793 189.036 --- --- --- --- ---<br />

Mazás 14.443 --- 50.994 --- --- --- --- ---<br />

Recolleita silvestre --- --- --- 220.325 233.820 --- --- ---<br />

Bosque e recolleita silvestre --- --- --- --- --- 141.580 45.405 73.712<br />

Vexetais 23.791 72.034 119.381 --- --- --- --- ---<br />

Produción hortícola --- --- --- 178.045 --- --- --- ---<br />

Kiwis 1.848 2.539 18.030 --- --- --- --- ---<br />

Froiteiras --- --- --- 74.099 --- 200.747 147.918 187.813<br />

Produción hortofroitícola --- --- --- --- 171.356 --- --- ---<br />

Hortalizas e tubérculos --- --- --- --- --- 52.681 63.213 62.708<br />

Conservas vexetais --- --- --- --- --- 145.209 200.734 230.953<br />

Cereais --- --- --- --- --- 3.317 3.602 5.037<br />

Outras producións vexetais --- --- --- --- --- 53.095 16.117 34.025<br />

Pan 10.634 15.942 14.472 --- --- --- --- ---<br />

Panificación --- --- --- 22.480 18.952 22.928 27.228 26.751<br />

Pastas --- 1.500 --- --- --- --- --- ---<br />

Sidra --- 44.397 58.418 --- --- --- --- ---<br />

Vinagre --- --- 12.501 --- --- --- --- ---<br />

Viños, vinagres e sidras --- --- --- 47.290 148.362 210.964 210.916 154.041<br />

Envasados en ten<strong>da</strong> --- 9.015 --- --- --- --- --- ---<br />

53


54<br />

táboa 8: Volumes económicos por orientacións (1999–2006)<br />

Produción Volume <strong>de</strong> negocio (€)<br />

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />

orientacións animais<br />

Polos produtor 15.887 37.802 56.282 --- --- --- --- ---<br />

Polos industria 8.178 28.624 51.074 --- --- --- --- ---<br />

Ovos --- 613 1.349 11.135 34.636 120.129 283.673 476.351<br />

Lácteos --- --- --- 893.720 1.886.774 3.101.505 3.697.352 4.523.958<br />

Carnes --- --- --- 34.416 198.366 478.569 1.188.362 1.000.394<br />

Alimentos animais --- --- --- 231.658 285.943 342.071 424.490 508.420<br />

Mel e produtos apícolas --- --- --- --- 6.636 42.334 39.511 84.586<br />

Outros --- --- --- 12.254 14.769 --- --- ---<br />

Outras elaboracións --- --- --- --- --- 97.670 450.939 448.901<br />

TOTAL 287.482 395.816 576.376 1.725.423 2.999.615 5.012.799 6.799.458 7.817.650<br />

A ampliación paulatina do abano <strong>de</strong> produtos certificados motivou a modificación do sistema <strong>de</strong> agrupamento,<br />

razón pola que en practicamente ningún caso existe continui<strong>da</strong><strong>de</strong> no tempo para os <strong>da</strong>tos<br />

presentados. Así, por exemplo, as orientacións “castaña” e “mazá” (produción en soutos tradicionais ou<br />

pomares), que eran recolli<strong>da</strong>s nos listados <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos dos primeiros anos, foron engloba<strong>da</strong>s no grupo “recolleita<br />

silvestre” e posteriormente no <strong>de</strong> “bosque e recolleita silvestre”, e cando estas orientacións produtivas<br />

implicaron manexos que transcen<strong>de</strong>ron á recolleita tradicional, pasaron a contabilizarse coa consi<strong>de</strong>ración<br />

<strong>de</strong> “froiteiras”. Esta é unha proba máis que enriquece a i<strong>de</strong>a <strong>da</strong> necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> proce<strong>de</strong>r a unha reforma <strong>da</strong><br />

sistemática <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong> información no sector.<br />

O Gráfico 16 amosa a evolución <strong>da</strong> cifra total <strong>de</strong> negocios do conxunto do sector en Galiza. O maior<br />

incremento porcentual no volume <strong>de</strong> negocio total obsérvase entre os anos 2001–2002 (200%), período no<br />

que, como xa se comentou, entran a formar parte do mercado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos, producións gan<strong>de</strong>iras<br />

tan significativas como o vacún <strong>de</strong> carne e <strong>de</strong> leite. Nas campañas 2003 e 2004 os incrementos foron do<br />

65-75% anual, mentres que a partir <strong>de</strong>ste momento os valores comezan a diminuír, con porcentaxes do 36%<br />

e 15% para os anos 2005 e 2006 respectivamente.<br />

Realmente non existe unha información <strong>de</strong>talla<strong>da</strong> sobre a estrutura económica <strong>da</strong>s explotacións e as<br />

súas contas económicas e, por conseguinte, dos <strong>da</strong>tos económicos globais do sector; os <strong>da</strong>tos anteriores son<br />

en reali<strong>da</strong><strong>de</strong> estimacións e aproximacións, pero neste caso Galiza non é a excepción: trátase dun problema<br />

común ao sector ecolóxico en to<strong>da</strong> Europa, que vai ser abor<strong>da</strong>do previsibelmente coa posta en vigor <strong>da</strong> nova<br />

normativa <strong>de</strong> produción.


8.000<br />

7.000<br />

6.000<br />

5.000<br />

4.000<br />

3.000<br />

2.000<br />

1.000<br />

0<br />

1999<br />

2000<br />

2001<br />

2002<br />

2003<br />

2004<br />

2005<br />

2006<br />

Volume <strong>de</strong> negocio<br />

(miles <strong>de</strong> € )<br />

Gráfico 16: Evolución do volume <strong>de</strong> negocio<br />

55


56<br />

Caracterización <strong>da</strong>s orientacións produtivas<br />

Consi<strong>de</strong>racións xerais<br />

Un dos principios fun<strong>da</strong>mentais <strong>da</strong> agricultura ecolóxica, e que conforma unha <strong>da</strong>s diferenzas máis salientábeis<br />

coa produción convencional, é que o achegamento á activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria <strong>de</strong>be realizarse a partir<br />

<strong>de</strong> agrosistemas sustentábeis nos que se integren as producións que se preten<strong>de</strong>n <strong>de</strong>senvolver.<br />

Para iso, resulta ás veces moito máis importante unha correcta observación do medio (territorio, clima, solo,<br />

agricultura convencional...) que as técnicas <strong>de</strong> manexo ou <strong>de</strong> cultivo que se van empregar, e mesmo que<br />

as propias orientacións elixi<strong>da</strong>s. Resulta fun<strong>da</strong>mental, no contexto <strong>da</strong> produción ecolóxica, que sexa o<br />

contorno quen facilite e acolla o aproveitamento <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>, <strong>da</strong>do que, sen iso, o proceso po<strong>de</strong> resultar<br />

económica e ecoloxicamente inviábel.<br />

Ao fío <strong>de</strong>stas consi<strong>de</strong>racións, <strong>de</strong>ntro do conxunto <strong>da</strong>s producións ecolóxicas galegas implanta<strong>da</strong>s, obsérvanse<br />

diversos graos <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación ao medio que van <strong>de</strong>n<strong>de</strong> orientacións cun forte nivel <strong>de</strong> integración, nas<br />

que apenas é necesaria a intervención nas técnicas <strong>de</strong> manexo -<strong>de</strong> tal maneira que ás veces o único elemento<br />

<strong>de</strong> mediación é a certificación- ata aqueloutras on<strong>de</strong> resulta preciso manter unha intervención continua<strong>da</strong><br />

en medios <strong>de</strong> produción e man <strong>de</strong> obra para soster a produción. Así, po<strong>de</strong>mos consi<strong>de</strong>rar a existencia <strong>de</strong> tres<br />

gran<strong>de</strong>s grupos <strong>de</strong> orientacións:<br />

• Nun primeiro grupo estarían comprendi<strong>da</strong>s aquelas producións cunha integración total ou case<br />

total no medio, on<strong>de</strong> apenas se teñen producido modificacións entre a propia activi<strong>da</strong><strong>de</strong> e a súa<br />

consi<strong>de</strong>ración como ecolóxica. Estariamos a falar fun<strong>da</strong>mentalmente <strong>de</strong> aproveitamentos como a<br />

“recolleita silvestre”, on<strong>de</strong> teñen cabi<strong>da</strong> os soutos <strong>de</strong> castaña, os pomares tradicionais á beira dos<br />

predios ou a recolleita <strong>de</strong> cogomelos no monte. A gan<strong>da</strong>ría <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne en réxime extensivo,<br />

cun <strong>de</strong>senvolvemento fun<strong>da</strong>mentado nos pasteiros e con dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> dunha ampla base territorial,<br />

po<strong>de</strong>ría tamén <strong>de</strong>finirse <strong>de</strong>ste modo.<br />

• En segundo lugar, e como termo intermedio, xor<strong>de</strong>n outras producións on<strong>de</strong> comeza a ser necesaria<br />

a adopción <strong>de</strong> pautas substitutivas ou paliativas para a súa implantación. A avicultura, cunha gran<br />

<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> concentrados <strong>de</strong> produción ecolóxica, ou o vacún <strong>de</strong> leite, on<strong>de</strong> a<strong>de</strong>mais dos pensos<br />

resulta imprescindíbel o concurso duns ren<strong>de</strong>mentos forraxeiros aceptábeis, son algúns exemplos.<br />

• Por último, aproveitamentos como o viñedo, on<strong>de</strong> a climatoloxía galega fai practicamente imprescindíbel<br />

a aplicación <strong>de</strong> tratamentos antifúnxicos periódicos, ou o caso <strong>da</strong> horta <strong>de</strong> verán, cando menos<br />

nalgunhas áreas, son producións on<strong>de</strong> se fai precisa a aplicación <strong>de</strong> medios <strong>de</strong> loita máis complexos <strong>de</strong><br />

cara á súa implantación.


Estas consi<strong>de</strong>racións resultarán claves á hora <strong>de</strong> estabelecermos liñas <strong>de</strong> planificación estratéxica, concreta<strong>da</strong>s<br />

nos sistemas <strong>de</strong> or<strong>de</strong>nación produtiva: resulta obvio que, á hora <strong>de</strong> valorar a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> accións <strong>de</strong><br />

fomento diferencial por áreas xeográficas ou mesmo á hora <strong>de</strong> estu<strong>da</strong>r a introdución <strong>de</strong> novas orientacións,<br />

o nivel <strong>de</strong> integración <strong>da</strong> orientación e o medio no que se vai <strong>de</strong>senvolver resulta imprescindíbel para a súa<br />

competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

57


58<br />

<strong>de</strong>scrición <strong>da</strong>s principais orientacións produtivas<br />

orientacións agrícolas<br />

Pastos, pra<strong>de</strong>iras e forraxes<br />

As preto <strong>de</strong> 8.100 hectáreas <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s a este aproveitamento sitúano <strong>de</strong> xeito moi <strong>de</strong>stacado á cabeza<br />

<strong>da</strong>s producións ecolóxicas galegas. A pesar <strong>de</strong> que nalgúns casos existen parcelas rexistra<strong>da</strong>s integra<strong>da</strong>s<br />

noutro tipo <strong>de</strong> explotacións, a produción atópase case totalmente vincula<strong>da</strong> ás producións gan<strong>de</strong>iras<br />

ecolóxicas, e <strong>de</strong> xeito fun<strong>da</strong>mental ás <strong>de</strong> vacún.<br />

Ao igual que no caso <strong>da</strong> produción convencional, on<strong>de</strong> en ocasións as explotacións galegas vense na necesi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> mercar forraxes doutras áreas do Estado para a alimentación do seu gando, a produción ecolóxica<br />

<strong>de</strong> forraxes para a súa ven<strong>da</strong> po<strong>de</strong>ríase converter nunha opción <strong>de</strong> interese, sobre todo naquelas zonas<br />

que contan con dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> rega.<br />

Bosque e recolleita silvestre: castaña e mazá<br />

Á marxe <strong>de</strong> casos moi puntuais, como por exemplo a recolleita <strong>de</strong> loureiro, este aproveitamento atinxe á<br />

produción <strong>de</strong> mazá para sidra, noz e fun<strong>da</strong>mentalmente castaña. O criterio <strong>de</strong> discriminación empregado<br />

pola <strong>de</strong>finición <strong>de</strong>sta orientación (“recolleita silvestre”) con respecto <strong>da</strong> orientación <strong>de</strong>nomina<strong>da</strong> “produción<br />

froiteira” baséase na total ausencia <strong>de</strong> coi<strong>da</strong>dos ou manipulacións regulares <strong>da</strong>s árbores (po<strong>da</strong>s, estabelecemento<br />

<strong>de</strong> marcos <strong>de</strong> plantación, fertilización...), circunscribíndose a recolleita aos pomares ou soutos tradicionais.<br />

Os Mapas 6 e 7 reflicten a distribución <strong>de</strong> superficies <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s a soutos e pomares respectivamente,<br />

<strong>de</strong> acordo con <strong>da</strong>tos do CRAEGA 15 .


sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 10 ha<br />

<strong>de</strong> 10 a 20 ha<br />

<strong>de</strong> 20 a 50 ha<br />

máis <strong>de</strong> 50 ha<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 10 ha<br />

<strong>de</strong> 10 a 20 ha<br />

<strong>de</strong> 20 a 50 ha<br />

máis <strong>de</strong> 50 ha<br />

Mapa 6: Superficie <strong>de</strong> castiñeiros (silvestre) por concello Mapa 7: Superficie <strong>de</strong> maceiras (silvestre) por concello<br />

Como se ve nos mapas, a meiran<strong>de</strong> parte <strong>da</strong> superficie <strong>de</strong>dica<strong>da</strong> a esta activi<strong>da</strong><strong>de</strong> concéntrase nos concellos<br />

<strong>da</strong> montaña <strong>de</strong> lugo 16 , como son Baralla, Láncara, O Incio ou Folgoso do Courel, con pequenas áreas, no<br />

caso dos castiñeiros, nas outras tres provincias.<br />

A pesar do elevado número <strong>de</strong> explotacións rexistra<strong>da</strong>s e <strong>da</strong> superficie total inscrita (arredor <strong>da</strong>s<br />

1.000 hectáreas), cómpre tomar esta posíbel fortaleza produtiva coa <strong>de</strong>bi<strong>da</strong> cautela. Por unha parte, esta<br />

orientación recolle tamén outras superficies que non respon<strong>de</strong>n directamente á recolleita <strong>de</strong> froitos (por<br />

exemplo, piñeirais, carballeiras ou monte baixo para recolleita <strong>de</strong> cogomelos). Pola outra, a superficie inscrita<br />

respon<strong>de</strong> ás prácticas ecolóxicas <strong>de</strong> manexo vincula<strong>da</strong>s á parcela <strong>de</strong> localización <strong>da</strong>s árbores, feito que, consi<strong>de</strong>rando<br />

a maioritaria presenza <strong>de</strong> pés illados, sobredimensiona as cifras finais.<br />

15 . É precisamente nestes casos on<strong>de</strong> se visualiza con maior clari<strong>da</strong><strong>de</strong> a diferenza entre superficies e producións, <strong>de</strong> acordo co sinalado na primeira epígrafe<br />

<strong>de</strong>ste capítulo.<br />

16 . Esta marca<strong>da</strong> focalización respon<strong>de</strong>, a<strong>de</strong>mais <strong>da</strong> propia presenza <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> aproveitamentos nesta área <strong>da</strong> Galiza, ao feito <strong>da</strong> creación inicial dunha<br />

asociación que motivou a agregación <strong>de</strong> inscricións ao facilitar os trámites administrativos e o traballo comercial.<br />

59


60<br />

No entanto, trátase <strong>de</strong> pautas estatísticas comúns ás outras áreas do Estado e <strong>da</strong> agricultura ecolóxica internacional,<br />

polo que se mantén a súa representativi<strong>da</strong><strong>de</strong> relativa. É fun<strong>da</strong>mental resaltar tamén que se trata<br />

en calquera caso dun aproveitamento consi<strong>de</strong>rado como un mero complemento <strong>da</strong> ren<strong>da</strong> familiar, cunha<br />

clara falta <strong>de</strong> profesionalización produtiva.<br />

Os resultados <strong>da</strong> enquisa ás explotacións reforzan as anteriores afirmacións. Trátase <strong>de</strong> produtores e produtoras<br />

que non viven <strong>de</strong>sta activi<strong>da</strong><strong>de</strong> e que amosan incerteza ante a continui<strong>da</strong><strong>de</strong> do aproveitamento.<br />

A<strong>de</strong>mais, consi<strong>de</strong>ran suficiente a información dispoñíbel e o apoio para a realización <strong>de</strong> trámites burocráticos,<br />

aín<strong>da</strong> que <strong>de</strong>man<strong>da</strong>n un maior nivel <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s á produción así como a promoción <strong>de</strong> canles comerciais.


Froiteiras<br />

Defínese esta orientación como a correspon<strong>de</strong>nte a explotacións nas que as árbores froiteiras están<br />

someti<strong>da</strong>s a algún tipo <strong>de</strong> práctica cultural, por sinxela que sexa. Dentro <strong>da</strong>s algo máis <strong>de</strong> 300<br />

hectáreas inscritas como aproveitamento ecolóxico <strong>de</strong> froita, existen explotacións puntuais <strong>de</strong> castiñeiros<br />

ou producións como ameixeiras, cer<strong>de</strong>iras, mirabeles ou pequenos froitos, aín<strong>da</strong> que o carácter comercial<br />

restrínxese case exclusivamente á mazá e ao kiwi.<br />

A case totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> mazá <strong>de</strong>stínase á elaboración <strong>de</strong> sidra ecolóxica. As perspectivas<br />

<strong>de</strong> mercado son polo momento moi limita<strong>da</strong>s ao existir unha única industria <strong>de</strong> transformación, que ten<br />

por outra ban<strong>da</strong> cuberta a súa capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> lagar. Os concellos lugueses <strong>de</strong> Láncara e Baralla centran a<br />

meiran<strong>de</strong> parte do volume producido. Xa cunha menor representativi<strong>da</strong><strong>de</strong>, pó<strong>de</strong>nse citar tamén outras<br />

áreas <strong>de</strong> produción como os concellos <strong>de</strong> Ourense, Chanta<strong>da</strong> ou Muxía.<br />

De igual modo que no caso <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> kiwi convencional, o kiwi ecolóxico galego posúe un <strong>de</strong>stacado<br />

peso relativo <strong>de</strong>ntro do conxunto do Estado. Este feito, engadido á sinxela a<strong>da</strong>ptación <strong>de</strong>ste cultivo ás<br />

pautas <strong>da</strong> agricultura ecolóxica e á existencia en Galiza <strong>de</strong> empresas <strong>de</strong> comercialización, outorga certa<br />

potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong> ao seu cultivo, sobre todo fun<strong>da</strong>mentado na <strong>de</strong>man<strong>da</strong> exterior.<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1 ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 10 ha<br />

<strong>de</strong> 10 a 20 ha<br />

<strong>de</strong> 20 a 50 ha<br />

máis <strong>de</strong> 50 ha<br />

Mapa 8: Distribución <strong>de</strong><br />

maceiras (orientación<br />

froiteira) por concello<br />

61


62<br />

Hortalizas e tubérculos<br />

A rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción hortícola ecolóxica en Galiza resulta moi limita<strong>da</strong>, precísase xeralmente<br />

doutros ingresos para completar a ren<strong>da</strong> familiar. A actual superficie en produción é <strong>de</strong> aproxima<strong>da</strong>mente<br />

60 hectáreas, apenas o 1% do total estatal.<br />

Como resulta habitual, a principal eiva <strong>de</strong>sta orientación refírese ao escaso <strong>de</strong>senvolvemento do<br />

mercado galego. O escaso volume <strong>de</strong> produción, xunto á atomización e dispersión <strong>da</strong>s explotacións, dificulta<br />

a implantación <strong>de</strong> canles comerciais estábeis, correspondéndolle, na meiran<strong>de</strong> parte dos casos, á propia<br />

explotación o labor <strong>de</strong> <strong>da</strong>r saí<strong>da</strong> á súa produción. Segundo estimacións realiza<strong>da</strong>s por persoas expertas,<br />

arredor do 75% <strong>da</strong>s hortalizas ecolóxicas galegas son comercializa<strong>da</strong>s a través <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> directa ou comercio<br />

polo miúdo e máis do 90% do total do produto vendido expí<strong>de</strong>se a granel (100% no caso <strong>da</strong> pataca, ao non<br />

existir envasadoras rexistra<strong>da</strong>s), co aval dos volantes <strong>de</strong> circulación pero sen contar co preceptivo selo do<br />

CRAEGA. Resulta importante engadir tamén que o estabelecemento <strong>de</strong> explotacións hortícolas ecolóxicas<br />

presenta dificulta<strong>de</strong>s en <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s áreas <strong>de</strong> produción por mor <strong>de</strong> contaminacións <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s dos cultivos<br />

convencionais.<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1 ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 2 ha<br />

<strong>de</strong> 2 a 4 ha<br />

<strong>de</strong> 4 a 6 ha<br />

máis <strong>de</strong> 6 ha<br />

Mapa 9: Distribución <strong>de</strong> horta ecolóxica por concellos<br />

(Fonte: CRAEGA 2008)<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1 ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 2 ha<br />

<strong>de</strong> 2 a 4 ha<br />

<strong>de</strong> 4 a 6 ha<br />

máis <strong>de</strong> 6 ha<br />

Mapa 10: Distribución <strong>de</strong> horta convencional por<br />

concellos (Fonte: Directorio hortoflorícola 2007)


Os Mapas 9 e 10 recollen a distribución espacial <strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong> horta ecolóxica e do conxunto convencional-ecolóxico<br />

17 respectivamente. A súa análise amosa a existencia dun elemento singular: a localización<br />

dos principais focos <strong>da</strong> produción hortícola ecolóxica mantén unha marca<strong>da</strong> discor<strong>da</strong>ncia respecto <strong>da</strong>s áreas<br />

tradicionalmente <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s á horticultura en Galiza (coinci<strong>de</strong>ntes cunha distribución no contorno do eixo<br />

atlántico -comarcas do Baixo Miño, O Salnés, Bergantiños ou Betanzos-). Así, as maiores superficies hortícolas<br />

en agricultura ecolóxica atópanse en concellos como Baralla, Curtis, Palas <strong>de</strong> Rei ou Riba<strong>de</strong>o.<br />

O principal elemento diferenciador que se obtén <strong>da</strong> enquisa realiza<strong>da</strong> ás explotacións é a <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> apoio<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> a Administración, xa que se trata dunha <strong>da</strong>s orientacións produtivas on<strong>de</strong> menor impacto económico<br />

teñen as axu<strong>da</strong>s dispoñíbeis. Apréciase tamén un maior nivel <strong>de</strong> discrepancia co funcionamento do Consello<br />

Regulador que no caso <strong>da</strong>s restantes producións.<br />

17 . No último caso trátase máis concretamente <strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong> horta con máis <strong>de</strong> 500 m 2 <strong>de</strong> invernadoiro, que son as incluí<strong>da</strong>s na estrutura do Direc-<br />

torio Hortoflorícola 2007.<br />

63


64<br />

Viña<br />

O cultivo <strong>de</strong> viña baixo os parámetros <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en Galiza goza polo momento <strong>de</strong> moi escasa<br />

representativi<strong>da</strong><strong>de</strong>, cunha superficie en produción inferior ás 40 ha, o menor valor dos <strong>da</strong>s áreas do Estado<br />

on<strong>de</strong> conta con presenza. Un dos principais problemas para o seu <strong>de</strong>senvolvemento é o período <strong>de</strong> reconversión,<br />

que ten un mínimo <strong>de</strong> 3 anos. A meiran<strong>de</strong> parte <strong>da</strong>s explotacións existentes en Galiza atópanse neste<br />

período <strong>de</strong> transición, e ao mesmo tempo as pequenas a<strong>de</strong>gas nas que se elabora só se po<strong>de</strong>rán inscribir<br />

ao finalizar o dito intervalo <strong>de</strong> tempo. A<strong>de</strong>mais, á marxe <strong>de</strong> casos puntuais, as iniciativas están vincula<strong>da</strong>s<br />

ás <strong>de</strong>nominacións <strong>de</strong> orixe dos viños galegos, con presenza na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> nas áreas protexi<strong>da</strong>s <strong>de</strong><br />

Val<strong>de</strong>orras, Ribeira Sacra e Rías Baixas, e que tamén se esten<strong>de</strong>rá en breve ás <strong>de</strong> Monterrei e Ribeiro.<br />

Factores como o minifundio, a concentración <strong>de</strong> produción <strong>de</strong> viña en <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s zonas, a orografía e,<br />

sobre todo, a climatoloxía galega, complican tecnicamente as posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>da</strong> viticultura ecolóxica. Non<br />

obstante, o elevado custo <strong>da</strong> aplicación <strong>de</strong> tratamentos fitosanitarios e o efecto negativo que estes teñen<br />

no cultivo están a facer que na propia viticultura convencional se estean a reducir as aplicacións ao máximo,<br />

recorrendo a métodos preventivos extensíbeis á agricultura ecolóxica, feitos que aumentan as opcións <strong>de</strong><br />

a<strong>da</strong>ptación e a viabili<strong>da</strong><strong>de</strong> do cultivo ecolóxico.<br />

O viño <strong>de</strong> produción ecolóxica estase a introducir paulatinamente<br />

nos mercados e a gañar importancia <strong>de</strong>ntro<br />

do contexto <strong>da</strong>s producións ecolóxicas, aín<strong>da</strong> que<br />

polo momento a <strong>de</strong>man<strong>da</strong> concéntrase fóra <strong>de</strong> Galiza,<br />

fun<strong>da</strong>mentalmente en países do contorno europeo.<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 1 ha<br />

<strong>de</strong> 1 a 5 ha<br />

máis <strong>de</strong> 5 ha<br />

Mapa 11: Distribución <strong>de</strong> viña por concello


Outras producións agrícolas<br />

Dentro <strong>de</strong>ste grupo <strong>de</strong> carácter máis puntual, pó<strong>de</strong>nse citar outros aproveitamentos como os cereais (sempre<br />

con pequenas superficies <strong>de</strong> produción e vinculación directa con explotacións gan<strong>de</strong>iras ou ben con <strong>de</strong>stino<br />

a panificación mediante a súa ven<strong>da</strong> a pequenas tafonas), a faba (escasa presenza en pequenas explotacións<br />

<strong>da</strong> área <strong>da</strong> mariña lucense) ou as herbas aromáticas e medicinais, comercializa<strong>da</strong>s corta<strong>da</strong>s e secas e cun<br />

mercado limitado que aín<strong>da</strong> está por <strong>de</strong>senvolver.<br />

65


66<br />

orientacións Gan<strong>de</strong>iras<br />

Vacún <strong>de</strong> carne<br />

Galiza presenta unhas magníficas condicións para a produción <strong>de</strong> carne ecolóxica <strong>de</strong> vacún, sustenta<strong>da</strong>s<br />

sobre todo nun manexo tradicional que, en moitos casos, apenas se afasta dos fun<strong>da</strong>mentos <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica. Como xa se citou con anteriori<strong>da</strong><strong>de</strong>, a ver<strong>da</strong><strong>de</strong>ira expansión <strong>de</strong>sta orientación veu <strong>da</strong><br />

man <strong>da</strong> aplicación no ano 2001 <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais. No entanto, a<strong>de</strong>mais do indubidábel pulo <strong>de</strong>ste<br />

apoio económico, o vacún ecolóxico <strong>de</strong> carne sustentouse nun <strong>de</strong>stacado dinamismo do sector, baseado<br />

en explotacións asenta<strong>da</strong>s e con firme vonta<strong>de</strong> <strong>de</strong> continui<strong>da</strong><strong>de</strong> produtiva así como en iniciativas comerciais<br />

<strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s á apertura <strong>de</strong> mercados.<br />

Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>, Galiza, con preto <strong>de</strong> 4.000 animais, sitúase, tras An<strong>da</strong>lucía, Cataluña e Estremadura, no<br />

cuarto lugar do contexto estatal en número <strong>de</strong> cabezas <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne en produción ecolóxica, cifra<br />

que representa arredor do 5% dos efectivos gan<strong>de</strong>iros do Estado. Este valor porcentual resulta inferior á<br />

representativi<strong>da</strong><strong>de</strong> do vacún <strong>de</strong> carne <strong>de</strong> produción convencional, on<strong>de</strong> o censo galego supón arredor do<br />

11% do total estatal 18 .<br />

sen explotacións<br />

<strong>de</strong> 0 a 50 cab.<br />

<strong>de</strong> 50 a 100 cab.<br />

<strong>de</strong> 100 a 150 cab.<br />

<strong>de</strong> 150 a 200 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 200 cab.<br />

Mapa 12: Distribución <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne ecolóxica por concellos<br />

18 . Fonte: “Anuario <strong>de</strong> Estadística Agroalimentaria 2006”<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 100 cab.<br />

<strong>de</strong> 100 a 1.000 cab.<br />

<strong>de</strong> 1.000 a 4.000 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 4.000 cab.<br />

Mapa 13: Distribución <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne total por<br />

concellos (Fonte: Servizo <strong>de</strong> Transferencia Tecnolóxica,<br />

Estudos e Publicación <strong>da</strong> CMR 2006)


Os Mapas 12 e 13 recollen os <strong>da</strong>tos sobre o total <strong>de</strong> cabezas <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne <strong>de</strong> orientación ecolóxica,<br />

compara<strong>da</strong>s cos <strong>da</strong>tos totais.<br />

Tal como se po<strong>de</strong> apreciar, as explotacións ecolóxicas atópanse fun<strong>da</strong>mentalmente nas provincias <strong>de</strong> lugo e<br />

ourense, cunha distribución que respon<strong>de</strong> na meiran<strong>de</strong> parte dos casos a unha serie <strong>de</strong> variábeis comúns:<br />

• Áreas con <strong>de</strong>staca<strong>da</strong> presenza <strong>de</strong> gan<strong>da</strong>ría <strong>de</strong> vacún con orientación cárnica.<br />

• Eleva<strong>da</strong> dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> base territorial, asenta<strong>da</strong> na posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> emprego <strong>de</strong> extensas superficies<br />

<strong>de</strong> montes veciñais en man común ou en procesos <strong>de</strong> concentración parcelaria.<br />

• Existencia <strong>de</strong> movementos cooperativistas con actuacións específicas para a saí<strong>da</strong> comercial <strong>da</strong> carne<br />

ecolóxica.<br />

Respecto <strong>da</strong> comercialización, máis do 60% <strong>da</strong> carne ecolóxica <strong>da</strong> Galiza sae ao mercado a través<br />

<strong>de</strong> tres agrupacións <strong>de</strong> produtores que, en conxunto, teñen introducido alternativas, tales como a cría<br />

<strong>de</strong> razas autóctonas en perigo <strong>de</strong> extinción ou tecnoloxías <strong>de</strong> envasado como a atmosfera modifica<strong>da</strong> e o<br />

skin 19 , encamiña<strong>da</strong>s á apertura <strong>de</strong> novos ocos comerciais 20 . Polo que respecta ás explotacións non asocia<strong>da</strong>s,<br />

o sistema comercial varía <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a ven<strong>da</strong> directa ao consumo final con subministración a domicilio, a saí<strong>da</strong> <strong>de</strong><br />

animais cara a outras áreas do Estado on<strong>de</strong> se produce a certificación ou ben, maioritariamente e por mor<br />

dos baixos prezos <strong>de</strong> mercado, a ven<strong>da</strong> como carne <strong>de</strong> produción convencional.<br />

Unha vez se actúe sobre os actuais atrancos comerciais, as perspectivas <strong>de</strong> futuro para a orientación semellan<br />

boas. Unha <strong>da</strong>s posíbeis alternativas que se <strong>de</strong>berían seguir po<strong>de</strong>ría ser o apoio en estruturas comerciais cun<br />

nivel <strong>de</strong> introdución estábel, como po<strong>de</strong> ser a <strong>da</strong> IXP Ternera Gallega. Así, <strong>de</strong> igual modo que xa se está a<br />

facer con éxito no caso dos viños ou queixos con <strong>de</strong>nominación <strong>de</strong> orixe, a sinerxía <strong>de</strong> ambos os dous selos<br />

achegaría a combinación dun sistema <strong>de</strong> manexo e traballo específico coa garantía <strong>de</strong> orixe do produto. En<br />

principio sería posíbel afianzar un primeiro mercado obxectivo como é o estatal, para paulatinamente ou en<br />

<strong>de</strong>terminados produtos ou momentos apostar pola exportación.<br />

Tal e como se recolle na enquisa, a<strong>de</strong>mais<br />

do mantemento <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais,<br />

a principal <strong>de</strong>man<strong>da</strong> exposta por parte <strong>da</strong>s<br />

explotacións <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne fai referencia<br />

á necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> apoio ao <strong>de</strong>senvolvemento<br />

comercial e á apertura <strong>de</strong> mercados, sobre<br />

todo a nivel interno galego.<br />

19 . Denomínase skin a un sistema <strong>de</strong> envasado ao baleiro, formado por dous filmes sol<strong>da</strong>dos: o superior adoita ser multicapa, con elevado efecto barreira<br />

e transparente, mentres que o inferior é semirríxido, o que proporciona ao produto un efecto tridimensional moi valorado comercialmente.<br />

20 . SÁNCHEZ DE DIOS, A. et al. “Produtos Cárnicos Galegos: oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> mercado”. Consellería do Medio Rural. 2006.<br />

67


68<br />

Vacún <strong>de</strong> leite<br />

A<strong>de</strong>mais do leite, outros produtos lácteos como os queixos e iogures ecolóxicos están a rexistrar aumentos<br />

significativos na súa <strong>de</strong>man<strong>da</strong>. Neste sentido, é imprescindíbel resaltar a boa posición relativa <strong>de</strong> Galiza,<br />

que se atopa á cabeza do conxunto estatal <strong>da</strong> produción láctea ecolóxica <strong>de</strong> vacún. As máis <strong>de</strong> 1.200 cabezas<br />

<strong>da</strong>s explotacións galegas supoñen máis <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> do total <strong>de</strong> animais <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> leite ecolóxico<br />

do Estado, porcentaxe superior á xa relevante posición relativa <strong>da</strong> orientación convencional <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong><br />

leite do país (arredor do 35%). Na campaña 2006, a certificación <strong>de</strong> leite ecolóxico <strong>de</strong> vacún ascen<strong>de</strong>u a 8,7<br />

millóns <strong>de</strong> litros, o que supuxo case o 60% do volume <strong>de</strong> negocio dos produtos ecolóxicos galegos.<br />

As expectativas <strong>de</strong>ste aproveitamento son moi positivas, pois tras a forte expansión inicial, á que seguiron<br />

uns anos <strong>de</strong> certo parón na inscrición <strong>de</strong> explotacións, na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> a <strong>de</strong>man<strong>da</strong> do produto está a producir<br />

a tramitación <strong>de</strong> novos rexistros. O emprego, en gran medi<strong>da</strong>, <strong>de</strong> canles comúns para os lácteos convencionais<br />

e os ecolóxicos conseguiu un <strong>de</strong>stacado nivel <strong>de</strong> introdución no mercado <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> produtos.<br />

A necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> contar con abun<strong>da</strong>nte superficie <strong>de</strong> orientación forraxeira, así como os fortes requirimentos<br />

económicos para a aparición <strong>de</strong> explotacións <strong>de</strong> nova creación, <strong>de</strong>rivan na reconversión <strong>de</strong> granxas<br />

<strong>de</strong> produción <strong>de</strong> leite no seo <strong>da</strong>lgunhas <strong>da</strong>s áreas <strong>de</strong> produción láctea tradicionais en Galiza. A<strong>de</strong>mais, a<br />

existencia <strong>de</strong> iniciativas transformadoras, ben a título individual (queixos, iogures, leite pasteurizado) ou<br />

ben con vinculación aos centros <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> e elaboración (leite UHT), <strong>de</strong>finen a localización <strong>de</strong> boa parte<br />

<strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong>sta tipoloxía.<br />

Os Mapas 14 e 15 reflicten a distribución espacial do vacún <strong>de</strong> leite <strong>de</strong> produción ecolóxica compara<strong>da</strong> coa<br />

distribución total.


sen explotacións<br />

<strong>de</strong> 0 a 50 cab.<br />

<strong>de</strong> 50 a 100 cab.<br />

<strong>de</strong> 100 a 150 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 150 cab.<br />

sen explotacións<br />

<strong>de</strong> 0 a 1.000 cab.<br />

100 a 1.000 cab.<br />

1.000 a 5.000 cab.<br />

5.000 a 10.000 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 10.000 cab.<br />

Mapa 14: Distribución <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> leite ecolóxico por concellos Mapa 15: Distribución <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> leite total por<br />

concellos (Fonte: Servizo <strong>de</strong> Transferencia Tecnolóxica,<br />

Estudos e Publicacións <strong>da</strong> CMR 2006)<br />

Basicamente, a distribución <strong>da</strong> produción ecolóxica coinci<strong>de</strong> coas áreas <strong>de</strong> maior produción leiteira convencional.<br />

Para a reconversión <strong>de</strong> explotacións convencionais resulta imprescindíbel contar cunha alta dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> base territorial e con cargas gan<strong>de</strong>iras reduci<strong>da</strong>s, que ao mesmo tempo que permiten a a<strong>da</strong>ptabili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

ás pautas <strong>da</strong> regulamentación ecolóxica tamén outorguen viabili<strong>da</strong><strong>de</strong> ao cambio. A produción<br />

ecolóxica vese limita<strong>da</strong>, xa que logo, cara a explotacións <strong>de</strong> dimensión mediana–gran<strong>de</strong>.<br />

De acordo coa enquisa, as explotacións <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> leite amósanse, polo xeral, satisfeitas con teren toma<strong>da</strong><br />

a <strong>de</strong>cisión <strong>de</strong> reconversión cara á agricultura ecolóxica. Ao igual que o <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne, son un sector<br />

dinámico e que albisca boas perspectivas <strong>de</strong> futuro. Por último, non botan <strong>de</strong> menos melloras <strong>de</strong> mercado,<br />

senón un maior nivel <strong>de</strong> aconsellamento.<br />

69


70<br />

Avicultura<br />

Actualmente to<strong>da</strong> a produción avícola ecolóxica <strong>de</strong> posta en Galiza xira arredor dunha mesma integradora<br />

<strong>da</strong> que forman parte un total <strong>de</strong> oito granxas que dispoñen en conxunto <strong>de</strong> arredor <strong>de</strong> 14.000<br />

pitas poñedoras. Estes valores sitúan a produción galega á cabeza <strong>da</strong> do Estado, cunha porcentaxe que se<br />

achega ao 24%. O volume <strong>de</strong> negocio no ano 2006 foi <strong>de</strong> case 480.000 €, un 6% do total <strong>da</strong>s producións<br />

ecolóxicas galegas. Existen a<strong>de</strong>mais algunhas pequenas explotacións individuais inscritas tamén no CRAEGA,<br />

pero que non comercializan a súa produción como ecolóxica (ven<strong>da</strong>s a particulares, hostalaría ou mesmo<br />

autoconsumo).<br />

O mercado <strong>de</strong> ovos ecolóxicos está a experimentar unha <strong>de</strong>man<strong>da</strong> crecente. A introdución nas ca<strong>de</strong>as <strong>de</strong><br />

distribución e a boa aceptación por parte do sector consumidor están a converter como principal factor<br />

limitante á propia capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> produción e non á falta <strong>de</strong> mercado. O sector consumidor galego absorbe<br />

aproxima<strong>da</strong>mente o 40% do total <strong>da</strong> produción, comercializándose a restante noutras áreas do Estado e<br />

mesmo exportando cara a Portugal. Non obstante, existe outra serie <strong>de</strong> condicionantes que non convén<br />

esquecer:<br />

• O incremento sufrido polos prezos dos cereais afecta<br />

en gran medi<strong>da</strong> a produción avícola en xeral, feito que<br />

se agrava aín<strong>da</strong> máis no caso dos pensos ecolóxicos.<br />

A<strong>de</strong>mais, a flutuación no prezo dos concentrados<br />

vese limita<strong>da</strong> tamén pola obrigatorie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> súa<br />

composición proteica <strong>de</strong> orixe vexetal.<br />

• As restricións en canto á dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> superficie<br />

ou as limitacións no estabelecemento <strong>de</strong> lotes<br />

tara en gran medi<strong>da</strong> a dimensión <strong>da</strong>s explotacións<br />

ecolóxicas. Este feito mingua a competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong>stas granxas fronte a outras producións, como,<br />

por exemplo, os ovos campeiros.<br />

• Á marxe <strong>de</strong> consi<strong>de</strong>racións lexislativas, na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>,<br />

e cun horizonte temporal cando menos a<br />

curto prazo, a comercialización <strong>de</strong> ovos caseiros<br />

resulta un claro factor <strong>de</strong> competencia.<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 100 pitas<br />

100 a 1.000 pitas<br />

1.000 a 2.000 pitas<br />

2.000 a 3.000 pitas<br />

máis <strong>de</strong> 3.000 pitas<br />

Mapa 16: Distribución <strong>da</strong> avicultura <strong>de</strong> posta por<br />

concellos


Polo que respecta á produción ecolóxica <strong>de</strong> aves con<br />

orientación cárnica, a <strong>de</strong>man<strong>da</strong> atópase sen unhas<br />

claras previsións <strong>de</strong> crecemento inmediato. A estrutura<br />

produtiva resulta semellante á do caso anterior, cun funcionamento<br />

<strong>de</strong> cría integrado e concentrado e un posterior<br />

sacrificio e comercialización con asociación directa a este.<br />

Atópanse rexistra<strong>da</strong>s tan só catro explotacións, aín<strong>da</strong> que<br />

a súa dimensión (case 11.000 polos <strong>de</strong> engor<strong>de</strong>) e a escasa<br />

presenza <strong>de</strong>ste aproveitamento no conxunto do Estado<br />

fan que o volume <strong>de</strong> produción galego, equivalente ao <strong>de</strong><br />

Cataluña, tan só se vexa superado pola avicultura ecolóxica<br />

<strong>de</strong> carne en An<strong>da</strong>lucía.<br />

sen explotacións<br />

menos <strong>de</strong> 100 polos<br />

100 a 1.000 polo<br />

1.000 a 2.000 polos<br />

2.000 a 3.000 polos<br />

máis <strong>de</strong> 3.000 polos<br />

Mapa 17: Distribución <strong>da</strong> avicultura <strong>de</strong> carne por<br />

concellos<br />

71


72<br />

Apicultura<br />

O sector <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> mel ecolóxico foi un dos que menor pulo recibiu coa posta en marcha <strong>da</strong>s<br />

axu<strong>da</strong>s agroambientais. Así, o número <strong>de</strong> explotacións e o <strong>de</strong> colmeas e alvarizas estivo moi limitado ata<br />

<strong>da</strong>tas recentes. Esta situación parece que está a mu<strong>da</strong>r, contabilizándose na anuali<strong>da</strong><strong>de</strong> 2006 preto <strong>de</strong> 4.200<br />

colmeas inscritas, aproxima<strong>da</strong>mente o 10% <strong>da</strong>s rexistra<strong>da</strong>s en agricultura ecolóxica no estado.<br />

A produción apícola existente repártese case en exclusiva entre as provincias <strong>de</strong> ourense e, sobre todo,<br />

lugo. As explotacións <strong>de</strong> Lugo comercializan o seu produto envasado (ben individualmente ou ben <strong>de</strong><br />

modo agrupado), principalmente no mercado galego e <strong>de</strong> xeito máis ocasional noutras áreas do Estado. No<br />

entanto, no caso <strong>da</strong>s explotacións ourensás, a saí<strong>da</strong> do produto realízase a granel, con <strong>de</strong>stino maioritario<br />

cara á exportación. Esta última opción <strong>de</strong> ven<strong>da</strong>, a pesar dun menor prezo <strong>de</strong> saí<strong>da</strong>, presenta as vantaxes <strong>da</strong><br />

comercialización conxunta <strong>de</strong> to<strong>da</strong> a produción e o aforro <strong>de</strong> custos tanto en envases ou etiquetaxe como<br />

nos investimentos necesarios en instalacións.<br />

En <strong>de</strong>finitiva, a produción <strong>de</strong> mel ecolóxico constitúe un<br />

aproveitamento cunha interesante potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong> en<br />

Galiza. O principal atranco para o seu <strong>de</strong>senvolvemento ten<br />

relación coa acusa<strong>da</strong> dispersión <strong>de</strong> núcleos poboacionais e<br />

ao minifundismo galego, o que dificulta o cumprimento<br />

dos radios mínimos <strong>de</strong> pecoreo libres <strong>de</strong> posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong><br />

contaminación por mor <strong>da</strong> agricultura convencional. A<br />

orientación <strong>de</strong>berá ir entón liga<strong>da</strong> a áreas xeográficas máis<br />

illa<strong>da</strong>s e menos intensivas; caso, por exemplo, <strong>da</strong>s zonas<br />

<strong>de</strong> soutos ecolóxicos, montes en man común ou espazos<br />

protexidos.<br />

sen explotacións<br />

ata 25 colmeas<br />

25 a 50 colmeas<br />

50 a 150 colmeas<br />

150 a 250 colmeas<br />

máis <strong>de</strong> 250 colmeas<br />

Mapa 18: Distribución <strong>de</strong> colmeas por concello


Outras producións gan<strong>de</strong>iras<br />

A aplicación <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais e a súa relación<br />

directa coa dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> base territorial motivou,<br />

como xa se viu, a suba <strong>de</strong> varias producións gan<strong>de</strong>iras<br />

ecolóxicas, entre elas, tamén as <strong>de</strong> ovino e cabrún.<br />

Ora ben, a pesar <strong>da</strong> inscrición <strong>de</strong> varias explotacións <strong>de</strong>sta<br />

tipoloxía produtiva, a falta <strong>de</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong><br />

carnes baixo os parámetros <strong>da</strong> agricultura ecolóxica ten<br />

motivado que as tentativas comerciais <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong>s ata<br />

o <strong>de</strong> agora non tiveran ningunha resposta por parte do<br />

mercado.<br />

En canto ás restantes producións gan<strong>de</strong>iras, con carácter<br />

xa totalmente puntual, e cunha presenza <strong>de</strong> explotacións<br />

unicamente a título individual, pó<strong>de</strong>se citar a existencia<br />

dunha explotación porcina ecolóxica no norte <strong>da</strong><br />

provincia <strong>da</strong> Coruña, centra<strong>da</strong> na cría <strong>de</strong> animais <strong>de</strong> raza<br />

Porco Celta para a elaboración <strong>de</strong> embutidos, así como o<br />

funcionamento no concello <strong>de</strong> Boqueixón dunha granxa<br />

ecolóxica <strong>de</strong> poldros para carne.<br />

sen explotacións<br />

ata 100 cab.<br />

100 a 200 cab.<br />

250 a 500 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 500 cab.<br />

Mapa 19: Distribución <strong>de</strong> ovino e cabrún por<br />

concellos<br />

73


74<br />

o sector <strong>da</strong> transformación<br />

Previamente á análise <strong>da</strong>s instalacións <strong>de</strong> procesado segundo os sectores produtivos, resulta <strong>de</strong> interese citar<br />

unha serie <strong>de</strong> aspectos <strong>de</strong>finitorios <strong>da</strong> industria ecolóxica galega.<br />

Entre o relativamente elevado número <strong>de</strong> operadoras rexistra<strong>da</strong>s (65 segundo os <strong>da</strong>tos máis actuais dispoñíbeis)<br />

atópanse industrias <strong>de</strong> moi distinta enti<strong>da</strong><strong>de</strong> produtiva. Así, a gran<strong>de</strong>s trazos distínguense:<br />

• Instalacións que contan cunha eleva<strong>da</strong> capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> transformadora (caso, por exemplo, do<br />

envasado <strong>de</strong> leite UHT, o procesado <strong>de</strong> castaña ou os matadoiros), que son fun<strong>da</strong>mentalmente<br />

industrias convencionais con seccións <strong>de</strong> produción ecolóxica, ben sexa pola separación <strong>de</strong><br />

procesos produtivos no espazo ou ben no tempo.<br />

• En segundo lugar existen industrias <strong>de</strong> tamaño medio-pequeno nas que adoita existir unha vinculación<br />

máis exclusiva co procesado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos e on<strong>de</strong> comeza a facerse máis directa<br />

a relación explotación/industria. Sería este o caso <strong>de</strong>, entre outros, algunha envasadora <strong>de</strong> produtos<br />

hortofrutícolas ou a industria láctea para a comercialización <strong>de</strong> leite pasteurizado ou queixos.<br />

• Por último, contabilízanse pequenas operadoras que respon<strong>de</strong>n á mera necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> inscrición no<br />

rexistro <strong>de</strong> industrias para po<strong>de</strong>r realizar unha mínima transformación e contar co preceptivo selo <strong>de</strong><br />

certificación. Aquí, a figura do produtor e do elaborador é a mesma, tratándose <strong>de</strong> pequenas instalacións<br />

envasadoras <strong>de</strong> horta, mel ou viño, por citar algúns exemplos.<br />

táboa 9: número <strong>de</strong> industrias inscritas en produción ecolóxica 2006<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong> Nº industrias % sobre o conxunto do Estado<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas<br />

frescos<br />

Industrias relaciona<strong>da</strong>s coa produción vexetal<br />

9 2,78%<br />

A<strong>de</strong>gas e embotelladoras <strong>de</strong> viños 4 1,02%<br />

Panificación e pastas alimentarias 8 4,23%<br />

Conservas, semiconservas e zumes vexetais 3 2,56%<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> froitos secos 5 6,09%<br />

Elaboración <strong>de</strong> especias, aromáticas e medicinais 2 3,27%<br />

Preparados alimenticios 2 3,27%<br />

Galletas, confeitaría e pastelaría 1 2,38%<br />

Outras 2 0,65%


táboa 9: número <strong>de</strong> industrias inscritas en produción ecolóxica 2006<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong> Nº industrias % sobre o conxunto do Estado<br />

Industrias relaciona<strong>da</strong>s coa produción animal<br />

Matadoiros e salas <strong>de</strong> <strong>de</strong>spezamento 8 8,00%<br />

Mel 4 6,67%<br />

Leite, queixos e <strong>de</strong>rivados lácteos 7 13,72%<br />

Fábricas <strong>de</strong> alimentos animais 3 9,67%<br />

Ovos 2 6,89%<br />

Nos existen <strong>da</strong>tos estatísticos sobre o volume produtivo, a facturación nin emprego xerado polo sector,<br />

o que leva a facer <strong>de</strong> novo inci<strong>de</strong>ncia na necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> reforma do sistema <strong>de</strong> información estatística. A<br />

porcentaxe <strong>da</strong> elaboración e a comercialización entre o conxunto <strong>de</strong> operadoras inscritas en agricultura<br />

ecolóxica achégase ao 13%, mentres que a nivel estatal este valor atópase arredor do 10%.<br />

A localización <strong>de</strong>stas agroindustrias áchase moi espalla<strong>da</strong> no conxunto <strong>de</strong> Galiza, con presenza en máis <strong>de</strong><br />

40 concellos. A Coruña e Palas <strong>de</strong> Rei, en Lugo, con tres instalacións <strong>de</strong> procesado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en<br />

ca<strong>da</strong> caso e, sobre todo, o concello <strong>de</strong> Chanta<strong>da</strong>, con seis rexistros, amosan a maior concentración <strong>de</strong>stas.<br />

Cando se realiza unha comparativa entre o reflexo económico <strong>da</strong> produción gan<strong>de</strong>ira ecolóxica fronte á<br />

produción vexetal, e estes <strong>da</strong>tos se contrastan co número <strong>de</strong> produtores <strong>de</strong> ca<strong>da</strong> un dos dous subsectores,<br />

a conclusión obti<strong>da</strong> é dun significativo <strong>de</strong>sequilibrio. Mentres que nos produtos <strong>de</strong> orixe animal a transformación<br />

(e polo tanto o valor engadido) resulta maior, na produción vexetal esta atópase moi limita<strong>da</strong>. De aí<br />

que resultaría importante pensar no fomento <strong>da</strong> transformación dos produtos vexetais ecolóxicos,<br />

quizais indo máis aló do actual envasado en tarros <strong>de</strong> vidro, con actuacións encamiña<strong>da</strong>s cara a, por exemplo,<br />

pratos precociñados, <strong>de</strong>shidratados, ensala<strong>da</strong>s <strong>de</strong> cuarta gama ou mesmo ultraconxelados (como se está a<br />

facer coa castaña). Po<strong>de</strong>ría ser a<strong>de</strong>mais un bo xeito <strong>de</strong> rachar a estacionali<strong>da</strong><strong>de</strong> e ter unha presenza máis<br />

continua<strong>da</strong> no mercado.<br />

Manipulación e envasado <strong>de</strong> froitos secos<br />

A castaña ecolóxica <strong>de</strong>stínase ás industrias galegas, con manipulacións cara á obtención <strong>de</strong>, entre outros<br />

produtos, castaña coci<strong>da</strong> envasa<strong>da</strong> ao baleiro, purés, castaña en xarope ou, sobre todo, castaña ultraconxela<strong>da</strong><br />

(<strong>de</strong> gran aceptación e con <strong>de</strong>stino cara á exportación –Francia, Suíza, Alemaña, EE.UU.– para a<br />

preparación posterior <strong>de</strong> elaborados).<br />

75


76<br />

A presenza <strong>de</strong> <strong>de</strong>staca<strong>da</strong>s fábricas <strong>de</strong> procesado <strong>de</strong> castaña convencional na xeografía galega e o seu<br />

rexistro no CRAEGA concentra tamén a manipulación <strong>de</strong> castaña <strong>de</strong> produción ecolóxica. Contabilízanse un<br />

total <strong>de</strong> cinco <strong>de</strong>stas instalacións, sitas no concello <strong>de</strong> Ourense (2) e no suroeste <strong>da</strong> provincia <strong>de</strong> Lugo, nos<br />

concellos <strong>de</strong> Chanta<strong>da</strong>, Monterroso e O Páramo, con ca<strong>da</strong>nsúas industrias.<br />

Manipulación e envasado dos produtos hortofrutícolas<br />

O envasado do produto hortícola fresco (barquetas, re<strong>de</strong>s, bolsas...) baixo o amparo do selo <strong>de</strong> produción<br />

ecolóxica resulta practicamente inexistente en Galiza. A pesar <strong>da</strong> potencial competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong> do sector <strong>da</strong><br />

transformación <strong>de</strong> produtos hortícolas ecolóxicos e dos investimentos que se teñen realizado nos últimos<br />

anos na industria galega, ata o <strong>de</strong> agora o nivel <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento resulta limitado. Elabóranse marmela<strong>da</strong>s,<br />

salsas <strong>de</strong> tomate, conservas <strong>de</strong> espinaca, conservas <strong>de</strong> coliflor..., sempre con envasado ao baleiro en<br />

tarros <strong>de</strong> cristal.<br />

Por último, a produción <strong>de</strong> mazá ecolóxica no territorio galego <strong>de</strong>stínase fun<strong>da</strong>mentalmente á elaboración<br />

<strong>de</strong> sidra ecolóxica, coa activi<strong>da</strong><strong>de</strong> dunha única industria, sita no concello <strong>de</strong> Chanta<strong>da</strong>, cuxa capaci<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> transformación (na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> cuberta) limita polo momento a expansión <strong>da</strong> recolleita <strong>de</strong> froito<br />

para tal fin.<br />

A<strong>de</strong>gas<br />

En consonancia coa expansión que está a experimentar a viticultura ecolóxica na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>, xa teñen<br />

presenza no mercado viños ecolóxicos <strong>de</strong> proce<strong>de</strong>ncia galega. Trátase <strong>de</strong> modo fun<strong>da</strong>mental <strong>de</strong> explotacións/<br />

a<strong>de</strong>gas <strong>de</strong> colleiteiros, sen que existan gran<strong>de</strong>s industrias transformadoras implica<strong>da</strong>s ata o momento.<br />

Industrias cárnicas<br />

Os escasos cambios técnicos necesarios para a a<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong>s instalacións <strong>de</strong> sacrificio convencionais cara<br />

á produción ecolóxica fan que o rexistro <strong>de</strong>stas últimas teña en todos os casos carácter mixto, sen que se<br />

consi<strong>de</strong>re necesario o estabelecemento <strong>de</strong> industrias específicas para o tratamento do gando <strong>de</strong> produción<br />

ecolóxica. Os matadoiros autorizados traballan exclusivamente a maquía, sen intervir en ningún caso na<br />

comercialización do produto.<br />

Así, ao tratárense <strong>de</strong> matadoiros convencionais que teñen obtido a acreditación para operar tamén en<br />

ecolóxico, a súa localización respon<strong>de</strong>, a<strong>de</strong>mais <strong>de</strong> estar no contorno <strong>da</strong>s áreas <strong>de</strong> produción, á proximi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

aos gran<strong>de</strong>s centros <strong>de</strong> consumo.


sen explotacións<br />

ata 50 cab.<br />

50 a 100 cab.<br />

100 a 150 cab.<br />

150 a 200 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 200 cab.<br />

industrias cárnicas<br />

sen explotacións<br />

ata 50 cab.<br />

50 a 100 cab.<br />

100 a 150 cab.<br />

máis <strong>de</strong> 150 cab.<br />

industrias lácteas<br />

Mapa 20: Localización <strong>da</strong>s industrias cárnicas inscritas Mapa 21: Localización <strong>da</strong>s industrias lácteas inscritas<br />

Industrias lácteas<br />

A industria láctea ecolóxica atópase moi concentra<strong>da</strong>, cunha única instalación <strong>de</strong> transformación para a<br />

obtención <strong>de</strong> leite UHT (concello <strong>de</strong> Vilalba), que recolle materia prima <strong>de</strong> explotacións espalla<strong>da</strong>s pola<br />

xeografía galega, e un conxunto <strong>de</strong> industrias <strong>de</strong> moita menor capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> produtiva, que elaboran leite<br />

pasteurizado, queixos ou iogures, e que fun<strong>da</strong>mentalmente están vincula<strong>da</strong>s a explotacións individuais.<br />

En conxunto, coa elaboración <strong>da</strong>lgún dos produtos citados, presentan activi<strong>da</strong><strong>de</strong> no momento actual sete<br />

agroindustrias rexistra<strong>da</strong>s baixo a epígrafe “leite, queixos e <strong>de</strong>rivados lácteos”. Tal coma se po<strong>de</strong> observar<br />

no mapa que se xunta, a distribución <strong>de</strong>stas instalacións lácteas <strong>de</strong> transformación respon<strong>de</strong> á propia localización<br />

<strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong> produción.<br />

77


78<br />

Fabricación <strong>de</strong> alimentos para o gando<br />

No rexistro <strong>de</strong> instalacións industriais do CRAEGA atópanse recolli<strong>da</strong>s tres fábricas <strong>de</strong> pensos, aín<strong>da</strong> que<br />

actualmente mantén activi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> elaboración e certificación <strong>de</strong> concentrados ecolóxicos tan só unha <strong>de</strong>las,<br />

sita no concello <strong>de</strong> Ro<strong>de</strong>iro. Arredor <strong>da</strong> meta<strong>de</strong> dos pensos ecolóxicos consumidos nas explotacións<br />

galegas proveñen <strong>da</strong> <strong>de</strong>vandita agroindustria.<br />

Esta activi<strong>da</strong><strong>de</strong> industrial aín<strong>da</strong> non ten aca<strong>da</strong>do a suficiente <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> mercado que faga viábel a construción<br />

<strong>de</strong> novas fábricas ou liñas específicas para a produción <strong>de</strong> pensos ecolóxicos, resultando moito máis<br />

axeita<strong>da</strong> a reconversión <strong>de</strong> instalacións convencionais <strong>de</strong> pequena dimensión. A este feito convén<br />

engadirlle outras consi<strong>de</strong>racións:<br />

• A dificulta<strong>de</strong> para a limpeza e eliminación <strong>de</strong> residuos no funcionamento <strong>de</strong> liñas <strong>de</strong> procesado<br />

mixtas convencional/ecolóxica presenta serios atrancos para a consecución <strong>da</strong> certificación <strong>de</strong> produto<br />

ecolóxico.<br />

• Os problemas loxísticos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> escasa <strong>de</strong>man<strong>da</strong> na subministración <strong>de</strong> materias primas <strong>de</strong><br />

produción ecolóxica provocan un incremento engadido ao xa <strong>de</strong> por si elevado prezo dos cereais<br />

ecolóxicos no momento actual.<br />

outras industrias<br />

As restantes activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s industriais que existen na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> amosan un peso representativo moito menos<br />

significativo <strong>de</strong>ntro <strong>da</strong> produción ecolóxica galega. Así, entre outras, cítanse:<br />

• especias, aromáticas e medicinais. Instalacións <strong>de</strong> pequeno volume produtivo con <strong>de</strong>dicación á<br />

produción e envasado <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> plantas. Presentan a<strong>de</strong>mais elaboración combina<strong>da</strong> con outros<br />

produtos como <strong>de</strong>shidratados <strong>de</strong> fungos e hortícolas. A materia prima é, na súa maior porcentaxe, <strong>de</strong><br />

proce<strong>de</strong>ncia galega.<br />

• Das oito industrias rexistra<strong>da</strong>s con orientación cara á panificación, seis <strong>de</strong>las están vincula<strong>da</strong>s a<br />

gran<strong>de</strong>s centros comerciais. A dificulta<strong>de</strong> para a obtención <strong>de</strong> cereais ecolóxicos do país fai que se<br />

recorra na meiran<strong>de</strong> parte dos casos a materias primas <strong>de</strong> fóra <strong>de</strong> Galiza.<br />

• envasado <strong>de</strong> ovos. No concello <strong>de</strong> Ourense, así como no <strong>de</strong> Chanta<strong>da</strong>, na provincia <strong>de</strong> Lugo, teñen<br />

presenza ca<strong>da</strong>nsúas instalacións <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s á clasificación e envasado <strong>de</strong> ovos ecolóxicos.<br />

• outras. Elaboracións diversas, que van <strong>de</strong>n<strong>de</strong> xerminados <strong>de</strong> soia e alfalfa (con <strong>de</strong>stino a estabelecementos<br />

<strong>de</strong> herboristaría e dietética) ata preparados alimenticios (pan relado, mesturados <strong>de</strong> algas...).


A comercialización e o consumo<br />

A<strong>de</strong>mais do reducido número <strong>de</strong> explotacións, <strong>da</strong> súa escasa dimensión e <strong>da</strong> dispersión <strong>de</strong>stas, o problema<br />

fun<strong>da</strong>mental <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en Galiza é a estruturación <strong>da</strong> propia produción e <strong>da</strong>s súas<br />

canles comerciais, hoxe en día apenas <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong>s. Resulta paradoxal que as explotacións afirmen ter<br />

eleva<strong>da</strong>s dificulta<strong>de</strong>s para comercializar os seus produtos, e que, ao mesmo tempo, se vexan con capaci<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> ven<strong>de</strong>r un volume maior se o tivesen. A<strong>de</strong>mais, o sector consumidor fai notar frecuentemente a dificulta<strong>de</strong><br />

para atopar produtos ecolóxicos. Polo tanto, resulta moi clara a actual <strong>de</strong>ficiencia <strong>da</strong>s canles<br />

comerciais e cómpre buscar estratexias para estreitar as distancias entre os sectores produtor–consumidor a<br />

través <strong>de</strong> elos intermedios eficientes e con marxes razoábeis.<br />

Canles <strong>de</strong> comercialización<br />

Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong>, os produtos ecolóxicos están presentes na práctica totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos circuítos comerciais (ven<strong>da</strong><br />

directa, comercio polo miúdo, comercio por xunto, circuítos especializados, gran distribución, comercialización<br />

on line…), aín<strong>da</strong> que a súa estruturación e loxística <strong>de</strong> distribución non están a satisfacer plenamente<br />

nin ao consumidor nin, sobre todo, ao sector <strong>da</strong> produción. As principais canles <strong>de</strong> mercado en Galiza son<br />

as seguintes:<br />

1. Ven<strong>da</strong> directa: Sistema empregado fun<strong>da</strong>mentalmente para as pequenas producións. O propio<br />

produtor ou produtora encárgase tamén <strong>da</strong> parte comercial, ben na propia explotación ou ben a<br />

través <strong>de</strong> feiras e mercados. As ven<strong>da</strong>s limítanse a produto fresco, sobre todo froitas e hortalizas,<br />

abranguendo en ocasións outro tipo <strong>de</strong> artigos como, por exemplo, o mel.<br />

2. Comercio polo miúdo. Dentro <strong>de</strong>sta tipoloxía <strong>de</strong> estabelecementos po<strong>de</strong>mos distinguir:<br />

- Pequenas ten<strong>da</strong>s <strong>de</strong> alimentación que dispoñen entre as súas referencias <strong>da</strong>lgúns produtos<br />

ecolóxicos.<br />

- Herbolarios e ten<strong>da</strong>s <strong>de</strong> dietética. A pesar do seu carácter pioneiro <strong>de</strong>ntro do comercio<br />

ecolóxico, o seu papel na distribución alimentaria está a diminuír e non resulta habitual atopar<br />

produto <strong>de</strong> proce<strong>de</strong>ncia galega nestes.<br />

- ten<strong>da</strong>s especializa<strong>da</strong>s. Trátase <strong>de</strong> puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> <strong>de</strong> trazos característicos, case sempre ligados<br />

a gran<strong>de</strong>s núcleos <strong>de</strong> poboación e que unicamente comercializan produtos ecolóxicos. O persoal<br />

ao seu cargo adoita contar cun maior nivel <strong>de</strong> formación e capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> para o aconsellamento e,<br />

21 . Fontes: “<strong>Plan</strong> d’action européen en matière d’alimentation et d’agriculture biologiques. Commission <strong>de</strong>s Communautés Européennes”. “Estudio <strong>de</strong><br />

mercado. Observatorio <strong>de</strong>l Consumo y la Distribución Alimentaria. Monográfico Productos Ecológicos. Informe Tercer Trimestre 2007”. “Estudio <strong>de</strong>l Sector<br />

Industrial <strong>de</strong> Producción Ecológica. MAPA 2004”. “Consumo <strong>de</strong> Productos Ecológicos. Observatorio <strong>de</strong>l Consumo y la Distribución Agroalimentaria <strong>de</strong>l<br />

MAPA”. “El Sistema Comercial <strong>de</strong> los Productos Agroalimentarios Ecológicos en España. Arias Lario, N., Cuestas Díaz, P.J., Ruíz <strong>de</strong> Maya, S.”.<br />

21<br />

79


80<br />

Consumo<br />

en ocasións, existe unha relación directa con explotacións do contorno. Convive o produto fresco<br />

(hortalizas, froitas e lácteos), case sempre <strong>de</strong> proce<strong>de</strong>ncia galega, con produto transformado.<br />

- Asociacións e cooperativas <strong>de</strong> consumo. As principais características dos puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong><br />

<strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> agrupacións son coinci<strong>de</strong>ntes ao caso <strong>da</strong>s ten<strong>da</strong>s especializa<strong>da</strong>s. Pretén<strong>de</strong>se, no<br />

entanto, un maior vínculo e fi<strong>de</strong>lización <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong>, resultando práctica habitual o <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s dinamizadoras (publicacións, charlas, cursos…). A<strong>de</strong>mais dun maior<br />

compoñente <strong>de</strong> concienciación medioambiental, o seu funcionamento respon<strong>de</strong> á procura dun<br />

tipo <strong>de</strong> artigos que a distribución convencional non está a cubrir.<br />

- Gran distribución. Unha <strong>da</strong>s claves do éxito do mercado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos noutros países<br />

europeos foi o interese e introdución <strong>da</strong>s ca<strong>de</strong>as <strong>de</strong> supermercados, logrando <strong>de</strong>ste modo achegarse<br />

a un maior número <strong>de</strong> persoas consumidoras. No entanto, a nivel estatal as dificulta<strong>de</strong>s<br />

para un abastecemento en volume suficiente e homoxéneo ao longo do tempo ten limitado en<br />

gran medi<strong>da</strong> o tipo <strong>de</strong> produtos aos que se po<strong>de</strong> acce<strong>de</strong>r a través <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> estabelecementos.<br />

Este feito agrávase moito máis no caso dos produtos ecolóxicos galegos, dos que soamente casos<br />

illados conseguiron facerse un espazo nos an<strong>de</strong>is, como, por exemplo, o leite UHT, os iogures, a<br />

carne <strong>de</strong> vacún ou os ovos.<br />

A pesar <strong>de</strong> que os estudos estatísticos máis recentes afirman que un 60% <strong>da</strong>s persoas consumidoras en Galiza<br />

(64,1% a nivel estatal) mercan ou teñen algunha vez mercado produtos ecolóxicos 22 , as respostas negativas<br />

seguen a fun<strong>da</strong>mentarse, a<strong>de</strong>mais <strong>de</strong> no seu elevado prezo, no <strong>de</strong>scoñecemento e nas dificulta<strong>de</strong>s para<br />

atopar estes artigos nos puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> habituais. Pola contra, motivos relacionados coa saú<strong>de</strong> e a cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

son os que máis se mencionan á hora <strong>de</strong> <strong>de</strong>cidir a súa compra, mentres que a sensibilización medioambiental<br />

adopta un papel secun<strong>da</strong>rio.<br />

Por outra parte, o sector comercial amosa optimismo respecto <strong>da</strong> evolución positiva que na presenza<br />

no mercado están a cobrar os alimentos ecolóxicos. Percíbese un aumento na <strong>de</strong>man<strong>da</strong> e unha maior oferta<br />

por parte do sector distribuidor, ao tempo que se consi<strong>de</strong>ra que contar con estes artigos proxecta unha boa<br />

imaxe do estabelecemento. No entanto, séguese a facer notar unha xeneraliza<strong>da</strong> falta <strong>de</strong> coñecemento por<br />

parte <strong>da</strong>s persoas compradoras.<br />

22 . Cifras que, polas consi<strong>de</strong>racións expostas ao longo <strong>de</strong> apartados anteriores, <strong>de</strong>ben ser admiti<strong>da</strong>s coas <strong>de</strong>bi<strong>da</strong>s cautelas.


Competencia con outros sistemas <strong>de</strong> produción<br />

Un elemento <strong>de</strong> competencia adicional á propia produción convencional é, para os produtos <strong>de</strong> agricultura<br />

ecolóxica, o proce<strong>de</strong>nte dos outros sistemas <strong>de</strong> produción controla<strong>da</strong>. A<strong>de</strong>mais <strong>da</strong>s producións liga<strong>da</strong>s á<br />

orixe, a produción integra<strong>da</strong>, aín<strong>da</strong> que polo momento apenas ten implantación en Galiza, está a ser, noutras<br />

áreas <strong>de</strong> maior <strong>de</strong>senvolvemento, un competidor a ter en conta. O baixo nivel <strong>de</strong> información <strong>da</strong>s persoas<br />

consumidoras sobre as diferenzas entre ambos os dous sistemas e a crenza –equivoca<strong>da</strong> sen dúbi<strong>da</strong> pero<br />

real– <strong>de</strong> que a produción integra<strong>da</strong> vén sendo algo así como un camiño intermedio ou unha forma light<br />

<strong>de</strong> produción convencional está a ocasionar unha certa distorsión na percepción do consumo. Proporcionar<br />

unha información correcta e clara será a única maneira <strong>de</strong> loitar contra este equívoco, e ese <strong>de</strong>berá ser un<br />

dos enfoques estratéxicos <strong>da</strong>s campañas informativas e divulgativas.<br />

Existe adicionalmente un serio problema <strong>de</strong> competencia coas producións caseiras, xeralmente proce<strong>de</strong>ntes<br />

<strong>de</strong> exce<strong>de</strong>ntes do autoconsumo, e que ocupan un certo espazo no pequeno comercio galego <strong>de</strong> alimentación.<br />

Estes produtos son, por razóns <strong>de</strong> tradición cultural e tamén polas súas características organolépticas,<br />

habitualmente <strong>de</strong>man<strong>da</strong>dos polas persoas consumidoras, e ocupan un oco no que a produción ecolóxica<br />

tería posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> asentarse.<br />

81


ContRol, CeRtIFICACIón e CAlIdA<strong>de</strong><br />

Un dos procesos máis interesantes referido á evolución social nos países europeos, que se está a producir<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> o último terzo do século XX, é o cambio radical no comportamento, a esixencia e os niveis <strong>de</strong> organización<br />

do sector consumidor. Cuestións como o crecente interese pola nutrición e a abun<strong>da</strong>nte información<br />

nos medios, as sucesivas crises e alarmas alimentarias e a irrupción como interlocutores sociais <strong>da</strong>s organizacións<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>fensa do consumo foron incidindo progresivamente na visión política dos po<strong>de</strong>res públicos. Así,<br />

<strong>de</strong>n<strong>de</strong> finais dos anos 90, as institucións comunitarias foron construíndo un edificio normativo <strong>de</strong> control<br />

e inspección que culmina, polo <strong>de</strong> agora, no Regulamento (CE) 178/2002 23 e no chamado “paquete <strong>de</strong><br />

hixiene” 24 , que fun<strong>da</strong>mentan o Sistema europeo <strong>de</strong> Seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> Alimentaria.<br />

Paralelamente van xurdindo, no mesmo ámbito, as diferentes figuras <strong>de</strong> produción agraria e alimentaria<br />

certifica<strong>da</strong>, que inclúen, a<strong>de</strong>mais <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s xenéricas ás que antes se fixo referencia, normas específicas<br />

<strong>de</strong> control e certificación, ben para garantir a orixe e/ou métodos <strong>de</strong> produción ligados á orixe (caso <strong>da</strong>s<br />

<strong>de</strong>nominacións <strong>de</strong> orixe, indicacións xeográficas protexi<strong>da</strong>s e especiali<strong>da</strong><strong>de</strong>s tradicionais garanti<strong>da</strong>s), ben a<br />

aplicación <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> produción específicos (casos <strong>da</strong> agricultura ecolóxica e <strong>da</strong> produción integra<strong>da</strong>) 25 .<br />

os sistemas <strong>de</strong> certificación<br />

Para estes sistemas <strong>de</strong> produción controla<strong>da</strong> é preciso construír mecanismos que garantan ao sector consumidor<br />

que o produto adquirido foi indubi<strong>da</strong>belmente producido ou elaborado seguindo as normas <strong>de</strong><br />

produción e/ou orixe estabeleci<strong>da</strong>s legalmente. Este é precisamente o papel que xogan os sistemas <strong>de</strong><br />

certificación: <strong>de</strong>terminan métodos <strong>de</strong> aval <strong>da</strong> produción por medio <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> control e certificación,<br />

que son as encarga<strong>da</strong>s <strong>de</strong> velar polo cumprimento dos compromisos adoptados polas empresas<br />

operadoras acolli<strong>da</strong>s ao sistema <strong>de</strong> produción. Ca<strong>da</strong> país ou grupo <strong>de</strong> países <strong>de</strong>termina os mecanismos <strong>de</strong><br />

certificación e control e os requisitos esixíbeis ás enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> control.<br />

No referente á agricultura ecolóxica, segundo o Organic Certification Directory <strong>da</strong> publicación Organic<br />

Stan<strong>da</strong>rd, no ano 2006 operaban a nivel mundial 395 organismos certificadores <strong>de</strong> produción ecolóxica,<br />

23 . Regulamento (CE) 178/2002 do Parlamento Europeo e do Consello, do 28 <strong>de</strong> xaneiro <strong>de</strong> 2002, polo que se estabelecen os principios e os requisitos xerais<br />

<strong>da</strong> lexislación alimentaria, créase a Autori<strong>da</strong><strong>de</strong> Europea <strong>de</strong> Seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> Alimentaria e fíxanse proce<strong>de</strong>mentos relativos á seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria.<br />

24 . Regulamentos (CE) nº 852/2004 do Parlamento Europeo e do Consello, do 29 <strong>de</strong> abril <strong>de</strong> 2004, relativo á hixiene dos produtos alimenticios, (CE) nº<br />

853/2004 do Parlamento Europeo e do Consello, do 29 <strong>de</strong> abril <strong>de</strong> 2004, polo que se estabelecen normas específicas <strong>de</strong> hixiene dos alimentos <strong>de</strong> orixe<br />

animal, e (CE) nº 854/2004 do Parlamento Europeo e do Consello, do 29 <strong>de</strong> abril <strong>de</strong> 2004, polo que se estabelecen normas específicas para a organización<br />

<strong>de</strong> controis oficiais dos produtos <strong>de</strong> orixe animal <strong>de</strong>stinados ao consumo humano.<br />

25 . Nótese que, fronte ao que xeralmente se pensa, a certificación en agricultura ecolóxica non ten como obxectivo garantir a orixe dunha produción, senón<br />

a aplicación <strong>da</strong>s normas regulamentarias <strong>de</strong> produción, sexa cal fose a súa orixe xeográfica. Técnica e regulamentariamente é factíbel –e <strong>de</strong> feito non<br />

inhabitual– certificar produción ecolóxica <strong>de</strong> orixe diferente á do país ou comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> no que se produce a certificación. Se o que se quere é garantir a orixe<br />

dunha produción ecolóxica, pó<strong>de</strong>se –e débese– recorrer á dobre certificación.<br />

83


84<br />

localizados fun<strong>da</strong>mentalmente no continente europeo (41%), Asia (24%, sobre todo na China e no Xapón)<br />

e Norteamérica, on<strong>de</strong> operan o 20% <strong>da</strong>s enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s rexistra<strong>da</strong>s.<br />

Na Unión Europea, o Regulamento (CEE) 2092/91 sobre a produción agrícola ecolóxica introduce a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> que ca<strong>da</strong> Estado membro <strong>de</strong>termine que o labor <strong>de</strong> control sexa exercido por organismos públicos<br />

e/ou privados. Así, conviven situacións <strong>de</strong> países nos que a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción é certifica<strong>da</strong> por unha<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong> pública con outros nos que todo o sistema <strong>de</strong>scansa nas mans <strong>de</strong> certificadoras priva<strong>da</strong>s –é o caso<br />

<strong>de</strong> Portugal–, e mesmo con países on<strong>de</strong> as dúas alternativas son posíbeis. A harmonización <strong>de</strong> sistemas tan<br />

dispares resulta dificultosa e limita, entre outras cousas, a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> obtención <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos estatísticos.<br />

O caso é particularmente grave nas importacións <strong>de</strong> países en <strong>de</strong>senvolvemento. O novo Regulamento (CE)<br />

834/2007 obriga a que os sistemas nacionais <strong>de</strong> control <strong>de</strong>sempeñen as súas funcións conforme o Regulamento<br />

(CE) 882/2004 , e que as enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s priva<strong>da</strong>s <strong>de</strong> certificación e control estean acredita<strong>da</strong>s conforme<br />

a Norma Europea EN 45011 sobre «Requirimentos xerais para as enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s que realizan a certificación <strong>de</strong><br />

produtos» (ISO/IEC Guía 65).<br />

no estado, o Real <strong>de</strong>creto 1852/1993 trasladou as competencias nesta materia ás comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas,<br />

entre as que predomina a opción <strong>de</strong> control e certificación pública, sempre cunha ligazón máis<br />

ou menos directa coas súas consellerías ou <strong>de</strong>partamentos <strong>de</strong> agricultura. En Castela-A Mancha, An<strong>da</strong>lucía<br />

e Aragón está autoriza<strong>da</strong> a actuación <strong>de</strong> organismos privados <strong>de</strong> certificación e control, e só nesta última<br />

comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> coexisten ambas as dúas opcións.<br />

Logotipos públicos <strong>de</strong> agricultura ecolóxica <strong>da</strong>lgunhas comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas<br />

O caso <strong>de</strong> An<strong>da</strong>lucía, pola importancia do seu sector ecolóxico e pola complexi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

que presenta o seu sistema <strong>de</strong> certificación e control, ben merece unha atención<br />

especial. Como xa se ten dito, na comuni<strong>da</strong><strong>de</strong> an<strong>da</strong>luza está autoriza<strong>da</strong> a certificación<br />

<strong>da</strong> produción a través <strong>de</strong> enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s priva<strong>da</strong>s. É así que, ata hai pouco tempo, convivía<br />

a actuación dun organismo público (o Comité An<strong>da</strong>luz <strong>de</strong> <strong>Agricultura</strong> Ecológica) con<br />

varias enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s priva<strong>da</strong>s. Nun intre <strong>de</strong>terminado, o CAAE transfórmase nunha enti<strong>da</strong><strong>de</strong> priva<strong>da</strong> sen ánimo<br />

<strong>de</strong> lucro, e a súa sección <strong>de</strong> certificación convértese na empresa “Servicio <strong>de</strong> Certificación CAAE, S.L.”, isto é,<br />

nunha enti<strong>da</strong><strong>de</strong> priva<strong>da</strong> <strong>de</strong> certificación máis, que mesmo presta servizos <strong>de</strong> control e certificación fóra <strong>da</strong>s<br />

fronteiras an<strong>da</strong>luzas.


A i<strong>de</strong>ntificación <strong>da</strong> produción.<br />

logotipos <strong>de</strong> produción ecolóxica<br />

De acordo coa normativa, os produtos certificados levan unha etiquetaxe numera<strong>da</strong> adicional á <strong>da</strong> súa<br />

propia marca comercial, que indica que o proceso produtivo do alimento se atopa sometido ao control<br />

do organismo certificador correspon<strong>de</strong>nte. O problema para a i<strong>de</strong>ntificación provén <strong>da</strong> convivencia <strong>de</strong><br />

multitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> logotipos diferentes, correspon<strong>de</strong>ntes ás enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> control públicas dos países, <strong>da</strong>s<br />

comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas nos casos nos que son competentes e finalmente <strong>da</strong>s enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s priva<strong>da</strong>s <strong>de</strong> certificación.<br />

A Unión Europea, intentando limitar este problema, <strong>de</strong>u o paso <strong>de</strong> instituír un logotipo común<br />

europeo, aín<strong>da</strong> que ata agora tiña carácter complementario e non obrigatorio. A partir do 1 <strong>de</strong> xaneiro<br />

do 2009, <strong>de</strong> acordo co Regulamento (CE) 834/2007, a súa inclusión pasará a ter carácter obrigatorio 27 ,<br />

aín<strong>da</strong> que po<strong>de</strong>rán seguir incluíndose os restantes logotipos nacionais.<br />

Logotipo europeo <strong>de</strong> agricultura ecolóxica<br />

(Versións española, británica, franco-xermana e portuguesa)<br />

A confusión que produce no consumo a multiplici<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> marcas e logotipos resulta evi<strong>de</strong>nte. Aín<strong>da</strong><br />

a pesar dos pasos <strong>da</strong>dos no intento <strong>de</strong> clarificación sobre a imaxe pública <strong>da</strong> agricultura ecolóxica, coa<br />

prohibición do uso dos prefixos Bio- e Eco- nas marcas comerciais, todos os estudos <strong>de</strong> mercado <strong>de</strong>mostran<br />

que o sector consumidor atopa moitas dificulta<strong>de</strong>s na i<strong>de</strong>ntificación dos produtos ecolóxicos, confundindo<br />

estes con <strong>de</strong>nominacións comerciais pouco claras (referencias ao “san” ou ao “natural” <strong>de</strong>ntro dunha marca<br />

convencional, por exemplo) ou rexeitando como non ecolóxicos produtos certificados dos que non recoñecen<br />

o logotipo, por ser <strong>de</strong> orixe estranxeira ou <strong>de</strong> certificadoras priva<strong>da</strong>s. Co obxectivo <strong>de</strong> facilitar a i<strong>de</strong>ntificación<br />

do produto, nalgúns países tense optado polo emprego <strong>de</strong> logotipos oficialmente recoñecidos,<br />

como nos casos francés e alemán.<br />

Logotipos francés e alemán <strong>de</strong> agricultura ecolóxica<br />

27 Estaba prevista a creación dun novo logo europeo que substituíra o anterior. De acordo con informacións recentes, é posíbel que a obrigatorie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> uso<br />

se vexa retrasa<strong>da</strong> un ano, a proposta <strong>da</strong> Comisión, por dificulta<strong>de</strong>s apareci<strong>da</strong>s no rexistro do novo logotipo.<br />

85


86<br />

Por último, convén recor<strong>da</strong>r aquí que o modo <strong>de</strong> produción ecolóxico non é incompatíbel con outras figuras<br />

<strong>de</strong> produción controla<strong>da</strong>, como po<strong>de</strong>n ser as que amparan a orixe xeográfica dos alimentos, e mesmo con<br />

marcas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> ou <strong>de</strong> garantía <strong>de</strong> carácter público ou privado, ata o punto <strong>de</strong> que non é infrecuente ver<br />

nos an<strong>de</strong>is produtos alimentarios con dous ou mesmo tres logotipos diferentes (por exemplo, un produto<br />

ecolóxico ao mesmo tempo pertencente a unha IXP e integrado nunha marca <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> sectorial), a<strong>de</strong>mais<br />

<strong>da</strong> súa propia marca comercial. Aín<strong>da</strong> que a sobreabun<strong>da</strong>ncia <strong>de</strong> logotipos leva <strong>de</strong> seguro a aumentar aín<strong>da</strong><br />

máis a confusión <strong>da</strong>s persoas compradoras, po<strong>de</strong> resultar interesante e mesmo aconsellábel o reforzamento<br />

do logotipo ecolóxico, cando sexa posíbel, co correspon<strong>de</strong>nte a unha figura <strong>de</strong> recoñecemento <strong>da</strong> orixe. Os<br />

problemas <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> dobre certificación –principalmente <strong>de</strong> custo, pero tamén <strong>de</strong> carácter técnico, como<br />

po<strong>de</strong> ser a obrigatorie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> cloración <strong>da</strong>s augas <strong>de</strong> procesado– po<strong>de</strong>n e <strong>de</strong>ben ser resoltos mediante a<br />

colaboración dos consellos reguladores implicados.


As importacións <strong>de</strong> produtos ecolóxicos<br />

<strong>de</strong> países terceiros<br />

A crecente liberalización dos mercados <strong>de</strong> alimentos afecta tamén os produtos certificados, como é o caso <strong>da</strong><br />

agricultura ecolóxica. As importacións <strong>de</strong> países terceiros, moitas veces produtos tropicais <strong>de</strong>man<strong>da</strong>dos pola<br />

industria alimentaria ecolóxica europea para formaren parte dos seus produtos finais, están a aumentar<br />

consi<strong>de</strong>rabelmente. Agora ben, resulta fun<strong>da</strong>mental asegurar que as esixencias <strong>de</strong> control <strong>da</strong>s importacións<br />

teñan o mesmo nivel <strong>de</strong> credibili<strong>da</strong><strong>de</strong> e seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> que a produción interna, ao tempo que se garantan<br />

unhas condicións equitativas <strong>de</strong> comercio.<br />

Desta maneira, a Unión Europea ten estabelecido un réxime <strong>de</strong> equivalencia para os produtos importados,<br />

<strong>de</strong> maneira que se probe indubi<strong>da</strong>belmente que os produtos importados foron elaborados <strong>de</strong> acordo<br />

coas súas normas <strong>de</strong> produción ecolóxica e sometidos a normas <strong>de</strong> inspección equivalentes ás <strong>da</strong> propia<br />

Unión Europea. Para <strong>de</strong>terminar esta equivalencia, na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> aplícanse dous sistemas:<br />

1. equivalencia <strong>da</strong>s normas coa normativa europea. Os países terceiros po<strong>de</strong>n solicitar <strong>da</strong> Unión<br />

Europea o recoñecemento <strong>da</strong> equivalencia <strong>da</strong>s súas normas <strong>de</strong> produción coas europeas. No caso <strong>de</strong><br />

ser recoñeci<strong>da</strong>, a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos seus produtos po<strong>de</strong>n ser importados e circular libremente no seo <strong>da</strong><br />

Unión. É o caso, ata o <strong>de</strong> agora, dun grupo <strong>de</strong> oito países 28 .<br />

2. Sistema paralelo (en vigor ata o 31 <strong>de</strong> <strong>de</strong>cembro <strong>de</strong> 2005). Este sistema permite aos Estados membros,<br />

baixo a súa responsabili<strong>da</strong><strong>de</strong>, expedir, a instancia do importador, autorizacións <strong>de</strong> importación para<br />

LOTES <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong> terceiros países que non figuran na lista <strong>de</strong> equivalencia. A licenza é expedi<strong>da</strong><br />

caso a caso, non con carácter xeral. Este sistema aplícase actualmente ás importacións <strong>de</strong> máis <strong>de</strong> 90<br />

países, entre eles, ás dos EE.UU. e o Xapón.<br />

Nun próximo apartado analizarase a modificación a este sistema imposta pola nova regulamentación <strong>da</strong><br />

produción ecolóxica.<br />

28 . Ata 2005, Australia, Arxentina, Costa Rica, Hungría, Israel, Nova Zelandia, Suíza e República Checa. Posteriormente dous <strong>de</strong>les pasaron a formaren<br />

parte <strong>da</strong> Unión.<br />

87


88<br />

o papel do CRAeGA<br />

A regulación <strong>da</strong> produción agrícola ecolóxica e a súa indicación no ámbito <strong>de</strong> Galiza <strong>de</strong>pen<strong>de</strong> <strong>da</strong> Consellería<br />

do Medio Rural que, a través do Consello Regulador <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> ecolóxica <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong> (CRAeGA),<br />

creado mediante a Or<strong>de</strong> do 7 <strong>de</strong> maio <strong>de</strong> 1997, vela polo cumprimento <strong>da</strong> normativa e constitúe o único<br />

organismo oficial encargado <strong>da</strong> certificación no país. O código ES-GA-AE recoñéceo como Autori<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong><br />

Control ante a Unión Europea. en Galiza, pois, o único sistema válido <strong>de</strong> certificación para a agricultura<br />

ecolóxica é o público.<br />

A vixente lei 2/2005, <strong>de</strong> promoción e <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria galega, reforza o papel dos consellos<br />

reguladores á hora <strong>de</strong> estabelecer os mecanismos <strong>de</strong> control, xestionar a información e colaborar coa Administración<br />

nas propostas <strong>de</strong> mellora do sector. Neste caso, e co horizonte <strong>da</strong> posta en marcha do PDAE, a<br />

implicación e participación do Consello resultará vital como axente dinamizador, aglutinante e mesmo motor<br />

<strong>de</strong> moitas <strong>da</strong>s iniciativas. Para iso o CRAEGA <strong>de</strong>berá estar dotado <strong>de</strong> medios máis mo<strong>de</strong>rnos e a<strong>de</strong>cuados ao<br />

seu novo rol, que se inclúen <strong>de</strong>ntro <strong>da</strong>s liñas integra<strong>da</strong>s no <strong>Plan</strong>.<br />

Un aspecto importante que convén resaltar é o papel que xoga o CRAEGA como único organismo encargado<br />

<strong>da</strong> inspección, certificación e control <strong>da</strong> produción ecolóxica no noso ámbito territorial.<br />

Moitas veces tense falado <strong>da</strong> escasa a<strong>da</strong>ptación que presenta a normativa <strong>de</strong> certificación ecolóxica<br />

fronte a algunhas <strong>da</strong>s reali<strong>da</strong><strong>de</strong>s produtivas do país, e moi singularmente no referente ás pequenas producións<br />

avícolas e <strong>de</strong> horta. É evi<strong>de</strong>nte que ese feito representa un serio atranco á hora <strong>de</strong> permitir a incorporación<br />

<strong>de</strong> certos sistemas produtivos –por outra ban<strong>da</strong> singularmente integrados na nosa reali<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria–<br />

no conxunto <strong>da</strong> produción ecolóxica certifica<strong>da</strong>, pero convén non per<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vista que as dificulta<strong>da</strong>s veñen<br />

en moitas ocasións <strong>da</strong><strong>da</strong>s, non tanto pola normativa <strong>de</strong> control e certificación, senón polas regulamentacións<br />

relaciona<strong>da</strong>s coa seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria, e mesmo coas normas <strong>de</strong> or<strong>de</strong>nación territorial. Tanto<br />

unhas coma outras transcen<strong>de</strong>n o marco <strong>de</strong> <strong>de</strong>cisión do sector e afectan a intereses <strong>de</strong> carácter xeral.<br />

Ao fío <strong>de</strong>sta reali<strong>da</strong><strong>de</strong> cómpre facérmonos unha reflexión: existe un marco normativo xenérico co que a agricultura<br />

ecolóxica, como calquera outro sistema <strong>de</strong> produción, po<strong>de</strong> e <strong>de</strong>be convivir, sen recorrer continuamente<br />

á solicitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> excepcións, que non teñen como orixe a propia idiosincrasia produtiva, senón razóns<br />

relaciona<strong>da</strong>s coa dimensión técnico-económica <strong>da</strong>s explotacións. Será en boa medi<strong>da</strong> a propia evolución do<br />

sector a que <strong>de</strong>berá <strong>da</strong>r resposta a moitos <strong>de</strong>ses problemas, e non ao revés.<br />

As principais dificulta<strong>de</strong>s relativas ao sistema <strong>de</strong> certificación <strong>da</strong> produción ecolóxica galega son, <strong>de</strong> acordo<br />

co expresado polo sector, as seguintes:


1. Comercialización <strong>da</strong>s pequenas producións avícolas <strong>de</strong> carne. As dificulta<strong>de</strong>s atinxen fun<strong>da</strong>mentalmente<br />

ás esixencias sanitarias <strong>de</strong> sacrificio. O Regulamento (CE) 853/2004 29 estabelece, no seu anexo<br />

III, unhas condicións moi estritas que <strong>de</strong>ben cumprir as instalacións para o sacrificio <strong>da</strong>s aves <strong>de</strong> curral.<br />

A única excepción, <strong>de</strong> acordo co establecido no artigo 1, serían “a subministración directa por parte do<br />

produtor <strong>de</strong> pequenas canti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> carne (……) sacrificados na explotación ao consumidor final ou a<br />

estabelecementos locais <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> polo miúdo que subministran a <strong>de</strong>vandita carne como carne fresca<br />

ao consumidor final”. Isto é, o sacrificio caseiro só é permisíbel, no mellor dos casos, para ven<strong>da</strong> directa<br />

na explotación ou en mercados locais. Calquera outro <strong>de</strong>stino do produto esixe o sacrificio nun matadoiro<br />

dotado <strong>de</strong> to<strong>da</strong>s as instalación esixi<strong>da</strong>s no anexo III, isto é, nun matadoiro industrial. Convén<br />

lembrar aquí que, precisamente polo seu carácter <strong>de</strong> sistema que achega excelencia na cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, a<br />

agricultura ecolóxica é particularmente sensíbel aos riscos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong>s alertas alimentarias. Ou dito<br />

noutras palabras: se por preten<strong>de</strong>r a aplicación <strong>de</strong> normativas sanitarias non restritivas, o que se gaña<br />

é a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> po<strong>de</strong>r certificar producións avícolas sacrifica<strong>da</strong>s en condicións excepcionais a forza<br />

<strong>de</strong> incrementar o risco <strong>de</strong> aparición dun problema <strong>de</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria, quen acabará pagando<br />

o prezo non será só a pequena produción, senón o conxunto do sector ecolóxico.<br />

29 . Regulamento (CE) Nº 853/2004 do Parlamento Europeo e do Consello, do 29 <strong>de</strong> abril <strong>de</strong> 2004, polo que se estabelecen normas específicas <strong>de</strong> hixiene<br />

dos alimentos <strong>de</strong> orixe animal.<br />

89


90<br />

O sacrificio a maquía <strong>de</strong> pequenas producións gan<strong>de</strong>iras ecolóxicas nos matadoiros industriais só é<br />

factíbel no caso do gando maior. No caso <strong>da</strong>s aves existen gran<strong>de</strong>s dificulta<strong>de</strong>s para a separación <strong>da</strong>s<br />

liñas en espazo ou tempo, polo que a única alternativa razoábel a esta disxuntiva <strong>de</strong>be ser a agrupación<br />

<strong>da</strong>s pequenas explotacións para a comercialización en común, dotándose <strong>de</strong> instalacións mínimas para<br />

o sacrificio <strong>da</strong> totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> súa produción. Para conseguilo, o <strong>Plan</strong> estabelece liñas como a 3.1.1 e a<br />

4.3.2.<br />

2. Comercialización <strong>de</strong> producións hortícolas a granel, ou, en xeral, comercialización a granel<br />

<strong>de</strong> artigos <strong>de</strong> calquera natureza. Aquí, os problemas parecen máis ben referirse á interpretación <strong>da</strong><br />

norma legal e á etiquetaxe e á presentación. Neste caso a norma fun<strong>da</strong>mental sería o Regulamento<br />

(CE) 852/2004 30 , que estabelece a non esixencia <strong>de</strong> instalacións industriais para o caso <strong>da</strong>s <strong>de</strong>nomina<strong>da</strong>s<br />

“operacións conexas”, <strong>de</strong>finición que inclúe aquelas operacións leva<strong>da</strong>s a cabo na explotación<br />

“que non alteren a natureza substancial do produto”. As activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> selección, calibrado e mesmo<br />

envasado dos produtos hortícolas frescos na explotación estarían, segundo a interpretación normativa<br />

<strong>de</strong> moitas persoas expertas, claramente incluí<strong>da</strong>s nese concepto, polo que non lle serían <strong>de</strong> aplicación<br />

as esixencias hixiénicas <strong>da</strong>s industrias. Non obstante, a interpretación normativa que esixe número<br />

<strong>de</strong> rexistro sanitario para as operacións <strong>de</strong> envasado invali<strong>da</strong> na práctica este precepto e impi<strong>de</strong> o<br />

envasado na explotación. O resultado é que a gran maioría <strong>da</strong> produción hortícola ecolóxica galega<br />

non po<strong>de</strong> ser envasa<strong>da</strong> e <strong>de</strong>be ser na práctica vendi<strong>da</strong> a granel, sen o logotipo correspon<strong>de</strong>nte. Esta<br />

cuestión, <strong>de</strong> gran importancia, <strong>de</strong>bería ser discuti<strong>da</strong> con amplitu<strong>de</strong> por todos os organismos implicados.<br />

30 . Regulamento (CE) Nº 852/2004 do Parlamento Europeo e do Consello, do 29 <strong>de</strong> abril <strong>de</strong> 2004, relativo á hixiene dos produtos alimenticios.


Outro tema é a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> estabelecer unha norma <strong>de</strong> presentación e etiquetaxe que garanta a inclusión<br />

do logotipo no maior abano posíbel <strong>de</strong> producións. Solucións como o precinto <strong>de</strong> envases <strong>de</strong> granel, as<br />

microetiquetas ou as mallas ecolóxicas están xa no mercado e en plena aplicación noutros países e sectores.<br />

No entanto, a nova normativa <strong>de</strong> produción ecolóxica europea introduce un par <strong>de</strong> novi<strong>da</strong><strong>de</strong>s que po<strong>de</strong>n<br />

axu<strong>da</strong>r a corrixir moitas <strong>da</strong>s eivas <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> insuficiente a<strong>da</strong>ptación á reali<strong>da</strong><strong>de</strong> produtiva. Por unha<br />

ban<strong>da</strong>, os sistemas <strong>de</strong> inspección camiñan no sentido <strong>de</strong> potenciar o control por riscos, o que vai sen dúbi<strong>da</strong><br />

beneficiar xenericamente á pequena produción. Por outro, introdúcese a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> –á espera <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento<br />

regulamentario posterior– <strong>de</strong> estabelecer excepcións á norma xenérica en base ás peculiari<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

produtivas locais. Falarase máis <strong>de</strong>ste tema no seguinte apartado.<br />

A enquisa realiza<strong>da</strong> entre os operadores galegos permitiu obter a súa valoración sobre o labor <strong>de</strong>sempeñado<br />

polo CRAEGA. Entre os resultados obtidos, cómpre <strong>de</strong>stacar os seguintes aspectos:<br />

• Percíbese unha boa avaliación sobre o control ao que se somete ás explotacións.<br />

• Existe tamén unha resposta positiva ante a valoración <strong>da</strong> realización <strong>de</strong> trámites e xestións administrativas.<br />

• A maior controversia xera<strong>da</strong> fai referencia á promoción e <strong>de</strong>fensa dos intereses dos produtores, labor<br />

que recibe unha valoración media.<br />

91


A noVA noRMA euRoPeA <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

eColóXICA<br />

Antece<strong>de</strong>ntes á reforma: o plan <strong>de</strong> acción<br />

europeo en materia <strong>de</strong> alimentación<br />

e agricultura ecolóxica <strong>de</strong> 2004<br />

A petición do Consello, os servizos <strong>da</strong> Comisión re<strong>da</strong>ctan, en xuño <strong>de</strong> 2004, un documento titulado “<strong>Plan</strong><br />

<strong>de</strong> acción europeo en materia <strong>de</strong> alimentación e agricultura ecolóxica”, co obxectivo <strong>de</strong> <strong>de</strong>finir as<br />

modificacións necesarias no ámbito lexislativo <strong>da</strong> agricultura ecolóxica europea para garantir un <strong>de</strong>senvolvemento<br />

continuo do sector ecolóxico europeo e facilitar as importacións <strong>de</strong> produtos ecolóxicos proce<strong>de</strong>ntes<br />

dos países en <strong>de</strong>senvolvemento. Este documento acadou unha gran importancia nas análises posteriores<br />

para a planificación estratéxica do sector e contén un total <strong>de</strong> 21 liñas ou propostas <strong>de</strong> actuación, <strong>de</strong>nomina<strong>da</strong>s<br />

Accións, que son, textualmente, as seguintes:<br />

• Acción 1<br />

Introducir modificacións ao Regulamento (CE) n° 2826/2000 do Consello (promoción do mercado<br />

interior), o que <strong>da</strong>ría á Comisión maiores posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> acción directa para organizar campañas<br />

<strong>de</strong> información e promoción <strong>da</strong> agricultura ecolóxica. Lanzar a escala comunitaria unha campaña <strong>de</strong><br />

información e promoción estendi<strong>da</strong> en varios anos con <strong>de</strong>stino aos consumidores, aos comedores <strong>de</strong><br />

institucións públicas, ás escolas e outros protagonistas clave do sector alimentario sobre as vantaxes<br />

<strong>da</strong> agricultura ecolóxica e, en particular, os seus aspectos positivos para o ambiente, e <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a<br />

sensibilizar aos consumidores e a promover o recoñecemento dos produtos ecolóxicos e, en particular,<br />

do logotipo comunitario.<br />

Lanzar campañas <strong>de</strong> información e promoción ad hoc para tipos ben <strong>de</strong>finidos <strong>de</strong> consumidores como<br />

os consumidores ocasionais e os comedores públicos.<br />

Multiplicar os esforzos <strong>de</strong> cooperación <strong>da</strong> Comisión cos Estados membros e as organizacións profesionais<br />

co fin <strong>de</strong> pór a punto unha estratexia para as campañas.<br />

• Acción 2<br />

Crear e administrar, en Internet, unha base <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos que proporcione a lista <strong>da</strong>s distintas normas,<br />

priva<strong>da</strong>s e nacionais (incluí<strong>da</strong>s as normas internacionais e as normas nacionais dos principais mercados<br />

á exportación), compara<strong>da</strong> á norma comunitaria.<br />

93


94<br />

• Acción 3<br />

Mellorar a recolli<strong>da</strong> dos <strong>da</strong>tos estatísticos que se refiren á vez á produción e ao mercado dos produtos<br />

ecolóxicos.<br />

• Acción 4<br />

Permitir aos Estados membros completar con axu<strong>da</strong>s o apoio comunitario concedido ás organizacións<br />

<strong>de</strong> produtores do sector <strong>da</strong>s froitas e hortalizas adopta<strong>da</strong>s na produción ecolóxica.<br />

• Acción 5<br />

A Comisión porá a punto un “menú” que enumerará to<strong>da</strong>s as medi<strong>da</strong>s comunitarias que po<strong>de</strong>n ser utiliza<strong>da</strong>s<br />

polo sector ecolóxico relaciona<strong>da</strong>s coa produción, a comercialización e a información.<br />

• Acción 6<br />

A Comisión recomen<strong>da</strong> vivamente aos Estados membros utilizar plenamente os instrumentos postos<br />

á súa disposición polos seus programas <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural para apoiar a agricultura ecolóxica,<br />

por exemplo, pondo a punto plans <strong>de</strong> acción, nacionais ou rexionais, orientados sobre:<br />

- O estímulo <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> pola aplicación dos novos programas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

- As accións <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a preservar as vantaxes para o ambiente e a protección <strong>da</strong> natureza a<br />

longo prazo.<br />

- Os incentivos concibidos para os produtores ecolóxicos para que transformen completamente ou<br />

parcialmente a súa explotación.<br />

- A concesión aos produtores ecolóxicos <strong>da</strong>s mesmas posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s que aos agricultores tradicionais<br />

polo que se refire á axu<strong>da</strong> aos investimentos.<br />

- Os incentivos concibidos para os produtores para facilitar a distribución e a comercialización<br />

mediante integración <strong>da</strong> ca<strong>de</strong>a <strong>de</strong> produción sobre a base <strong>de</strong> acordos entre os operadores.<br />

- O apoio dos servizos <strong>de</strong> divulgación.<br />

- A formación e o ensino para o conxunto dos operadores <strong>da</strong> agricultura ecolóxica que cubran a<br />

produción, a transformación e a comercialización.<br />

- A agricultura ecolóxica como método <strong>de</strong> xestión privilexiado nas zonas sensíbeis <strong>de</strong>s<strong>de</strong> o punto<br />

<strong>de</strong> vista do ambiente (sen limitar a agricultura ecolóxica a estas zonas).<br />

• Acción 7<br />

Reforzar a investigación relativa á agricultura ecolóxica e aos seus métodos <strong>de</strong> produción.<br />

• Acción 8<br />

Converter o regulamento en máis transparente, <strong>de</strong>finindo os principios básicos <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica.


• Acción 9<br />

Garantir a integri<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> agricultura ecolóxica reforzando as normas e mantendo as <strong>da</strong>tas finais<br />

previstas para os períodos transitorios.<br />

• Acción 10<br />

Completar e profun<strong>da</strong>r na harmonización <strong>da</strong>s normas en canto á agricultura ecolóxica:<br />

- Elaborando a lista dos aditivos e auxiliares tecnolóxicos autorizados na fabricación dos produtos<br />

animais transformados.<br />

- Reflexionando sobre a oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> adoptar normas específicas para os viños ecolóxicos.<br />

- Mellorando as normas en canto a benestar dos animais.<br />

- Preguntándose sobre a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> esten<strong>de</strong>r o ámbito <strong>de</strong> aplicación a outros ámbitos como a<br />

acuicultura.<br />

• Acción 11<br />

Crear un grupo <strong>de</strong> expertos in<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes <strong>de</strong>stinado a formular advertencias técnicas.<br />

• Acción 12<br />

Engadir disposicións ao Regulamento (CEE) nº 2092/91 para precisar:<br />

- Que os produtos cuxa etiquetaxe indica que conteñen OXM non po<strong>de</strong>n etiquetarse como<br />

produtos ecolóxicos.<br />

95


96<br />

- Que os límites máximos <strong>de</strong> etiquetaxe xerais son os mesmos que os aplicábeis á presenza acci<strong>de</strong>ntal<br />

<strong>de</strong> OXM nos produtos (outros que as sementes) utilizados na agricultura ecolóxica.<br />

A Comisión pregúntase sempre sobre a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> fixar límites máximos específicos para as sementes<br />

utiliza<strong>da</strong>s na agricultura ecolóxica e a que nivel.<br />

• Acción 13<br />

Mellorar o resultado dos organismos e servizos <strong>de</strong> inspección, introducindo un enfoque baseado no<br />

risco 31 , orientado aos operadores que presentan altos riscos en termos <strong>de</strong> prácticas fraudulentas e prescribindo<br />

inspeccións cruza<strong>da</strong>s <strong>de</strong> conformi<strong>da</strong><strong>de</strong> co Regulamento (CEE) nº 2092/91.<br />

• Acción 14<br />

Proseguir o traballo en curso ao CCR (Centre Commun <strong>de</strong> Recherche) para pór a punto métodos <strong>de</strong><br />

mostraxe e análises aplicábeis na agricultura ecolóxica. Co fin <strong>de</strong> reducir o risco <strong>de</strong> frau<strong>de</strong>, convén<br />

dotarse <strong>de</strong> novas técnicas que garantan unha mellor rastrexabili<strong>da</strong><strong>de</strong>, cando cumpra.<br />

• Acción 15<br />

Os Estados membros <strong>de</strong>ben estu<strong>da</strong>r a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> aplicar o sistema <strong>de</strong> <strong>de</strong>finición <strong>da</strong>s parcelas estabelecido<br />

para a xestión <strong>da</strong> PAC á localización e ao seguimento <strong>da</strong>s parcelas na agricultura ecolóxica.<br />

• Acción 16<br />

Garantir unha mellor coordinación entre os organismos <strong>de</strong> inspección e entre estes organismos e os<br />

servizos <strong>de</strong> control <strong>de</strong> acordo co Regulamento (CEE) nº 2092/91.<br />

• Acción 17<br />

Desenvolver un réxime <strong>de</strong> acreditación específico dos organismos <strong>de</strong> inspección <strong>de</strong> acordo co Regulamento<br />

(CEE) nº 2092/91.<br />

• Acción 18<br />

A Comisión publicará o informe anual dos Estados membros sobre a supervisión dos organismos <strong>de</strong><br />

inspección que conterá estatísticas sobre o tipo e o número <strong>da</strong>s infraccións <strong>de</strong>tecta<strong>da</strong>s.<br />

• Acción 19<br />

Multiplicar os esforzos para inscribir terceiros países na lista <strong>de</strong> equivalencia, ata no referente ás avaliacións<br />

in situ.<br />

Modificar o Regulamento (CEE) nº 2092/91 do Consello relativo á agricultura ecolóxica substituíndo<br />

á <strong>de</strong>rrogación nacional actual para as importacións por un novo réxime permanente que recorra ás<br />

31 . Denomínase enfoque baseado no risco a aquel sistema <strong>de</strong> inspección que ten en conta o risco que presenta ca<strong>da</strong> operador, para <strong>de</strong>terminar o número<br />

e intensi<strong>da</strong><strong>de</strong> dos controis.


avaliacións técnicas <strong>da</strong> equivalencia realiza<strong>da</strong>s por organismos <strong>de</strong>signados para ese efecto pola comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

Para iso, po<strong>de</strong>ría estabelecerse unha lista comunitaria única e permanente <strong>de</strong> organismos<br />

<strong>de</strong> inspección recoñecidos como equivalentes para as súas activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s nos terceiros países que non<br />

figuran aín<strong>da</strong> na lista <strong>de</strong> equivalencia, logo <strong>da</strong> realización <strong>da</strong>s consultas convenientes.<br />

Seguir garantindo que a <strong>de</strong>finición <strong>da</strong> equivalencia cos terceiros países teña en conta as diferenzas<br />

<strong>de</strong> clima e condicións <strong>de</strong> cultura e gan<strong>da</strong>ría, así como <strong>da</strong> fase <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica en ca<strong>da</strong> país.<br />

Na entra<strong>da</strong> en vigor <strong>de</strong>ste réxime, <strong>da</strong>r á todos os produtos importados o acceso ao logotipo comunitario.<br />

• Acción 20<br />

Efectuar unha comparación sistemática entre as normas comunitarias en canto á agricultura ecolóxica,<br />

as directrices do Co<strong>de</strong>x Alimentarius e as normas do IFOAM.<br />

Multiplicar os esforzos para unha harmonización xeral e o <strong>de</strong>senvolvemento dun concepto multilateral<br />

<strong>de</strong> equivalencia, fun<strong>da</strong>do nas directrices do Co<strong>de</strong>x Alimentarius, en colaboración cos Estados membros,<br />

os terceiros países e o sector privado.<br />

Contribuír ao reforzo <strong>da</strong>s capaci<strong>da</strong><strong>de</strong>s nos países en <strong>de</strong>senvolvemento, no marco <strong>da</strong> política <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>da</strong> UE, facilitando a transmisión <strong>da</strong> información sobre as posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s ofreci<strong>da</strong>s por instrumentos<br />

<strong>de</strong> apoio máis xeral que se <strong>de</strong>ben utilizar en favor <strong>da</strong> agricultura ecolóxica.<br />

Outras medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a facilitar os intercambios <strong>de</strong> produtos ecolóxicos proce<strong>de</strong>nte dos países en<br />

<strong>de</strong>senvolvemento.<br />

• Acción 21<br />

Mellorar o recoñecemento <strong>da</strong>s normas e sistemas <strong>de</strong> inspección practicados pola UE en canto á agricultura<br />

ecolóxica pedindo un man<strong>da</strong>to <strong>de</strong> negociación ao Consello.<br />

Simultaneamente, é importante explotar as posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s actuais <strong>de</strong> organizar campañas <strong>de</strong> comercialización<br />

para os produtos ecolóxicos europeos (véxase tamén acción 1).<br />

Ao longo do tempo transcorrido <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a re<strong>da</strong>cción do documento, algunhas <strong>da</strong>s recomen<strong>da</strong>cións foron xa<br />

aplica<strong>da</strong>s, singularmente as referi<strong>da</strong>s á promoción dos produtos. Outro grupo <strong>de</strong> recomen<strong>da</strong>cións tivéronse<br />

en conta na re<strong>da</strong>cción <strong>da</strong> nova regulamentación sobre produción ecolóxica, en especial as<br />

accións 3 (recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos estatísticos), 8 (<strong>de</strong>finición regulamentaria dos principios básicos <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica), 9 (mantemento dos períodos transitorios), 10 (harmonización <strong>de</strong> normas), 12 (límites aos OXM),<br />

13 (seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria e control baseado no risco), 15 (i<strong>de</strong>ntificación <strong>de</strong> parcelas), 19 (listas <strong>de</strong> equivalencia<br />

<strong>de</strong> importación) e 21 (reforma dos sistemas <strong>de</strong> inspección). A acción 6, relativa á elaboración <strong>de</strong> plans<br />

específicos referidos á agricultura ecolóxica, é en <strong>de</strong>finitiva o alicerce <strong>da</strong> re<strong>da</strong>cción <strong>de</strong>ste <strong>Plan</strong>.<br />

97


98<br />

o novo regulamento sobre<br />

produción ecolóxica<br />

O vin<strong>de</strong>iro 1 <strong>de</strong> xaneiro <strong>de</strong> 2009 entrará en vigor o Regulamento (Ce) 834/2007 do 28 <strong>de</strong> xuño, sobre<br />

produción e etiquetaxe dos produtos ecolóxicos e polo que se <strong>de</strong>rroga o Regulamento (CE) 2092/91. Este<br />

regulamento introduce unha serie <strong>de</strong> modificacións que van afectar, en maior ou menor medi<strong>da</strong>, todos<br />

os aspectos relacionados coa produción, transformación, comercialización, presentación e certificación<br />

<strong>da</strong> produción ecolóxica galega, polo que é preciso facer unha aproximación comparativa aos principais<br />

elementos <strong>de</strong> variación. No entanto, cómpre ter en conta que, como en to<strong>da</strong>s as situacións <strong>de</strong>sta natureza,<br />

moitos dos cambios <strong>de</strong> maior importancia terán, con to<strong>da</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong>, lugar mediante a re<strong>da</strong>cción <strong>de</strong> normas<br />

complementarias posteriores, polo que é necesario manter a expectativa ata a súa aparición.<br />

Dun xeito esquemático, as principais modificacións que se introducirán coa nova regulamentación son as<br />

seguintes:<br />

1. Os obxectivos, normas e principios <strong>da</strong> produción ecolóxica son incluídos directamente no corpus<br />

regulamentario, nos artigos 4 a 7, no canto <strong>da</strong>s referencias indirectas <strong>da</strong> regulamentación actual.<br />

Este feito ten unha gran importancia, posto que, ao <strong>de</strong>finir os principios básicos, se contribúe á transparencia,<br />

mellórase o coñecemento do produto e, sobre todo, ao <strong>de</strong>finir finali<strong>da</strong><strong>de</strong>s e non medios,<br />

que<strong>da</strong> aberta a porta á introdución <strong>da</strong>s prácticas locais cara a unha maior flexibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> aplicación<br />

<strong>da</strong> norma. Este punto respon<strong>de</strong> á solicitu<strong>de</strong> manifesta<strong>da</strong> na Acción 8 do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> Acción Europeo.<br />

2. Amplía o ámbito <strong>de</strong> actuación á totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s fases <strong>da</strong> gan<strong>da</strong>ría, produción <strong>de</strong> plantas, alimentos<br />

para os animais e produtos transformados, eliminando as excepcións actuais. Inclúe así mesmo os<br />

produtos <strong>da</strong> acuicultura e as a<strong>de</strong>gas. Isto respon<strong>de</strong> especificamente á Acción 10 do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> Acción<br />

Europeo.<br />

3. Estabelece con maior clari<strong>da</strong><strong>de</strong> as limitacións aos oXM, prohibindo explicitamente o seu uso e<br />

estabelecendo a equivalencia xeral do límite máximo para a presenza acci<strong>de</strong>ntal do 0,9% tamén á<br />

produción ecolóxica. Respon<strong>de</strong> á Acción 12 do <strong>de</strong>vandito <strong>Plan</strong>.<br />

4. Estabelece a obrigatorie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> uso do logotipo ue, aín<strong>da</strong> que permite o uso simultáneo cos<br />

outros logos nacionais e privados. Respon<strong>de</strong> así ao incluído no punto 3 do <strong>Plan</strong>, non concretado en<br />

ningunha Acción.<br />

5. Permite a imposición <strong>de</strong> normas priva<strong>da</strong>s máis estritas, sempre que sexan tamén <strong>de</strong> aplicación na<br />

produción convencional.<br />

6. Garante que soamente os alimentos que conteñan un mínimo do 95% <strong>de</strong> ingredientes ecolóxicos


poi<strong>da</strong>n ser etiquetados como ecolóxicos. Así mesmo, permite que os alimentos non ecolóxicos<br />

poi<strong>da</strong>n especificar os ingredientes ecolóxicos, pero soamente na súa listaxe.<br />

7. Respon<strong>de</strong>ndo ao novo sistema europeo <strong>de</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria, integra a produción ecolóxica no<br />

sistema xeral <strong>de</strong> inspección e introduce os sistemas <strong>de</strong> control baseados no risco, respon<strong>de</strong>ndo así<br />

ao solicitado na Acción 13 do <strong>Plan</strong>. Mantén, obviamente, os controis específicos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> natureza<br />

ecolóxica <strong>da</strong> produción.<br />

8. Estabelece un novo réxime <strong>de</strong> importacións dos países terceiros, que permite flexibilizar as condicións<br />

<strong>de</strong> certificación, mantendo ao mesmo tempo o réxime <strong>de</strong> equivalencia <strong>de</strong> países. Os produtos<br />

importados po<strong>de</strong>rán empregar o logotipo UE, pero indicando o lugar <strong>de</strong> produción. Respon<strong>de</strong> á Acción<br />

19 do <strong>Plan</strong>.<br />

9. En principio, non introduce modificacións nas listas <strong>de</strong> substancias autoriza<strong>da</strong>s na produción,<br />

facilitando a transición entre regulamentos.<br />

99


A PRoduCIón eColóXICA e o Seu ContoRno<br />

os condicionantes xenéricos<br />

32<br />

<strong>da</strong> agricultura galega<br />

As particulares condicións territoriais, <strong>de</strong>mográficas e socioeconómicas <strong>de</strong> Galiza teñen configurado unha<br />

estrutura agraria específica, cunha serie <strong>de</strong> características <strong>de</strong>finitorias que comparten a case totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s nosas<br />

explotacións, tanto no sector <strong>da</strong> agricultura convencional como na ecolóxica. Aín<strong>da</strong> que estas singulari<strong>da</strong><strong>de</strong>s son<br />

xa suficientemente coñeci<strong>da</strong>s e estu<strong>da</strong><strong>da</strong>s, convén non per<strong>de</strong>las <strong>de</strong> vista á hora <strong>da</strong> caracterización do sector, <strong>da</strong>do<br />

que van <strong>de</strong>terminar moitas <strong>da</strong>s estratexias aplicábeis. Así, entre os principais factores cunha influencia directa na<br />

situación actual <strong>da</strong> agricultura ecolóxica no país, resulta <strong>de</strong> interese citar:<br />

• Unha distribución <strong>da</strong>s enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> poboación cun elevado grao <strong>de</strong> dispersión. Ao longo <strong>da</strong> xeografía<br />

galega atópanse espallados arredor <strong>de</strong> 30.000 núcleos <strong>de</strong> poboación, cuxo escaso tamaño se traduce nunha<br />

<strong>de</strong>nsi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>mográfica moi reduci<strong>da</strong>. Trátase dun factor que condiciona o estabelecemento <strong>da</strong>lgunhas<br />

<strong>da</strong>s orientacións produtivas, como é o caso, por exemplo, <strong>da</strong> apicultura ecolóxica, cunhas amplas necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

<strong>de</strong> áreas libres <strong>de</strong> fontes potenciais <strong>de</strong> contaminación.<br />

• O avellentamento <strong>da</strong> poboación e a migración cara a áreas urbanas está a <strong>de</strong>spoboar o rural galego.<br />

Este feito, ao tempo que incrementa a porcentaxe <strong>de</strong> territorio baixo a <strong>de</strong>finición <strong>de</strong> rural (menos <strong>de</strong> 150<br />

habitantes por km 2 ), tamén resta man <strong>de</strong> obra potencial para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s agrarias.<br />

• O réxime <strong>de</strong> tenza e a estruturación <strong>da</strong> propie<strong>da</strong><strong>de</strong> outorgan ao agro galego un elevadísimo grao<br />

<strong>de</strong> minifundismo. A reduci<strong>da</strong> dimensión <strong>da</strong>s explotacións condiciona en moitos casos o aca<strong>da</strong>r uns valores<br />

mínimos <strong>de</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong>. A pesar <strong>de</strong> que a media <strong>de</strong> superficie por explotación en produción ecolóxica<br />

resulta moi superior aos valores medios galegos (24 ha fronte a arredor <strong>de</strong> 7 ha respectivamente), trátase<br />

dunha cifra proporciona<strong>da</strong> eminentemente polo concurso <strong>da</strong>s explotacións gan<strong>de</strong>iras <strong>de</strong> ampla base territorial,<br />

que<strong>da</strong>ndo relega<strong>da</strong>s as restantes producións a dimensións mínimas.<br />

• O nivel <strong>de</strong> <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia económica <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria resulta en xeral reducido. As explotacións<br />

non adoitan contar con man <strong>de</strong> obra allea á uni<strong>da</strong><strong>de</strong> familiar, e resulta habitual que a fonte principal <strong>de</strong><br />

ingresos proveña do sector secun<strong>da</strong>rio ou terciario (labor <strong>de</strong>sempeñado case sempre polo home), mentres<br />

a agricultura considérase como un complemento <strong>de</strong> ren<strong>da</strong>s, cunha eleva<strong>da</strong> taxa <strong>de</strong> ocupación feminina.<br />

Da enquisa realiza<strong>da</strong> entre as explotacións ecolóxicas obtense que tan só un terzo <strong>de</strong>las vive fun<strong>da</strong>mentalmente<br />

<strong>de</strong>sta ocupación e que outro terzo recibe ingresos <strong>de</strong> fóra do sector primario. A<strong>de</strong>mais, no caso <strong>da</strong>s<br />

explotacións que mesturan producións convencionais e ecolóxicas, a segun<strong>da</strong> <strong>de</strong>las é secun<strong>da</strong>ria.<br />

32 . Fonte: “Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong> Galiza 2007-2013”<br />

101


102<br />

A inci<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong> agricultura ecolóxica<br />

na protección do medio<br />

Aín<strong>da</strong> que é un feito <strong>da</strong>bondo coñecido, non é <strong>de</strong> máis <strong>da</strong>r aquí unhas pincela<strong>da</strong>s sobre aspectos específicos<br />

no papel que a produción ecolóxica supón como axente <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento e protección ambiental, que<br />

servirán para articular liñas <strong>de</strong> actuación.<br />

<strong>Agricultura</strong> ecolóxica e loita contra o lume<br />

9.000 hectáreas <strong>da</strong> superficie <strong>de</strong> produción ecolóxica galega (preto do 95% do total) atópanse rexistra<strong>da</strong>s<br />

baixo as orientacións <strong>de</strong> “pastos e forraxes” e “bosque e recolleita silvestre”. Estas producións <strong>de</strong>senvólvense<br />

fun<strong>da</strong>mentalmente en áreas <strong>de</strong> moi baixa activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria, con aproveitamento extensivo<br />

<strong>de</strong> superficies <strong>de</strong> pasteiros, monte baixo ou soutos, on<strong>de</strong> o uso dos seus recursos tradicionais ten diminuído<br />

en gran medi<strong>da</strong> ou mesmo <strong>de</strong>saparecido. A<strong>de</strong>mais do beneficio económico directo que posibilita a recuperación<br />

produtiva <strong>de</strong>stas zonas mediante a agricultura ecolóxica, cómpre valorizar como un elemento <strong>de</strong><br />

importancia fun<strong>da</strong>mental o papel xogado como mecanismo <strong>de</strong> loita contra os lumes. Os labores <strong>de</strong> roza<br />

e control <strong>da</strong> vexetación que exerce o pastoreo extensivo do gando (bovino, ovino, cabrún, cabalar…)<br />

xunto á limpeza necesaria para a recolleita silvestre <strong>de</strong> froitos (por exemplo, castaña ou mazá), posibilitan<br />

o contar cun sistema efectivo <strong>de</strong> prevención fronte ao impacto medioambiental dos lumes e o elevado<br />

custo <strong>da</strong>s loxísticas <strong>de</strong> extinción.


A xestión sustentábel dos espazos naturais<br />

Arredor do 12% do territorio galego atópase incluído no seo <strong>da</strong> Re<strong>de</strong> Galega <strong>de</strong> espazos Protexidos<br />

(Lei 9/2001 do 21 <strong>de</strong> agosto, <strong>de</strong> conservación <strong>da</strong> natureza). Baixo este amparo atópanse recolli<strong>da</strong>s diversas<br />

figuras ou categorías, entre as que <strong>de</strong>stacan pola súa representativi<strong>da</strong><strong>de</strong> os parques naturais e, fun<strong>da</strong>mentalmente,<br />

as zonas <strong>de</strong> especial Protección dos Valores naturais (ZEPVN), constituí<strong>da</strong>s en gran<br />

medi<strong>da</strong> por terreos <strong>de</strong> monte baixo. No primeiro dos casos, a <strong>de</strong>vandita lexislación contempla como instrumentos<br />

<strong>de</strong> planificación e or<strong>de</strong>nación <strong>de</strong> usos os <strong>Plan</strong>s <strong>de</strong> or<strong>de</strong>nación dos Recursos naturais (PORN) e<br />

os <strong>Plan</strong>s Reitores <strong>de</strong> uso e Xestión (PRUX), <strong>de</strong>senvolvidos<br />

en maior ou menor grao para o conxunto dos 6 parques<br />

naturais existentes en Galiza. Para o segundo suposto, a<br />

regulación <strong>da</strong>s ZEPVN (correspon<strong>de</strong>ntes á Re<strong>de</strong> Natura 2000<br />

e integra<strong>da</strong>s polos LIC -Lugares <strong>de</strong> Importancia Comunitariae<br />

ZEPAS -Zonas <strong>de</strong> Especial Protección <strong>da</strong>s Aves-) está a cargo<br />

dos plans <strong>de</strong> conservación, cuxo estado actual atópase<br />

á espera do <strong>de</strong>senvolvemento do <strong>Plan</strong> Director <strong>de</strong> Conservación<br />

<strong>da</strong> Re<strong>de</strong> Natura 2000 <strong>de</strong> Galiza.<br />

De calquera xeito, e sempre coa consi<strong>de</strong>ración <strong>da</strong> <strong>de</strong>limitación<br />

<strong>de</strong> zonas <strong>de</strong> reserva específicas para <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s<br />

áreas dos parques naturais (on<strong>de</strong> se restrinxe a intervención<br />

humana e prevalece a conservación e preservación<br />

sobre calquera outra activi<strong>da</strong><strong>de</strong>), permítese a activi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

agraria baixo unha serie <strong>de</strong> parámetros. Así, presentan<br />

especial preferencia os usos e activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s que sexan compatíbeis<br />

e que non vulneren os valores naturais.<br />

A agricultura ecolóxica atópase pois nunha posición<br />

vantaxosa ao concor<strong>da</strong>r con este tipo <strong>de</strong> requirimentos e<br />

contribuír á biodiversi<strong>da</strong><strong>de</strong> e á preservación dos ecosistemas<br />

agrarios <strong>de</strong> alto valor natural. O respecto polas activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

tradicionais, o aproveitamento sustentábel do contorno e o<br />

feito <strong>de</strong> asumir compromisos ambientais alén dos xa obrigatorios,<br />

confiren a esta mo<strong>da</strong>li<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> produción agraria<br />

unha perfecta a<strong>da</strong>ptabili<strong>da</strong><strong>de</strong> á figura <strong>de</strong> protección<br />

<strong>de</strong>stes espazos naturais.<br />

103


104<br />

<strong>Agricultura</strong> ecolóxica e cali<strong>da</strong><strong>de</strong> hídrica<br />

Malia que a meiran<strong>de</strong> parte do territorio galego non está afectado por concentracións excesivas <strong>de</strong> nitratos<br />

nos acuíferos, non convén esquecer o papel <strong>da</strong> agricultura ecolóxica na preservación <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s<br />

augas. Por unha ban<strong>da</strong>, o manexo extensivo <strong>da</strong> gan<strong>da</strong>ría ecolóxica, con dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> amplas bases<br />

territoriais e baixas cargas gan<strong>de</strong>iras nas explotacións, minimiza a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> contaminación a<br />

partir <strong>da</strong>s <strong>de</strong>xeccións do gando. A<strong>de</strong>mais, a prohibición do emprego <strong>de</strong> fertilizantes químicos así como<br />

<strong>de</strong> fitosanitarios <strong>de</strong> síntese limita os efectos negativos <strong>de</strong>rivados <strong>de</strong>stes <strong>de</strong>ntro dos sistemas naturais e <strong>da</strong><br />

saú<strong>de</strong>. Porén, resulta importante <strong>de</strong>stacar o paso por diante que as pautas <strong>de</strong> manexo ecolóxicas supoñen,<br />

con accións sobre as que xa se ten avanzado como a concienciación e sensibilización sobre os problemas<br />

ambientais e a aplicación <strong>da</strong>s boas prácticas agrarias máis respectuosas co medio.<br />

Instrumentos <strong>de</strong> axu<strong>da</strong><br />

O Regulamento (CE) 1290/2005 estabelece un marco xurídico único para o financiamento dos gastos correspon<strong>de</strong>ntes<br />

á Política Agrícola Común coa institución <strong>de</strong> dous fondos: o FEAGA (Fondo Europeo Agrícola <strong>de</strong><br />

Garantía) e o FEADER (Fondo Europeo Agrícola <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural). O especial fincapé que, para o<br />

período 2007-2013, se fai sobre o <strong>de</strong>senvolvemento rural como un dos piares fun<strong>da</strong>mentais <strong>da</strong> PAC, que<strong>da</strong><br />

<strong>de</strong>finido polo Regulamento (CE) 1698/2005 -xunto co seu Regulamento <strong>de</strong> aplicación (CE) 1974/2006-, que<br />

<strong>de</strong>senvolve as normas xerais <strong>da</strong> axu<strong>da</strong> comunitaria a través do FEADER.<br />

Así, o Consello é o encargado <strong>de</strong> elaborar as directrices estratéxicas comunitarias <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento<br />

rural, para a aplicación dos grupos <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s dirixi<strong>da</strong>s á consecución dos obxectivos prioritarios<br />

<strong>de</strong>finidos. En coherencia con estas directrices, séntanse as bases precursoras e <strong>de</strong> referencia do Programa<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento Rural (PdR) <strong>de</strong> Galiza e, porén, do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong><br />

ecolóxica (PdAe) <strong>de</strong> Galiza.<br />

Segundo o conxunto <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s recolli<strong>da</strong>s no PDR <strong>de</strong> Galiza, a Táboa 10 recolle as medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> tipo xenérico<br />

que teñen aplicación directa ou indirecta na agricultura ecolóxica.


táboa 10: Resumo <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PdR con relación á produción ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> PdR <strong>de</strong>scrición<br />

1.1.1.- Accións relativas á información e formación profesional,<br />

incluí<strong>da</strong>s a divulgación <strong>de</strong> coñecementos científicos<br />

e prácticas innovadoras <strong>de</strong> persoas que traballan<br />

nos sectores agrícola, alimentario e forestal<br />

Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> formación (temas técnicos, formación<br />

económica, novas tecnoloxías, manexo sustentábel<br />

dos recursos naturais…)<br />

1.1.2.- Instalación <strong>de</strong> agricultores mozos Axu<strong>da</strong>s cara ao acceso á titulari<strong>da</strong><strong>de</strong> ou cotitulari<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>da</strong>s explotacións <strong>de</strong> agricultores mozos<br />

1.1.4.- Utilización <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento Favorecer o acceso aos servizos <strong>de</strong> aconsellamento<br />

ás explotacións <strong>de</strong>stinados a mellorar o ren<strong>de</strong>mento<br />

global e o cumprimento dos requisitos ambientais<br />

1.1.5.- Implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> xestión, substitución<br />

e aconsellamento<br />

Apoio ás enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> presten servizos <strong>de</strong> aconsellamento<br />

e xestión especializados así como á mellora <strong>da</strong><br />

cali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> vi<strong>da</strong> dos labregos e labregas co fomento<br />

e implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> substitución<br />

1.2.1.- Mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións agrícolas Aca<strong>da</strong>r unha posición competitiva <strong>da</strong>s explotacións a<br />

nivel produtivo, ambiental, <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> e <strong>de</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

alimentaria<br />

1.2.3.- Aumento do valor engadido dos produtos agrícolas<br />

e forestais<br />

1.2.4.- Cooperación para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> novos<br />

produtos, procesos e tecnoloxías na agricultura, a alimentación<br />

e a silvicultura<br />

1.3.1.- Cumprimento <strong>da</strong>s normas estabeleci<strong>da</strong>s na normativa<br />

comunitaria<br />

1.3.2.- Apoio aos agricultores que participan en programas<br />

relativos á cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos<br />

Mellora <strong>da</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> industria agroalimentaria<br />

coa introdución <strong>de</strong> novas tecnoloxías e co<br />

fomento <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> e ecolóxicos<br />

Deseño, <strong>de</strong>senvolvemento e ensaio <strong>de</strong> produtos,<br />

procesos e tecnoloxías. Investimentos materiais ou<br />

inmateriais relacionados coa cooperación<br />

Compensación dos custos e as per<strong>da</strong>s <strong>de</strong> ingresos<br />

ocasionados pola aplicación <strong>de</strong> normas no ámbito <strong>da</strong><br />

protección do ambiente, a saú<strong>de</strong> pública, a sani<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

animal e a fitosani<strong>da</strong><strong>de</strong>, o benestar dos animais e a<br />

seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> no traballo<br />

Fomentar a participación nos distintos programas<br />

comunitarios, así como noutras figuras <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

previstas na Lei 2/2005<br />

105


106<br />

táboa 10: Resumo <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PdR con relación á produción ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> PdR <strong>de</strong>scrición<br />

1.3.3.- Apoio ás agrupacións <strong>de</strong> produtores en materia<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> información e<br />

promoción <strong>de</strong> produtos no marco <strong>de</strong> programas relativos<br />

á cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos<br />

2.1.1.- Axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a in<strong>de</strong>mnizar os agricultores<br />

e agricultoras polas dificulta<strong>de</strong>s naturais en zonas <strong>de</strong><br />

montaña<br />

2.1.2.- Axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a in<strong>de</strong>mnizar os agricultores e<br />

agricultoras polas dificulta<strong>de</strong>s naturais en zonas distintas<br />

<strong>da</strong>s <strong>de</strong> montaña<br />

2.1.4.1.- Axu<strong>da</strong>s a produtoras e produtores agrarios que<br />

estabelezan métodos <strong>de</strong> produción respectuosos co ambiente<br />

e <strong>de</strong> conservación <strong>da</strong> paisaxe<br />

2.1.4.2.- Conservación <strong>de</strong> recursos xenéticos na agricultura<br />

Apoio ás organizacións ou agrupacións <strong>de</strong> produtores<br />

para activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> información e promoción <strong>de</strong><br />

produtos <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

Compensación polos custos adicionais (<strong>de</strong> produción)<br />

e per<strong>da</strong>s <strong>de</strong> ingresos (como resultado <strong>da</strong> redución <strong>de</strong><br />

outputs <strong>da</strong> explotación) como consecuencia <strong>da</strong>s dificulta<strong>de</strong>s<br />

naturais para a produción agrícola <strong>da</strong> zona<br />

Terán o obxecto <strong>de</strong> in<strong>de</strong>mnizar polos custos adicionais<br />

e as per<strong>da</strong>s <strong>de</strong> ingresos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong>s dificulta<strong>de</strong>s<br />

que supón a produción agrícola na zona en<br />

cuestión<br />

Cubrir os custos adicionais e as per<strong>da</strong>s <strong>de</strong> ingresos<br />

<strong>de</strong>rivados do compromiso <strong>de</strong> cumprimento alén <strong>da</strong>s<br />

normas obrigatorias estabeleci<strong>da</strong>s, así como dos requisitos<br />

mínimos para o uso <strong>de</strong> protección <strong>da</strong>s plantas,<br />

<strong>de</strong> fertilizantes e doutros requisitos obrigatorios<br />

estabelecidos pola lexislación estatal e autonómica<br />

Impulsar as producións agropecuarias autóctonas en<br />

sistemas <strong>de</strong> produción <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> compatíbeis co<br />

ambiente<br />

2.1.5.- Axu<strong>da</strong>s relativas ao benestar dos animais Compensación dos custos adicionais e ingresos non<br />

percibidos por mor <strong>da</strong> implantación <strong>de</strong> compromisos<br />

alén dos requisitos obrigatorios estabelecidos<br />

na lexislación vixente (mellora <strong>da</strong>s instalacións <strong>de</strong><br />

alimentación e <strong>de</strong> aloxamento…)<br />

2.1.6.- Axu<strong>da</strong>s aos investimentos non produtivos Apoio a investimentos que non <strong>de</strong>an lugar a un aumento<br />

significativo do valor ou <strong>da</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong><br />

explotación agrícola ou forestal (mellora <strong>da</strong> paisaxe,<br />

recuperación <strong>de</strong> elementos históricos, preservación<br />

<strong>de</strong> hábitats, loita contra a erosión)<br />

2.2.2.- Primeira implantación <strong>de</strong> sistemas agroforestais<br />

en terras agrícolas<br />

Axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a cubrir os custos <strong>de</strong> implantación<br />

<strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> utilización <strong>de</strong> terras que combinan a<br />

explotación forestal e agrícola nas mesmas terras


táboa 10: Resumo <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PdR con relación á produción ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> PdR <strong>de</strong>scrición<br />

3.1.1.- Diversificación cara a activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s non agrícolas Incentivos cara á diversificación e carácter multifuncional<br />

<strong>da</strong>s explotacións agrarias<br />

3.1.2.- Axu<strong>da</strong>s á creación e o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> microempresas<br />

Axu<strong>da</strong>s á creación, mo<strong>de</strong>rnización, ampliación ou<br />

traslado <strong>de</strong> pequenas uni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> produción, distintas<br />

<strong>da</strong>s agrarias, radica<strong>da</strong>s nas áreas rurais galegas<br />

3.2.3.- Conservación e mellora do patrimonio rural Apoio á elaboración <strong>de</strong> plans <strong>de</strong> xestión e protección<br />

para a preservación <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> paisaxística e <strong>da</strong><br />

diversi<strong>da</strong><strong>de</strong> biolóxica, así como incentivar a conservación<br />

e a valorización dos elementos patrimoniais e<br />

culturais <strong>da</strong>s zonas rurais<br />

4.1.1, 4.1.2, 4.1.3.- Estratexias <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento local Apoio a proxectos tanto <strong>de</strong> natureza produtiva como<br />

non produtiva cuxo obxectivo final sexa mellorar<br />

o nivel <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento económico e social <strong>da</strong><br />

zona <strong>de</strong> intervención<br />

A<strong>de</strong>mais dos requisitos específicos <strong>de</strong> aplicación para ca<strong>da</strong> unha <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s expostas, existen unha serie<br />

<strong>de</strong> aspectos comúns, a to<strong>da</strong>s ou varias <strong>de</strong>las, que cómpre consi<strong>de</strong>rar por mor <strong>da</strong>s esixencias regulamentarias<br />

<strong>da</strong>s que emana a súa aplicación. Entre estas cuestións atópase a integración <strong>de</strong> varias medi<strong>da</strong>s na figura do<br />

Contrato <strong>de</strong> explotación Sustentábel (CES), actuación impulsa<strong>da</strong> <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a Consellería do Medio Rural.<br />

O obxectivo fun<strong>da</strong>mental do CES será o <strong>de</strong> fomentar mo<strong>de</strong>los produtivos sustentábeis <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o punto <strong>de</strong><br />

vista ambiental e social, configurándose como instrumento para, entre outros, contribuír a fixar poboación<br />

no rural, potenciar a produción <strong>de</strong> alimentos sans e <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, mellorar a xestión do territorio rural ou<br />

favorecer o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> produción sustentábel en termos económicos e ambientais. A<br />

súa funcionali<strong>da</strong><strong>de</strong> estará <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> a<strong>de</strong>mais á integración nunha única convocatoria <strong>de</strong> diversas medi<strong>da</strong>s<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural con carácter sustentábel.<br />

O mantemento <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> e dos compromisos durante 5 anos, obter unha porcentaxe mínima <strong>de</strong> ingresos<br />

<strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria e/ou ter unha porcentaxe mínima <strong>de</strong> <strong>de</strong>dicación á activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria constitúen requisitos<br />

indispensábeis para po<strong>de</strong>rse acoller a un CES.<br />

Para a subscrición dun CES será indispensábel acollerse a algunha <strong>de</strong>stas dúas medi<strong>da</strong>s, que serán xestiona<strong>da</strong>s<br />

en exclusiva a través <strong>de</strong>ste:<br />

107


108<br />

2.1.4.1.- Axu<strong>da</strong>s a explotacións agrarias que estabelezan métodos <strong>de</strong> produción respectuosos co<br />

ambiente e <strong>de</strong> conservación <strong>da</strong> paisaxe (axu<strong>da</strong>s agroambientais)<br />

2.1.5.- Axu<strong>da</strong>s relativas ao benestar dos animais<br />

A<strong>de</strong>mais, consi<strong>de</strong>rarase como criterio <strong>de</strong> priori<strong>da</strong><strong>de</strong> cara á consecución <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s:<br />

1.1.2.- Instalación <strong>de</strong> agricultores mozos<br />

1.1.4.- Utilización <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento<br />

1.2.1.- Mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións agrícolas<br />

1.3.2.- Apoio aos agricultores que participan en programas relativos á cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos<br />

2.1.1.- Axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a in<strong>de</strong>mnizar os agricultores polas dificulta<strong>de</strong>s naturais en zonas <strong>de</strong><br />

montaña<br />

2.1.2.- Axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s a in<strong>de</strong>mnizar os agricultores polas dificulta<strong>de</strong>s naturais en zonas distintas<br />

<strong>da</strong>s <strong>de</strong> montaña<br />

2.1.6.- Axu<strong>da</strong>s aos investimentos non produtivos


dIAGnoSe bASeAdA nA AnálISe dAFo<br />

Introdución<br />

A análise DAFO (Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s, Ameazas, Fortalezas e Oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s) é unha ferramenta <strong>de</strong> planificación,<br />

crea<strong>da</strong> a finais dos anos 60 inicialmente para a análise <strong>da</strong> situación competitiva dunha empresa <strong>de</strong>ntro do<br />

mercado, pero estendi<strong>da</strong> <strong>de</strong>spois a marcos máis amplos <strong>de</strong> carácter estratéxico, e que ten aca<strong>da</strong>do unha<br />

gran importancia nos últimos 30 anos.<br />

O seu obxectivo último consiste en <strong>de</strong>terminar as vantaxes e <strong>de</strong>svantaxes competitivas que presenta a<br />

empresa ou o sector consi<strong>de</strong>rado, e o conxunto <strong>de</strong> estratexias que se van empregar que máis potencien as<br />

vantaxes e compensen as <strong>de</strong>svantaxes, en función <strong>da</strong>s propias características <strong>da</strong> empresa ou sector e <strong>da</strong>s do<br />

contorno exterior.<br />

Metodoloxicamente, consiste en concretar nunha matriz <strong>de</strong> 2 x 2 elementos a avaliación dunha serie <strong>de</strong><br />

factores que, unha vez i<strong>de</strong>ntificados, clasificados e no seu caso priorizados, proporcionan un cadro sistemático<br />

<strong>de</strong> información sobre a capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> empresa ou do sector para soster ou incrementar as súas<br />

vantaxes competitivas, ou ben para combater as súas <strong>de</strong>svantaxes. A clasificación dos factores que <strong>de</strong>fine a<br />

análise DAFO é a seguinte:<br />

• <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s ou puntos débiles <strong>da</strong> estrutura interna <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o punto <strong>de</strong> vista <strong>da</strong> súa capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> competitiva.<br />

• Fortalezas ou puntos fortes <strong>da</strong> estrutura interna.<br />

• Ameazas ou factores externos que inci<strong>de</strong>n negativamente sobre a posición competitiva.<br />

• oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s ou factores externos positivos.<br />

A estrutura xenérica <strong>da</strong> matriz DAFO recóllese esquematicamente no Gráfico 17.<br />

Análise <strong>da</strong><br />

estrutura<br />

interna<br />

Análise do<br />

contorno<br />

externo<br />

Puntos fortes<br />

Puntos febles<br />

FORTALEZAS DEBILIDADES<br />

OPORTUNIDADES AMEAZAS<br />

Gráfico 17: Esquema<br />

xenérico <strong>da</strong> matriz DAFO<br />

111


112<br />

A ferramenta DAFO <strong>de</strong>be completarse analizando <strong>de</strong> xeito illado ca<strong>da</strong> enfrontamento entre pares <strong>de</strong><br />

elementos <strong>da</strong> matriz, <strong>de</strong> maneira que ca<strong>da</strong> enfrontamento <strong>de</strong>be ser analizado para estu<strong>da</strong>r as consecuencias<br />

e as accións que <strong>da</strong> dita situación se poi<strong>da</strong>n <strong>de</strong>rivar. Isto é, do enfrontamento entre ringleiras e columnas <strong>da</strong><br />

matriz <strong>de</strong>rívanse as diferentes formulacións estratéxicas, do seguinte xeito:<br />

1. estratexias <strong>de</strong>fensivas (Fortalezas vs. Ameazas). Os medios con que o sector conta para <strong>de</strong>fen<strong>de</strong>rse<br />

<strong>da</strong>s ameazas.<br />

2. estratexias ofensivas (Fortalezas vs. oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s): De existiren, representan a potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> crecemento do sector consi<strong>de</strong>rado.<br />

3. estratexias <strong>de</strong> supervivencia (<strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s vs. Ameazas): A capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> do sector para enfrontarse<br />

coas ameazas externas contando cos seus propios medios.<br />

4. estratexias <strong>de</strong> reorientación (<strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s vs. oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s): A capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> do sector para aproveitar<br />

oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s que eventualmente se poi<strong>da</strong>n presentar sen contar para iso cos puntos fortes.<br />

O esquema dos cruzamentos entre elementos <strong>da</strong> matriz recóllese no Gráfico 18.<br />

FORTALEZAS<br />

DEBILIDADES<br />

AMEAZAS<br />

Estratexias<br />

<strong>de</strong>fensivas<br />

Estratexias <strong>de</strong><br />

superviviencia<br />

OPORTUNIDADES<br />

Estratexias<br />

ofensivas<br />

Estratexias <strong>de</strong><br />

reorientación<br />

Gráfico 18: Estratexias<br />

<strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> análise DAFO<br />

A análise DAFO vai ter como función a formulación obxectiva e sistemática <strong>da</strong> situación do sector <strong>da</strong> agricultura<br />

ecolóxica recolli<strong>da</strong> na epígrafe anterior, coas seguintes características:<br />

1. Contrariamente ao mais habitual á hora <strong>de</strong> realizar este tipo <strong>de</strong> análise, non se trata <strong>de</strong> confrontar<br />

opinións, senón <strong>da</strong>tos contrastábeis. Por iso, a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos elementos que se introducen na análise<br />

<strong>de</strong> Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s e Fortalezas son <strong>da</strong>tos obxectivos que se obteñen <strong>da</strong>s diferentes fontes <strong>de</strong> caracterización<br />

expostas anteriormente (traballo con persoas expertas, revisión bibliográfica e estatística e/ou<br />

enquisa ao sector produtor).<br />

2. O forte predominio dos puntos débiles (Ameazas e, sobre, todo, Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s) é unha consecuencia,<br />

pero tamén unha explicación, do escaso papel que a produción ecolóxica está a xogar <strong>de</strong>ntro do<br />

conxunto <strong>da</strong> produción agraria galega.<br />

3. O <strong>de</strong>seño <strong>da</strong>s diferentes estratexias que vén <strong>da</strong>do pola matriz DAFO vai ter como resultado a xeración<br />

<strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s propositivas que se van <strong>de</strong>senvolver no último dos apartados do <strong>Plan</strong>.


Análise dAFo do sector <strong>da</strong><br />

produción ecolóxica<br />

A continuación recóllense <strong>de</strong> maneira sistemática os diferentes puntos fortes e débiles que conforman a<br />

matriz DAFO. É salientábel que, cara a unha comprensión maior <strong>da</strong> estrutura, se ten botado man á organización<br />

dos diferentes puntos axeitados a unha clasificación xenérica típica en mo<strong>de</strong>los similares.<br />

Resulta preciso, non obstante, facer unha serie <strong>de</strong> consi<strong>de</strong>racións previas:<br />

1. A produción ecolóxica galega comparte no diagnóstico moitos puntos fortes e débiles co resto do<br />

sector agrario. Na nosa análise, en razón á brevi<strong>da</strong><strong>de</strong>, preten<strong>de</strong>use facer especial fincapé nos elementos<br />

específicos do sector, obviando moitos dos matices correspon<strong>de</strong>ntes á situación xenérica <strong>da</strong> agricultura<br />

galega e que po<strong>de</strong>n ser atopados en diferentes fontes. Naqueles casos nos que se consi<strong>de</strong>rou <strong>de</strong> especial<br />

interese fíxose referencia a elementos comúns.<br />

2. Non se levan a cabo análises DAFO separa<strong>da</strong>s por orientacións produtivas. A razón é obvia: se o sector<br />

ecolóxico galego ten unha dimensión reduci<strong>da</strong>, á hora <strong>de</strong> estu<strong>da</strong>rmos os diferentes subsectores atopámonos<br />

con reali<strong>da</strong><strong>de</strong>s en moitos casos minúsculas, e neses casos a análise DAFO non sería máis que un<br />

puro exercicio académico, sen ningunha capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> aplicación. No entanto, naqueles casos nos que<br />

existe un punto forte ou débil dun subsector especialmente significativo é recollido na análise.<br />

3. Po<strong>de</strong> chamar a atención que unha <strong>de</strong>termina<strong>da</strong> situación poi<strong>da</strong> ser clasifica<strong>da</strong> á vez como punto<br />

forte e débil. Esta característica <strong>da</strong> técnica DAFO non só non representa unha contradición, senón que<br />

mesmo supón unha vantaxe. Pensemos, por exemplo, na escasa <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna do mercado galego.<br />

É evi<strong>de</strong>nte que se trata dun punto débil, xa que inci<strong>de</strong>, en boa medi<strong>da</strong>, na <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> do sistema<br />

comercial. Pero tamén é, ao mesmo tempo, un punto forte, posto que a expectativa <strong>de</strong> crecemento<br />

potencial resultará moi eleva<strong>da</strong>.<br />

As Táboas 11 recollen os elementos <strong>da</strong> matriz DAFO que posteriormente se explican máis polo miúdo.<br />

113


114<br />

táboa 11a: dAFo do sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega (resumo)<br />

ANÁLISE DO CONTORNO EXTERNO: OPORTUNIDADES E AMEAZAS<br />

Cod. Oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s Cod. Ameazas<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno político e administrativo<br />

O-1<br />

O-2<br />

A produción ecolóxica é unha <strong>da</strong>s opcións<br />

máis concor<strong>da</strong>ntes coas directrices <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s<br />

<strong>da</strong> nova PAC e os seus instrumentos<br />

<strong>de</strong> xestión<br />

As restricións medioambientais á produción<br />

<strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> política comunitaria<br />

supoñen unha vantaxe competitiva para a<br />

produción ecolóxica<br />

A-1<br />

A-2<br />

Excesiva <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais<br />

para certas orientacións produtivas<br />

Axu<strong>da</strong>s á reconversión non dispoñíbeis na práctica<br />

para certas producións<br />

O-3 Interese social <strong>da</strong> agricultura ecolóxica A-3 Estrutura administrativa non <strong>de</strong>sagrega<strong>da</strong><br />

O-4<br />

Existencia <strong>de</strong> instrumentos <strong>de</strong> xestión e<br />

promoción a<strong>de</strong>cuados á reali<strong>da</strong><strong>de</strong> social,<br />

económica e produtiva.<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno estrutural<br />

O-5 A produción ecolóxica como ferramenta <strong>de</strong><br />

manexo sustentábel dos montes<br />

O-6 Existencia <strong>de</strong> gran<strong>de</strong>s superficies <strong>de</strong> montes<br />

veciñais en man común<br />

O-7 Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> incrementar o valor <strong>da</strong><br />

produción sustentábel nas áreas <strong>de</strong> produ-<br />

tivi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria reduci<strong>da</strong><br />

O-8 Presenza <strong>de</strong> áreas naturais protexi<strong>da</strong>s<br />

A-4 Complicación na xestión administrativa<br />

A-5 Deficiencias na xestión <strong>da</strong> información sectorial<br />

A-6<br />

Dificulta<strong>de</strong>s para a certificación <strong>de</strong> produtos a<br />

granel<br />

A-7 Lexislación sanitaria restritiva<br />

A-8<br />

Escaso <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong>s normas <strong>de</strong> transformación<br />

<strong>de</strong> produtos ecolóxicos


táboa 11a: dAFo do sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega (resumo)<br />

ANÁLISE DO CONTORNO EXTERNO: OPORTUNIDADES E AMEAZAS<br />

Cod. Oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s Cod. Ameazas<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno socio - cultural<br />

O-9<br />

O-10<br />

O-11<br />

Preocupación pola seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria<br />

e producións certifica<strong>da</strong>s<br />

Aprecio polos produtos e os sabores do<br />

país<br />

Crecente conciencia social sobre ecoloxía<br />

e respecto ao medio<br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> análise <strong>de</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

A-9<br />

A-10<br />

O-12 Imaxe positiva do produto galego A-11<br />

O-13 Incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> en Europa A-12<br />

O-14<br />

Existencia <strong>da</strong>lgunhas explotacións e empresas<br />

consoli<strong>da</strong><strong>da</strong>s<br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> estrutura <strong>de</strong> clientes e canles<br />

O-15 Potencial <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento dos mercados<br />

internos<br />

O-16 Cambio nos hábitos <strong>de</strong> consumo familiares<br />

O-17 Consumo <strong>da</strong>s comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s galegas no<br />

exterior<br />

A-13<br />

Riscos sobre a confianza dos consumidores <strong>de</strong>rivados<br />

<strong>de</strong> eventuais crises alimentarias<br />

A produción ecolóxica certifica<strong>da</strong> non garante<br />

a orixe<br />

Competencia <strong>de</strong> terceiros países nos mercados<br />

europeos<br />

Competencia <strong>de</strong> produtos foráneos no mercado<br />

galego<br />

Competencia doutros produtos <strong>de</strong> agricultura<br />

controla<strong>da</strong><br />

A-14 Competencia con producións caseiras<br />

A-15 A produción ecolóxica está ás veces <strong>de</strong>masiado<br />

relaciona<strong>da</strong> con <strong>de</strong>terminados estratos <strong>de</strong> consu-<br />

midores e canles comerciais<br />

115


116<br />

táboa 11b: dAFo do sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega (resumo)<br />

ANÁLISE DO CONTORNO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES<br />

Cod. Fortalezas Cod. Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Condicións ecolóxicas e agronómicas<br />

F-1<br />

Existen áreas e/ou orientacións produtivas<br />

nas que se produce unha boa a<strong>da</strong>ptación<br />

ambiental ás condicións climáticas<br />

Estrutura <strong>da</strong>s explotacións<br />

Recursos humanos<br />

F-2<br />

Elevado nivel <strong>de</strong> dinamismo e implicación<br />

<strong>de</strong> moitos dos axentes implicados<br />

D-1<br />

Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> contaminación acci<strong>de</strong>ntal con<br />

organismos modificados xeneticamente, pesti-<br />

ci<strong>da</strong>s ou outras substancias<br />

D-2 Limitacións agronómicas<br />

D-3<br />

F-3 Saber facer e experiencia acumula<strong>da</strong> D-5<br />

Produto e medios <strong>de</strong> produción<br />

F-4<br />

Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> obtención <strong>de</strong> produtos<br />

con cali<strong>da</strong><strong>de</strong>s axeita<strong>da</strong>s a certos nichos <strong>de</strong><br />

mercado<br />

Estrutura territorial <strong>da</strong>s explotacións: dimensión<br />

pequena, terreo moi parcelado<br />

D-4 Escaso nivel <strong>de</strong> profesionali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

D-6<br />

Explotacións pouco dinámicas e sen continui<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

Unha importante parte <strong>da</strong> produción ecolóxica<br />

está situa<strong>da</strong> en áreas <strong>de</strong> baixa produtivi<strong>da</strong><strong>de</strong> e<br />

en cultivos <strong>de</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong> limita<strong>da</strong> (bosques e<br />

aproveitamentos silvestres, castiñeiro, maceira…)<br />

F-5 Existencia <strong>de</strong> razas e castes autóctonas D-7 Pouca aceptación <strong>da</strong>lgúns produtos ecolóxicos<br />

F-6<br />

F-7<br />

Aprovisionamento<br />

Presenza <strong>de</strong> volumes <strong>de</strong> produción xa<br />

significativos en certas orientacións e<br />

crecemento sectorial<br />

Existencia <strong>de</strong> instalacións industriais con<br />

capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> para absorberen incrementos<br />

<strong>de</strong> produción<br />

D-8<br />

Escasa produción <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas<br />

ecolóxicos e reduci<strong>da</strong> comercialización no mercado<br />

interior<br />

D-9 Baixo grao <strong>de</strong> elaboración do produto vendido<br />

D-10<br />

Poucos estabelecementos para a elaboración e<br />

transformación <strong>da</strong>s producións ecolóxicas<br />

D-11 Falta <strong>de</strong> dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> pensos ecolóxicos<br />

competitivos<br />

D-12 Falta <strong>de</strong> material xenético certificado a<strong>da</strong>ptado


táboa 11b: dAFo do sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega (resumo)<br />

ANÁLISE DO CONTORNO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES<br />

Cod. Fortalezas Cod. Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Aprovisionamento<br />

Balance económico <strong>da</strong>s explotacións<br />

D-13 Dificulta<strong>de</strong> para atopar produtos para loitar<br />

D-14<br />

F-8 Existencia <strong>de</strong> axu<strong>da</strong>s á produción D-15<br />

Formación e coñecemento<br />

F-9<br />

F-10<br />

F-11<br />

Supervivencia do coñecemento técnico<br />

tradicional<br />

Experiencia e tradición técnica <strong>da</strong>lgunhas<br />

producións<br />

Crecente número <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s formativas<br />

en agricultura e gan<strong>da</strong>ría ecolóxicas<br />

Control e certificación<br />

F-12<br />

O sector <strong>da</strong> produción ecolóxica galega<br />

conta cun sistema <strong>de</strong> control e certificación<br />

fiábel e ben valorado<br />

contra pragas e enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Escasa información sobre os produtos utili-<br />

zábeis en AE e falta <strong>de</strong> mecanismos regulados<br />

para a certificación <strong>de</strong> insumos utilizábeis na<br />

produción<br />

Oferta escasa e <strong>de</strong> custo superior aos alimentos<br />

convencionais nunha maioría <strong>de</strong> produtos<br />

D-16 Depen<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais<br />

D-17<br />

D-18<br />

A agricultura ecolóxica require un maior nivel<br />

<strong>de</strong> formación que a convencional<br />

Per<strong>da</strong> dos coñecementos tradicionais se non<br />

se pon interese en rescatalos, preservalos e<br />

actualizalos<br />

D-19 Falta <strong>de</strong> servizos técnicos <strong>de</strong> apoio efectivos<br />

D-20<br />

D-21<br />

Na formación regula<strong>da</strong> (FP e Universi<strong>da</strong><strong>de</strong>) a<br />

produción ecolóxica non está suficientemente<br />

representa<strong>da</strong><br />

Dificulta<strong>de</strong> para atopar profesionais cualificados<br />

para a formación<br />

D-22 Complexi<strong>da</strong><strong>de</strong> no proceso<br />

D-23<br />

Aspectos mellorábeis no funcionamento do<br />

CRAEGA actual<br />

D-24 Tratamento <strong>da</strong>s excepcións regulamentarias<br />

117


118<br />

táboa 11b: dAFo do sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega (resumo)<br />

ANÁLISE DO CONTORNO INTERNO: FORTALEZAS E DEBILIDADES<br />

Cod. Fortalezas Cod. Debili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Cooperación e artellamento sectorial<br />

F-13 Progresiva articulación do sector D-25<br />

Innovación e transferencia tecnolóxica<br />

F-14<br />

Concienciación do sector <strong>da</strong> importancia<br />

<strong>da</strong> I+D para o seu futuro<br />

D-26<br />

D-27<br />

F-15 Capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> innovación nos produtores D-28<br />

Mercado<br />

F-16<br />

F-17<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>de</strong> solucións comerciais<br />

propias por produtores<br />

Inicio <strong>da</strong> consoli<strong>da</strong>ción <strong>de</strong> grupos <strong>de</strong> consumidores<br />

<strong>de</strong> produtos ecolóxicos<br />

D-29<br />

D-30<br />

D-31<br />

D-32<br />

F-18 Distribución en circuítos curtos D-33<br />

F-19<br />

Novas fórmulas <strong>de</strong> consumo social ca<strong>da</strong><br />

vez máis presentes en Europa<br />

D-34<br />

Deficiente articulación interna do sector. Falla<br />

<strong>de</strong> perspectiva do “sector” e falla <strong>de</strong> artella-<br />

mento sectorial<br />

Falta <strong>de</strong> profesionalización do movemento<br />

asociativo<br />

Déficit <strong>de</strong> medios para a difusión <strong>de</strong> coñecementos<br />

Falta <strong>de</strong> investigación orienta<strong>da</strong> a lograr unha<br />

produción máis continua e varia<strong>da</strong> e cara a<br />

sistemas <strong>de</strong> produción en gan<strong>da</strong>ría ecolóxica<br />

Insuficiente <strong>de</strong>dicación <strong>de</strong> persoas e medios á<br />

I + D neste sector<br />

Insuficiente investigación sobre sementes e<br />

varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s aptas para a produción ecolóxica<br />

Falta <strong>de</strong> suficientes estruturas e servizos comerciais<br />

A <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en España<br />

está pouco <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong><br />

Deficiente nivel <strong>de</strong> información social sobre os<br />

produtos ecolóxicos<br />

Confusión <strong>da</strong>s persoas consumidoras por mor<br />

<strong>da</strong>s distintas etiquetas existentes<br />

D-35 Confusión no uso <strong>de</strong> vocábulos afíns<br />

D-36<br />

Percepción por parte do sector consumidor <strong>de</strong><br />

que os prezos dos produtos ecolóxicos son altos<br />

D-37 Mercados concentrados en poucos operadores


oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s (puntos fortes externos)<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno político e administrativo<br />

o-1: A produción ecolóxica é unha <strong>da</strong>s opcións máis concor<strong>da</strong>ntes coas directrices <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong><br />

nova PAC e os seus instrumentos <strong>de</strong> xestión<br />

Os obxectivos <strong>da</strong> nova PAC, ligados á produción <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, á seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria e á consi<strong>de</strong>ración <strong>da</strong><br />

protección ao medio <strong>de</strong>ntro <strong>da</strong> propia política sectorial, concrétanse na aplicación <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s agroambientais.<br />

Unha agricultura como a ecolóxica, <strong>de</strong> baixa intensi<strong>da</strong><strong>de</strong>, é claro que respon<strong>de</strong> singularmente ben<br />

ás estratexias <strong>de</strong> sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong>, polo que a aplicación <strong>de</strong>stas medi<strong>da</strong>s constitúe unha clara oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción ecolóxica.<br />

o-2: As restricións medioambientais á produción <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> política comunitaria supoñen unha<br />

vantaxe competitiva para a produción ecolóxica<br />

Abon<strong>da</strong>ndo no anterior, as condicións <strong>de</strong> condicionali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s liga<strong>da</strong>s a requirimentos medioambientais<br />

favorece os mo<strong>de</strong>los sustentábeis, o que conduce a outorgar á produción ecolóxica un plus <strong>de</strong><br />

competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

o-3: Interese social <strong>da</strong> agricultura ecolóxica<br />

A produción ecolóxica é xeradora <strong>de</strong> externali<strong>da</strong><strong>de</strong>s positivas; a substitución <strong>da</strong> produción intensiva é a<br />

maiores redutora <strong>de</strong> externali<strong>da</strong><strong>de</strong>s negativas. Polo tanto, a produción ecolóxica ten un interese social que<br />

se manifesta nos ámbitos <strong>da</strong> paisaxe (protección <strong>de</strong> paisaxes <strong>de</strong>finitorias <strong>de</strong> Galiza), <strong>da</strong> saú<strong>de</strong> (do consumidor,<br />

do produtor e <strong>da</strong> socie<strong>da</strong><strong>de</strong> en xeral), <strong>da</strong> ecoloxía (protección dos recursos naturais produtivos e<br />

non produtivos), <strong>da</strong> cultura (protección <strong>de</strong> sistemas tradicionais <strong>de</strong> manexo). En <strong>de</strong>finitiva, contribúe ao<br />

<strong>de</strong>senvolvemento rural no seu conxunto, amén <strong>de</strong> servir como un vehículo educativo para a conservación do<br />

medio e dos espazos rurais tradicionais.<br />

o-4: existencia <strong>de</strong> instrumentos <strong>de</strong> xestión e promoción a<strong>de</strong>cuados á reali<strong>da</strong><strong>de</strong> social, económica<br />

e produtiva<br />

A existencia dunha Administración agraria autónoma e <strong>de</strong> instrumentos <strong>de</strong>senvolvidos especificamente para<br />

o país non po<strong>de</strong> ser consi<strong>de</strong>ra<strong>da</strong> como algo obvio ou tecnicamente irrelevante. Existen multitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> casos<br />

no marco económico europeo on<strong>de</strong> a inexistencia <strong>de</strong> mecanismos <strong>de</strong> co-participación rexional inci<strong>de</strong> moi<br />

negativamente nas posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> planificación. Unha mostra <strong>de</strong>sta importancia é o interese que o vixente<br />

Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong> Galiza e os seus instrumentos específicos presentan para o <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>de</strong> liñas estratéxicas <strong>da</strong> produción ecolóxica.<br />

119


120<br />

Ao longo <strong>da</strong> exposición <strong>da</strong>s diferentes medi<strong>da</strong>s po<strong>de</strong>rase observar como é precisamente esta oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

a que po<strong>de</strong> corrixir <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s e ameazas, ou potenciar fortalezas en gran parte dos casos, o que <strong>de</strong>mostra<br />

<strong>de</strong> novo a súa importancia.<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno estrutural<br />

o-5: A produción ecolóxica como ferramenta <strong>de</strong> manexo sustentábel dos montes<br />

A crecente concienciación <strong>da</strong> Administración e <strong>da</strong> socie<strong>da</strong><strong>de</strong> sobre o risco que comporta o abandono e o<br />

manexo ina<strong>de</strong>cuado dos montes está a supor a aparición <strong>de</strong> novas formas <strong>de</strong> xestión sustentábel dos seus<br />

recursos, entre os que a produción ecolóxica silvopastoril ou <strong>de</strong> recolleita silvestre po<strong>de</strong> ter un espazo <strong>de</strong><br />

aproveitamento.<br />

o-6: existencia <strong>de</strong> gran<strong>de</strong>s superficies <strong>de</strong> montes veciñais en man común<br />

Os montes veciñais po<strong>de</strong>n achegar gran<strong>de</strong>s extensións <strong>de</strong> terreo, necesarias para resolver a limitación <strong>de</strong><br />

superficie necesaria para <strong>de</strong>senvolver orientacións gan<strong>de</strong>iras.<br />

o-7: Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> incrementar o valor <strong>da</strong> produción sustentábel nas áreas <strong>de</strong> produtivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

agraria reduci<strong>da</strong><br />

A agricultura ecolóxica supón unha oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong> para aquelas áreas <strong>de</strong> produtivi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria reduci<strong>da</strong>.<br />

Superficies <strong>de</strong> monte ou mato pó<strong>de</strong>nse reconverter en ecolóxicas practicamente sen custos adicionais, incrementando<br />

<strong>de</strong>sta forma o valor e a sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> do terreo: xeración e retención <strong>de</strong> solo agrícola, rexeneración<br />

<strong>da</strong> auga potábel, preservación <strong>de</strong> paisaxe...<br />

o-8: Presenza <strong>de</strong> áreas naturais protexi<strong>da</strong>s<br />

As áreas naturais protexi<strong>da</strong>s, en especial os parques naturais, po<strong>de</strong>n ser unha fonte interesante <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>da</strong> produción e do consumo <strong>de</strong> alimentos ecolóxicos.<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno socio-cultural<br />

o-9: Preocupación pola seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria e producións certifica<strong>da</strong>s<br />

As crises alimentarias <strong>de</strong> fin <strong>de</strong> século teñen ocasionado unha forte preocupación por parte do consumidor<br />

pola cali<strong>da</strong><strong>de</strong> do que consomen, o que se ten traducido nun forte incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos<br />

alimentarios certificados.


o-10: Aprecio polos produtos e os sabores do país<br />

O mercado galego ten lembranza do que son os sabores <strong>de</strong> vello, e apréciaos. Tamén ten unha especial<br />

atracción polos produtos autóctonos. Existe pois un espazo <strong>de</strong> mercado moi ben <strong>de</strong>finido.<br />

o-11: Crecente conciencia social sobre ecoloxía e respecto ao medio<br />

Inci<strong>de</strong> na ampliación <strong>da</strong> base social <strong>da</strong>s persoas consumidoras <strong>de</strong> produtos ecolóxicos.<br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> análise <strong>da</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

o-12: Imaxe positiva do produto galego<br />

A marca “Galiza” ven<strong>de</strong>. O alimento galego beneficiase dunha imaxe, fóra <strong>de</strong> Galiza, moi positiva, <strong>da</strong> que<br />

se po<strong>de</strong> beneficiar o alimento ecolóxico.<br />

o-13: Incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> en europa<br />

O norte <strong>de</strong> Europa está a experimentar un forte incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos ecolóxicos que po<strong>de</strong><br />

ser aproveita<strong>da</strong> polas producións galegas máis competitivas.<br />

o-14: existencia <strong>da</strong>lgunhas explotacións e empresas consoli<strong>da</strong><strong>da</strong>s<br />

Certas explotacións e empresas <strong>de</strong> transformación xa levan moitos anos producindo alimentos certificados e<br />

aca<strong>da</strong>ron xa unha certa estabili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> estrutura <strong>de</strong> clientes e canles<br />

o-15: Potencial <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento dos mercados internos<br />

Tanto o mercado español como sobre todo o galego está aín<strong>da</strong> moi lonxe <strong>de</strong> obter os niveis medios <strong>de</strong> consumo<br />

dos países do seu contorno, polo que é previsíbel un forte <strong>de</strong>senvolvemento a curto e medio prazo <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong>.<br />

o-16: Cambio nos hábitos <strong>de</strong> consumo familiares<br />

A redución dos tempos <strong>de</strong>dicados á compra nos contornos urbanos e o crecemento <strong>da</strong>s uni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> consumo<br />

individuais leva ao incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong> longa conservación, o que supón <strong>de</strong> novas oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

para produtos <strong>de</strong> terceira e cuarta gama e, en xeral, <strong>de</strong> produtos transformados.<br />

121


122<br />

o-17: Consumo <strong>da</strong>s comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s galegas no exterior<br />

A fonte tradicional <strong>de</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos galegos forma<strong>da</strong> polas comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s galegas no exterior po<strong>de</strong><br />

verse amplia<strong>da</strong> coa nosa produción ecolóxica.<br />

Ameazas (puntos débiles externos)<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno político e administrativo<br />

A-1: excesiva <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais para certas orientacións produtivas<br />

Aín<strong>da</strong> que é ver<strong>da</strong><strong>de</strong> que as axu<strong>da</strong>s públicas contribúen a <strong>de</strong>fen<strong>de</strong>r a viabili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> orientacións que nun<br />

primeiro intre, <strong>da</strong><strong>da</strong> a súa reduci<strong>da</strong> dimensión e a súa novi<strong>da</strong><strong>de</strong>, non terían garantido un mínimo <strong>de</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong>,<br />

nalgúns casos a presenza <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s po<strong>de</strong> ocasionar a penetración no sector <strong>de</strong> axentes máis interesados<br />

na percepción que na produción. Por outra ban<strong>da</strong>, a sobre<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia non garante a supervivencia<br />

<strong>da</strong> produción no momento <strong>de</strong> <strong>de</strong>saparición do incentivo.<br />

A-2: Axu<strong>da</strong>s á reconversión non dispoñíbeis na práctica para certas producións<br />

As limitacións <strong>de</strong> superficie e o nivel <strong>de</strong> percepción por uni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> superficie fai que na práctica as axu<strong>da</strong>s<br />

á reconversión, e nomea<strong>da</strong>mente as axu<strong>da</strong>s agroambientais, non sexan alcanzábeis ás explotacións con<br />

menores dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> terra.<br />

A-3: estrutura administrativa non <strong>de</strong>sagrega<strong>da</strong><br />

Debido á escasa dimensión do sector, non existe <strong>de</strong>ntro do organigrama <strong>da</strong> Administración agraria galega<br />

unha uni<strong>da</strong><strong>de</strong> especificamente <strong>de</strong>dica<strong>da</strong> á produción ecolóxica, o que po<strong>de</strong> ocasionar unha dispersión <strong>de</strong><br />

esforzos.<br />

A-4: Complicación na xestión administrativa<br />

Tanto os proce<strong>de</strong>mentos administrativos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> certificación como <strong>da</strong> condicionali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s<br />

introduce elementos adicionais <strong>de</strong> dificulta<strong>de</strong> na xestión <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas.<br />

A-5: <strong>de</strong>ficiencias na xestión <strong>da</strong> información sectorial<br />

A nivel europeo non existe un sistema <strong>de</strong> información estatístico que recolla <strong>da</strong>tos relativos á produción<br />

ecolóxica, o que representa un grave atranco á hora <strong>de</strong> estabelecermos puntos <strong>de</strong> parti<strong>da</strong> para unha correcta


planificación. Por outra parte, a inexistencia <strong>de</strong> códigos arancelarios específicos <strong>da</strong> produción ecolóxica<br />

impi<strong>de</strong> a obtención exacta <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos sobre comercio con terceiros países.<br />

A-6: dificulta<strong>de</strong>s para a certificación dos produtos a granel<br />

A normativa europea sobre seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria e a propia regulación específica <strong>da</strong> certificación ecolóxica<br />

presenta dificulta<strong>de</strong>s para a ven<strong>da</strong> a granel. Algúns <strong>de</strong>stes problemas semellan non ter unha solución doa<strong>da</strong>,<br />

pero a regulación <strong>da</strong>s excepcións que introduce o novo regulamento europeo po<strong>de</strong>n permitir unha aplicación<br />

máis flexíbel <strong>da</strong>s normas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos a pequena escala.<br />

A-7: lexislación sanitaria restritiva<br />

Existen impedimentos normativos para a cría <strong>de</strong> animais que dificultan a legalización <strong>de</strong> orientacións moi<br />

próximas á produción ecolóxica, como no caso <strong>de</strong> animais menores (aves, coellos). Así mesmo, as restricións<br />

aos sistemas <strong>de</strong> matanza caseiros ou en instalacións <strong>de</strong> pequeno tamaño dificultan a ven<strong>da</strong> ecolóxica<br />

certifica<strong>da</strong> do gando menor: aves, coellos, ovino, cabrún. Trátase, singularmente no segundo dos casos, <strong>de</strong><br />

cuestións <strong>de</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria que transcen<strong>de</strong>n o ámbito e a capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>ste <strong>Plan</strong>, pero convén, no<br />

entanto, manifestalos.<br />

A-8: escaso <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong>s normas <strong>de</strong> transformación <strong>de</strong> produtos ecolóxicos<br />

As novas esixencias en seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria e a harmonización normativa requiren a re<strong>da</strong>cción e aprobación<br />

<strong>de</strong> normas adicionais para os procesos <strong>de</strong> elaboración e/ou transformación dos produtos, e singularmente<br />

no sector enolóxico.<br />

Deriva<strong>da</strong>s do contorno socio-cultural<br />

A-9: Riscos sobre a confianza dos consumidores <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong>s eventuais crises alimentarias<br />

Aín<strong>da</strong> que é esta unha característica común a to<strong>da</strong>s as producións alimentarias, o segmento dos consumidores<br />

ecolóxicos é particularmente sensíbel a este tipo <strong>de</strong> feitos.<br />

A-10: A produción ecolóxica certifica<strong>da</strong> non garante a orixe<br />

Aín<strong>da</strong> que esta circunstancia forma parte <strong>da</strong> estratexia <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción ecolóxica a nivel<br />

europeo -e é polo tanto imposíbel <strong>de</strong> modificar nas actuais circunstancias- para producións moi liga<strong>da</strong>s ao<br />

medio po<strong>de</strong> resultar interesante reforzar a certificación con outros selos <strong>de</strong> garantía <strong>da</strong> orixe xeográfica.<br />

123


124<br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> análise <strong>da</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

A-11: Competencia <strong>de</strong> terceiros países nos mercados europeos<br />

Aín<strong>da</strong> que a presenza nos mercados europeos <strong>da</strong> nosa produción ecolóxica é aín<strong>da</strong> moi pequena, a crecente<br />

importación <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong> países terceiros a prezos competitivos vai supoñer unha traba cara ao <strong>de</strong>senvolvemento<br />

dunha eventual acción exportadora.<br />

A-12: Competencia <strong>de</strong> produtos foráneos no mercado galego<br />

Algúns produtos, sobre todo <strong>de</strong> horta e froita, proce<strong>de</strong>ntes <strong>de</strong> fóra <strong>de</strong> Galiza levan xa algún tempo no<br />

mercado galego, ca<strong>da</strong> vez con maiores taxas <strong>de</strong> introdución. Mesmo, nalgún caso, están a entrar en épocas<br />

<strong>de</strong> produción no noso país, co conseguinte risco potencial para o futuro.<br />

A-13: Competencia doutros produtos <strong>de</strong> agricultura controla<strong>da</strong><br />

A extensión dos sistemas <strong>de</strong> produción controla<strong>da</strong>, nomea<strong>da</strong>mente os <strong>de</strong> produción integra<strong>da</strong>, os selos <strong>de</strong><br />

garantía ou as diferentes figuras <strong>de</strong> promoción <strong>de</strong> orixe están, en maior ou menor medi<strong>da</strong>, supoñendo un<br />

elemento competitivo ca<strong>da</strong> vez maior na produción en fresco e na transforma<strong>da</strong>.<br />

A-14: Competencia con producións caseiras<br />

Existe no noso país unha gran tradición <strong>de</strong> produtos “caseiros”, proce<strong>de</strong>ntes en moitas ocasións <strong>de</strong> exce<strong>de</strong>ntes<br />

<strong>de</strong> autoconsumo, que presentan unha imaxe <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> coa que os produtos ecolóxicos <strong>de</strong>ben<br />

competir en <strong>de</strong>sigual<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> condicións, ao non lle seren esixi<strong>da</strong>s aos primeiros garantías <strong>de</strong> rastrexabili<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

Deriva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> estrutura <strong>de</strong> clientes e canles<br />

A-15: A produción ecolóxica está ás veces <strong>de</strong>masiado relaciona<strong>da</strong> con <strong>de</strong>terminados estratos <strong>de</strong><br />

consumidores e canles comerciais<br />

Aín<strong>da</strong> que se trata dun fenómeno que vai per<strong>de</strong>ndo forza coa penetración <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nos<br />

circuítos convencionais, o feito <strong>de</strong> que historicamente a produción ecolóxica estivese fortemente i<strong>de</strong>oloxiza<strong>da</strong><br />

ten limitado a súa extensión a segmentos masivos <strong>de</strong> consumidores.


Fortalezas (puntos fortes internos)<br />

Condicións ecolóxicas e agronómicas<br />

F-1: áreas e/ou orientacións produtivas nas que se produce unha boa a<strong>da</strong>ptación ambiental ás<br />

condicións climáticas<br />

Determina<strong>da</strong>s áreas xeográficas do país reúnen, polas súas condicións climáticas e as prácticas culturais integra<strong>da</strong>s<br />

no medio, moi boas condicións para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong>lgunhas <strong>da</strong>s orientacións produtivas.<br />

Recursos humanos<br />

F-2: elevado nivel <strong>de</strong> dinamismo e implicación <strong>de</strong> moitos dos axentes implicados<br />

No seo <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega existen axentes e organizacións fortemente implica<strong>da</strong>s no seu <strong>de</strong>senvolvemento.<br />

F-3: Saber facer e experiencia acumula<strong>da</strong><br />

Tanto no seo <strong>da</strong> produción como <strong>da</strong> transformación, o aconsellamento e a investigación esixen axentes con<br />

experiencia acumula<strong>da</strong> que po<strong>de</strong> ser aproveita<strong>da</strong>.<br />

Produto e medios <strong>de</strong> produción<br />

F-4: Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> obtención <strong>de</strong> produtos con cali<strong>da</strong><strong>de</strong>s axeita<strong>da</strong>s a certos nichos <strong>de</strong> mercado<br />

Os produtos amparados baixo a indicación agricultura ecolóxica presentan unha cali<strong>da</strong><strong>de</strong> diferencia<strong>da</strong>, e son<br />

valorados e apreciados por segmentos crecentes <strong>de</strong> mercado.<br />

F-5: existencia <strong>de</strong> razas e castes autóctonas<br />

O binomio produción ecolóxica-emprego <strong>de</strong> varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s autóctonas resulta particularmente interesante pola<br />

propia a<strong>da</strong>ptación ao medio <strong>de</strong>sas varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s e polo valor comercial engadido.<br />

125


126<br />

F-6: Presenza <strong>de</strong> volumes <strong>de</strong> produción xa significativos en certas orientacións e crecemento<br />

sectorial<br />

Existen algunhas orientacións produtivas con capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> e presenza suficiente para penetrar en mercados<br />

<strong>de</strong> exportación. Por outra ban<strong>da</strong>, o crecemento do sector nos últimos anos, tanto en superficie como en<br />

produtores, permite enxergar un maior grao <strong>de</strong> penetración comercial.<br />

F-7: existencia <strong>de</strong> instalacións industriais con capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> para absorberen incrementos <strong>de</strong><br />

produción<br />

Isto é así no caso <strong>da</strong>s producións animais, nas que na maioría dos casos comparten instalacións coa produción<br />

convencional, e non tanto no caso <strong>da</strong>s producións agrícolas.<br />

Balance económico <strong>da</strong>s explotacións<br />

F-8: existencia <strong>de</strong> axu<strong>da</strong>s á produción<br />

Sobre todo para as explotacións con maior base territorial, como as <strong>de</strong> produción <strong>de</strong> carne <strong>de</strong> vacún e<br />

leite.<br />

Formación e coñecemento<br />

F-9: Supervivencia do coñecemento técnico tradicional<br />

Existe no noso país unha rica her<strong>da</strong>nza <strong>de</strong> coñecementos técnicos tradicionais que aín<strong>da</strong> se conservan, que<br />

po<strong>de</strong>n ser utilizados pola agricultura ecolóxica mediante a súa a<strong>da</strong>ptación. Cómpre pois facer esforzos na<br />

recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong>se coñecemento que está a <strong>de</strong>saparecer con certa veloci<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

F-10: experiencia e tradición técnica <strong>da</strong>lgunhas producións<br />

Despois dunha déca<strong>da</strong> <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>, existen algúns casos nos que a experiencia e o dinamismo técnico son<br />

unha reali<strong>da</strong><strong>de</strong> que convén aproveitar.<br />

F-11: Crecente número <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s formativas en agricultura e gan<strong>da</strong>ría ecolóxicas<br />

A pesar <strong>de</strong> que aín<strong>da</strong> non son suficientes, estanse a impartir cursos nos niveis <strong>de</strong> formación profesional e, en<br />

pequena medi<strong>da</strong>, nos centros universitarios.


Control e certificación<br />

F-12: o sector <strong>da</strong> produción ecolóxica galega conta cun sistema <strong>de</strong> control e certificación fiábel e<br />

ben valorado<br />

O sector <strong>da</strong> produción avalía moi positivamente o labor <strong>de</strong> certificación realizado polo CRAEGA. Isto ten<br />

dúas lecturas: por unha ban<strong>da</strong>, o interese <strong>de</strong> po<strong>de</strong>r contar coa produción para esten<strong>de</strong>r unha imaxe <strong>de</strong><br />

confianza que é clave para os consumidores; pola outra, <strong>de</strong>nota o interese dos produtores por <strong>de</strong>fen<strong>de</strong>r a<br />

súa certificación ou, o que é o mesmo, o interese do sector polo seu <strong>de</strong>senvolvemento.<br />

Cooperación e artellamento sectorial<br />

F-13: Progresivo artellamento do sector<br />

Estase asistindo a un proceso progresivo, aín<strong>da</strong> que incipiente, <strong>de</strong> estruturación do sector. As enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

implica<strong>da</strong>s no sector <strong>da</strong> produción ecolóxica (asociacións <strong>de</strong> consumidores, produtores e industrias) po<strong>de</strong>n<br />

constituír os nodos na articulación dunha re<strong>de</strong> que facilitará a mellora do sector.<br />

Innovación e transferencia tecnolóxica<br />

F-14: Concienciación do sector <strong>da</strong> importancia <strong>da</strong> I+d para o seu futuro<br />

Detéctase un pequeno incremento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> I + D e <strong>de</strong> formación <strong>de</strong>bido á dinámica<br />

<strong>de</strong> crecemento do sector.<br />

F-15: Capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> innovación nos produtores<br />

O sector produtor <strong>de</strong>senvolveu respostas técnicas ante <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s dificulta<strong>de</strong>s produtivas e móstrase<br />

receptivo ante novas técnicas e produtos.<br />

Mercado<br />

F-16: <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> solucións comerciais propias por produtores<br />

Para loitar coa <strong>de</strong>ficiente estrutura comercial, existe un certo dinamismo no <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> iniciativas<br />

comerciais propias por parte <strong>da</strong> produción, a maioría <strong>de</strong> pequeno tamaño, pero algunhas singularmente<br />

ben implanta<strong>da</strong>s: ten<strong>da</strong>s propias, transformación e/ou envasado do produto e ven<strong>da</strong> directa.<br />

127


128<br />

F-17: Inicio <strong>da</strong> consoli<strong>da</strong>ción <strong>de</strong> grupos <strong>de</strong> consumidores <strong>de</strong> produtos ecolóxicos<br />

Estes colectivos, e singularmente as cooperativas <strong>de</strong> consumidores, po<strong>de</strong>n servir <strong>de</strong> motor no <strong>de</strong>senvolvemento<br />

do mercado interno pola súa experiencia acumula<strong>da</strong>.<br />

F-18: distribución en circuítos curtos<br />

É posíbel encontrarmos xa varias formas <strong>de</strong> distribución en circuítos curtos, indo <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a ven<strong>da</strong> directa ata<br />

ven<strong>da</strong>s en feiras e ten<strong>da</strong>s <strong>de</strong> barrio ou vía internet. Estas fórmulas revisten especial interese para o caso <strong>da</strong><br />

pequena produción.<br />

F-19: novas fórmulas <strong>de</strong> consumo social ca<strong>da</strong> vez máis presentes en europa<br />

As fórmulas <strong>de</strong> consumo social (restauración colectiva, sobre todo no eido <strong>da</strong> xeriatría e os comedores escolares)<br />

teñen ca<strong>da</strong> vez máis presenza en Europa, coa crecente aparición <strong>de</strong> empresas <strong>de</strong> servizos especializa<strong>da</strong>s<br />

en restauración ecolóxica.<br />

<strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s (puntos débiles internos)<br />

Condicións ecolóxicas e agronómicas<br />

d-1: Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> contaminación acci<strong>de</strong>ntal con organismos modificados xeneticamente, pestici<strong>da</strong>s<br />

ou outras substancias<br />

Actualmente, as explotacións presentan o grave risco <strong>de</strong> recibiren tratamentos químicos proce<strong>de</strong>ntes <strong>de</strong><br />

leiras veciñas por vía <strong>da</strong>s augas ou <strong>de</strong> outro tipo <strong>de</strong> fontes <strong>de</strong> contaminación. O mesmo po<strong>de</strong>ría acontecer<br />

eventualmente cos produtos transxénicos. As explotacións ecolóxicas están totalmente in<strong>de</strong>fensas fronte a<br />

dous perigos, máxime tendo en conta que as características estruturais <strong>da</strong>s explotacións galegas (parcelación<br />

e tamaño reducido) as fan especialmente vulnerábeis a este problema.<br />

d-2: limitacións agronómicas<br />

Como xa se referiu con anteriori<strong>da</strong><strong>de</strong>, <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s orientacións produtivas presentan niveis <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación<br />

ecolóxica ao medio moi febles, particularmente no referido á presenza <strong>de</strong> enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s.


Estrutura <strong>da</strong>s explotacións<br />

d-3: estrutura territorial <strong>da</strong>s explotacións: dimensión pequena, terreo moi parcelado<br />

A produción gan<strong>de</strong>ira ecolóxica, para ser rendíbel, precisa <strong>de</strong> traballar en pastoreo con cargas gan<strong>de</strong>iras<br />

baixas, para o que se esixen explotacións cunha certa base territorial. As explotacións <strong>de</strong> carne, e <strong>de</strong> leite en<br />

menor medi<strong>da</strong>, están moi necesita<strong>da</strong>s <strong>de</strong> superficies máis gran<strong>de</strong>s e máis concentra<strong>da</strong>s.<br />

Recursos humanos<br />

d-4: escaso nivel <strong>de</strong> profesionali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

Trátase dunha característica común coa agricultura convencional. Menos dun 40% dos produtores teñen<br />

esta activi<strong>da</strong><strong>de</strong> como a principal.<br />

d-5: explotacións pouco dinámicas e sen continui<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

Unha parte moi importante <strong>da</strong>s explotacións non van ter sucesión, ou non se formula no curto prazo ningún<br />

tipo <strong>de</strong> actuación ou non teñen pensado o que será o seu futuro.<br />

Produto e medios <strong>de</strong> produción<br />

d-6: unha importante parte <strong>da</strong> produción ecolóxica está situa<strong>da</strong> en áreas <strong>de</strong> baixa produtivi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

e en cultivos <strong>de</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong> limita<strong>da</strong> (bosques e aproveitamentos silvestres, castiñeiro ou<br />

maceira)<br />

Como consecuencia diso unha porcentaxe consi<strong>de</strong>rábel <strong>da</strong> superficie <strong>de</strong>dica<strong>da</strong> á produción ecolóxica concéntrase<br />

en produtos con ren<strong>de</strong>mentos reducidos.<br />

d-7: Pouca aceptación <strong>da</strong>lgúns produtos ecolóxicos<br />

En particular, algúns grupos <strong>de</strong> consumidores aceptan mal carnes pola cor máis escura ou a súa menor<br />

tenrura, ou nalgúns casos o consumidor non acepta o aspecto heteroxéneo <strong>da</strong>lgunhas froitas e hortalizas.<br />

d-8: escasa produción <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas ecolóxicos e reduci<strong>da</strong> comercialización no<br />

mercado interior<br />

Actualmente hai pouca oferta <strong>de</strong> produtos hortofrutícolas ecolóxicos no mercado interior, en particular dos<br />

producidos ao aire libre.<br />

129


130<br />

d-9: baixo grao <strong>de</strong> elaboración do produto vendido<br />

Do mesmo xeito que na produción convencional galega, o grao <strong>de</strong> transformación do produto é baixo, sobre<br />

todo nas producións agrícolas, o que redun<strong>da</strong> no seu menor valor engadido.<br />

d-10: Poucos estabelecementos para a elaboración e transformación <strong>da</strong>s producións ecolóxicas<br />

Necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> dun maior número <strong>de</strong> instalacións para a elaboración e transformación dos produtos, que así o<br />

requiran, que cumpran coa normativa aplicábel á industria ecolóxica.<br />

Aprovisionamento<br />

d-11: Falta <strong>de</strong> dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> pensos ecolóxicos competitivos<br />

As materias primas para os alimentos concentrados para o gando proce<strong>de</strong>n na súa maioría do mercado<br />

internacional, a altos prezos.<br />

d-12: Falta <strong>de</strong> material xenético certificado a<strong>da</strong>ptado<br />

Carécese <strong>de</strong> material xenético certificado axeitado ás condicións galegas. As varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> plantas hortícolas<br />

certifica<strong>da</strong>s proce<strong>de</strong>n na súa maioría <strong>de</strong> climas e terras moi distintas ás nosas, co conseguinte problema<br />

tanto comercial (alimentos que non gustan), como técnico (maiores problemas <strong>de</strong> cultivo), como <strong>de</strong> coherencia<br />

co que <strong>de</strong>be ser a agricultura ecolóxica na que se <strong>de</strong>ben utilizar as varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s do país, a<strong>da</strong>pta<strong>da</strong>s ás<br />

súas condicións.<br />

d-13: dificulta<strong>de</strong> para atopar produtos para loitar contra pragas e enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Dificulta<strong>de</strong>s para atopar produtos permitidos e a<strong>de</strong>cuados en eficacia, custo e dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong>, para a loita<br />

contra pragas e enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s. A investigación neste campo é moi escasa.<br />

d-14: escasa información acerca dos produtos utilizábeis en agricultura ecolóxica e falta <strong>de</strong> mecanismos<br />

regulados para a certificación <strong>de</strong> insumos utilizábeis na produción.<br />

Actualmente o sector produtor conta cunha moi escasa e confusa información sobre as materias activas e<br />

produtos comerciais utilizábeis na agricultura ecolóxica.


Balance económico <strong>da</strong>s explotacións<br />

d-15: oferta limita<strong>da</strong> e <strong>de</strong> custo superior aos alimentos convencionais nunha maioría <strong>de</strong> produtos<br />

O baixo volume <strong>de</strong> produción unitaria e o espallamento <strong>da</strong>s explotacións ocasiona unha oferta dispersa e<br />

un incremento dos custos <strong>de</strong> transporte. Por outra ban<strong>da</strong>, a pequena rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>lgunhas producións<br />

motiva que o balance económico só se poi<strong>da</strong> equilibrar grazas ás axu<strong>da</strong>s agroambientais. Todo iso redun<strong>da</strong><br />

na gran maioría dos produtos nun diferencial <strong>de</strong> prezo evi<strong>de</strong>nte con respecto aos proce<strong>de</strong>ntes <strong>da</strong> agricultura<br />

convencional.<br />

d-16: <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais<br />

Polo argumentado anteriormente, algunhas explotacións ecolóxicas non po<strong>de</strong>rían continuar a producir<br />

arestora sen percibir estas axu<strong>da</strong>s. Estas producións, no seu actual estado técnico e comercial, non serán<br />

rendíbeis nin a curto nin a longo prazo.<br />

Formación e coñecemento<br />

d-17: A agricultura ecolóxica require un maior nivel <strong>de</strong> formación que a convencional<br />

As prácticas ecolóxicas <strong>de</strong> cultivo requiren en xeral maior información, a<strong>de</strong>stramento, tempo e habili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

no manexo que as prácticas convencionais. Isto supón un obstáculo á incorporación <strong>de</strong> novos agricultores.<br />

d-18: Per<strong>da</strong> dos coñecementos tradicionais se non se pon interese no seu rescate, a súa preservación<br />

e a súa actualización<br />

Moitos dos coñecementos tradicionais utilizábeis na produción ecolóxica po<strong>de</strong>n <strong>de</strong>saparecer se non se presta<br />

interese ao seu rescate, preservación e utilización.<br />

d-19: Falta <strong>de</strong> servizos técnicos <strong>de</strong> apoio efectivos<br />

Cóntase cunha mínima dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> aconsellamento técnico cualificado e <strong>de</strong> medios neste sentido.<br />

d-20: na formación regula<strong>da</strong> (FP e universi<strong>da</strong><strong>de</strong>) a produción ecolóxica non está suficientemente<br />

representa<strong>da</strong><br />

Considérase que a presenza <strong>da</strong> produción ecolóxica na formación regula<strong>da</strong>, tanto no ámbito <strong>da</strong> FP como <strong>da</strong><br />

Universi<strong>da</strong><strong>de</strong>, é moi precaria.<br />

131


132<br />

d-21: dificulta<strong>de</strong> para atopar profesionais cualificados para a formación<br />

É palpábel a insuficiencia <strong>de</strong> profesionais cualificados na formación específica en agricultura ecolóxica e un<br />

claro déficit <strong>de</strong> recursos pe<strong>da</strong>góxicos <strong>de</strong>senvolvidos expresamente para esta activi<strong>da</strong><strong>de</strong>. Isto ocorre tanto na<br />

produción como na elaboración ou a comercialización.<br />

Control e certificación<br />

d-22: Complexi<strong>da</strong><strong>de</strong> no proceso<br />

O propio proceso <strong>de</strong> certificación e control é complexo <strong>de</strong> cara aos produtores, polo que se estima necesaria<br />

a implementación <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> soporte técnico.<br />

d-23: Aspectos mellorábeis no funcionamento do CRAeGA actual<br />

Aín<strong>da</strong> que o CRAEGA está a cumprir razoabelmente coa misión que ten encomen<strong>da</strong><strong>da</strong> e presenta unha boa<br />

valoración xeral por parte do sector, <strong>de</strong>nota unha serie <strong>de</strong> déficits que impi<strong>de</strong>n a mellora <strong>da</strong> súa achega. Un<br />

exemplo sería a carencia <strong>de</strong> medios para incrementar a propia recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos sobre o sector, coa conseguinte<br />

incapaci<strong>da</strong><strong>de</strong> para realizar activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> carácter estratéxico.<br />

d-24: tratamento <strong>da</strong>s excepcións regulamentarias<br />

A interpretación <strong>da</strong> lexislación ou o sistema <strong>de</strong> certificación están <strong>da</strong>ndo lugar a sistemas <strong>de</strong> produción<br />

ecoloxicamente non racionais. En especial, certas prácticas <strong>de</strong> cría gan<strong>de</strong>ira como a produción <strong>de</strong> carne<br />

<strong>de</strong> aves ou <strong>de</strong> ovos, ou mesmo a produción <strong>de</strong> vacún <strong>de</strong> carne, estanse a <strong>de</strong>senvolver baixo sistemas moi<br />

próximos á produción convencional.<br />

Cooperación e artellamento sectorial<br />

d-25: <strong>de</strong>ficiente artellamento interno do sector. limitacións na perspectiva do “sector” e falla <strong>de</strong><br />

artellamento sectorial<br />

Á marxe <strong>de</strong> loábeis iniciativas, trátase dun sector atomizado e pouco coordinado, o que afecta tanto a<br />

concentración <strong>da</strong> oferta como a creación <strong>de</strong> canles <strong>de</strong> comercialización. A atomización reduce o po<strong>de</strong>r<br />

negociador dos produtores, dificulta a aplicación <strong>de</strong> plans estratéxicos <strong>de</strong> mercadotecnia así como o <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>de</strong> programas <strong>de</strong> formación. Non existe unha perspectiva dos intereses <strong>de</strong> grupo, polo que as<br />

accións leva<strong>da</strong>s a cabo son sempre individuais, o que numerosas veces conduce a contradicións e conflitos<br />

que reducen o potencial <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento do sector.


d-26: Falta <strong>de</strong> profesionalización do movemento asociativo<br />

O movemento asociativo peca dunha escasa profesionalización. Por dispor <strong>de</strong> medios reducidos, non se<br />

aposta ou non se po<strong>de</strong> apostar pola contratación <strong>de</strong> persoal cualificado, con experiencia e <strong>de</strong>dicación<br />

exclusiva. No seu lugar, adóitase recorrer a moito traballo voluntario e persoas recentemente titula<strong>da</strong>s.<br />

Deste xeito, as enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s asociativas, tanto as <strong>de</strong> produción como <strong>de</strong> consumo, levan un <strong>de</strong>senvolvemento<br />

moito máis lento e menos seguro.<br />

Innovación e transferencia tecnolóxica<br />

d-27 déficit <strong>de</strong> medios para a difusión <strong>de</strong> coñecementos<br />

Ata a <strong>da</strong>ta, o sector non conta apenas con medios <strong>de</strong> difusión <strong>de</strong> coñecementos e transferencia <strong>da</strong> tecnoloxía,<br />

o que impi<strong>de</strong> a actualización e intercambio <strong>de</strong> coñecementos e experiencias <strong>de</strong>ntro do sector, particularmente<br />

para a gran canti<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> agricultores e gan<strong>de</strong>iros que se incorporan a este.<br />

d-28: Insuficiencia na investigación orienta<strong>da</strong> a lograr unha produción máis continua e varia<strong>da</strong> e<br />

cara a sistemas <strong>de</strong> produción en gan<strong>da</strong>ría ecolóxica<br />

Falta investigación encamiña<strong>da</strong> a optimizar os procesos <strong>de</strong> produción e obter unha produción máis continua<br />

e varia<strong>da</strong>. De igual modo, é reduci<strong>da</strong> a información referente ao control <strong>de</strong> pragas e enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s en agricultura<br />

ecolóxica e a sistemas produtivos gan<strong>de</strong>iros a<strong>da</strong>ptados ás nosas circunstancias.<br />

d-29: Insuficiente <strong>de</strong>dicación <strong>de</strong> persoas e medios á I + d neste sector<br />

Posibelmente pola súa reduci<strong>da</strong> dimensión actual e non ter o atractivo doutras ramas <strong>da</strong> investigación, o<br />

sector recibe unha atención insuficiente en I + D que non se correspon<strong>de</strong> co seu potencial.<br />

d-30: Insuficiente investigación sobre sementes e varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s aptas para a produción ecolóxica<br />

Na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> non existe practicamente produción <strong>de</strong> semente comercial no noso país con arranxo ás<br />

normas <strong>de</strong> produción ecolóxica. Esta reali<strong>da</strong><strong>de</strong> é moi similar na maioría dos países europeos, coa excepción<br />

<strong>de</strong> Holan<strong>da</strong> e Alemaña. Por esta causa a Comisión Europea tivo que <strong>de</strong>morar a aplicación estrita <strong>da</strong> normativa<br />

ata o ano 2004, en espera <strong>de</strong> que o <strong>de</strong>senvolvemento do sector produtivo permita satisfacer as necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

do mercado.<br />

133


134<br />

Mercado<br />

d-31: Falta <strong>de</strong> suficientes estruturas e servizos comerciais<br />

Hai escaseza <strong>de</strong> estruturas e servizos comerciais polo que non é doado garantir unha distribución conforme<br />

os niveis <strong>de</strong> esixencia do comercio. Unha consi<strong>de</strong>rábel porcentaxe <strong>da</strong> produción ecolóxica vén<strong>de</strong>se a través<br />

<strong>de</strong> ten<strong>da</strong>s especializa<strong>da</strong>s, presentando xa que logo un nicho <strong>de</strong> mercado moi reducido. A gran distribución<br />

mostra un escaso interese nestes produtos, en certa medi<strong>da</strong> motivado pola <strong>de</strong>scontinui<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción e<br />

a súa falta <strong>de</strong> homoxenei<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

Por outra ban<strong>da</strong>, a comercialización directa por parte dos produtores e produtoras tropeza con multitu<strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> dificulta<strong>de</strong>s <strong>de</strong> varia<strong>da</strong> índole (técnicas, ecolóxicas, sociais, administrativas) que limitan as posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong>s canles <strong>de</strong> comercialización curtas e mesmo <strong>da</strong> ven<strong>da</strong> directa.<br />

d-32: A <strong>de</strong>man<strong>da</strong> <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en españa está pouco <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong><br />

O mercado interno é moi reducido, en parte <strong>de</strong>bido ao <strong>de</strong>scoñecemento por parte do consumidor e pola<br />

falta <strong>de</strong> campañas específicas <strong>de</strong> promoción que apoien o consumo <strong>de</strong>stes produtos.<br />

d-33: <strong>de</strong>ficiente nivel <strong>de</strong> información social sobre os produtos ecolóxicos<br />

A socie<strong>da</strong><strong>de</strong> en xeral ten un escaso coñecemento sobre as características dos alimentos ecolóxicos e como<br />

son producidos, como se i<strong>de</strong>ntifican, os beneficios para a saú<strong>de</strong> e o positivo balance enerxético e ambiental<br />

que achegan.<br />

O sector <strong>da</strong> distribución alimentaria carece en xeral dunha visión suficientemente informa<strong>da</strong> do que son<br />

os alimentos ecolóxicos, as súas características e como se elaboran. Deste xeito non po<strong>de</strong>n realizar unha<br />

difusión correcta aos consumidores.<br />

En canto aos propios produtores, existe, polo xeral, un nivel <strong>de</strong> formación comercial non suficiente para<br />

os novos mercados, en especial os <strong>de</strong> fóra <strong>da</strong>s fronteiras <strong>de</strong> Galiza, o que impi<strong>de</strong> mesmo unha aplicación<br />

correcta dos prezos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong>. A cali<strong>da</strong><strong>de</strong> entén<strong>de</strong>se como algo intrínseco ao produto ecolóxico, ou con<br />

claves moi distintas do que requiren os mercados. Existe a ten<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> crer que xa por ser ecolóxico o<br />

produto <strong>de</strong>be ter saí<strong>da</strong> comercial con prezo diferencial, porque si.<br />

d-34: Confusión do consumidor <strong>de</strong>bido ás distintas etiquetas existentes<br />

Aín<strong>da</strong> que en Europa só existe un logotipo <strong>de</strong> agricultura ecolóxica, o feito <strong>de</strong> que non sexa obrigatorio, a


convivencia con selos <strong>de</strong> certificadoras priva<strong>da</strong>s e os <strong>da</strong>s diferentes comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s e países, e o seu parecido<br />

con logotipos doutros sistemas <strong>de</strong> produción controla<strong>da</strong> inducen á confusión no consumidor.<br />

d-35: Confusión no uso <strong>de</strong> vocábulos afíns<br />

A utilización <strong>de</strong> termos como “artesanal”, “<strong>de</strong> to<strong>da</strong> a vi<strong>da</strong>”, “san”, “libre <strong>de</strong> residuos” ou “natural” crea<br />

confusión no consumidor. Sería conveniente regular o uso <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> vocábulos.<br />

d-36: Percepción por parte dos consumidores <strong>de</strong> que os prezos dos produtos ecolóxicos son<br />

altos<br />

Os estudos <strong>de</strong> mercado amosan que os consumidores teñen a percepción <strong>de</strong> que os produtos ecolóxicos son<br />

caros, aín<strong>da</strong> que a reali<strong>da</strong><strong>de</strong> é que son menos caros do que se pensa, e para algúns produtos case non existen<br />

diferenzas.<br />

d-37: Mercados concentrados en poucos operadores<br />

Algunhas producións caracterízanse por teren como <strong>de</strong>stino comercial moi poucos, ou mesmo un só<br />

comprador (caso <strong>da</strong> mazá para sidra, o leite ou o kiwi), o que supón unha clara <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> comercial.<br />

135


136


Parte Segun<strong>da</strong>: eixes, obxectivos e medi<strong>da</strong>s<br />

137


obXeCtIVo FInAl e obXeCtIVoS InteRMedIoS<br />

Den<strong>de</strong> un punto <strong>de</strong> vista estritamente produtivo, a caracterización do sector apunta<strong>da</strong> nas epígrafes prece<strong>de</strong>ntes<br />

leva a unha conclusión evi<strong>de</strong>nte: a produción ecolóxica galega –e moito máis se nos referimos á<br />

transformación– ocupa un espazo moi reducido en relación co conxunto do Estado, que se atopa, á súa<br />

vez, moi lonxe <strong>de</strong> aca<strong>da</strong>r niveis <strong>de</strong> produción e sobre todo <strong>de</strong> consumo interno similares aos dos países do<br />

seu contorno.<br />

Mesmo no caso <strong>da</strong>s orientacións produtivas <strong>de</strong> maior “éxito” do panorama galego (leite, carne <strong>de</strong> vacún<br />

ou produción <strong>de</strong> castañas, por sinalar tres exemplos) as cifras absolutas <strong>de</strong> produción están a unha enorme<br />

distancia dos seus valores potenciais. O caso do leite, no que conviven unha importante produción relativa<br />

(35% do total do Estado, similar á contribución <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> leite convencional) e un sector constituído<br />

por menos dunha vintena <strong>de</strong> produtores, resulta paradigmático.<br />

To<strong>da</strong>s as estratexias incluí<strong>da</strong>s nos plans re<strong>da</strong>ctados por outras comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s autónomas con maiores niveis <strong>de</strong><br />

<strong>de</strong>senvolvemento sectorial coinci<strong>de</strong>n en sinalar como obxectivo estratéxico básico o fomento <strong>da</strong>s producións,<br />

sobre todo no referente ás <strong>de</strong>stina<strong>da</strong>s ao mercado interior. Razón <strong>de</strong> máis para que, nunha situación<br />

<strong>de</strong> “marxinali<strong>da</strong><strong>de</strong>” como a galega –entendi<strong>da</strong> esta expresión no seu sentido primario, cuantitativo e non<br />

no pexorativo– un obxectivo final do planeamento estratéxico consista na potenciación <strong>de</strong> aqueles eixes e<br />

medi<strong>da</strong>s encamiñados á consoli<strong>da</strong>ción e á potenciación do crecemento <strong>da</strong> nosa agricultura ecolóxica, tanto<br />

no mercado interior como, naqueles casos nos que as condicións o permitan, nos mercados exteriores.<br />

Agora ben, esta estratexia <strong>de</strong> consoli<strong>da</strong>ción e engalaxe produtiva <strong>de</strong>be ser entendi<strong>da</strong> como un obxectivo<br />

final, ou máis ben como o corolario dun conxunto <strong>de</strong> obxectivos iniciais e intermedios <strong>de</strong> planificación,<br />

estruturación e consoli<strong>da</strong>ción sectorial que, <strong>de</strong> teren éxito, <strong>da</strong>rán como resultado harmónico<br />

o obxectivo final perseguido. Nunha situación <strong>de</strong> parti<strong>da</strong> como a nosa, apuntar directamente a obxectivos<br />

produtivistas, baseados no financiamento externo ao sector, non só non vai contribuír á súa sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

senón, o que é aín<strong>da</strong> máis grave, vai resultar inútil.<br />

En canto á <strong>de</strong>finición dos obxectivos intermedios, a análise DAFO proporciona información sobre os puntos<br />

clave sobre os que é factíbel intervir para mellorar a competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong>, aproveitando para iso os puntos fortes<br />

dos que se dispón. Unha análise formal do contido <strong>da</strong> matriz permite <strong>de</strong>terminar que é posíbel, cos medios<br />

dispoñíbeis, incidir sobre os seguintes elementos:<br />

• Niveis <strong>de</strong> información relativos ao marco produtivo e ao contorno <strong>da</strong> competencia.<br />

• Estrutura <strong>da</strong>s explotacións.<br />

• Formación dos produtores<br />

139


140<br />

• Produto e medios <strong>de</strong> produción.<br />

• Niveis <strong>de</strong> transformación.<br />

• Estrutura comercial.<br />

• Certificación e normas <strong>de</strong> produción.<br />

• Articulación sectorial.<br />

• Coñecemento do produto, marketing e publici<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

• Investigación e transferencia tecnolóxica.<br />

A or<strong>de</strong>nación sistemática <strong>de</strong>ses elementos dá lugar á formulación dos obxectivos intermedios, que coinci<strong>de</strong>n<br />

cos eixes estratéxicos que se <strong>de</strong>senvolverán no apartado seguinte.


eIXeS e MedIdAS<br />

estruturación do <strong>Plan</strong><br />

Unha vez <strong>de</strong>finidos os obxectivos do <strong>Plan</strong>, cómpre estabelecermos un sistema <strong>de</strong> estruturación correlativa<br />

<strong>da</strong>s diferentes actuacións globais e específicas, <strong>de</strong> maneira que resulten comprensíbeis tanto na formulación<br />

como no seguimento. Utilizando unha metodoloxía similar á que se estabelece no Regulamento (CE)<br />

1698/2005, trataríase <strong>de</strong> <strong>de</strong>finir os diferentes eixes e medi<strong>da</strong>s do seguinte xeito:<br />

• eixes: De acordo coa <strong>de</strong>finición incluí<strong>da</strong> no citado regulamento, <strong>de</strong>nomínase eixe a un grupo coherente<br />

<strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s con propósitos específicos resultantes directamente <strong>da</strong> súa aplicación e que contribúen a<br />

un ou máis dos obxectivos do <strong>Plan</strong>.<br />

• Medi<strong>da</strong>s: Aqueles proxectos, contratos, acordos ou outras accións, seleccionados <strong>de</strong> acordo cos criterios<br />

estabelecidos no <strong>Plan</strong>, executados por un ou varios beneficiarios, e que axu<strong>da</strong>n á aplicación dun eixe.<br />

No noso caso, e <strong>da</strong><strong>da</strong> a relativa inconcreción que presenta a <strong>de</strong>finición dos eixes, tense botado man <strong>da</strong><br />

creación <strong>de</strong> subeixes como forma <strong>de</strong> achegamento intermedio ás medi<strong>da</strong>s propostas.<br />

Por outra ban<strong>da</strong>, é conveniente tomar en conta as consi<strong>de</strong>racións feitas, ao falarmos do método DAFO, en<br />

canto á <strong>de</strong>finición <strong>de</strong> estratexias como aplicación dos diferentes puntos fortes sobre os puntos débiles. Co<br />

fin <strong>de</strong> non complicar excesivamente a explicación co contido dos diferentes eixes, remítese ás fichas xustificativas<br />

<strong>de</strong> ca<strong>da</strong> medi<strong>da</strong> para atopar, sequera indirectamente, a súa xustificación DAFO.<br />

O <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza estrutúrase nos seguintes eixes e subeixes:<br />

eIXe 1: PlAnIFICACIón PReVIA e MelloRA do CoÑeCeMento SobRe o SeCtoR<br />

Sub - eixe 1.1. Mellora <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sectorial.<br />

Sub - eixe 1.2. Or<strong>de</strong>nación produtiva.<br />

Sub - eixe 1.3. Análise do mercado.<br />

eIXe 2: ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

Sub - eixe 2.1. Fomento <strong>da</strong> produción.<br />

Sub - eixe 2.2. Tecnificación e planificación produtiva.<br />

Sub - eixe 2.3. Medios <strong>de</strong> produción.<br />

Sub - eixe 2.4. Produción ecolóxica e xénero.<br />

eIXe 3: ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

143


144<br />

eIXe 4: MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Sub - eixe 4.1. Mellora no coñecemento do produto e accións <strong>de</strong> promoción.<br />

Sub - eixe 4.2. Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo.<br />

Sub - eixe 4.3. Articulación sectorial e social.<br />

eIXe 5: ContRol e CeRtIFICACIón<br />

eIXe 6: ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Sub - eixe 6.1. Coñecemento e formación.<br />

Sub - eixe 6.2. Investigación.


<strong>de</strong>scrición dos eixes e medi<strong>da</strong>s<br />

eIXe 1: PlAnIFICACIón PReVIA e MelloRA do CoÑeCeMento SobRe o SeCtoR<br />

A planificación a medio prazo que precisa o <strong>Plan</strong> require instrumentos capaces <strong>de</strong> garantir unha distribución<br />

a<strong>de</strong>cua<strong>da</strong> dos recursos, <strong>de</strong> maneira que se maximice o impacto ao final do período, ao tempo que se produza<br />

un <strong>de</strong>senvolvemento produtivo equilibrado. A planificación previa <strong>da</strong>s actuacións e o recurso aos estudos <strong>de</strong><br />

base convértense <strong>de</strong>sta maneira nun eixe obrigatorio <strong>de</strong> carácter horizontal.<br />

Sub - eixe 1.1. Mellora <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sectorial.<br />

Unha <strong>da</strong>s eivas máis evi<strong>de</strong>ntes que presenta o sector <strong>da</strong> agricultura ecolóxica en to<strong>da</strong> Europa 33 , e máis<br />

nomea<strong>da</strong>mente en Galiza, é a falla case absoluta <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos específicos <strong>de</strong> carácter estatístico e comercial,<br />

o que non permite a realización <strong>de</strong> traballos <strong>de</strong> estudo e caracterización do sector coa suficiente precisión<br />

e profundi<strong>da</strong><strong>de</strong>. Cuestións tan fun<strong>da</strong>mentais como po<strong>de</strong>n ser o volume económico total do mercado <strong>de</strong><br />

produtos ecolóxicos (produción + importacións–exportacións), consumo per cápita ou nivel <strong>de</strong> información<br />

do consumidor carecen <strong>de</strong> resposta no noso país, polo que se fai imposíbel coñecer a<strong>de</strong>cua<strong>da</strong>mente a<br />

situación do sector e seguir a súa evolución. Cómpre pois que, con carácter básico e <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o principio do seu<br />

<strong>de</strong>senvolvemento, o <strong>Plan</strong> estabeleza un programa <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> e tratamento sistemático dos <strong>da</strong>tos básicos do<br />

sector, nas súas vertentes produtiva e comercial, baixo a forma <strong>de</strong> directorios <strong>de</strong> produtores, elaboradores<br />

e distribuidores galegos, que recollerán os <strong>da</strong>tos i<strong>de</strong>ntificativos e infraestruturais e enquisas periódicas <strong>de</strong><br />

situación que servirán para caracterizar as variábeis que forman parte <strong>da</strong>s contas económicas sectoriais.<br />

MEDIDA 1.1.1. - Reforzamento dos sistemas estatísticos <strong>da</strong> agricultura ecolóxica.<br />

MEDIDA 1.1.2. - Estudos sobre caracterización técnico–económica <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas.<br />

Sub - eixe 1.2. or<strong>de</strong>nación produtiva.<br />

A propia pequena dimensión do sector en Galiza brin<strong>da</strong> a oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> po<strong>de</strong>r estabelecer mecanismos <strong>de</strong><br />

planificación case <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a base, libres <strong>da</strong>s inercias que se producirían <strong>de</strong> existir un sector máis <strong>de</strong>senvolvido.<br />

E non cabe dúbi<strong>da</strong> que o primeiro elemento <strong>de</strong>sa planificación <strong>de</strong>berá ser a promoción dunha política <strong>de</strong><br />

or<strong>de</strong>nación <strong>da</strong> produción basea<strong>da</strong> en criterios que favorezan a implantación e o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> ca<strong>da</strong><br />

orientación produtiva naquelas áreas nas que se <strong>de</strong>an as condicións agrolóxicas máis a<strong>de</strong>cua<strong>da</strong>s, e polo<br />

tanto, tanto os ren<strong>de</strong>mentos técnico–económicos como as condicións <strong>de</strong> sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> se vexan máis favoreci<strong>da</strong>s.<br />

Cómpre pois o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> estudos <strong>de</strong> or<strong>de</strong>nación produtiva que analicen para ca<strong>da</strong> área<br />

do territorio as características agronómicas, estruturais e comerciais, <strong>de</strong> maneira que se poi<strong>da</strong>n estabelecer<br />

criterios obxectivos <strong>de</strong> idonei<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> ca<strong>da</strong> orientación produtiva nas diferentes localizacións xeográficas.<br />

Sería interesante tamén incluír o estudo <strong>de</strong> producións que na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> non teñen representación <strong>de</strong>ntro<br />

33 . Unha característica común a todos os plans estu<strong>da</strong>dos é precisamente a referencia a esa falla <strong>de</strong> instrumentos <strong>de</strong> información.<br />

145


146<br />

<strong>da</strong> produción ecolóxica galega, pero que contan con potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong> para o seu <strong>de</strong>senvolvemento futuro.<br />

Non se trata con esta liña <strong>de</strong> actuación <strong>de</strong> pechar o acceso ás medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> apoio ás explotacións que cumpran<br />

coas esixencias técnicas e/ou legais polo simple feito <strong>da</strong> súa localización, senón <strong>de</strong> actuar <strong>de</strong> xeito positivo,<br />

priorizando recursos aos espazos e ás orientacións nos que resultarán máis efectivos, limitando con isto o<br />

risco <strong>de</strong> <strong>de</strong>saparición futura <strong>de</strong> explotacións en escenarios <strong>de</strong> diminución <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s directas.<br />

MEDIDA 1.2.1. - Estudos territoriais <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación óptima <strong>de</strong> orientacións produtivas<br />

MEDIDA 1.2.2. - <strong>Plan</strong>s sectoriais <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s produtivas específicas.<br />

MEDIDA 1.2.3. - Estudos sobre implantación <strong>de</strong> novas orientacións ecolóxicas.<br />

Sub - eixe 1.3. Análise do mercado.<br />

O reducido valor <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna do mercado <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en Galiza constitúe unha <strong>da</strong>s <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

máis patentes, pero tamén un dos parámetros sobre o que máis doa<strong>da</strong> po<strong>de</strong> resultar a actuación.<br />

Agora ben, para perfilar unha estratexia <strong>de</strong> promoción e información axeita<strong>da</strong> sobre calquera produto<br />

cómpre coñecer con exactitu<strong>de</strong> cal é o perfil do obxectivo comercial e a súa posición previa sobre ese produto,<br />

cales son as razóns para o consumo e as razóns para o rexeitamento, e cales serían as modificacións que se<br />

van incluír para conseguir un maior nivel <strong>de</strong> aceptación.<br />

Os estudos sobre o comportamento do consumidor 34 están referidos a nivel <strong>de</strong> Estado, e non existe ningún<br />

estudo especificamente galego. Tendo en conta o noso peso <strong>de</strong>mográfico con relación ao conxunto <strong>da</strong><br />

mostra, os resultados dos diferentes traballos resultan moi dificilmente aplicábeis para a análise <strong>da</strong> nosa<br />

situación, por correcta que sexa a súa metodoloxía xenérica. Cómpre pois realizar un estudo específico,<br />

composto por enquisas <strong>de</strong> campo, entrevistas ao sector consumidor e a axentes <strong>de</strong> comercialización, que<br />

permita <strong>de</strong>finir os perfís concretos <strong>da</strong> nosa situación.<br />

Outra ferramenta moi interesante <strong>de</strong> carácter comercial é a referi<strong>da</strong> aos estudos <strong>de</strong> benchmarking, técnica<br />

que consiste nun estudo sistemático <strong>da</strong> situación do sector noutras áreas xeográficas nas que se recoñece un<br />

mellor funcionamento para realizar unha comparación e po<strong>de</strong>r aplicar métodos <strong>de</strong> mellora. Este sistema <strong>de</strong><br />

traballo ten <strong>de</strong>mostrado a súa eficiencia en moitos países e mesmo noutros sectores <strong>da</strong> economía galega.<br />

MEDIDA 1.3.1. - Estudo <strong>de</strong> mercado sobre a produción e o consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en Galiza.<br />

MEDIDA 1.3.2. - Estudo <strong>da</strong> posición competitiva do sector ecolóxico galego.<br />

34 . O estudo <strong>de</strong> mercado monográfico sobre produtos ecolóxicos do observatorio do consumo e a distribución alimentaria do MAPA, correspon<strong>de</strong>nte ao<br />

último trimestre <strong>de</strong> 2007 inclúe, por exemplo, só 75 enquisas a consumidores galegos sobre un total <strong>de</strong> 1.200, co que o nivel <strong>de</strong> confianza resulta metodoloxicamente<br />

correcto a nivel estatal, pero claramente insuficiente a nivel galego. En canto ás entrevistas ás amas <strong>de</strong> casa, non se fixo campaña <strong>de</strong> campo<br />

en Galiza.


eIXe 2: ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

O obxectivo último do PDAE, como se ten reiterado, é a consoli<strong>da</strong>ción do sector basea<strong>da</strong> nun incremento<br />

sustentábel do nivel produtivo, ata chegar aos niveis que con carácter obxectivo lle correspon<strong>de</strong>n. As actuacións<br />

directas sobre o produto e o contorno produtivo son pois fun<strong>da</strong>mentais, pero reiteramos <strong>de</strong> novo que<br />

non son as únicas e nin sequera as máis importantes para aca<strong>da</strong>r o obxectivo final.<br />

Inclúense <strong>de</strong>ntro <strong>de</strong>ste eixe o conxunto <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s referi<strong>da</strong>s directamente ao fomento <strong>da</strong> produción, pero<br />

tamén as referi<strong>da</strong>s ao que, nun sentido amplo, po<strong>de</strong>mos consi<strong>de</strong>rar como medios <strong>de</strong> produción: o medio<br />

físico, o medio humano, os insumos e os medios técnicos.<br />

Sub - eixe 2.1. Fomento <strong>da</strong> produción.<br />

Todos os axentes sociais consultados coinci<strong>de</strong>n en que o<br />

<strong>de</strong>senvolvemento sectorial pasa inexorabelmente polo<br />

incremento do número <strong>de</strong> explotacións e dos niveis <strong>de</strong><br />

produción. Por outra ban<strong>da</strong>, está claro que a reconversión á<br />

produción ecolóxica é un proceso custoso, tanto en recursos<br />

económicos como en formación e capacitación, polo que<br />

require ser apoiado pola Administración con axu<strong>da</strong>s económicas<br />

e técnicas que compensen os produtores polos beneficios<br />

ambientais que este sistema achega. Así o enten<strong>de</strong>n<br />

os mecanismos <strong>de</strong> xestión <strong>da</strong> política agraria, cunha batería<br />

<strong>de</strong> axu<strong>da</strong>s encamiña<strong>da</strong>s á <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> que<br />

xa foron analiza<strong>da</strong>s en epígrafes prece<strong>de</strong>ntes. Moitas <strong>de</strong>stas<br />

medi<strong>da</strong>s contan con referencias específicas á produción<br />

ecolóxica, polo que parece evi<strong>de</strong>nte que a súa aplicabili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

está garanti<strong>da</strong>. De feito, como xa se ten analizado, a existencia<br />

dos pagamentos agroambientais foi un dos factores<br />

que motivou o crecemento do sector.<br />

Convén non per<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vista, no entanto, a <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> que esta situación po<strong>de</strong> implicar a longo prazo<br />

para a propia supervivencia <strong>da</strong>s explotacións, <strong>de</strong>bido ao risco <strong>de</strong> entra<strong>da</strong> <strong>de</strong> operadores máis interesados<br />

na percepción económica que en aspectos <strong>de</strong> sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong>, ou, o que é máis perigoso, que a mellora<br />

temporal nas contas <strong>de</strong> explotación actúe como freo á adopción <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> mellora <strong>da</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

Cómpre, pois, ser coi<strong>da</strong>dosos na aplicación <strong>de</strong>ste factor, ligando, na medi<strong>da</strong> do posíbel, as accións <strong>de</strong> fomento<br />

á análise dos plans <strong>de</strong> negocio que garantan a sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> e a viabili<strong>da</strong><strong>de</strong> económica <strong>da</strong>s explotacións,<br />

así como implementando programas sectoriais e territoriais ben <strong>de</strong>señados.<br />

147


148<br />

MEDIDA 2.1.1. - <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais para a produción ecolóxica.<br />

MEDIDA 2.1.2. - Priorización na aplicación <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PDR.<br />

MEDIDA 2.1.3. - Fomento <strong>da</strong> produción ecolóxica nos espazos naturais <strong>de</strong> Galiza.<br />

Sub - eixe 2.2. tecnificación e planificación produtiva.<br />

Este subeixe inci<strong>de</strong> basicamente sobre os factores máis importantes que inci<strong>de</strong>n na explotación ecolóxica,<br />

como son o factor humano e as prácticas culturais, en tanto que son as que lle prestan a este modo <strong>de</strong><br />

produción o seu carácter máis <strong>de</strong>finitorio.<br />

De acordo con isto, o contido do subeixe pó<strong>de</strong>se <strong>de</strong>sagregar en tres elementos estratéxicos diferenciados:<br />

1. A actuación sobre o factor humano compensando dous tipos <strong>de</strong> <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s i<strong>de</strong>ntifica<strong>da</strong>s: o progresivo<br />

envellecemento <strong>da</strong> poboación, común á to<strong>da</strong> a activi<strong>da</strong><strong>de</strong> agraria galega, e o déficit atopado nos<br />

niveis <strong>de</strong> aconsellamento técnico para <strong>de</strong>senvolver sistemas eficientes.<br />

2. A mellora <strong>da</strong> eficiencia <strong>da</strong>s explotacións, especialmente nos seus aspectos económicos e sobre todo<br />

ambientais. Aspectos tan importantes como a loita contra a erosión e o efecto invernadoiro po<strong>de</strong>n ser,<br />

sequera parcialmente, combatidos nas explotacións agrarias mediante a potenciación dos seus recursos<br />

autóxenos, o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> cuberta vexetal, o incremento <strong>da</strong> autosuficiencia por medio <strong>da</strong><br />

explotación dos recursos naturais internos, o mantemento <strong>da</strong> biodiversi<strong>da</strong><strong>de</strong>, o consumo responsábel,<br />

o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> tecnoloxías <strong>de</strong> baixo custo ou o recurso ás enerxías renovábeis.<br />

3. Garantir unha coexistencia xusta cos restantes sistemas produtivos, impedindo na medi<strong>da</strong> do posíbel a<br />

agresión <strong>de</strong> fontes <strong>de</strong> contaminación externa ás explotacións, como xeito <strong>de</strong> manter a propia eficiencia<br />

do sistema.<br />

MEDIDA 2.2.1. - Apoio á instalación <strong>de</strong> mozos produtores.<br />

MEDIDA 2.2.2. - Implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento ás explotacións.<br />

MEDIDA 2.2.3. - Utilización <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento á xestión e á produción.<br />

MEDIDA 2.2.4. - Apoio á mo<strong>de</strong>rnización e mellora <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas.<br />

MEDIDA 2.2.5. - Promoción <strong>da</strong> protección dos cultivos ecolóxicos fronte a contaminantes e OXM.<br />

MEDIDA 2.2.6. - Apoio á implantación <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> nas explotacións.<br />

Sub - eixe 2.3. Medios <strong>de</strong> produción.<br />

Ao longo do diagnóstico foron i<strong>de</strong>ntifica<strong>da</strong>s unha serie <strong>de</strong> <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s <strong>da</strong> dificulta<strong>de</strong> <strong>de</strong> abastecemento<br />

<strong>de</strong> insumos específicos para a produción ecolóxica. Este é o caso <strong>da</strong>s sementes e plántulas certifica<strong>da</strong>s,<br />

algúns tipos <strong>de</strong> alimentos para o gando, fertilizantes e substancias para control <strong>da</strong>lgunhas pragas e enfermi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

ou maquinaria específica.


Aín<strong>da</strong> que algúns expertos manifestan que é un problema <strong>de</strong>rivado do reducido tamaño do sector en Galiza,<br />

e que polo tanto <strong>de</strong>bería resolverse por si mesmo co propio <strong>de</strong>senvolvemento, o <strong>Plan</strong> aposta pola actuación,<br />

na medi<strong>da</strong> do posíbel, cara á axilización na resolución <strong>de</strong>stes problemas.<br />

MEDIDA 2.3.1. - Apoio á produción <strong>de</strong> sementes, plantas <strong>de</strong> viveiro e animais <strong>de</strong> reposición certificados.<br />

MEDIDA 2.3.2. - Fomento <strong>da</strong> recuperación e uso <strong>de</strong> recursos xenéticos locais.<br />

MEDIDA 2.3.3. - Apoio ao <strong>de</strong>seño e <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> maquinaria específica <strong>de</strong> agricultura ecolóxica.<br />

MEDIDA 2.3.4. - I<strong>de</strong>ntificación e recompilación <strong>de</strong> prácticas culturais tradicionais.<br />

Sub - eixe 2.4. Produción ecolóxica e xénero.<br />

De conformi<strong>da</strong><strong>de</strong> co disposto na Lei 7/2004, do 16 <strong>de</strong> xullo, para a igual<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> mulleres e homes, que ten<br />

como obxectivo fun<strong>da</strong>mental garantir a vinculación <strong>da</strong> totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos po<strong>de</strong>res públicos galegos co cumprimento<br />

<strong>da</strong> transversali<strong>da</strong><strong>de</strong> como instrumento imprescindíbel para o exercicio <strong>da</strong>s competencias autonómicas<br />

en clave <strong>de</strong> xénero, co obxecto <strong>de</strong> conseguir a eliminación <strong>de</strong> calquera tipo <strong>de</strong> discriminación, e do estabelecido<br />

no Programa <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento rural <strong>de</strong> Galiza, aplicarase o enfoque <strong>de</strong> xénero e a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong><br />

aplicar unha discriminación positiva a favor <strong>da</strong> muller, con carácter horizontal, naquelas medi<strong>da</strong>s nas que,<br />

pola súa configuración e obxectivos, se estima que a diferenciación <strong>de</strong> xénero contribuirá en maior medi<strong>da</strong><br />

á incorporación feminina ao mercado laboral e á implicación activa do colectivo, facendo máis visíbel o labor<br />

que tradicionalmente veñen realizando as mulleres.<br />

149


150<br />

eIXe 3: ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

A produción ecolóxica galega presenta un forte déficit <strong>de</strong> valor engadido, motivado pola existencia dun grao<br />

<strong>de</strong> transformación menor que no caso <strong>da</strong> produción convencional. Para combater esta <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>, cómpre<br />

favorecer o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> instalacións específicas para a transformación, cando sexa posíbel, e cando<br />

menos, a a<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong>s industrias convencionais favorecendo o <strong>de</strong>sdobramento <strong>de</strong> liñas <strong>de</strong> produción.<br />

No entanto, esta non é unha cuestión específica <strong>da</strong> produción ecolóxica e <strong>de</strong>be ser enmarca<strong>da</strong> <strong>de</strong>ntro<br />

doutras políticas <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural. De feito, nos encontros mantidos coas industrias ecolóxicas<br />

quedou claro que o problema fun<strong>da</strong>mental é a falta <strong>de</strong> volumes e cali<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> produción axeita<strong>da</strong>s ás súas<br />

necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s.<br />

Nun escenario <strong>de</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong> global, non abon<strong>da</strong> coa simple implantación <strong>de</strong> industrias transformadoras,<br />

senón que é preciso fomentar sistemas que reforcen o aseguramento <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> nos procesos, adicionalmente<br />

ás <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s do sistema <strong>de</strong> control e certificación ecolóxico. O recurso <strong>da</strong>s ca<strong>de</strong>as <strong>de</strong> comercialización<br />

ao cumprimento, por parte dos seus fornecedores, <strong>de</strong> están<strong>da</strong>res voluntarios <strong>de</strong> certificación 35 é<br />

unha práctica común que potencia a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> introdución dos produtos nas canles comerciais <strong>da</strong> gran<br />

distribución, e que resulta singularmente importante para a exportación. O apoio á implantación por parte<br />

<strong>da</strong>s industrias <strong>de</strong> transformación dos <strong>de</strong>vanditos están<strong>da</strong>res voluntarios vai reforzar esta liña estratéxica.<br />

MEDIDA 3.1. - Apoio á creación e mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong> industria ecolóxica.<br />

35 . A<strong>de</strong>mais <strong>da</strong> norma xenérica <strong>de</strong> aseguramento <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, ISO 9001:2000, estase a falar fun<strong>da</strong>mentalmente <strong>da</strong> Normas IFS (International Food Stan<strong>da</strong>rd),<br />

BRC (British Retail Consortium) e UNE-EN-ISO 22000 (relativa aos sistemas <strong>de</strong> xestión <strong>da</strong> seguri<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria).


eIXe 4: MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Sub - eixe 4.1. Mellora no coñecemento do produto e accións <strong>de</strong> promoción.<br />

Ao longo <strong>da</strong> exposición <strong>da</strong> diagnose quedou claro que unha <strong>da</strong>s maiores <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s do sector era a escasa<br />

<strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna dos produtos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> agricultura ecolóxica, tanto no mercado galego como no<br />

español. Apareceu tamén como unha <strong>da</strong>s causas <strong>de</strong>sta <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> a falla <strong>de</strong> coñecemento preciso, por parte<br />

<strong>da</strong> poboación, sobre os beneficios ambientais e para a saú<strong>de</strong> que levan <strong>de</strong> seu, así como a confusión existente<br />

sobre a multiplici<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>nominacións e <strong>de</strong> logotipos proce<strong>de</strong>ntes <strong>da</strong>s producións certifica<strong>da</strong>s, e<br />

nomea<strong>da</strong>mente <strong>da</strong> ecolóxica. Así pois, a promoción do coñecemento e a divulgación <strong>da</strong> información sobre<br />

os alimentos ecolóxicos convértese nunha acción <strong>de</strong> evi<strong>de</strong>nte carácter estratéxico.<br />

MEDIDA 4.1.1. - Campañas publicitarias <strong>de</strong> fomento do coñecemento e o consumo.<br />

MEDIDA 4.1.2. - Elaboración e distribución <strong>de</strong> material <strong>de</strong> difusión en puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong>.<br />

MEDIDA 4.1.3. - Realización <strong>de</strong> accións promocionais e <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> mercados.<br />

MEDIDA 4.1.4. - Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> divulgación a ven<strong>de</strong>dores e consumidores.<br />

MEDIDA 4.1.5. - Promoción e fomento do consumo en estabelecementos hostaleiros.<br />

MEDIDA 4.1.6. - Accións para a difusión do PDAE.<br />

MEDIDA 4.1.7. - Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nunha área temática na Semana Ver<strong>de</strong>.<br />

MEDIDA 4.1.8. - Elaboración dunha carpeta <strong>de</strong> recursos educativos.<br />

MEDIDA 4.1.9. - Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nos centros <strong>de</strong> educación ambiental.<br />

Sub - eixe 4.2. Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo.<br />

Outra <strong>da</strong>s limitacións máis patentes apunta<strong>da</strong>s na diagnose, referente ao mercado e que inci<strong>de</strong> negativamente<br />

na formación <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna, era a <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> e dispersión <strong>da</strong>s estruturas comerciais, tanto<br />

convencionais como específicas, referentes á produción ecolóxica, que se ve agrava<strong>da</strong> pola dispersión <strong>da</strong><br />

oferta. Unha resposta efectiva para paliar as limitacións pasa polo apoio aos mo<strong>de</strong>los <strong>de</strong> agrupación <strong>de</strong><br />

produtores que coordinen a produción –organizando, por exemplo, sistemas <strong>de</strong> escalonamento <strong>de</strong> <strong>da</strong>tas<br />

<strong>de</strong> colleita para ampliar os períodos <strong>de</strong> comercialización– e promovan a concentración <strong>da</strong> oferta por medio<br />

<strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> xestión loxística (centrais <strong>de</strong> compras, concentración <strong>de</strong> rutas <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> e transporte...). A<br />

priori<strong>da</strong><strong>de</strong> xenérica <strong>de</strong>stes sistemas será a <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna tanto en canles curtas como convencionais, e,<br />

para aqueles produtos nos que existan posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s reais <strong>de</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong>, aten<strong>de</strong>rase á promoción <strong>da</strong><br />

ven<strong>da</strong> en mercados exteriores.<br />

MEDIDA 4.2.1. - Fomento <strong>da</strong> concentración <strong>da</strong> oferta mediante a creación <strong>de</strong> centrais <strong>de</strong> compras<br />

MEDIDA 4.2.2. - Apoio ás canles curtas <strong>de</strong> comercialización<br />

MEDIDA 4.2.3. - Axu<strong>da</strong>s á distribución local<br />

151


152<br />

Sub - eixe 4.3. Articulación sectorial e social.<br />

Unha <strong>da</strong>s formas que se ten revelado en Europa como máis eficaces para o <strong>de</strong>senvolvemento sustentábel<br />

<strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna consiste en –aproveitando a fortaleza <strong>de</strong>riva<strong>da</strong> <strong>da</strong>s súas vantaxes para a saú<strong>de</strong>– estimular<br />

o consumo social <strong>de</strong>rivado <strong>da</strong> atención pública á restauración para colectivos especialmente sensíbeis<br />

(comedores escolares, hospitais, resi<strong>de</strong>ncias <strong>da</strong> terceira i<strong>da</strong><strong>de</strong>, catering doméstico a <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes...). Unha<br />

actuación coordina<strong>da</strong> <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> divulgación e información ao consumidor co consumo directo tense<br />

revelado como moi eficaz.<br />

Neste sentido, convén reforzar o apoio á consoli<strong>da</strong>ción <strong>da</strong>s organizacións <strong>de</strong> consumidores ecolóxicos e ás<br />

nacentes experiencias <strong>de</strong> ecoloxía urbana, tanto nos casos <strong>da</strong>s iniciativas xa en marcha como no <strong>da</strong>quelas<br />

que sen dúbi<strong>da</strong> irán aparecendo no futuro. Sobre todo no primeiro dos casos, o seu papel como promotores<br />

do fomento <strong>da</strong> produción ecolóxica é moi relevante, <strong>da</strong>do que agrupa persoas cun elevado nivel <strong>de</strong><br />

inque<strong>da</strong>nzas en canto á saú<strong>de</strong> alimentaria. A<strong>de</strong>mais, traballan fun<strong>da</strong>mentalmente no <strong>de</strong>senvolvemento do<br />

mercado interno, o que se correspon<strong>de</strong> directamente co obxectivo global do eixe e cos <strong>de</strong>sexos expresados<br />

pola práctica totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos axentes sociais que participaron na elaboración do <strong>Plan</strong>.<br />

Favorecer a estruturación do sector na nosa Comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>, tanto do seu conxunto como dos seus diferentes<br />

subsectores -produción, transformación, comercio ou consumo- é outro dos obxectivos estratéxicos ao<br />

enten<strong>de</strong>r que unhas estruturas sectoriais fortes, ben organiza<strong>da</strong>s e coordina<strong>da</strong>s, serán <strong>de</strong> gran axu<strong>da</strong> para a<br />

súa viabili<strong>da</strong><strong>de</strong> e <strong>de</strong>senvolvemento futuro.<br />

En segundo termo, é preciso reforzar o nivel <strong>de</strong> articulación interna do propio sector co obxecto <strong>de</strong> que se<br />

converta nun sector consciente <strong>de</strong> si e que actúe como tal. O <strong>de</strong>senvolvemento equilibrado <strong>da</strong> produción<br />

verase facilitado por un sistema organizativo que permita a negociación vertical. Os intentos <strong>de</strong> creación<br />

<strong>de</strong> interprofesionais son unha mostra diso. Débese ter en conta que a produción ecolóxica presenta a este<br />

respecto dúas características <strong>de</strong>stacábeis: en primeiro lugar, que os seus intereses sectoriais presentan especifici<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

para as que é preciso articular mecanismos <strong>de</strong> autoorganización diferentes dos <strong>da</strong> produción<br />

convencional. En segundo lugar, que, seguramente en maior grao que no resto dos sectores produtivos,<br />

existe polo <strong>de</strong> agora unha certa confluencia <strong>de</strong> obxectivos estratéxicos entre os distintos elos <strong>da</strong> ca<strong>de</strong>a<br />

produtiva galega, que cómpre potenciar.<br />

MEDIDA 4.3.1. - Fomento do consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos a través do consumo social.<br />

MEDIDA 4.3.2. - Fomento do asociacionismo en comercialización.<br />

MEDIDA 4.3.3. - Creación e apoio a plataformas <strong>de</strong> dinamización.<br />

MEDIDA 4.3.4. - Realización <strong>de</strong> estudos <strong>de</strong> mercado por asociacións <strong>de</strong> produtores.


eIXe 5: ContRol e CeRtIFICACIón<br />

Quedou claro á hora <strong>de</strong> falarmos <strong>da</strong> importancia do CRAEGA, tanto no control e certificación <strong>da</strong> produción<br />

como no papel que lle atribúe a Lei <strong>de</strong> promoción e <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria galega, que as medi<strong>da</strong>s<br />

<strong>de</strong> reforzamento <strong>de</strong>se dobre papel <strong>de</strong>ben formar tamén parte dos eixes estratéxicos do <strong>Plan</strong>.<br />

O primeiro dos puntos nos que cómpre incidir é o referido á mellora dos medios dos que o CRAEGA <strong>de</strong>be<br />

dispor para exercer eficientemente as súas funcións no eido <strong>da</strong> recolli<strong>da</strong> e mantemento <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos sobre a<br />

produción acolli<strong>da</strong>, e tamén no reforzamento <strong>da</strong> mellora na cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, reforzando o proceso <strong>de</strong> autocontrol<br />

<strong>da</strong>s explotacións e <strong>da</strong>s empresas.<br />

O segundo é o referido á creación e xestión do Portal <strong>de</strong> Internet <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> ecolóxica Galega,<br />

sistema <strong>de</strong> xestión do coñecemento que permita a integración e o acceso a to<strong>da</strong> a información dispoñíbel<br />

referi<strong>da</strong> á produción ecolóxica. Este portal po<strong>de</strong> e débese converter nun referente para todo o sector agrario<br />

galego: o propio tamaño do sector po<strong>de</strong> permitir unha xestión doa<strong>da</strong> <strong>da</strong> información, polo que po<strong>de</strong>ría<br />

servir <strong>de</strong> sistema <strong>de</strong> xestión piloto <strong>da</strong> información para esten<strong>de</strong>r <strong>de</strong>spois a metodoloxía a sectores máis<br />

complexos. O portal <strong>de</strong>berá integrar como mínimo:<br />

• A propia páxina web do CRAEGA, tanto <strong>de</strong> acceso público, <strong>de</strong> carácter divulgativo, como unha área <strong>de</strong><br />

acceso restrinxido, na que mesmo se po<strong>de</strong>ría integrar a xestión documental e administrativa mediante<br />

o recurso a formularios electrónicos.<br />

• Información <strong>de</strong> carácter legal e sobre axu<strong>da</strong>s, achega<strong>da</strong> pola Administración, con inclusión <strong>de</strong> formularios<br />

e posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> solicitu<strong>de</strong>s e tramitación on line.<br />

• Unha área <strong>de</strong> información e novas interesantes para o sector, para o público e mesmo para os medios<br />

<strong>de</strong> comunicación.<br />

• Área <strong>de</strong> formación, coa posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> integrar dos cursos on line aos que se fai referencia no Eixe 6.<br />

• Foro <strong>de</strong> usuarios no que compartir información e dúbi<strong>da</strong>s, administrado polo CRAEGA.<br />

• Área <strong>de</strong> contactos empresariais para a posta en marcha <strong>de</strong> relacións comerciais internas e externas.<br />

• Integración <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> por internet, pago seguro e lonxa on line por sistema <strong>de</strong> poxas.<br />

• Posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> integración <strong>da</strong>s páxinas dos membros ou, como mínimo, ligazóns a estas.<br />

O terceiro e último dos puntos compete á revisión e a<strong>da</strong>ptación <strong>de</strong> normativas, contando coa posibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

brin<strong>da</strong><strong>da</strong> pola nova regulamentación referi<strong>da</strong> ao tratamento <strong>de</strong> excepcións, o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> figura<br />

<strong>de</strong> artesanía alimentaria e a busca <strong>de</strong> solucións comúns entre os distintos órganos reitores <strong>da</strong>s producións<br />

certifica<strong>da</strong>s.<br />

MEDIDA 5.1. - Creación e mantemento do portal web <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega.<br />

MEDIDA 5.2. - Apoio á mellora <strong>da</strong> organización e funcionamento do CRAEGA.<br />

MEDIDA 5.3. - Apoio á certificación <strong>da</strong> produción.<br />

MEDIDA 5.4. - A<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong> pequena industria á figura <strong>de</strong> artesanía alimentaria.<br />

MEDIDA 5.5. - Dinamización <strong>da</strong>s sinerxías coas <strong>de</strong>mais figuras <strong>de</strong> produción certifica<strong>da</strong> galegas.<br />

153


154<br />

eIXe 6: ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Sub - eixe 6.1. Coñecemento e formación.<br />

A agricultura ecolóxica presenta como característica diferencial requirir niveis <strong>de</strong> formación mais especializados<br />

que a convencional. A organización dunha formación a<strong>de</strong>cua<strong>da</strong> para os produtores e produtoras,<br />

pero tamén para o sector técnico e <strong>de</strong> aconsellamento, convértese nun elemento fun<strong>da</strong>mental no planeamento<br />

estratéxico sectorial.<br />

MEDIDA 6.1.1. - <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>de</strong> actuacións <strong>de</strong> divulgación <strong>de</strong> coñecementos e investigacións.<br />

MEDIDA 6.1.2. - Fomento <strong>da</strong> formación e información dirixi<strong>da</strong>s a persoal técnico <strong>da</strong> Administración.<br />

MEDIDA 6.1.3. - <strong>Plan</strong>s <strong>de</strong> formación e posta ao día para técnicos formadores en produción ecolóxica.<br />

MEDIDA 6.1.4. - Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s formativas dirixi<strong>da</strong>s á incorporación e reconversión á agricultura ecolóxica.<br />

MEDIDA 6.1.5. - Programas e actualización <strong>da</strong>s ferramentas <strong>de</strong> acceso para a formación dos produtores.<br />

MEDIDA 6.1.6. - Fomento dunha re<strong>de</strong> <strong>de</strong> explotacións colaboradoras.<br />

MEDIDA 6.1.7. - Fomento <strong>da</strong> participación galega en encontros técnicos fóra <strong>de</strong> Galiza.<br />

Sub - eixe 6.2. Investigación.<br />

Para calquera socie<strong>da</strong><strong>de</strong> é importante fomentar a investigación e o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> prácticas innovadoras.<br />

Aín<strong>da</strong> que trate con aspectos moi <strong>de</strong> vello, a produción ecolóxica é hoxe por hoxe unha activi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

produtiva extrema<strong>da</strong>mente innovadora. De aí a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolver a I+D+I neste sector. Debe que<strong>da</strong>r<br />

claro que se enten<strong>de</strong> aquí por I+D+I calquera proceso <strong>de</strong> investigación e <strong>de</strong>senvolvemento que permita un<br />

maior crecemento <strong>da</strong> produción e comercialización, e non só os procesos <strong>de</strong> innovación tecnolóxica.<br />

A especifici<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> produción ecolóxica obriga a que a formulación <strong>da</strong> I+D+I presente tamén unha serie <strong>de</strong><br />

trazos diferenciais, como son:<br />

• O sistema <strong>de</strong>berá integrar os labores <strong>de</strong> investigación, os <strong>de</strong> transferencia <strong>da</strong> tecnoloxía, a divulgación<br />

e a formación.<br />

• Debe estabelecerse un sistema <strong>de</strong> participación do sector na planificación dos labores <strong>de</strong> investigación,<br />

sobre todo no referente á expresión <strong>da</strong>s necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s reais máis inmediatas.<br />

• Deberase ter en conta a gran varie<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> orientacións produtivas que teñen lugar no seo <strong>da</strong> produción<br />

ecolóxica galega.<br />

MEDIDA 6.2.1. - Implicación dos centros <strong>de</strong> formación e experimentación agraria <strong>da</strong> Administración.<br />

MEDIDA 6.2.2. - Incremento <strong>da</strong> capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> operativa dos laboratorios públicos.<br />

MEDIDA 6.2.3. - Atención á <strong>de</strong>man<strong>da</strong> en I+D+I dos centros <strong>de</strong> investigación <strong>da</strong> Administración.<br />

MEDIDA 6.2.4. - Cooperación para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> novos produtos, procesos e tecnoloxías.


155


156<br />

eIXe 1. PlAnIFICACIón PReVIA e MelloRA do CoÑeCeMento SobRe o SeCtoR<br />

Sub - eixe 1.1. Mellora <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sectorial<br />

Medi<strong>da</strong> 1.1.1. Reforzamento dos sistemas estatísticos <strong>da</strong> agricultura ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> 1.1.2. Estudos sobre a caracterización técnico–económica <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas<br />

Sub - eixe 1.2. or<strong>de</strong>nación produtiva<br />

Medi<strong>da</strong> 1.2.1. Estudos territoriais <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación óptima <strong>de</strong> orientacións produtivas<br />

Medi<strong>da</strong> 1.2.2. <strong>Plan</strong>s sectoriais <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s produtivas específicas<br />

Medi<strong>da</strong> 1.2.3. Estudos sobre implantación <strong>de</strong> novas orientacións ecolóxicas<br />

Sub - eixe 1.3. Análise do mercado<br />

Medi<strong>da</strong> 1.3.1. Estudo <strong>de</strong> mercado sobre a produción e o consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en Galiza<br />

Medi<strong>da</strong> 1.3.2. Estudo <strong>da</strong> posición competitiva do sector ecolóxico galego<br />

eIXe 2. ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

Sub - eixe 2.1. Fomento <strong>da</strong> produción<br />

Medi<strong>da</strong> 2.1.1. <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais para a produción ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> 2.1.2. Priorización na aplicación <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PDR<br />

Medi<strong>da</strong> 2.1.3. Fomento <strong>da</strong> produción ecolóxica nos espazos naturais <strong>de</strong> Galiza<br />

Sub - eixe 2.2. tecnificación e planificación produtiva<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.1. Apoio á instalación <strong>de</strong> mozos produtores<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.2. Implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento ás explotacións<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.3. Utilización <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento á xestión e á produción<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.4. Apoio á mo<strong>de</strong>rnización e mellora <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.5. Promoción <strong>da</strong> protección dos cultivos ecolóxicos fronte a contaminantes e OXM<br />

Medi<strong>da</strong> 2.2.6. Apoio á implantación <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> nas explotacións<br />

Sub - eixe 2.3. Medios <strong>de</strong> produción<br />

Medi<strong>da</strong> 2.3.1. Apoio á produción <strong>de</strong> sementes, plantas <strong>de</strong> viveiro e animais <strong>de</strong> reposición certificados<br />

Medi<strong>da</strong> 2.3.2. Fomento <strong>da</strong> recuperación e uso <strong>de</strong> recursos xenéticos locais<br />

Medi<strong>da</strong> 2.3.3. Apoio ao <strong>de</strong>seño e <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> maquinaria específica <strong>de</strong> agricultura ecolóxica<br />

Medi<strong>da</strong> 2.3.4. I<strong>de</strong>ntificación e recompilación <strong>de</strong> prácticas culturais tradicionais<br />

Sub - eixe 2.4. Produción ecolóxica e xénero


eIXe 3. ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

eIXe 4. MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Sub - eixe 4.1. Mellora no coñecemento do produto e accións <strong>de</strong> promoción<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.1. Campañas publicitarias <strong>de</strong> fomento do coñecemento e o consumo<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.2. Elaboración e distribución <strong>de</strong> material <strong>de</strong> difusión en puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong><br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.3. Realización <strong>de</strong> accións promocionais e <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> mercados<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.4. Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> divulgación a ven<strong>de</strong>dores e consumidores<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.5. Promoción e fomento do consumo en estabelecementos hostaleiros<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.6. Accións para a difusión do PDAE<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.7. Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nunha área temática na Semana Ver<strong>de</strong><br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.8. Elaboración dunha carpeta <strong>de</strong> recursos educativos<br />

Medi<strong>da</strong> 4.1.9. Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nos centros <strong>de</strong> educación ambiental<br />

Sub - eixe 4.2. Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo<br />

Medi<strong>da</strong> 4.2.1. Fomento <strong>da</strong> concentración <strong>da</strong> oferta mediante a creación <strong>de</strong> centrais <strong>de</strong> compras<br />

Medi<strong>da</strong> 4.2.2. Apoio ás canles curtas <strong>de</strong> comercialización<br />

Medi<strong>da</strong> 4.2.3. Axu<strong>da</strong>s á distribución local<br />

Sub - eixe 4.3. Articulación sectorial e social<br />

Medi<strong>da</strong> 4.3.1. Fomento do consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos a través do consumo social<br />

Medi<strong>da</strong> 4.3.2. Fomento do asociacionismo en comercialización<br />

Medi<strong>da</strong> 4.3.3. Creación e apoio a plataformas <strong>de</strong> dinamización<br />

Medi<strong>da</strong> 4.3.4. Realización <strong>de</strong> estudos <strong>de</strong> mercado por asociacións <strong>de</strong> produtores<br />

eIXe 5. ContRol e CeRtIFICACIón<br />

Medi<strong>da</strong> 5.1. Creación e mantemento do portal web <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega<br />

Medi<strong>da</strong> 5.2. Apoio á mellora <strong>da</strong> organización e funcionamento do CRAEGA<br />

Medi<strong>da</strong> 5.3. Apoio á certificación <strong>da</strong> produción<br />

Medi<strong>da</strong> 5.4. A<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong> pequena industria á figura <strong>de</strong> artesanía alimentaria<br />

Medi<strong>da</strong> 5.5. Dinamización <strong>da</strong>s sinerxías coas <strong>de</strong>mais figuras <strong>de</strong> produción certifica<strong>da</strong> galegas<br />

157


158<br />

eIXe 6. ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Sub - eixe 6.1. Coñecemento e formación<br />

Medi<strong>da</strong> 6.1.1. <strong>Desenvolvemento</strong> <strong>de</strong> actuacións <strong>de</strong> divulgación <strong>de</strong> coñecementos e investigacións<br />

Medi<strong>da</strong> 6.1.2. Fomento <strong>da</strong> formación e información dirixi<strong>da</strong>s a persoal técnico <strong>da</strong> Administración<br />

Medi<strong>da</strong> 6.1.3. <strong>Plan</strong>s <strong>de</strong> formación e posta ao día para técnicos formadores en produción ecolóxica


oRzAMento do PlAn<br />

De acordo co <strong>de</strong>talle recollido na parte terceira do <strong>Plan</strong>, a Consellería do Medio Rural, a través dos seus<br />

orzamentos e <strong>da</strong> aplicación <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s do Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural que teñen aplicación na<br />

agricultura ecolóxica, pon a disposición do sector unha cifra total <strong>de</strong> 39.5 millóns <strong>de</strong> €, que se van<br />

aplicar no período 2008–2103, o que representa unha media <strong>de</strong> máis <strong>de</strong> 6,5 millóns <strong>de</strong> € anuais. Esta<br />

cifra supón o importe necesario, xunto coa achega priva<strong>da</strong> (9,6 millóns <strong>de</strong> €, necesaria para cubrir o importe<br />

completo <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> financiamento mixto) para levar a cabo a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s actuacións previstas no<br />

<strong>de</strong>seño estratéxico e achegármonos así ao obxectivo final proposto.<br />

Agora ben, estes importes son indicativos, <strong>de</strong> acordo cun escenario consi<strong>de</strong>rado realista á luz <strong>da</strong>s expectativas<br />

<strong>de</strong> crecemento. Pero é moi importante sinalar que, <strong>da</strong>do que a produción ecolóxica vai ter priori<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

nas liñas <strong>de</strong> axu<strong>da</strong> <strong>da</strong> Consellería, será apoia<strong>da</strong> en maior medi<strong>da</strong>, en todo canto sexa posíbel, <strong>de</strong> producirse<br />

un escenario <strong>de</strong> maior crecemento ao planificado, e polo tanto, con maior necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> recursos. De<br />

feito, pó<strong>de</strong>se afirmar que no período 2008–2013 os recursos públicos dispoñíbeis para a agricultura ecolóxica<br />

non van ter un teito prefixado.<br />

Nas páxinas seguintes recóllense os cadros orzamentarios correspon<strong>de</strong>ntes ao conxunto do investimento<br />

público, ao investimento privado e ao investimento total, respectivamente.<br />

161


162<br />

2008 2009 2010<br />

eIXe 1: PlAnIFICACIón PReVIA e MelloRA do CoÑeCeMento SobRe o SeCtoR<br />

Subeixe 1.1.: Mellora <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sectorial 30.000 30.000 30.000<br />

Subeixe 1.2.: Or<strong>de</strong>nación produtiva 30.000 60.000 65.000<br />

Subeixe 1.3.: Análise do mercado ----- 35.000 40.000<br />

TOTAL EIXE 1 60.000 125.000 135.000<br />

eIXe 2: ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

Subeixe 2.1.: Fomento <strong>da</strong> produción 887.700 1.035.650 1.183.600<br />

Subeixe 2.2.: Tecnificación e planificación produtiva 1.752.507 2.044.591 2.336.675<br />

Subeixe 2.3.: Medios <strong>de</strong> produción 285.698 408.314 440.931<br />

TOTAL EIXE 2 2.925.905 3.488.555 3.961.206<br />

eIXe 3: ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

TOTAL EIXE 3 729.037 850.543 972.049<br />

eIXe 4: MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Subeixe 4.1.: Mellora no coñecemento do produto e accións<br />

<strong>de</strong> promoción<br />

162.500 262.500 187.500<br />

Subeixe 4.2.: Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo ---- 210.000 230.000<br />

Subeixe 4.3.: Articulación sectorial e social 45.000 80.000 135.000<br />

TOTAL EIXE 4 212.500 557.500 557.500<br />

eIXe 5: ContRol e CeRtIFICACIón<br />

TOTAL EIXE 5 150.000 190.400 176.500<br />

eIXe 6: ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Subeixe 6.1.: Coñecemento e formación 163.000 261.000 241.000<br />

Subeixe 6.2.: Investigación 290.000 520.000 520.000<br />

TOTAL EIXE 6 453.000 781.000 761.000<br />

TOTAL INVESTIMENTO PÚBLICO 4.530.442 5.992.998 6.563.256


2011 2012 2013 totAl<br />

10.000 10.000 30.000 140.000<br />

30.000 15.000 15.000 215.000<br />

----- ----- ----- 75.000<br />

40.000 25.000 45.000 430.000<br />

1.331.550 1.479.500 1.479.500 7.397.500<br />

2.628.760 2.920.844 2.920.844 14.604.222<br />

473.547 521.164 521.164 2.650.818<br />

4.433.857 4.921.508 4.921.508 24.652.539<br />

1.093.555 1.215.061 1.215.061 6.075.306<br />

185.500 220.500 205.500 1.224.000<br />

250.000 180.000 200.000 1.070.000<br />

170.000 215.000 215.000 860.000<br />

610.500 620.500 625.500 3.184.000<br />

142.200 149.700 158.000 966.800<br />

241.000 241.000 251.000 1.398.000<br />

520.000 520.000 520.000 2.890.000<br />

761.000 761.000 771.000 4.288.000<br />

7.081.112 7.692.769 7.736.069 39.596.645<br />

Cadro I: Resumo dos investimentos<br />

públicos previstos no <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong><br />

<strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong><br />

Galiza<br />

163


164<br />

eIXe 2: ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

2008 2009 2010<br />

Subeixe 2.2.: Tecnificación e planificación produtiva 31.292 36.507 41.722<br />

Subeixe 2.3.: Medios <strong>de</strong> produción 184.156 214.849 245.542<br />

TOTAL EIXE 2 215.448 251.356 287.264<br />

eIXe 3: ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

TOTAL EIXE 3 729.037 850.543 972.049<br />

eIXe 4: MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Subeixe 4.1.: Mellora no coñecemento do produto e<br />

accións <strong>de</strong> promoción<br />

Subeixe 4.2.: Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo<br />

8.786 10.929 10.929<br />

---- 210.000 230.000<br />

Subeixe 4.3.: Articulación sectorial e social 45.000 50.000 85.000<br />

TOTAL EIXE 4 53.786 270.929 325.929<br />

eIXe 5: ContRol e CeRtIFICACIón<br />

TOTAL EIXE 5 15.000 50.000 50.000<br />

eIXe 6: ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Subeixe 6.1.: Coñecemento e formación 5.000 5.000 5.000<br />

TOTAL EIXE 6 5.000 5.000 5.000<br />

TOTAL INVESTIMENTO PRIVADO 1.018.271 1.427.828 1.640.242


2011 2012 2013 totAl<br />

46.937 52.153 52.153 260.764<br />

276.235 306.927 306.927 1.534.636<br />

323.172 359.080 359.080 1.795.400<br />

1.093.555 1.215.061 1.215.061 6.075.306<br />

10.929 10.929 10.929 63.431<br />

250.000 180.000 200.000 1.070.000<br />

90.000 120.000 120.000 510.000<br />

350.929 310.929 330.929 1.643.431<br />

10.000 10.000 10.000 145.000<br />

5.000 5.000 5.000 30.000<br />

5.000 5.000 5.000 30.000<br />

1.782.656 1.900.070 1.920.070 9.689.137<br />

Cadro II: Resumo dos investimentos a<br />

cargo do sector previstos no <strong>Plan</strong> <strong>de</strong><br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong><br />

<strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong> Galiza<br />

165


166<br />

2008 2009 2010<br />

eIXe 1: PlAnIFICACIón PReVIA e MelloRA do CoÑeCeMento SobRe o SeCtoR<br />

Subeixe 1.1.: Mellora <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sectorial 30.000 30.000 30.000<br />

Subeixe 1.2.: Or<strong>de</strong>nación produtiva 30.000 60.000 65.000<br />

Subeixe 1.3.: Análise do mercado ----- 35.000 40.000<br />

TOTAL EIXE 1 60.000 125.000 135.000<br />

eIXe 2: ACtuACIónS SobRe o PRoduto e oS MedIoS <strong>de</strong> PRoduCIón<br />

Subeixe 2.1.: Fomento <strong>da</strong> produción 887.700 1.035.650 1.183.600<br />

Subeixe 2.2.: Tecnificación e planificación produtiva 1.783.798 2.081.098 2.378.398<br />

Subeixe 2.3.: Medios <strong>de</strong> produción 469.854 623.164 686.473<br />

TOTAL EIXE 2 3.141.353 3.739.911 4.248.471<br />

eIXe 3: ACtuACIónS SobRe A tRAnSFoRMACIón doS PRodutoS eColóXICoS<br />

TOTAL EIXE 3 1.458.074 1.701.086 1.944.098<br />

eIXe 4: MelloRA dA CoMeRCIAlIzACIón e A ARtICulACIón SeCtoRIAl<br />

Subeixe 4.1.: Mellora no coñecemento do produto e accións<br />

<strong>de</strong> promoción<br />

171.286 273.429 198.429<br />

Subeixe 4.2.: Re<strong>de</strong>s comerciais e novas formas <strong>de</strong> consumo ---- 420.000 460.000<br />

Subeixe 4.3.: Articulación sectorial e social 90.000 130.000 220.000<br />

TOTAL EIXE 4 266.286 828.429 883.429<br />

eIXe 5: ContRol e CeRtIFICACIón<br />

TOTAL EIXE 5 165.000 240.400 226.500<br />

eIXe 6: ACtuACIónS SobRe o CoÑeCeMento, A FoRMACIón e A InVeStIGACIón<br />

Subeixe 6.1.: Coñecemento e formación 168.000 266.000 246.000<br />

Subeixe 6.2.: Investigación 290.000 520.000 520.000<br />

TOTAL EIXE 6 458.000 786.000 766.000<br />

TOTAL INVESTIMENTO 5.548.713 7.420.826 8.203.498


2011 2012 2013 totAl<br />

10.000 10.000 30.000 140.000<br />

30.000 15.000 15.000 215.000<br />

----- ----- ----- 75.000<br />

40.000 25.000 45.000 430.000<br />

1.331.550 1.479.500 1.479.500 7.397.500<br />

2.675.697 2.972.997 2.972.997 14.864.985<br />

749.782 828.091 828.091 4.185.454<br />

4.757.029 5.280.588 5.280.588 26.447.940<br />

2.187.110 2.430.122 2.430.122 12.150.612<br />

196.429 231.429 216.429 1.287.429<br />

500.000 360.000 400.000 2.140.000<br />

260.000 335.000 335.000 1.370.000<br />

961.429 931.429 956.429 4.827.431<br />

152.200 159.700 168.000 1.111.800<br />

246.000 246.000 256.000 1.428.000<br />

520.000 520.000 520.000 2.890.000<br />

766.000 766.000 776.000 4.318.000<br />

8.836.768 9.592.839 9.656.139 49.285.783<br />

Cadro III: Resumo dos investimentos<br />

totais previstos no <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong><br />

<strong>da</strong> <strong>Agricultura</strong> <strong>Ecolóxica</strong> <strong>de</strong><br />

Galiza<br />

167


AVAlIACIón e SeGuIMento<br />

Un aspecto fun<strong>da</strong>mental <strong>da</strong> aplicación do <strong>Plan</strong>, que po<strong>de</strong> condicionar en boa medi<strong>da</strong> o seu éxito final, é o<br />

establecemento dun método obxectivo, fiábel e participativo para a avaliación e o seguimento, ano<br />

a ano, do conxunto <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s propostas e o grao <strong>de</strong> cumprimento dos obxectivos intermedios.<br />

Este sistema <strong>de</strong> seguimento conta con dous elementos: un, <strong>de</strong> carácter técnico, consiste en <strong>de</strong>finir os parámetros<br />

<strong>de</strong> medi<strong>da</strong> que <strong>de</strong>berán ser avaliados parcial e totalmente para garantir o resultado. O outro, <strong>de</strong><br />

carácter organizativo, terá como obxecto <strong>de</strong>señar a composición e atribucións do órgano encargado <strong>de</strong> velar<br />

pola correcta aplicación do método <strong>de</strong> avaliación.<br />

Parámetros <strong>de</strong> avaliación<br />

Unha primeira opción para a avaliación do PDAE po<strong>de</strong> ser confiala ao cumprimento duns valores numéricos<br />

establecidos a priori, referentes a aspectos puramente cuantitativos <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>. Exemplos <strong>de</strong>ste método<br />

po<strong>de</strong>rían ser prefixar un valor final <strong>da</strong> superficie ou do número <strong>de</strong> operadores amparados, número <strong>de</strong> cursos<br />

realizados, número <strong>de</strong> industrias que solicitaron axu<strong>da</strong>s para a reconversión ou proxectos <strong>de</strong> I+D sectoriais.<br />

A estimación do cumprimento sería entón moi sinxela, abon<strong>da</strong>ndo con comparar os <strong>da</strong>tos finais cos obxectivos<br />

<strong>de</strong> parti<strong>da</strong>. Non obstante, e a pesar <strong>da</strong>s súas vantaxes, este método adoece <strong>de</strong> non ter en conta a<br />

interrelación entre as diferentes medi<strong>da</strong>s; non é válido, por exemplo, para estimar o impacto <strong>da</strong> maioría <strong>da</strong>s<br />

medi<strong>da</strong>s conti<strong>da</strong>s no PDR e non fai unha diagnose <strong>de</strong> carácter cualitativo. Non achega así mesmo solucións<br />

intermedias para o caso <strong>de</strong> <strong>de</strong>sviacións, en positivo ou en negativo, nos prazos anuais.<br />

Entén<strong>de</strong>se, pois, que o método máis eficaz, aín<strong>da</strong> que máis dificultoso, <strong>de</strong>be ter un marcado carácter<br />

cualitativo, baseado <strong>da</strong> realización, con carácter anual, <strong>de</strong> ca<strong>da</strong>nseus informes <strong>de</strong> avaliación, que, a modo<br />

<strong>de</strong> espello parcial do propio PDAE, conterán información sobre a caracterización completa do sector e a<br />

variación dos <strong>da</strong>tos no período consi<strong>de</strong>rado, unha análise <strong>da</strong> nova posición competitiva e <strong>da</strong>s razóns que a<br />

explican, a<strong>de</strong>mais, por suposto, <strong>da</strong> medición dos parámetros numéricos aos que antes se facía referencia, e<br />

que se recollen para ca<strong>da</strong> medi<strong>da</strong> na súa correspon<strong>de</strong>nte ficha técnica.<br />

Para to<strong>da</strong>s as medi<strong>da</strong>s relaciona<strong>da</strong>s coas axu<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PDR, a hipótese <strong>de</strong> parti<strong>da</strong> para a estimación<br />

dos valores orzamentarios é a estimación dunha <strong>de</strong>man<strong>da</strong> xera<strong>da</strong> polo sector <strong>de</strong> arredor do 5% <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s<br />

<strong>de</strong> sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> e un crecemento medio anual <strong>de</strong> entre o 10 e o 15% segundo subsectores. Como xa<br />

se ten dito, trátase dunha hipótese aberta, capaz <strong>de</strong> ser modifica<strong>da</strong> á alza no caso <strong>de</strong> que as <strong>de</strong>man<strong>da</strong>s dos<br />

produtores –e, porén, o éxito na aplicación do <strong>Plan</strong>– foran superiores.<br />

169


170<br />

Comisión <strong>de</strong> Avaliación e Seguimento<br />

Trátase do órgano que dá resposta ao mo<strong>de</strong>lo organizativo explicado no apartado anterior.<br />

A Comisión <strong>de</strong> Seguimento e Avaliación do PDAE estará composta por membros representantes dos diferentes<br />

axentes implicados na aplicación do <strong>Plan</strong> (Administración, produtores, industrias, comercialización e<br />

consumo), nomeados pola Consellería do Medio Rural, e terá como misións:<br />

• O seguimento <strong>da</strong>s diferentes actuacións do <strong>Plan</strong><br />

• A revisión e control do informe <strong>de</strong> avaliación anual<br />

• A coordinación entre os diferentes axentes implicados.<br />

• Emitir propostas <strong>de</strong> modificación do <strong>Plan</strong> e/ou accións correctoras.<br />

A Comisión <strong>de</strong> Seguimento reunirase con periodici<strong>da</strong><strong>de</strong> semestral e emitirá un informe anual.


172


Parte Terceira: <strong>de</strong>scrición <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s<br />

173


174<br />

MedIdA 1.1.1. Reforzamento dos sistemas estatísticos <strong>da</strong> agricultura ecolóxica<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Anotouse en repeti<strong>da</strong>s ocasións á falla dunha estrutura <strong>de</strong> información eficaz como unha <strong>da</strong>s causas<br />

responsábeis <strong>da</strong> dificulta<strong>de</strong> <strong>de</strong> aplicación <strong>de</strong> enfoques estratéxicos ao sector.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Elaboración <strong>de</strong> directorios <strong>de</strong> produtores, industrias <strong>de</strong> transformación e comercializadores <strong>de</strong> agricultura<br />

ecolóxica que recollan a totali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos <strong>da</strong>tos sobre estruturas e infraestruturas produtivas, persoal<br />

empregado, volume <strong>de</strong> produción, contas <strong>de</strong> explotación, importacións e exportacións. Estes directorios<br />

terán carácter quinquenal e servirán <strong>de</strong> base para a elaboración <strong>de</strong> plans específicos e para a construción<br />

do sistema <strong>de</strong> contas sectorial. Esta actuación é diferente pero complementaria <strong>da</strong> necesaria recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong><br />

información estatística atribuí<strong>da</strong> ao CRAEGA.<br />

Coa base dos directorios elaborarase unha Enquisa <strong>de</strong> Situación sobre unha mostra representativa dos<br />

tres subsectores, que permitirá estimar a evolución dos diferentes parámetros. Estas enquisas terán periodici<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

anual.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural<br />

Realización dos directorios: 30.000 €, con carácter quinquenal<br />

Realización <strong>da</strong>s enquisas: 10.000 €, con carácter anual, os anos intermedios<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 10.000 10.000 10.000 10.000 30.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do directorio: anos 2008 e 2013<br />

Realización <strong>de</strong> 1 enquisa anual a partir <strong>de</strong> 2009


MedIdA 1.1.2. estudos sobre a caracterización técnico–económica <strong>da</strong>s explotacións<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Trátase doutra medi<strong>da</strong> que preten<strong>de</strong> incidir no grao <strong>de</strong> coñecemento sobre as estruturas sectoriais, co fin<br />

<strong>de</strong> facilitar o planeamento.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Utilizando como fonte principal <strong>de</strong> traballo o conxunto <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos estruturais, produtivos e económicos<br />

obtidos nos directorios <strong>da</strong> medi<strong>da</strong> 1.1.1, elaborarase una metodoloxía que permita a construción <strong>de</strong><br />

mo<strong>de</strong>los teóricos <strong>de</strong> avaliación técnico–económica <strong>da</strong>s explotacións, en función <strong>da</strong>s súas orientacións<br />

produtivas, tamaño e localización. Isto po<strong>de</strong> permitir coñecer con certa aproximación os valores económicos<br />

esperábeis para unha explotación, con carácter previo á súa implantación.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Realización do estudo base: 40.000 €, en dúas anuali<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 20.000 20.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do estudo base: anos 2009 e 2010<br />

175


176<br />

MedIdA 1.2.1. estudos territoriais <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación óptima <strong>de</strong> orientacións produtivas<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Unha correcta xestión do planeamento estratéxico require coñecer a capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación <strong>de</strong> ca<strong>da</strong><br />

orientación ao espazo no que se vai <strong>de</strong>senvolver.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Estudo <strong>de</strong> caracterización <strong>da</strong>s variábeis agroclimáticas, estruturais e comerciais <strong>da</strong>s diferentes comarcas,<br />

co obxectivo <strong>de</strong> analizar a capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> óptima <strong>de</strong> acolli<strong>da</strong> <strong>da</strong>s diferentes orientacións produtivas, tanto<br />

actuais como potenciais en ca<strong>da</strong> espazo xeográfico. Prestarase especial atención á i<strong>de</strong>ntificación e localización<br />

xeográfica <strong>de</strong> castes autóctonas e <strong>de</strong> produtores <strong>de</strong> agricultura convencional con potencial <strong>de</strong><br />

reconversión.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 30.000 15.000 15.000 15.000 15.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do estudo completo e avaliación <strong>de</strong> resultados: ano 2013.<br />

Avaliacións intermedias con carácter anual.


MedIdA 1.2.2. <strong>Plan</strong>s sectoriais <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s produtivas<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

In<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntemente <strong>da</strong> planificación xenérica <strong>da</strong>s orientacións, cómpre, nalgúns casos, <strong>de</strong>senvolver<br />

actuacións <strong>de</strong> planeamento sectorial con carácter inmediato para asegurar o <strong>de</strong>senvolvemento naqueles<br />

casos nos que se ten comproba<strong>da</strong> a potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong>, pero que contan con <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s ben <strong>de</strong>fini<strong>da</strong>s e<br />

resolúbeis.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización <strong>de</strong> plans <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento sectorial e/ou local que teñen por obxecto a <strong>de</strong>finición <strong>da</strong>s<br />

potenciali<strong>da</strong><strong>de</strong>s produtivas dun territorio en materia <strong>de</strong> produción ecolóxica, ou a <strong>de</strong>finición <strong>da</strong>s activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

produtivas que poi<strong>da</strong>n precisar un maior <strong>de</strong>senvolvemento industrial para a transformación. Ca<strong>da</strong><br />

plan sectorial incluirá a estratexia <strong>de</strong> difusión e implantación <strong>de</strong> cultivo en ca<strong>da</strong> zona.<br />

A modo indicativo, e en base ao coñecemento actual, sinálase a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> estudos específicos sobre<br />

pera e mazá <strong>de</strong> mesa, cereais, patacas e materias primas para a alimentación animal. Máis concretamente<br />

sería interesante a priorización <strong>de</strong> elaboración <strong>de</strong> estratexias nos seguintes casos:<br />

- Produción <strong>de</strong> cereais e grans para a alimentación animal, asociados co manexo <strong>de</strong> montes veciñais (rotacións<br />

<strong>de</strong> longa duración, manexos agrosilvopastorais).<br />

- <strong>Plan</strong>s locais para as zonas <strong>de</strong> Monforte <strong>de</strong> Lemos, A Limia e Chanta<strong>da</strong> (neste caso especificamente para<br />

castaña e mazá).<br />

- Produción <strong>de</strong> trigo do país para a alimentación humana.<br />

- <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> castaña ecolóxica, prioritariamente nas áreas <strong>de</strong> Verín-A Gudiña e O Courel,<br />

<strong>de</strong> acordo coa posíbel futura Indicación Xeográfica Protexi<strong>da</strong> “Castaña <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>”.<br />

- <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento do kiwi ecolóxico na zona suroeste, en relación coas accións <strong>de</strong> fomento<br />

asociativo en comercialización.<br />

- <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> horta ecolóxica na zona <strong>de</strong> Or<strong>de</strong>s-Betanzos e na zona suroeste<br />

<strong>da</strong> Coruña.<br />

- <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> leite ecolóxico nas comarcas <strong>de</strong> Terra Chá, do Deza e a zona<br />

<strong>de</strong> confluencia <strong>da</strong>s provincias <strong>de</strong> Lugo, A Coruña e Pontevedra (Friol - Meli<strong>de</strong> - Palas <strong>de</strong> Rei...).<br />

- <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> ovos ecolóxicos en plantacións <strong>de</strong> froiteiras.<br />

- Estudo <strong>de</strong>tallado <strong>da</strong> produción ecolóxica do Porco Celta.<br />

177


178<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 30.000 15.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

<strong>Plan</strong>eamento <strong>da</strong>s priori<strong>da</strong><strong>de</strong>s na realización dos plans sectoriais.<br />

Seguimento dos investimentos: anos 2009 a 2011.


MedIdA 1.2.3. estudos sobre a implantación <strong>de</strong> novas orientacións ecolóxicas<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

As posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> atopar novas oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> mercado pasan, no caso <strong>da</strong>s producións ecolóxicas, pola<br />

análise previa <strong>da</strong>s condicións agroclimáticas, estruturais e comerciais do produto e do seu contorno.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

A partir <strong>da</strong> información obti<strong>da</strong> nos estudos territoriais <strong>de</strong> a<strong>da</strong>ptación agroclimática (Medi<strong>da</strong> 1.2.1), os<br />

estudos sobre a caracterización técnico–económica (Medi<strong>da</strong> 1.1.2) e o estudo <strong>de</strong> mercado (Medi<strong>da</strong> 1.3.1)<br />

resulta factíbel analizar a capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> implantación, en <strong>de</strong>termina<strong>da</strong>s áreas xeográficas, <strong>da</strong>quelas novas<br />

orientacións que presenten un maior interese comercial.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Realización do estudo : 20.000 €.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 20.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do estudo: ano 2010.<br />

179


180<br />

MedIdA 1.3.1. estudo <strong>de</strong> mercado sobre a produción e o consumo <strong>de</strong> produtos<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A escasa <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna <strong>da</strong> produción ecolóxica e a insuficiencia <strong>da</strong>s fontes <strong>de</strong> información sobre o<br />

comportamento do sector consumidor galego son dous dos puntos débiles <strong>de</strong> maior importancia atopados<br />

na diagnose. Cómpre pois avanzar no coñecemento <strong>da</strong>s razóns que impulsan ao consumo á hora <strong>da</strong> toma<br />

<strong>de</strong> <strong>de</strong>cisións <strong>de</strong> compra <strong>de</strong> produtos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> agricultura ecolóxica.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización dun estudo <strong>de</strong> mercado que se levará a cabo mediante enquisas a unha mostra representativa<br />

dos consumidores galegos (un número non inferior ás 400, con representación proporcional <strong>de</strong> todos os<br />

estratos poboacionais) e un sistema prospectivo, a base <strong>de</strong> xuntanzas sectoriais e entrevistas persoais a<br />

consumidores, axentes <strong>de</strong> comercialización, industriais e produtores. O obxectivo do estudo é coñecer<br />

con precisión os motivos <strong>de</strong> compra ou rexeitamento dos produtos, así como estabelecer operativas para<br />

incidir na <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna. O estudo completarase cunha análise <strong>da</strong> situación e perspectivas <strong>da</strong> exportación<br />

realiza<strong>da</strong> segundo a información proce<strong>de</strong>nte <strong>da</strong>s entrevistas.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Realización en dúas anuali<strong>da</strong><strong>de</strong>s.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 20.000 40.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do estudo: Comezo en 2009, remate en 2010.


MedIdA 1.3.2. estudo <strong>da</strong> posición competitiva do sector ecolóxico galego<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Para coñecer as limitacións para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> <strong>de</strong>man<strong>da</strong> interna non abon<strong>da</strong> co coñecemento<br />

actual <strong>da</strong> estrutura do sector e nin sequera coa realización <strong>de</strong> estudos sobre o comportamento potencial<br />

do consumo. Nunha situación <strong>de</strong> crecente globalización resulta moi importante coñecer os puntos fortes<br />

e débiles en comparación coa situación actual e futura do contorno competidor.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización dun estudo <strong>de</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong> sectorial mediante técnicas benchmarking, para analizar a<br />

posición do sector en comparación co doutras áreas xeográficas <strong>de</strong> posición competitiva diferente á nosa,<br />

tanto <strong>de</strong> comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s españolas como <strong>de</strong> áreas produtivas europeas. Este tipo <strong>de</strong> instrumentos teñen<br />

<strong>de</strong>mostrado a súa eficacia en estudos doutros sectores produtivos galegos e do sector ecolóxico noutros<br />

países.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 15.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización do estudo: 2009.<br />

181


182<br />

MedIdA 2.1.1. <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s agroambientais para a produción<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

As medi<strong>da</strong>s agroambientais preten<strong>de</strong>n servir <strong>de</strong> elemento <strong>de</strong> compensación aos produtores agrarios polo<br />

custo que lle supón a prestación do papel na <strong>de</strong>fensa medioambiental e <strong>de</strong> fixación do tecido rural que<br />

prestan. Ese papel resulta aín<strong>da</strong> máis <strong>de</strong>terminante no caso <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>los produtivos respectuosos como a<br />

agricultura ecolóxica, que están a <strong>de</strong>sempeñar un importante papel nese eido, coa agravante <strong>da</strong> per<strong>da</strong><br />

<strong>de</strong> competitivi<strong>da</strong><strong>de</strong> que presentan fronte aos sistemas convencionais.<br />

Agora ben, convén non per<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vista que estas axu<strong>da</strong>s <strong>de</strong>ben estar fortemente liga<strong>da</strong>s coa sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong>,<br />

polo que é preciso a subscrición <strong>de</strong> compromisos <strong>de</strong> permanencia mínima e <strong>de</strong> continui<strong>da</strong><strong>de</strong> na<br />

aplicación <strong>da</strong>s prácticas respectuosas.<br />

Como complemento específico ao caso <strong>da</strong> produción ecolóxica galega, é preciso incidir en que as medi<strong>da</strong>s<br />

agroambientais serán amplamente difundi<strong>da</strong>s nas comuni<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> montes, en especial aquelas medi<strong>da</strong>s<br />

relaciona<strong>da</strong>s co manexo dos pastos. O obxectivo final é neste caso a recuperación <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> produción<br />

agrosilvopastorais tradicionais a<strong>da</strong>ptados ás condicións socioeconómicas actuais.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

A medi<strong>da</strong> <strong>de</strong>senvolverá os pagamentos correspon<strong>de</strong>ntes ás Medi<strong>da</strong>s 214.1 (axu<strong>da</strong>s a produtores agrarios<br />

que estabelezan métodos <strong>de</strong> produción respectuosos co ambiente e <strong>de</strong> conservación <strong>da</strong> paisaxe) e 215<br />

(axu<strong>da</strong>s relativas ao benestar dos animais). Ambas as dúas medi<strong>da</strong>s están liga<strong>da</strong>s á subscrición do Contrato<br />

<strong>de</strong> Explotación Sustentábel por parte dos produtores, conforme o disposto na Or<strong>de</strong> <strong>da</strong> Consellería do<br />

Medio Rural do 25 <strong>de</strong> xaneiro <strong>de</strong> 2008.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong> Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s 2.1.4.1. e 2.1.5. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 887.700 1.035.650 1.183.600 1.331.550 1.479.500 1.479.500<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 2.1.2. Priorización na aplicación <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no PdR<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A gran maioría <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s conti<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong> Galiza, con aplicación<br />

específica para a agricultura ecolóxica, contarán con medi<strong>da</strong>s a<strong>da</strong>pta<strong>da</strong>s no PDAE. Agora ben, existen<br />

dous supostos nos que se fai moi dificultosa a súa inclusión: o primeiro, no caso <strong>da</strong>quelas medi<strong>da</strong>s nas<br />

que, pola súa propia natureza, a súa aplicación á produción ecolóxica é inespecífica e require <strong>de</strong> análises<br />

polo miúdo e <strong>de</strong> consultas que se van <strong>de</strong>senvolver a posteriori. E, en segundo lugar, medi<strong>da</strong>s xenéricas nas<br />

que o <strong>de</strong>senvolvemento regulamentario vai xogar un papel <strong>de</strong> peso para comprobar a súa a<strong>da</strong>ptación aos<br />

requirimentos do sector. Cómpre polo tanto estabelecer un mecanismo <strong>de</strong> avaliación continua <strong>de</strong>se tipo<br />

<strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s para comprobar a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> aplicación, sempre contando co obxectivo <strong>de</strong> priorización<br />

<strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Naqueles casos nos que se consi<strong>de</strong>rou <strong>de</strong> interese especial, as medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> axu<strong>da</strong> incluí<strong>da</strong>s no PDR foron<br />

xa <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong>s como medi<strong>da</strong>s específicas do presente <strong>Plan</strong>. No entanto, existen unha serie <strong>de</strong> medi<strong>da</strong>s<br />

<strong>de</strong> carácter xenérico para as que se priorizará, na medi<strong>da</strong> do posíbel, a súa aplicación para o sector <strong>da</strong><br />

agricultura ecolóxica. Trátase dunha medi<strong>da</strong> <strong>de</strong> carácter horizontal.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Medi<strong>da</strong> sen custo directo.<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento continuo do <strong>de</strong>senvolvemento normativo para garantir o criterio <strong>de</strong> priorización.<br />

183


184<br />

MedIdA 2.1.3. Fomento <strong>da</strong> produción ecolóxica nos espazos naturais <strong>de</strong> Galiza<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Frecuentemente, a presenza dunha área protexi<strong>da</strong> é fonte <strong>de</strong> conflito coa produción agraria, cando en<br />

reali<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>bería ser fonte <strong>de</strong> sinerxías. Á súa vez, os ingresos económicos xerados polas áreas protexi<strong>da</strong>s<br />

po<strong>de</strong>n axu<strong>da</strong>r a manter a poboación no rural. É, pois, importante que se estu<strong>de</strong> a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> limar<br />

as fontes <strong>de</strong> conflito entre produción agraria e os criterios <strong>de</strong> protección <strong>da</strong> natureza a través <strong>da</strong> implantación<br />

<strong>de</strong> sistemas produtivos ecolóxicos que sexan rendíbeis.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Impulso dunha dinámica estrutura<strong>da</strong> <strong>de</strong> colaboración entre os órganos administrativos responsábeis <strong>da</strong><br />

xestión dos espazos protexidos e a produción agraria (Consellerías <strong>de</strong> Medio Ambiente e do Medio Rural)<br />

para crear un clima capaz <strong>de</strong> xerar sinerxías positivas entre ambas as dúas percepcións.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural e Consellería <strong>de</strong> Medio Ambiente e <strong>Desenvolvemento</strong> Sostible.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Medi<strong>da</strong> sen custo directo.<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s actuacións <strong>da</strong> Administración.


MedIdA 2.2.1. Apoio á instalación <strong>de</strong> mozos produtores<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A liña <strong>de</strong> fomento á incorporación <strong>de</strong> mozos produtores preten<strong>de</strong> facer fronte ao proceso <strong>de</strong> <strong>de</strong>spoboamento<br />

do medio rural.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.2. do PDR na súa aplicación á agricultura ecolóxica. Esta medi<strong>da</strong> prioriza<br />

explicitamente a produción ecolóxica.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.2. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 676.829 789.634 902.439 1.015.244 1.128.048 1.128.048<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

185


186<br />

MedIdA 2.2.2. Implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento ás explotacións<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O sistema <strong>de</strong> pagamentos agroambientais, a ecocondicionali<strong>da</strong><strong>de</strong> e a propia xestión <strong>de</strong> control e certificación<br />

ecolóxica introduce no día a día <strong>da</strong>s explotacións un certo grao <strong>de</strong> complicación administrativa,<br />

que en moitas ocasións non po<strong>de</strong> nin <strong>de</strong>be ser resolta polos propios produtores. Os servizos <strong>de</strong> aconsellamento<br />

ás explotacións tratan <strong>de</strong> proporcionar axu<strong>da</strong> nese eido, dunha maneira regula<strong>da</strong> pola Administración,<br />

que ao mesmo tempo financia ese servizo. Igualmente, cómpre resolver o déficit <strong>de</strong> asesoramento<br />

técnico mediante o apoio á contratación <strong>de</strong> técnicos polas asociacións <strong>de</strong> agricultura ecolóxica.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.5 do PDR que fomenta a implantación <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> xestión, substitución<br />

e aconsellamento aos produtores por parte <strong>de</strong> empresas ou enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> servizos. Estas empresas<br />

<strong>de</strong>berán cumprir cos requirimentos estabelecidos pola Or<strong>de</strong> <strong>de</strong> 13 <strong>de</strong> febreiro <strong>de</strong> 2008 <strong>da</strong> Consellería do<br />

Medio Rural.<br />

Contratación <strong>de</strong> técnicos <strong>de</strong> agrupacións <strong>de</strong> agricultura ecolóxica, en base á aplicación <strong>da</strong> mesma<br />

medi<strong>da</strong>.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.5. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 176.311 205.696 235.082 264.467 293.852 293.852<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 2.2.3. utilización <strong>de</strong> servizos <strong>de</strong> aconsellamento á xestión e á produción<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O segundo banzo do sistema <strong>de</strong> aconsellamento ás explotación é o que lles permite financiar as actuacións<br />

mínimas requiri<strong>da</strong>s pola complicación técnica e administrativa que leva consigo a xestión <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s<br />

e os requirimentos ambientais nas explotacións.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.4 do PDR que fomenta a utilización, por parte dos produtores, <strong>de</strong><br />

servizos <strong>de</strong> aconsellamento. Esta medi<strong>da</strong> prioriza implicitamente a produción ecolóxica.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.4. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 85.785 100.082 114.380 128.677 142.975 142.975<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

187


188<br />

MedIdA 2.2.4. Apoio á mo<strong>de</strong>rnización e mellora <strong>da</strong>s explotacións ecolóxicas<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O fomento dos investimentos que melloren o ren<strong>de</strong>mento global <strong>da</strong>s explotacións e cumpran coas<br />

normas comunitarias <strong>de</strong> respecto ao medio presenta especial importancia ao referírmonos á produción<br />

ecolóxica.<br />

Prestarase especial apoio ás explotacións cuxos titulares ou xefes <strong>de</strong> explotación sexan mulleres, <strong>de</strong> acordo<br />

coa medi<strong>da</strong> horizontal expresa<strong>da</strong> no PDR.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1 do PDR que fomenta a mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións agrícolas,<br />

mediante axu<strong>da</strong>s aos investimentos materiais nas explotacións. Priorización á produción ecolóxica, cun<br />

5% adicional á contía xenérica <strong>da</strong> axu<strong>da</strong>.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 782.290 912.672 1.043.053 1.173.435 1.303.816 1.303.816<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 2.2.5. Protección dos cultivos ecolóxicos fronte a contaminacións e oXM<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A produción ecolóxica presenta como <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> contaminación acci<strong>de</strong>ntal <strong>de</strong> tipo<br />

biolóxico ou químico, proce<strong>de</strong>nte dos espazos lin<strong>de</strong>iros á explotación. Por outra ban<strong>da</strong>, a existencia dun<br />

grave risco <strong>de</strong> contaminación biolóxica causa<strong>da</strong> polo avance dos cultivos <strong>de</strong> organismos modificados xeneticamente<br />

obriga á prevalencia do principio <strong>de</strong> precaución. A Administración <strong>de</strong>berá garantir a cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>da</strong> produción ecolóxica, fronte a contaminacións biolóxicas e químicas e presenza <strong>de</strong> OXM, así como velar<br />

polo interese dos operadores e consumidores ecolóxicos.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Impulso ás normativas <strong>de</strong> protección dos cultivos ecolóxicos fronte á contaminación e <strong>de</strong>fensa <strong>da</strong> produción<br />

no caso <strong>de</strong> contaminación, coordinando coas outras Administracións as limitacións ao emprego <strong>de</strong> substancias<br />

susceptíbeis <strong>de</strong> producir <strong>da</strong>nos na agricultura ecolóxica.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Medi<strong>da</strong> sen custo directo.<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s actuacións <strong>da</strong> Administración.<br />

189


190<br />

MedIdA 2.2.6. Apoio á implantación <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> nas explotacións<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Un dos principais elementos competitivos cos que po<strong>de</strong> contar unha empresa na actuali<strong>da</strong><strong>de</strong> para aca<strong>da</strong>r<br />

unha boa posición <strong>de</strong> mercado é certificar os seus produtos ou servizos a través dun sistema <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

Conséguese así un sistema <strong>de</strong> traballo <strong>de</strong> mellora continua no que se integran os procesos e proce<strong>de</strong>mentos<br />

<strong>de</strong> traballo do produtor. Entre as principais finali<strong>da</strong><strong>de</strong>s persegui<strong>da</strong>s, pó<strong>de</strong>nse citar as seguintes:<br />

ofrecer ao cliente unha garantía adicional, <strong>da</strong><strong>da</strong> por unha terceira parte á <strong>da</strong> propia empresa, que certifica<br />

que o produto ou sistema <strong>de</strong> traballo cumpre cunhas especificacións <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> pre<strong>de</strong>fini<strong>da</strong>s.<br />

Potenciar a imaxe <strong>da</strong> empresa e axu<strong>da</strong>r a aca<strong>da</strong>r unha mellor posición competitiva <strong>de</strong>ntro do mercado.<br />

Acceso a novos mercados on<strong>de</strong> este tipo <strong>de</strong> esixencias resulta ca<strong>da</strong> vez máis frecuente.<br />

Mellora <strong>da</strong> propia estruturación interna <strong>da</strong> empresa e dos seus procesos <strong>de</strong> traballo.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR que fomenta a mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións agrarias,<br />

mediante axu<strong>da</strong>s aos investimentos inmateriais e, concretamente, ás asistencias técnicas <strong>de</strong> implantación<br />

<strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> e certificacións ambientais. Os requirimentos loxísticos e económicos <strong>de</strong>ste tipo<br />

<strong>de</strong> medi<strong>da</strong> aconsellan a súa implantación, a<strong>de</strong>mais <strong>de</strong> nas industrias no sector transformador, a través <strong>de</strong><br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s asociativas para o sector produtor.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 31.292 36.507 41.722 46.937 52.153 52.153<br />

InVeSt. PRIVAdo 31.292 36.507 41.722 46.937 52.153 52.153<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 2.3.1. Apoio á produción <strong>de</strong> sementes, plantas <strong>de</strong> viveiro e animais <strong>de</strong><br />

reposición certificados<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A escaseza <strong>de</strong> material certificado para a reposición constitúe unha <strong>da</strong>s <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong>s máis importantes que<br />

se aprecian no sector, no referente á disposición <strong>de</strong> medios <strong>de</strong> produción nas explotacións.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Puntuación máxima nos plans <strong>de</strong> mellora ás explotacións que se queiran <strong>de</strong>dicar á produción <strong>de</strong> plantas e<br />

sementes ecolóxicas ou á cría <strong>de</strong> animais <strong>de</strong> reposición para subministrar ás explotacións do sector.<br />

Apoio, nos viveiros autorizados, á obtención <strong>de</strong> material vexetal certificado para a produción ecolóxica.<br />

É importante subliñar o papel <strong>da</strong> muller no <strong>de</strong>senvolvemento dunha re<strong>de</strong> <strong>de</strong> sementes, xa que tradicionalmente<br />

a obtención <strong>da</strong>s sementes foi un papel que veu realizando a muller, e ela é, xeralmente, a<br />

posuidora do ‘saber facer’ tradicional na súa obtención.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 108.000 126.000 144.000 162.000 180.000 180.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 108.000 126.000 144.000 162.000 180.000 180.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Instalación ou reconversión <strong>de</strong> polo menos dous viveiros e dúas granxas avícolas para cría certifica<strong>da</strong>s.<br />

191


192<br />

MedIdA 2.3.2. Fomento <strong>da</strong> recuperación e uso dos recursos xenéticos locais<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O fomento <strong>da</strong> recuperación e o mantemento <strong>da</strong>s varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s locais é un xeito a<strong>de</strong>cuado <strong>de</strong> garantir o<br />

mantemento <strong>da</strong> biodiversi<strong>da</strong><strong>de</strong> e a sustentabili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s producións ecolóxicas. Para iso cómpre, a<strong>de</strong>mais<br />

<strong>da</strong> intervención <strong>da</strong> Administración, a participación do sector produtor para á súa implantación.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Fomento <strong>da</strong> recuperación e uso <strong>de</strong> varie<strong>da</strong><strong>de</strong>s vexetais locais, en risco <strong>de</strong> erosión xenética e razas autóctonas<br />

en perigo <strong>de</strong> extinción.<br />

Impulso á colaboración do sector co Banco <strong>de</strong> Xermoplasma do CIAM e o Centro <strong>de</strong> Recursos Zooxenéticos<br />

<strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>.<br />

Axu<strong>da</strong>s aos produtores que cultiven ou críen este tipo <strong>de</strong> especies, en compensación aos menores ren<strong>de</strong>mentos<br />

obtidos, en consonancia coa Medi<strong>da</strong> 2.1.4.2. do PDR (conservación <strong>de</strong> recursos xenéticos na agricultura).<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, en colaboración con produtores interesados.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

70% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 2.1.4.2. do PDR, 30% a cargo dos produtores.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 177.698 207.314 236.931 266.547 296.164 296.164<br />

InVeSt. PRIVAdo 76.156 88.849 101.542 114.235 126.927 126.927<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios propostos. Colaboración con, polo menos, catro explotacións/ano.


MedIdA 2.3.3. Apoio ao <strong>de</strong>seño e <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> maquinaria específica <strong>de</strong> agricultura<br />

ecolóxica<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> agricultura ecolóxica require a introdución <strong>de</strong> maquinaria específica a<strong>da</strong>pta<strong>da</strong><br />

a este modo <strong>de</strong> produción, pero tamén á dimensión e <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> man <strong>de</strong> obra <strong>da</strong>s explotacións<br />

galegas, como maneira <strong>de</strong> paliar o déficit tecnolóxico sectorial.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Fomento <strong>da</strong> cooperación entre produtores ecolóxicos, centros tecnolóxicos e/ou <strong>de</strong> investigación e talleres<br />

<strong>de</strong> construción <strong>de</strong> maquinaria, para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> apeiros especificamente <strong>de</strong>señados para o seu<br />

uso en agricultura ecolóxica. Esta medi<strong>da</strong> está en consonancia coa Medi<strong>da</strong> 1.2.4 do PDR (cooperación<br />

para o <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> novos produtos, procesos e tecnoloxías na agricultura, a alimentación e a<br />

silvicultura).<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.4. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 45.000 45.000 45.000 45.000 45.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios propostos.<br />

193


194<br />

MedIdA 2.3.4. I<strong>de</strong>ntificación e recompilación <strong>de</strong> prácticas culturais tradicionais<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A aplicación <strong>de</strong> técnicas tradicionais, a<strong>da</strong>pta<strong>da</strong>s ás novas prácticas culturais, é una fonte <strong>de</strong> mellora tecnolóxica,<br />

especialmente apunta<strong>da</strong> en Galiza. Xa foi sinalado, á hora <strong>de</strong> falarmos <strong>da</strong> caracterización, que a<br />

persistencia <strong>da</strong>s vellas prácticas está en serio perigo. Un labor <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> sistemática e científica <strong>de</strong>sa<br />

memoria <strong>de</strong> prácticas agrícolas constitúe un valor en si mesmo, pero tamén unha maneira <strong>de</strong> contribuír á<br />

mellora <strong>da</strong>s producións ecolóxicas.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización dunha campaña <strong>de</strong> campo <strong>de</strong> recolli<strong>da</strong> <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos <strong>de</strong> localización e <strong>de</strong>scrición <strong>de</strong> prácticas<br />

culturais tradicionais.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 15.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Avaliación dos resultados <strong>da</strong> campaña ao remate <strong>de</strong>sta.


MedIdA 3.1. Apoio á creación e mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong> industria ecolóxica<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

As características específicas do sector ecolóxico galego, caracterizado pola pequena dimensión e a gran<br />

dispersión <strong>da</strong>s explotacións, xunto á <strong>de</strong>bili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong>s estruturas comerciais, converte en fun<strong>da</strong>mental o<br />

recurso ao incremento do valor engadido <strong>da</strong>s producións, e polo tanto, a potenciación do tecido agroindustrial.<br />

O apoio ao sector transformador ecolóxico comparte liña <strong>de</strong> actuación coas medi<strong>da</strong>s <strong>de</strong> fomento xenéricas<br />

<strong>da</strong> agroindustria, aín<strong>da</strong> que este sector ten a consi<strong>de</strong>ración <strong>de</strong> prioritario.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Axu<strong>da</strong>s directas á realización <strong>de</strong> investimentos no sector <strong>da</strong> industria alimentaria ecolóxica, cofinanciados<br />

ata o 50% co promotor privado. En consonancia coa Medi<strong>da</strong> 1.2.3 do PDR (aumento do valor engadido<br />

dos produtos agrícolas e forestais).<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e sector agroindustrial.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.3. do PDR, 50% a cargo do sector industrial.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 729.037 850.543 972.049 1.093.555 1.215.061 1.215.061<br />

InVeSt. PRIVAdo 729.037 850.543 972.049 1.093.555 1.215.061 1.215.061<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

195


196<br />

MedIdA 4.1.1. Campañas publicitarias <strong>de</strong> fomento do coñecemento e o consumo<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Practicamente todos os axentes consultados apuntan na necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> realizar algunha campaña <strong>de</strong><br />

promoción <strong>da</strong>s producións ecolóxicas <strong>de</strong> tipo institucional, co obxectivo último <strong>de</strong> mellorar o grao <strong>de</strong><br />

coñecemento sobre a reali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos ecolóxicos.<br />

Isto concrétase na realización <strong>de</strong> campañas xenéricas, leva<strong>da</strong>s a cabo en diferentes medios e con distintas<br />

mensaxes <strong>de</strong> acordo ao público obxectivo, coa i<strong>de</strong>a <strong>de</strong> transmitir por unha parte, unha imaxe <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>,<br />

e por outra, unha imaxe positiva -creación dunha “conciencia ecolóxica”, segundo as palabras <strong>da</strong>lgunhas<br />

persoas consulta<strong>da</strong>s- <strong>de</strong>stes produtos, basea<strong>da</strong> nunha información a<strong>de</strong>cua<strong>da</strong> ao consumidor, sen transmitir<br />

ningunha connotación pexorativa dos produtos convencionais. Nestas accións resaltarase a condición <strong>de</strong><br />

produto certificado en todo o seu proceso dos produtos ecolóxicos. Deberase así mesmo <strong>de</strong>ixar ben claro<br />

o que é e o que non é agricultura ecolóxica, en relación cos outros sistemas produtivos.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Deseño e <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> campañas publicitarias <strong>de</strong> información e promoción do consumo <strong>de</strong><br />

produtos ecolóxicos galegos en prensa, radio e televisión, <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> ao consumo interno.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 100.000 50.000 60.000 70.000 80.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s campañas.<br />

Target comercial do 30% <strong>da</strong> poboación galega.


MedIdA 4.1.2. elaboración e distribución <strong>de</strong> material <strong>de</strong> difusión en puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong><br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Den<strong>de</strong> os puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> <strong>de</strong> alimentos ecolóxicos insístese na falla <strong>de</strong> información do consumidor. Por<br />

outra ban<strong>da</strong>, non sempre é doado que ese consumidor poi<strong>da</strong> saber on<strong>de</strong> se ven<strong>de</strong> o produto ecolóxico. É<br />

moi importante nos sistemas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> máis directos po<strong>de</strong>r dispor <strong>da</strong> imaxe corporativa do CRAEGA.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Edición <strong>de</strong> trípticos <strong>de</strong> carácter publicitario e informativo sobre as características dos alimentos ecolóxicos,<br />

a súa forma <strong>de</strong> produción e quen os produce.<br />

Distribución do material <strong>de</strong> difusión nos puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> <strong>de</strong> alimentos ecolóxicos e para os produtores<br />

que o soliciten. Estes puntos estarán previamente rexistrados pola Consellería.<br />

Distribución <strong>de</strong> adhesivos i<strong>de</strong>ntificativos do punto <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> do produto ecolóxico.<br />

Elaboración e distribución dun cartaz i<strong>de</strong>ntificativo para os produtores que realicen ven<strong>da</strong> directa baixo<br />

a supervisión do órgano <strong>de</strong> control.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

70% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.3.3. do PDR, 30% a cargo do CRAEGA.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 10.000 15.000 15.000 15.000 15.000 15.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 4.286 6.429 6.429 6.429 6.429 6.429<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s campañas.<br />

197


198<br />

MedIdA 4.1.3. Realización <strong>de</strong> accións promocionais e <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> mercados<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

As agrupacións <strong>de</strong> produtores po<strong>de</strong>n levar a cabo campañas específicas <strong>de</strong> menor calibre, máis centra<strong>da</strong>s<br />

nas súas posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s, pero non por iso menos eficaces que no caso <strong>da</strong>s campañas institucionais. O<br />

enfoque <strong>da</strong>s campañas será <strong>de</strong> tipo máis comercial.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Cofinanciamento <strong>de</strong> programas <strong>de</strong> accións publicitarias específicas <strong>da</strong>lgún subsector, leva<strong>da</strong>s a cabo por<br />

agrupacións <strong>de</strong> produtores ecolóxicos ou polo CRAEGA. Especial inci<strong>de</strong>ncia para produtos con dificulta<strong>de</strong>s<br />

<strong>de</strong> comercialización.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

70% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.3.3. do PDR, 30% a cargo do sector produtor, comercializador, industrial e/ou<br />

CRAEGA.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 10.500 10.500 10.500 10.500 10.500 10.500<br />

InVeSt. PRIVAdo 4.500 4.500 4.500 4.500 4.500 4.500<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.1.4. Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> divulgación a ven<strong>de</strong>dores e consumidores<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O alimento ecolóxico ten particulari<strong>da</strong><strong>de</strong>s específicas que <strong>de</strong>scoñece o consumidor habitual. O sector <strong>da</strong><br />

ven<strong>da</strong> presenta ás veces un certo grao <strong>de</strong> <strong>de</strong>scoñecemento sobre esas características, polo que ten dificulta<strong>de</strong>s<br />

para ven<strong>de</strong>r o produto. O coñecemento e o aprecio polo produto é unha clave básica para a ven<strong>da</strong>.<br />

As mesmas reflexións aplícanse aos axentes que po<strong>de</strong>n realizar unha certa promoción dos alimentos<br />

ecolóxicos.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización <strong>de</strong> xorna<strong>da</strong>s e cursos <strong>de</strong> formación sobre a elaboración dos produtos ecolóxicos, as súas<br />

características e etiquetaxe, con <strong>de</strong>stino a <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes, xefes <strong>de</strong> sección e cociñeiros, escolas <strong>de</strong> hostalaría,<br />

xornalistas especializados en gastronomía e persoas consumidoras. Po<strong>de</strong>ríase formalizar a través <strong>de</strong><br />

convenios co Instituto Galego <strong>de</strong> Consumo e/ou escolas <strong>de</strong> hostalaría.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural e Instituto Galego <strong>de</strong> Consumo.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Consellería do Medio Rural, en colaboración co IGC.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 18.000 18.000 18.000 18.000 18.000 18.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

199


200<br />

MedIdA 4.1.5. Promoción e fomento do consumo en estabelecementos hostaleiros<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A promoción dos alimentos <strong>de</strong> produción ecolóxica a través <strong>da</strong> súa presenza na hostalería po<strong>de</strong> supor<br />

unha indubidábel promoción, principalmente <strong>de</strong> cara á súa achega a aqueles consumidores que os <strong>de</strong>scoñecen.<br />

A vinculación <strong>de</strong> pratos típicos <strong>da</strong>s distintas áreas <strong>de</strong> Galiza mediante o emprego <strong>de</strong> materias<br />

primas ecolóxicas, coa cultura gastronómica do sector <strong>da</strong> restauración, po<strong>de</strong> axu<strong>da</strong>r a espertar o interese<br />

polo consumo <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> produtos.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Apoio á presenza dos produtos ecolóxicos para o seu emprego na hostalería galega. Esta iniciativa po<strong>de</strong>rá<br />

<strong>de</strong>senvolverse <strong>de</strong> modo paulatino, comezando por unha primeira introdución nun número máis amplo<br />

<strong>de</strong> estabelecementos, a través <strong>de</strong> xorna<strong>da</strong>s gastronómicas <strong>de</strong> promoción, para continuar posteriormente<br />

cunha presenza xa fixa na oferta naqueles puntos <strong>da</strong> restauración nos que se apreciase unha mellor<br />

acolli<strong>da</strong>.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Consellería do Medio Rural, en colaboración co IGC.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Celebración <strong>de</strong> xorna<strong>da</strong>s gastronómicas, cunha duración mínima dunha semana e polo menos dúas veces<br />

ao ano, en distintas comarcas <strong>da</strong>s catro provincias galegas.


MedIdA 4.1.6. Accións para a difusión do <strong>Plan</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>senvolvemento<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O éxito do <strong>Plan</strong> só será efectivo se existe unha implicación real dos axentes sociais involucrados. Cómpre,<br />

xa que logo, levar a cabo unha ver<strong>da</strong><strong>de</strong>ira acción <strong>de</strong> difusión. Por outra ban<strong>da</strong>, a elaboración do <strong>Plan</strong> é<br />

unha ferramenta moi interesante <strong>de</strong> promoción do produto ecolóxico galego fóra <strong>de</strong> Galiza. É preciso<br />

ter en conta que a comunicación fóra <strong>da</strong>s nosas fronteiras terá tamén repercusións positivas sobre o<br />

conxunto <strong>da</strong>s producións galegas.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Convocatoria para todo o sector <strong>de</strong> produción ecolóxica, persoas e colectivos afíns a unha xorna<strong>da</strong> on<strong>de</strong><br />

se expoñerá o <strong>Plan</strong>. Distribución <strong>de</strong> folletos informativos nas oficinas agrarias comarcais, colectivos <strong>de</strong><br />

consumo e ten<strong>da</strong>s, tras a elaboración dunha estratexia <strong>de</strong> difusión específica. Edición do plan en formato<br />

libro como medio <strong>de</strong> difusión tanto <strong>de</strong>ntro coma fóra <strong>de</strong> Galiza.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 12.000 12.000 12.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

201


202<br />

MedIdA 4.1.7. Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nunha área temática na Semana Ver<strong>de</strong><br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A Semana Ver<strong>de</strong> é hoxe por hoxe o maior expoñente do sector agrario galego. A presenza individualiza<strong>da</strong><br />

do sector ecolóxico nesta cita é outra medi<strong>da</strong> importante para visualizar a equiparación <strong>da</strong> produción<br />

ecolóxica ao resto <strong>da</strong>s producións en canto á súa serie<strong>da</strong><strong>de</strong> e bagaxe tecnolóxica e científica.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Creación dun espazo específico para a produción ecolóxica na Semana Ver<strong>de</strong>.<br />

Servizo <strong>de</strong> restauración ecolóxica.<br />

Fomento <strong>da</strong> asistencia e participación <strong>de</strong> produtores ecolóxicos galegos.<br />

Sesións <strong>de</strong> formación especialmente <strong>de</strong>dica<strong>da</strong>s á produción ecolóxica e convocatoria <strong>de</strong> xorna<strong>da</strong>s técnicas<br />

<strong>de</strong> interese liga<strong>da</strong>s ao tema.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.1.8. elaboración dunha carpeta <strong>de</strong> recursos educativos<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A difusión <strong>da</strong> produción ecolóxica é unha tarefa a moi longo prazo. Os nenos e nenas son o futuro do país,<br />

e por iso é importante introducir paseniñamente elementos <strong>de</strong> contacto e coñecemento directo sobre a<br />

produción e consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos. Por outra ban<strong>da</strong>, sábese que a preocupación dos pais pola<br />

saú<strong>de</strong> dos seus fillos e fillas é un factor moi importante na <strong>de</strong>cisión <strong>da</strong> compra <strong>de</strong> alimentos ecolóxicos. A<br />

información dos pais é pois un elemento <strong>de</strong> moito interese cara ao <strong>de</strong>senvolvemento do consumo.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Elaboración dun material <strong>de</strong> difusión xenérico sobre produción ecolóxica, co <strong>de</strong>stino fun<strong>da</strong>mental para<br />

centros educativos <strong>de</strong> primaria, gar<strong>da</strong>rías e galescolas, tanto para os pais como para o profesorado e os<br />

alumnos. Entrega <strong>de</strong>ste material nos centros <strong>de</strong> educación ambiental. Colaboración coa Consellería <strong>de</strong><br />

Educación e a Vicepresi<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong> Igual<strong>da</strong><strong>de</strong> e do Benestar na elaboración e difusión <strong>de</strong>ste material.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural , en colaboración coa Consellería <strong>de</strong> Educación e a Vicepresi<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong> Igual<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

e do Benestar<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 25.000 25.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

203


204<br />

MedIdA 4.1.9. Presenza <strong>da</strong> agricultura ecolóxica nos centros <strong>de</strong> educación ambiental<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A protección do medio natural vese moitas veces <strong>de</strong>sliga<strong>da</strong> <strong>da</strong> alimentación e <strong>da</strong> produción agraria.<br />

Cómpre recuperar o vello binomio natureza–produción <strong>de</strong> alimentos, e na<strong>da</strong> mellor para iso que o<br />

contorno natural.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Colaboración cos centros <strong>de</strong> educación ambiental <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes <strong>da</strong> Xunta <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong> para o fomento <strong>da</strong><br />

creación dunha área <strong>de</strong> traballo coa produción ecolóxica, con programación xustificativa: hortas ecolóxicas,<br />

colaboración con labregos/as que producen produtos ecolóxicos <strong>da</strong> zona e charlas divulgativas.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 12.000 12.000 12.000 12.000 12.000 12.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.2.1. Fomento <strong>da</strong> concentración <strong>de</strong> oferta mediante a creación <strong>de</strong> centrais <strong>de</strong> compras<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Trátase dunha i<strong>de</strong>a recorrente no sector, que aparece tamén directamente reflecti<strong>da</strong> na diagnose: a<br />

dispersión produtiva inci<strong>de</strong> moi negativamente na formación <strong>de</strong> canles <strong>de</strong> comercialización estábeis. A<br />

creación dun ou varios centros <strong>de</strong> negocios sectoriais, ou centrais <strong>de</strong> compras, representan unha solución<br />

mo<strong>de</strong>rna e eficaz que se ten <strong>de</strong>senvolvido con éxito noutros sectores e países con problemática semellante.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Liña <strong>de</strong> traballo <strong>de</strong>stina<strong>da</strong> á creación dun ou varios grupos galegos <strong>de</strong> compras ou centro <strong>de</strong> negocio <strong>da</strong><br />

produción ecolóxica a partir <strong>da</strong> iniciativa <strong>de</strong> grupos <strong>de</strong> produtores interesados. Estas centrais serán xestiona<strong>da</strong>s<br />

por asociacións <strong>de</strong> produtores e terán como obxectivo a comercialización en común <strong>da</strong> produción<br />

galega.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, Consellería <strong>de</strong> Innovación e Industria e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

CMR a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.3. do PDR, Consellería <strong>de</strong> Innovación e Industria e sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 90.000 90.000 90.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 90.000 90.000 90.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

205


206<br />

MedIdA 4.2.2. Apoio ás canles curtas <strong>de</strong> comercialización<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A falta dunha estruturación axeita<strong>da</strong> <strong>da</strong>s canles <strong>de</strong> distribución dos produtos ecolóxicos a nivel xeral, e<br />

especialmente en Galiza, fai que sexa necesario empren<strong>de</strong>r accións ao respecto, máis se cabe cando o nivel<br />

<strong>de</strong> consumo interno no noso país é dos menores do conxunto do Estado e os produtos ecolóxicos galegos<br />

chegan aos puntos <strong>de</strong> venta cunhas condicións loxísticas que distan moito <strong>de</strong> aca<strong>da</strong>r niveis óptimos.<br />

Requírese polo tanto un firme apoio á mellora <strong>da</strong> estruturación <strong>da</strong> distribución, fun<strong>da</strong>mentándose nun<br />

maior valor engadido a percibir polos produtores.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Apoio as canles <strong>de</strong> comercialización que permitan un paso o máis directo posíbel <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o produtor ou o<br />

elaborador ata o consumidor. Entre estes tipos <strong>de</strong> sistemas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> atópanse aqueles nos que non existe<br />

un elo intermedio entre a enti<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> produción e o punto <strong>de</strong> consumo ou ven<strong>da</strong>, tales como ven<strong>da</strong><br />

directa, creación <strong>de</strong> puntos <strong>de</strong> comercialización polo miúdo ou subministración directa á hostalería. En<br />

calquera caso, o beneficiario <strong>da</strong>s axu<strong>da</strong>s será o sector produtor ou, se é o caso, o transformador.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.3. do PDR, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.2.3. Axu<strong>da</strong>s á distribución local<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Esta medi<strong>da</strong> fun<strong>da</strong>méntase baixo os mesmos aspectos á anterior Medi<strong>da</strong> 4.2.2, é dicir nunha <strong>de</strong>ficiente<br />

estruturación <strong>da</strong> re<strong>de</strong> comercial <strong>de</strong> produtos ecolóxicos en Galiza. A<strong>de</strong>mais, a distribución local en canti<strong>da</strong><strong>de</strong>s<br />

limita<strong>da</strong>s, a pesar dun menor consumo <strong>de</strong> recursos en <strong>de</strong>terminados aspectos, adoece <strong>de</strong> claras<br />

limitacións á hora <strong>de</strong> acometer iniciativas que melloren a súa operativi<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Axu<strong>da</strong>s para o fomento <strong>da</strong> instalación <strong>de</strong> ten<strong>da</strong>s especializa<strong>da</strong>s baixo a xestión directa <strong>de</strong> operadores<br />

ecolóxicos. Contémplase a<strong>de</strong>mais o apoio para a adquisición <strong>de</strong> instalacións e equipamentos (<strong>de</strong> conservación<br />

e transporte fun<strong>da</strong>mentalmente) que melloren a cali<strong>da</strong><strong>de</strong> do produto distribuído.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.3. do PDR, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 60.000 70.000 80.000 90.000 100.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

207


208<br />

MedIdA 4.3.1. Fomento do consumo <strong>de</strong> produtos ecolóxicos a través do consumo social<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A restauración colectiva, especialmente en colectivos sensíbeis ás pautas saudábeis como son a infancia e<br />

os maiores e o apoio <strong>da</strong> Administración para o seu fomento, son elementos citados polos produtores como<br />

motor <strong>da</strong> comercialización e elemento <strong>de</strong> promoción. A introdución dos produtos ecolóxicos galegos nos<br />

circuítos <strong>de</strong> consumo social presenta no entanto algunhas dificulta<strong>de</strong>s, como a dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> produto<br />

en canti<strong>da</strong><strong>de</strong> e cali<strong>da</strong><strong>de</strong> suficiente, polo que se propón unha experiencia <strong>de</strong> introdución paulatina que<br />

sirva <strong>de</strong> aprendizaxe e i<strong>de</strong>ntificación dos freos e necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Posta en marcha, seguimento e avaliación paulatinas <strong>de</strong> experiencias en restauración e consumo social.<br />

Proponse, a modo <strong>de</strong> exemplo, a introdución inicial nun comedor escolar, unha resi<strong>de</strong>ncia <strong>de</strong> maiores, un<br />

circuíto <strong>de</strong> catering para <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes e un servizo <strong>de</strong> restauración <strong>da</strong> Xunta <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>. Á vista <strong>da</strong> resolución<br />

<strong>da</strong>s necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s proce<strong>de</strong>ríase á ampliación <strong>da</strong> experiencia.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural e Vicepresi<strong>de</strong>ncia <strong>da</strong> Igual<strong>da</strong><strong>de</strong> e do Benestar.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 50.000 80.000 95.000 95.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.3.2. Fomento do asociacionismo en comercialización<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Para xustificar a medi<strong>da</strong> abon<strong>da</strong> coa presentación <strong>de</strong> dous exemplos:<br />

A produción <strong>de</strong> kiwi ecolóxico, malia o potencial <strong>de</strong>tectado, non atravesa o seu mellor momento. Os produtores<br />

que queiran ven<strong>de</strong>r o seu produto máis ou menos directamente tropezan cos problemas <strong>da</strong> clasificación<br />

do produto e a súa conservación. Existe a<strong>de</strong>mais unha gran carencia <strong>de</strong> formación comercial dos produtores.<br />

A proposta vai entón no senso <strong>de</strong> promover unha mellora <strong>da</strong>s condicións <strong>de</strong> presentación e conservación do<br />

kiwi e proxectar a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> mellorar a ren<strong>da</strong> asocia<strong>da</strong>, mediante a agrupación <strong>da</strong> oferta.<br />

Existe tamén necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> reconducir o labor realizado no ámbito <strong>da</strong> produción <strong>de</strong> castaña. Trátase dun<br />

cultivo tradicional que na gran maioría dos casos non precisa modificacións culturais para recibir o aval <strong>de</strong><br />

produto ecolóxico. No entanto, é importante sinalar unha recente ten<strong>de</strong>ncia á intensificación mediante o<br />

emprego <strong>de</strong> herbici<strong>da</strong>s nas plantacións. O souto é un elemento <strong>de</strong>finitorio <strong>da</strong> paisaxe e cultura galegas,<br />

á vez que unha boa medi<strong>da</strong> <strong>de</strong> prevención <strong>de</strong> incendios. É polo tanto necesario apoiar a reconversión á<br />

certificación ecolóxica.<br />

A reconversión <strong>de</strong>be <strong>da</strong>r lugar á xeración do valor engadido para os produtores agrarios. Actualmente as<br />

ven<strong>da</strong>s son individuais, con moita variabili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> prezos e cali<strong>da</strong><strong>de</strong>s. De aí a necesi<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> combinar o<br />

fomento <strong>da</strong> certificación co fomento do artellamento do mercado correspon<strong>de</strong>nte, que <strong>de</strong>be pasar por<br />

unha organización efectiva dos produtores.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Fomento do asociacionismo comercial en zonas <strong>de</strong> gran produción, en especial a zona suroeste para o kiwi<br />

ou a zona centro <strong>de</strong> Ourense para a castaña, por poñer dous exemplos con posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s por tratárense <strong>de</strong><br />

zonas <strong>de</strong> ampla produción. Trátase <strong>de</strong> exemplos, posto que a medi<strong>da</strong> está aberta a outras orientacións.<br />

Priorización no acceso a liñas <strong>de</strong> axu<strong>da</strong>s para a compra e emprego en común <strong>de</strong> maquinaria <strong>de</strong> recolección,<br />

se é o caso, selección, clasificación, conservación e envasado para a súa ven<strong>da</strong> posterior en común.<br />

209


210<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR para a compra <strong>de</strong> maquinaria <strong>de</strong> recolección e 1.2.3. do PDR para<br />

a compra <strong>de</strong> maquinaria <strong>de</strong> proceso, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 30.000 60.000 60.000 90.000 90.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 30.000 30.000 60.000 60.000 90.000 90.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 4.3.3. Creación e apoio a plataformas <strong>de</strong> dinamización<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

O <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> produción ecolóxica precisa dunha acción colectiva. Os grupos que se van crear<br />

con esta acción <strong>de</strong>ben <strong>de</strong> integrar inicialmente aos produtores locais e aos <strong>de</strong> consumidores. Deste xeito,<br />

disporase dun grupo dinamizador <strong>da</strong> produción ecolóxica a pequena escala. Débese pensar que serán os<br />

xeradores <strong>de</strong> i<strong>de</strong>as, pero tamén potenciadores <strong>da</strong> creación <strong>de</strong> puntos <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> e, mesmo, xermolos <strong>de</strong><br />

futuras agrupacións comerciais.<br />

A <strong>de</strong>scoordinación entre produtores e compradores e entre produtores entre si é unha reali<strong>da</strong><strong>de</strong> que<br />

dá como resultado un menor progreso técnico <strong>da</strong>s explotacións, co conseguinte custo <strong>de</strong> oportuni<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

en termos <strong>de</strong> custos <strong>de</strong> produción, e tamén <strong>de</strong>ixa unha parte <strong>da</strong> produción fóra dos circuítos <strong>de</strong> comercialización.<br />

Estes foros <strong>de</strong> encontro son unha fonte <strong>de</strong> mellora técnica moi importante e <strong>de</strong> difusión dos<br />

produtos. Non existe ningún lugar <strong>de</strong> encontro para os produtores no esquema actual <strong>de</strong> produción. Non<br />

é habitual que un produtor <strong>de</strong> leite ecolóxico se sente a intercambiar experiencias cun produtor <strong>de</strong> viña<br />

ecolóxica ou <strong>de</strong> horta. É menos probábel aín<strong>da</strong> que xunten os seus produtos para unha ven<strong>da</strong> en común.<br />

Iso é un problema na medi<strong>da</strong> en que un volume moi reducido <strong>de</strong> produción ecolóxica non permite un<br />

razoamento en termos <strong>de</strong> concentración <strong>da</strong> oferta dun produto único, como acontece na produción<br />

convencional. A creación <strong>de</strong>stes foros <strong>de</strong>be ser un xermolo <strong>de</strong> contacto que leve posteriormente a favorecer<br />

a concentración horizontal dunha oferta diversifica<strong>da</strong>.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Mediante a iniciativa <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural débese dinamizar o medio até conseguir que se estabilicen<br />

unhas estruturas <strong>de</strong> <strong>de</strong>bate e acción que xunten, a nivel local, as persoas interesa<strong>da</strong>s no <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>da</strong> produción ecolóxica.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

211


212<br />

MedIdA 4.3.4. Realización <strong>de</strong> estudos <strong>de</strong> mercado por asociacións <strong>de</strong> produtores<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A acolli<strong>da</strong> polo mercado dun produto e as súas formas <strong>de</strong> presentación non <strong>de</strong>pen<strong>de</strong> tan só <strong>da</strong> súa propia<br />

cali<strong>da</strong><strong>de</strong>, senón que vén marca<strong>da</strong> en gran medi<strong>da</strong> polas ten<strong>de</strong>ncias <strong>de</strong> consumo (que e para quen?), polo<br />

momento (cando?) e polo lugar <strong>da</strong> introdución (on<strong>de</strong>?). Cómpre por tanto dispor <strong>de</strong> estudos que proporcionen<br />

unha orientación o máis exacta posíbel <strong>da</strong>s necesi<strong>da</strong><strong>de</strong>s do mercado, para conferir ao produto<br />

unha base comercial <strong>de</strong> certa soli<strong>de</strong>z.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1 do PDR, que fomenta a mo<strong>de</strong>rnización <strong>da</strong>s explotacións agrícolas,<br />

mediante axu<strong>da</strong>s aos investimentos inmateriais, e concretamente aos estudos e análises <strong>de</strong> mercado. Os<br />

requirimentos loxísticos e económicos <strong>de</strong>ste tipo <strong>de</strong> medi<strong>da</strong> aconsellan o seu <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>s asociativas <strong>de</strong> produtores. Así mesmo, esta medi<strong>da</strong> contribúe indirectamente á articulación<br />

sectorial.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e sector produtor.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.2.1. do PDR, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 15.000 20.000 25.000 30.000 30.000 30.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 15.000 20.000 25.000 30.000 30.000 30.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 5.1. Creación e mantemento do portal web <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

As consi<strong>de</strong>racións leva<strong>da</strong>s a cabo á hora <strong>de</strong> expoñer o eixe <strong>de</strong>ixan ben ás claras a importancia estratéxica<br />

que a creación do portal web po<strong>de</strong> supoñer para o avance do sector, tanto <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o punto <strong>de</strong> vista do<br />

planeamento (como fonte e repositorio <strong>de</strong> <strong>da</strong>tos sectoriais), a xestión administrativa (coa posibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

<strong>de</strong> tramitación on line <strong>de</strong> documentación), a formación (aloxamento dos cursos on line), a información<br />

(sección <strong>de</strong> novas e información legal), a comercialización (contactos comerciais, ligazón coas páxinas <strong>de</strong><br />

interese e mesmo sistemas <strong>de</strong> ven<strong>da</strong> electrónica ou poxas on line) e a articulación sectorial (por medio <strong>de</strong><br />

foros <strong>de</strong> <strong>de</strong>bate).<br />

Un instrumento coma este, se está ben <strong>de</strong>señado e sobre todo se o está correctamente xestionado e<br />

mantido, presenta para o sector unhas posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s case ilimita<strong>da</strong>s. Convén non esquecer, por outra<br />

parte, o efecto publicitario que esta ferramenta po<strong>de</strong> supoñer e a posibili<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong> servir <strong>de</strong> experiencia<br />

piloto para os restantes sectores produtivos galegos, posto que o reducido tamaño do sector permite<br />

unha xestión relativamente doa<strong>da</strong>.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Creación, xestión e mantemento do portal web <strong>da</strong> agricultura ecolóxica galega. O webmaster <strong>da</strong> páxina<br />

será o CRAEGA.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e CRAEGA.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> CMR, 50% a cargo do CRAEGA.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 15.000 50.000 50.000 10.000 10.000 10.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 15.000 50.000 50.000 10.000 10.000 10.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

213


214<br />

MedIdA 5.2. Apoio á mellora <strong>da</strong> organización e funcionamento do CRAeGA<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A pesar <strong>da</strong> boa valoración xeral que recibe o CRAEGA nas enquisas, o papel adicional que a Lei <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

lle outorga, unido ao incremento do volume <strong>de</strong> certificación e <strong>de</strong> operadores, fai necesario incrementar<br />

os medios materiais e humanos dos que dispón este organismo, co fin <strong>de</strong> mellorar os niveis <strong>de</strong> xestión e,<br />

por conseguinte, asegurar unha maior eficiencia no emprego dos recursos humanos e económicos.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Axu<strong>da</strong>s en medios materiais e humanos para o CRAEGA, co fin <strong>de</strong> que poi<strong>da</strong> <strong>de</strong>senvolver as novas funcións<br />

que a normativa e a propia xestión <strong>da</strong>lgunhas medi<strong>da</strong>s lle confire.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 90.000 90.000 70.000 70.000 70.000 70.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.


MedIdA 5.3. Apoio á certificación <strong>da</strong> produción<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A escasa enti<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>da</strong> meiran<strong>de</strong> parte dos operadores ecolóxicos galegos fai que, a pesar do estabelecemento<br />

dun sistema <strong>de</strong> certificación proporcional á dimensión <strong>da</strong> explotación e ao volume comercializado,<br />

existan dificulta<strong>de</strong>s para facer fronte aos custos que supón contar co preceptivo selo <strong>de</strong> produción<br />

ecolóxica. Outros custos, tanto directos como <strong>de</strong>rivados do consumo <strong>de</strong> recursos, por exemplo os gastos<br />

correspon<strong>de</strong>ntes á realización <strong>de</strong> análises, tamén supoñen un atranco para este tipo <strong>de</strong> pequenos produtores.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.3.2. do PDR que fomenta o apoio aos agricultores que participen en<br />

programas relativos á cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos, e que baixo criterios <strong>de</strong> priori<strong>da</strong><strong>de</strong> entre os que se atopa<br />

a produción ecolóxica, compren<strong>de</strong> accións como o pagamento <strong>de</strong> incentivos anuais como compensación<br />

dos custos <strong>de</strong>rivados <strong>da</strong> participación nestes sistemas <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.3.2. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 45.000 50.400 56.500 62.200 69.700 78.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Cumprimento dos obxectivos orzamentarios provisionais.<br />

215


216<br />

MedIdA 5.4. A<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong> pequena industria á figura <strong>de</strong> artesanía alimentaria<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Xa se ten falado na epígrafe <strong>da</strong> diagnose correspon<strong>de</strong>nte ao papel do CRAEGA, <strong>da</strong>s dificulta<strong>de</strong>s <strong>de</strong>riva<strong>da</strong>s<br />

<strong>da</strong> a<strong>da</strong>ptación <strong>da</strong> normativa ecolóxica a certas producións. Falouse tamén <strong>da</strong>s posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s que a nova<br />

normativa po<strong>de</strong> brin<strong>da</strong>r ao tratamento <strong>de</strong> excepcións por prácticas locais. Outra figura que po<strong>de</strong>ría introducir<br />

certas posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s sería a <strong>de</strong> artesanía alimentaria recolli<strong>da</strong> na Lei 2/2005, <strong>de</strong> promoción e <strong>de</strong>fensa<br />

<strong>da</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong> alimentaria galega.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

<strong>Desenvolvemento</strong> <strong>da</strong> figura <strong>de</strong> artesanía alimentaria referi<strong>da</strong> á súa aplicación ás pequenas industrias <strong>de</strong><br />

transformación <strong>de</strong> produtos ecolóxicos.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Medi<strong>da</strong> sen custo directo.<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s actuacións <strong>da</strong> Administración.


MedIdA 5.5. dinamización <strong>da</strong>s sinerxías coas <strong>de</strong>mais figuras <strong>de</strong> produción certifica<strong>da</strong> galegas<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Como é sabido, a produción ecolóxica certifica un modo <strong>de</strong> produción, pero non garante a orixe do<br />

produto. Este feito ten unha gran importancia á hora <strong>de</strong> aproveitar as vantaxes relativas á imaxe do<br />

produto galego como sinónimo <strong>de</strong> cali<strong>da</strong><strong>de</strong>. Unha solución po<strong>de</strong> ser, para aquelas producións que teñan<br />

figuras <strong>de</strong> promoción <strong>da</strong> orixe, aproveitar o recurso <strong>da</strong> dobre certificación, para o que cómpre facer<br />

esforzos por limitar o esforzo económico que po<strong>de</strong> supoñer.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Potenciar a colaboración entre o CRAEGA e os restantes consellos reguladores <strong>de</strong> Galiza co obxectivo <strong>de</strong><br />

facilitar a dobre certificación naqueles casos nos que sexa posíbel.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

Medi<strong>da</strong> sen custo directo.<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Seguimento <strong>da</strong>s actuacións <strong>da</strong> Administración.<br />

217


218<br />

MedIdA 6.1.1 <strong>de</strong>senvolvemento <strong>de</strong> actuacións <strong>de</strong> divulgación <strong>de</strong> coñecementos<br />

e investigacións<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Co obxectivo <strong>de</strong> incrementar o labor formativo <strong>de</strong>rivado dos estudos e activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s <strong>de</strong> investigación en<br />

materia <strong>de</strong> agricultura ecolóxica, tanto <strong>da</strong>queles xa realizados como <strong>de</strong> <strong>da</strong>queloutros aín<strong>da</strong> por <strong>de</strong>senvolver,<br />

resulta <strong>de</strong> interese o apoio á súa recompilación e divulgación.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Apoio ás publicacións e artigos <strong>de</strong> divulgación relacionados coa produción ecolóxica mediante o fomento<br />

<strong>da</strong> súa distribución cara a aqueles axentes que se consi<strong>de</strong>ren obxectivo do aproveitamento dos seus<br />

contidos. Así mesmo, perséguese a realización dunha procura, or<strong>de</strong>nación e recompilación <strong>da</strong>queles<br />

estudos e investigacións xa realizados en Galiza para fomentar o seu coñecemento e facilitar o acceso aos<br />

seus contidos.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 30.000 40.000 20.000 20.000 20.000 30.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Procura <strong>de</strong> estudos e artigos, recompilación, edición e distribución: 2008–2009.<br />

Difusión <strong>de</strong> publicacións especializa<strong>da</strong>s: anual.


MedIdA 6.1.2 Fomento <strong>da</strong> formación e información dirixi<strong>da</strong>s a persoal técnico<br />

<strong>da</strong> Administración<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A<strong>de</strong>mais dun apoio <strong>de</strong>n<strong>de</strong> o punto <strong>de</strong> vista <strong>da</strong> tramitación administrativa, resulta <strong>de</strong> interese o reforzo <strong>de</strong><br />

coñecementos do persoal técnico <strong>da</strong> Administración para po<strong>de</strong>r prestar aconsellamento fronte a dúbi<strong>da</strong>s<br />

ou problemas <strong>de</strong> índole técnica xurdidos nas explotacións ecolóxicas.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización <strong>de</strong> cursos <strong>de</strong> formación continua <strong>de</strong> 60 horas <strong>de</strong>stinados ao persoal técnico <strong>da</strong> Administración.<br />

Entre os seus contidos, estes cursos <strong>de</strong>berán <strong>da</strong>r a coñecer as posibili<strong>da</strong><strong>de</strong>s reais que teñen os métodos <strong>de</strong><br />

cultivo ecolóxico e a súa inci<strong>de</strong>ncia na cali<strong>da</strong><strong>de</strong> dos alimentos, así como os diferentes sistemas, técnicas e<br />

prácticas <strong>de</strong> aplicación.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 3.000 6.000 6.000 6.000 6.000 6.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización <strong>de</strong> 1 curso no ano 2008 e 2 cursos anuais a partir <strong>de</strong> 2009.<br />

Control do número <strong>de</strong> asistentes e realización <strong>de</strong> avaliacións sobre os conceptos impartidos.<br />

219


220<br />

MedIdA 6.1.3. <strong>Plan</strong>s <strong>de</strong> formación e posta ao día para técnicos<br />

formadores en produción ecolóxica<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Dispor <strong>de</strong> persoal técnico capacitado didáctica e tecnicamente para levar a cabo as accións formativas ás<br />

que se fai referencia no PDAE así como para colaborar naqueloutras accións formativas, relaciona<strong>da</strong>s coa<br />

produción ecolóxica que se consi<strong>de</strong>re oportuno <strong>de</strong>senvolver <strong>de</strong>n<strong>de</strong> a Administración.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Realización <strong>de</strong> cursos modulares <strong>de</strong> 200 horas <strong>de</strong> duración co fin <strong>de</strong> capacitar o persoal técnico para<br />

impartir accións formativas en materia <strong>de</strong> agricultura ecolóxica. A<strong>de</strong>mais <strong>da</strong> base teórica dos cursos,<br />

amosarase preferencia por proporcionar aos futuros formadores contidos técnicos <strong>de</strong> cara á súa divulgación<br />

posterior. Contemplarase tamén a posíbel inclusión <strong>de</strong> módulos específicos <strong>de</strong> actualización <strong>de</strong><br />

coñecementos para aqueles técnicos que conten xa con experiencia previa. Os cursos irán dirixidos ao<br />

persoal titulado en especiali<strong>da</strong><strong>de</strong>s agrarias, con preferencia para aqueles que se atopen en situación <strong>de</strong><br />

<strong>de</strong>semprego.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 20.000 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización <strong>de</strong> 2–3 cursos anuais.<br />

Control do número <strong>de</strong> asistentes e realización <strong>de</strong> avaliacións sobre os conceptos impartidos.


MedIdA 6.1.4. Activi<strong>da</strong><strong>de</strong>s formativas dirixi<strong>da</strong>s á incorporación e<br />

reconversión á agricultura ecolóxica<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Entre os produtores interesados na incorporación á agricultura ecolóxica e na reconversión <strong>da</strong>s súas<br />

explotacións <strong>de</strong> manexo convencional, <strong>de</strong>téctase un xeneralizado <strong>de</strong>scoñecemento dos fun<strong>da</strong>mentos <strong>da</strong><br />

agricultura ecolóxica e do seu significado. Ao mesmo tempo, carecen <strong>da</strong> suficiente información do que<br />

supón o inicio <strong>da</strong> activi<strong>da</strong><strong>de</strong> neste sistema produtivo e como <strong>de</strong>senvolver o manexo durante os períodos<br />

<strong>de</strong> transición. Estes feitos teñen como consecuencia que o produtor ecolóxico se atopa ante procesos <strong>de</strong><br />

incerteza que po<strong>de</strong>n ocasionar unha asimilación <strong>da</strong> produción ecolóxica <strong>de</strong>turpa<strong>da</strong> ou mesmo suscitar o<br />

abandono <strong>da</strong> iniciativa. O <strong>de</strong>senvolvemento <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 6.1.3 facilitará o po<strong>de</strong>r contar con formadores<br />

capacitados para impartir a <strong>de</strong>vandita información.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Cursos <strong>de</strong> introdución á produción ecolóxica cunha duración <strong>de</strong> 250 horas. Estarán dirixidos a futuros<br />

agricultores ecolóxicos, e o seu cometido fun<strong>da</strong>mental será o <strong>de</strong> proporcionar aspectos teórico–prácticos<br />

e <strong>de</strong>spexar as dúbi<strong>da</strong>s que se presentan ante as novas pautas <strong>de</strong> manexo que se van adoptar. A activi<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

formativa presencial reforzarase a<strong>de</strong>mais coa dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong> on line dos conceptos impartidos.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 25.000 50.000 50.000 50.000 50.000 50.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización <strong>de</strong> 1–2 cursos anuais.<br />

Control do número <strong>de</strong> asistentes e realización <strong>de</strong> avaliacións sobre os conceptos impartidos.<br />

221


222<br />

MedIdA 6.1.5. Programas e actualización <strong>da</strong>s ferramentas <strong>de</strong> acceso<br />

para a formación <strong>de</strong> produtores<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Esta acción concíbese como parte do conxunto <strong>de</strong> accións <strong>de</strong> difusión necesarias para un aumento do<br />

coñecemento <strong>da</strong> produción ecolóxica entre os operadores <strong>da</strong>s explotacións inscritas. O <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 6.1.3 facilitará o po<strong>de</strong>r contar con formadores capacitados para impartir a <strong>de</strong>vandita información.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Fomentarase a formación en materias relaciona<strong>da</strong>s coa agricultura ecolóxica mediante a priori<strong>da</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>sta<br />

temática na adxudicación dos cursos subvencionados así como a introdución <strong>de</strong> técnicas <strong>de</strong> produción<br />

ecolóxica <strong>de</strong>ntro dos temarios <strong>de</strong> cursos non específicos (por exemplo, nos cursos <strong>de</strong> incorporación á<br />

empresa agraria e nos <strong>de</strong> aplicadores <strong>de</strong> produtos fitosanitarios). Tentarase vincular investigación, experimentación<br />

e formación e realizar prácticas como compoñente fun<strong>da</strong>mental do traballo. Considérase<br />

<strong>de</strong> interese a participación activa no proceso <strong>de</strong> formación <strong>de</strong> operadores con suficiente e acredita<strong>da</strong><br />

experiencia en produción ecolóxica. A activi<strong>da</strong><strong>de</strong> formativa presencial reforzarase a<strong>de</strong>mais coa dispoñibili<strong>da</strong><strong>de</strong><br />

on line dos conceptos impartidos.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 40.000 70.000 70.000 70.000 70.000 70.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Realización anual dun mínimo <strong>de</strong> 20 cursos específicos (450–500 asistentes en total) sobre agricultura<br />

ecolóxica.<br />

Inclusión <strong>de</strong> temática relativa á produción ecolóxica no temario <strong>de</strong> <strong>de</strong>terminados cursos <strong>de</strong> formación<br />

esixíbel.


MedIdA 6.1.6. Fomento dunha re<strong>de</strong> <strong>de</strong> explotacións colaboradoras<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Participación activa do sector produtor ecolóxico por medio <strong>da</strong> aplicación práctica dos cursos <strong>de</strong> formación<br />

impartidos (Medi<strong>da</strong>s 6.1.3, 6.1.4 e 6.1.5) así como a colaboración cos programas <strong>de</strong> experimentación e<br />

transferencia tecnolóxica <strong>de</strong>senvolvidos <strong>de</strong>n<strong>de</strong> os centros <strong>de</strong>pen<strong>de</strong>ntes <strong>da</strong> Administración.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Estabelecemento dunha re<strong>de</strong> <strong>de</strong> explotacións ecolóxicas colaboradoras <strong>de</strong> <strong>de</strong>mostración en materias <strong>de</strong><br />

formación, experimentación e transferencia tecnolóxica. O manexo e funcionamento <strong>da</strong>s explotacións<br />

participantes <strong>de</strong>berá ser rexistrado <strong>de</strong> modo exhaustivo co obxectivo <strong>de</strong> obter <strong>da</strong>tos técnico–económicos<br />

que permitan a recompilación <strong>de</strong> información para a realización <strong>de</strong> estudos <strong>de</strong> rendibili<strong>da</strong><strong>de</strong>, aplicación<br />

<strong>de</strong> prácticas culturais ou tratamentos específicos. Adoptaranse criterios <strong>de</strong> priori<strong>da</strong><strong>de</strong> para a participación<br />

do máximo abano posíbel <strong>de</strong> orientacións produtivas.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e explotacións colaboradoras.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong>s 1.1.1. e 1.2.4. do PDR, 50% a cargo <strong>da</strong> Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 40.000 60.000 60.000 60.000 60.000 60.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Participación <strong>de</strong> polo menos 1 explotación ecolóxica por provincia.<br />

Participación <strong>de</strong> ca<strong>da</strong> explotación en polo menos 1 activi<strong>da</strong><strong>de</strong> (formación, experimentación ou transferencia<br />

tecnolóxica) con periodici<strong>da</strong><strong>de</strong> anual.<br />

223


224<br />

MedIdA 6.1.7. Fomento <strong>da</strong> participación galega en encontros fóra <strong>de</strong> Galiza<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

A produción ecolóxica galega non posúe a suficiente perspectiva sobre o seu contorno <strong>de</strong> cara á asimilación<br />

<strong>de</strong> formas <strong>de</strong> produción ou comercialización xa implanta<strong>da</strong>s en áreas cun maior <strong>de</strong>senvolvemento<br />

<strong>da</strong> agricultura ecolóxica. É <strong>de</strong> importancia obter tamén unha visión periódica <strong>de</strong> aspectos como as<br />

ten<strong>de</strong>ncias do mercado exterior ou procesos e tecnoloxías alleos ao país.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Fomento <strong>da</strong> participación galega en encontros técnicos fóra do país coa asistencia <strong>de</strong> representantes <strong>de</strong><br />

colectivos <strong>de</strong> operadores inscritos, así como a eventual presenza <strong>de</strong> técnicos <strong>da</strong> Administración implicados<br />

no sistema <strong>de</strong> produción ecolóxica. Os asistentes <strong>de</strong>berán preparar programas <strong>de</strong> traballo que<br />

compren<strong>da</strong>n tanto a recompilación <strong>da</strong> información recolli<strong>da</strong> como, se fose o caso, a transferencia <strong>de</strong><br />

información propia achegar aos ditos encontros. Este fomento <strong>de</strong> participación esten<strong>de</strong>rase tamén á<br />

localización e participación activa en encontros a través <strong>da</strong> re<strong>de</strong>, aos que se lle <strong>da</strong>rá publici<strong>da</strong><strong>de</strong> a través<br />

<strong>da</strong>s ferramentas correspon<strong>de</strong>ntes habilita<strong>da</strong>s para tal efecto.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza, e explotacións colaboradoras.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

50% a cargo Consellería do Medio Rural, 50% a cargo do sector produtor.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000<br />

InVeSt. PRIVAdo 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000 5.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Asistencia <strong>de</strong> representación galega (polo menos catro asistentes) a un mínimo dun acto anualmente.<br />

Porcentaxe <strong>de</strong> actos anunciados (presenciais ou vía web) nos que participe unha representación galega:<br />

50%.<br />

Publicación e divulgación dos informes e resultados dos encontros.


MedIdA 6.2.1. Implicación dos centros <strong>de</strong> formación e experimentación<br />

agraria <strong>da</strong> Administración<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Alén <strong>da</strong>s explotacións colaboradoras (Medi<strong>da</strong> 6.1.6), cómpre dispor <strong>da</strong> implicación dos centros <strong>de</strong><br />

formación e experimentación para a realización <strong>de</strong> proxectos <strong>de</strong> aplicación á produción ecolóxica, facilitando<br />

a<strong>de</strong>mais a súa divulgación <strong>de</strong> cara a unha aplicación práctica.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Reforzo <strong>da</strong> especialización do centro <strong>da</strong> Administración <strong>de</strong> formación e experimentación agraria especializado<br />

en materia <strong>de</strong> produción ecolóxica. Nestas instalacións, os produtores po<strong>de</strong>rán coñecer os resultados<br />

<strong>de</strong>rivados dos proxectos realizados, <strong>de</strong> modo que se favoreza a formación <strong>de</strong>senvolvi<strong>da</strong> tanto no<br />

propio centro como nos <strong>de</strong>mais cursos <strong>de</strong> agricultura ecolóxica impartidos.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural, a través <strong>da</strong>s medi<strong>da</strong>s incluí<strong>da</strong>s no Programa <strong>de</strong> <strong>Desenvolvemento</strong> Rural <strong>de</strong><br />

Galiza.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% a cargo <strong>da</strong> Medi<strong>da</strong> 1.1.1. do PDR.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 50.000 100.000 100.000 100.000 100.000 100.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Participación activa <strong>de</strong> agricultores nos programas <strong>de</strong> experimentación e <strong>de</strong>mostración levados a cabo no<br />

centro <strong>de</strong> formación.<br />

225


226<br />

MedIdA 6.2.2. Incremento <strong>da</strong> capaci<strong>da</strong><strong>de</strong> operativa dos laboratorios públicos<br />

Xustificación <strong>da</strong> medi<strong>da</strong><br />

Os servizos prestados polo Laboratorio Agrario e Fitopatolóxico <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong>, a través <strong>da</strong>s análises realiza<strong>da</strong>s,<br />

considéranse como unha ferramenta indispensábel á hora <strong>de</strong> tomar certas <strong>de</strong>cisións nunha explotación.<br />

Cómpre, polo tanto, mellorar a dotación <strong>de</strong> medios humanos e materiais para potenciar a prestación<br />

<strong>de</strong>stes servizos e optimizar o tempo <strong>de</strong> resposta entre as solicitu<strong>de</strong>s e a achega dos resultados ao <strong>de</strong>stinatario,<br />

para así po<strong>de</strong>r adoptar canto antes as medi<strong>da</strong>s oportunas na explotación.<br />

<strong>de</strong>scrición<br />

Dotación ao Laboratorio Agrario e Fitopatolóxico <strong>de</strong> <strong>Galicia</strong> dos medios humanos e materiais necesarios<br />

para reducir ao mínimo os tempos <strong>de</strong> espera nas análises químicas e fisicoquímicas que se realizan: análises<br />

do solo, foliares e <strong>de</strong> residuos <strong>de</strong> produtos fitosanitarios, diagnoses fitopatolóxicas e outros.<br />

enti<strong>da</strong><strong>de</strong>/organismo executor<br />

Consellería do Medio Rural.<br />

<strong>Plan</strong>ificación do orzamento<br />

100% Consellería do Medio Rural.<br />

Ano 2008 2009 2010 2011 2012 2013<br />

InVeSt. PÚblICo 70.000 120.000 120.000 120.000 120.000 120.000<br />

Criterio <strong>de</strong> avaliación<br />

Comprobación dos tempos <strong>de</strong> espera entre o envío <strong>de</strong> mostras e a recepción <strong>de</strong> resultados.


MedIdA 6.2.3. Atención á