21.01.2023 Views

Zümrütname (A. M. Celal Şengör)

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

VII

Neırtorı, Goethe ve Sosyal Bilimler17

1 -edenlerde bir toplantı için Zürih'teyken, toplantı aralıklarında

mutadım olduğu üzere sahhaf dükkânlarını dolaştım. Bu

dükk-'mların birinde meşhur fizikçi VVerner Heisenberg'in

Wandl imgen m den Grundlagen der Natunvissenschaft (Doğa Biliminin

Temellerindeki Değişimler) adlı eserinin 8. baskısını buldum

lîır haftalık bir seyahatte kolayca okunabilecek boyutta

ol ,n 1u eseri satın aldım ve İstanbul'a gelmeden okudum.

1 n*l ■üzerimde büyük bir etki yaptı. Heisenberg bu kitaba

aldığı birçok makalesinde doğa bilimlerinin giderek soyutlaşan

'»'■-İliğine dikkat çekiyor, "Doğayı daha iyi anlamak için çabaladıkça

onun somut yanlarından da hızla kopmak zorunda ka-

!■>■uz diyordu. Genelin anlaşılması, özel bilgiden feragat etmekle

mümkün olabiliyordu Heisenberg'e göre. Özel bilgi ise

el tek toplandığı sürece kendi başına genel bir bilgiye götürmüyordu

insanı.

Heisenberg bu ikiliğe örnek olarak Goethe'nin Nevvton'un

optik teorisine karşı geliştirdiği renk teorisini veriyordu. Bilindiği

gibi Nevvton beyaz ışığın değişik dalgaboylarına sahip yedi

renkten oluştuğunu iddia etmişti. Goethe'ye göre ise bu, doğaya

bir aletle (cam prizma) müdahale sonucu elde edilen sunî

bir sonuçtu. Goethe beyaz ışığın insanın algıladığı şekilde incelenmesi

ve temel olay (Urphanomen) kabul edilmesi gerektiği

fikrindeydi. Goethe ışığı "anlamak" iddiasındaydı, Nevvton ise

ışığın tüm özelliklerinin önceden kestirilebilecek olaylara bölii-

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!