Travma Sonras Gelişim

huber.ben23

Travma Sonras Gelişim

Araştrmac Araştrmac: :

Açklama Açklama Açklama Açklama 2008 2008­ ­

2009

Danşman Danşman: : Beyaz Gemi, “Afetlerde halk

eğitimi” ve “Psikolojik İlk Yardm Yardm Yardm Yardm “

Konuşmac Konuşmac: :


Türkiye’de yaşanlan yaşanlan yaşanlan yaşanlan travmatik

yaşam olaylarnn olaylarnn olaylarnn olaylarnn epidemiolojisi ve

travma sonras sonras sonras sonras gelişim

Van Gogh

Prof. Dr. A. Nuray Karancı

Orta Do u Teknik Üniversitesi

Psikoloji Bölümü

karanci@metu.edu.tr

14.04.2010


İçerik

Travmatik yaşam olayları, türleri ve yaygınlığı

Travma Sonrası Gelişim (TSG)

Alt Alanları ve Kavramsal Model

Türkiye örneği: Amaçlar ve Yöntem

Örneklem

Veri Toplama Araçları

İşlem

Bulgular

Travmatik yaşantılar , ruhsal travmatik olaylar: türleri ve yaygınlığı

TSG alt alanları

TSG ‘yi yordayan değişkenler

Tartışma


TRAVMA NEDİR ?

Zorlayıcı ve kişinin başa çıkma yeteneğini aşan

olaylar ruhsal açıdan travmatik olaylardır

DSM DSM­ ­IV IV­ ­TR TR Kriterleri:

Kişinin :

Ölüm tehdidi veya kişisel bütünlüğünü tehdit eden

Ağır bir yaralanma veya yaralanma tehdidine maruz

kalması

Başka birinin ölümüne ya da ölüm tehdidi altında kalması

Başka birinin yaralanma veya yaralanma tehdidi

oluşturan bir olaya tanık olması

ve

Bu olaylar karşısında a r korku, deh et

veya çaresizlikle tepki vermesi


Travmatik yaşam olayı örnekleri...


Travmatik yaşam olayı örnekleri...

Deprem, sel, kasırga gibi doğal afetler

İşkence görme

Savaşlar

Trafik kazaları

Cinsel ya da fiziksel saldırıya uğrama

Yaşamı tehdit eden bir hastalık


Travmatik Olayın Ayırt Edici

Özellikleri nelerdir ?

Önceden tahmin edilemezlik

Kontrol edilemezlik

Olacaklara kendini hazırlayamamak

Olanları etkileyememek; kontrol edememek

Zarar görebilirliğimizin farkına varmak

Her türlü şeyin her an olabileceği bilinci

Yaşam ve dünya ile ilgili beklentilerimizin sarsılması

İyimserlik yanlılığı

‘Bana olmaz’

‘Burada olmaz’


Travmatik Yaşam Olayları ne sıklıkla

yaşanıyor ?

Dünyanın Dünyanın değişik ülkelerinde

yaşayan yetişkinler travmatik yaşam

olaylarını oldukça yaygın bir biçimde

yaşamaktadırlar ( (Dohrenwend, Dohrenwend, 2006 ) ). .

Dünyanın çok farklı ülkelerinde , yaşam boyu

en az bir travmatik yaşantısı olanlar % 55 ile

% 90 arasında bulunmuştur

(Frans ve arkadaşları, 2005; Breslau ve ark., 1998, Flett ve ark.,2004; Norris ve

ark., 2003).


Travmatik Olay Türleri

Yeni Zelanda’da yetişkinlerde en yaygn yaygn yaygn yaygn travmatik olayn olayn olayn olayn

yakn yakn yakn yakn bir arkadaşn arkadaşn arkadaşn arkadaşn ya da bir akrabann akrabann akrabann akrabann beklenmedik

ölümü olduğu bulunmuştur (Flett ve arkadaşlarnn

arkadaşlarnn

arkadaşlarnn

arkadaşlarnn

(2004).

Güney Afrika örnekleminde ise

yakn yakn yakn yakn bir kişinin kayb kayb kayb kayb (%43),

travmatik bir olaya tank tank tank tank olma (%28),

suç mağduru olmak (%25),

eş şiddetine maruz kalmak (%24) en sklkla sklkla sklkla sklkla yaşanlan yaşanlan yaşanlan yaşanlan

olaylardr olaylardr olaylardr olaylardr (Williams ve arkadaşlar, arkadaşlar, arkadaşlar, arkadaşlar, 2007)


Genel olarak tecavüz, partner şiddeti gibi insan

kaynakl kaynakl kaynakl kaynakl kastl kastl kastl kastl travmatik yaşam olaylarnn olaylarnn olaylarnn olaylarnn TSSB

ile ilişkisi, kastl kastl kastl kastl olamayan yaşam olaylarna olaylarna olaylarna olaylarna göre

(doğal afetler, motorlu araç kazalar) kazalar) kazalar) kazalar) daha

yüksek olduğu bulunmuştur (Stein ve ark.,

2002).

Ancak demografik ve kişilik özelliklerinin,

travmatik olayn olayn olayn olayn kişi tarafndan tarafndan tarafndan tarafndan nasl nasl nasl nasl

alglandğnn alglandğnn alglandğnn alglandğnn ve olay srasnda srasnda srasnda srasnda verilen tepkilerin

ve alglanan alglanan alglanan alglanan tehdidin ve olay sonras sonras sonras sonras etmenlerin

de önemli olduğu bulunmuştur


Kimler daha çok travmatik olay

yaşyor yaşyor yaşyor yaşyor ?

Şehirlerde yaşayanlarn, yaşayanlarn, yaşayanlarn, yaşayanlarn, krsal krsal krsal krsal bölgede yaşayanlara

oranla suç mağduru olma gibi travmatik yaşantlara yaşantlara yaşantlara yaşantlara daha

fazla maruz kalma riski bulunduğu saptanmştr saptanmştr saptanmştr saptanmştr (Williams

ve ark., 2007).

Çeşitli kültürlerde yaplan yaplan yaplan yaplan çalşmalarda çalşmalarda çalşmalarda çalşmalarda erkeklerin

kadnlara kadnlara kadnlara kadnlara göre daha fazla sayda sayda sayda sayda travmatik olayla

karşlaştklar karşlaştklar karşlaştklar karşlaştklar saptanmştr saptanmştr saptanmştr saptanmştr (Breslau, ve ark., 1997;

Williams ve ark., 2007).

Gençlerin, gelir durumu düşük olanların ve düşük

eğitimlilerin travmatik yaşantılarla daha yaygın olarak

karşılaştığı gösterilmiştir (Frans ve ark., 2005)


TRAVMA SONRASI GELİŞİM


Travma Sonrası Gelişim Nedir ?



Potansiyel travmatik olayların

sadece olumsuz psikolojik

etkileri üzerinde durmak yerine,

travma sonrası gelişim olarak

tanımlanan olumlu bir dönüşüm

ile ilgili çalışılmaya başlanmıştır.

(Calhoun & Tedeschi,1998; Morris,Shakespeare

Morris,Shakespeare­ ­

Finch, Rieck, & Newbery, 2005; Tedeschi, 1999;

Tedeschi & Calhoun, 1996)

Travmatik bir olayla mücadele

çabalar sonucunda ortaya çıkan

olumlu (bilişsel, duygusal,

davranışsal) dönü üm. üm .


TRAVMA SONRASI GELİŞİM

Travma sonrası gelişimin en çok

yaşandığı beş alanın:

ruhsal değişim/güçlenme,

yeni olasılıklar,

kişilerarası ilişkiler,

hayatın kıymetinin daha iyi anlaşılması ve

kişisel güç olduğu gösterilmiştir.

yeni olasılıklar,

kişilerarası ilişkiler,

Gelişimin en çok ya am n k ymetini anlamak anlamak, ,

en az ise ruhsal de i im/güçlenme

alanında olduğu bulunmuştur (Morris ve ark., 2005).

Gelişimin en çok


Travma Sonrası Gelişim (TSG)

Travmatik Olay

(Psikolojik sismik olay)

Varsayımlar:

Zarar görebilirlik;

Anlam ve amaçlar;

Öz saygı­güven

Tedeschi, Park & Calhoun

TSG Süreç ve Sonuç

Bilişsel

İşlemleme

(Yeniden

yapılandırma)

Sıkıntı /

Stres

TSG

(bilişsel,

duygusal,

davranışsal)

”strese bağlı

gelişim”


Travma olaylarının

türü ve iddeti iddeti, ,

sosyal destek,

ki inin

travma sonrası

iyimserlik, güçlülük

gelişme ile

gibi kişilik özellikleri anlamlı bir biçimde ilişkili

bulunan bazı değişkenlerdir

(Ickovics ve ark., 2006; Morris ve ark., 2005;

Affleck ve Tennen, 1996; Schaefer ve Moos,1992)

S Sevilen evilen bir bir kişinin beklenmedik ölümü ya da fiziksel tehdidin en

fazla, kişilerarası sorunların ise en az TSG nin olduğu olaylar olduğu

gösterilmiştir (Ickovics ve ark., 2006).

Gelişimin en çok yaşamn yaşamn yaşamn yaşamn kymetini kymetini kymetini kymetini anlamak, en az ise

ruhsal büyüme alannda alannda alannda alannda olduğu bulunmuştur (Morris ve

ark., 2005).


Prati ve Pietrantoni (2009), PTG ile ilgili 103

araştrmay araştrmay araştrmay araştrmay kapsayan meta meta­ ­analiz analiz

çalşmalarnda

çalşmalarnda

cinsiyetin ana etkisinin anlaml anlaml anlaml anlaml olmadğn, olmadğn, olmadğn, olmadğn,

ancak dini yollara başvurarak başa

çkmann çkmann çkmann çkmann kadnlar kadnlar kadnlar kadnlar ve yaşllar yaşllar yaşllar yaşllar için daha

fazla travma sonras sonras sonras sonras gelişime yol açtğn açtğn açtğn açtğn

bulmuşlardr.

bulmuşlardr.


Yetişkinlerde

Travmatik Yaşam Olaylarının Yaygınlığı,

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

ve

Travma Sonrası Gelişim’in

Değerlendirilmesi

2008­ ­2009

Karanc , A. N., Aker, T., I kl , S., Ba bu , B.

B., Önen, P., zmit, E., Yavuz, H.


Amaç

18 yaş üstü yetişkinlerin yaşam boyu maruz kaldıkları

travmatik olayların türleri ve yaygınlığı ile ilgili bilgi

toplamak,

Travma Sonrası Stres Bozukluğu’nun yaygınlığını

değerlendirmek,

TSSB ile olay türü, sosyo sosyo­ ­demografik demografik ve kişilik özellikleri

arasındaki ilişkileri incelemektir.

Travmatik yaşantısı olan bireylerde;

Travma Sonrası Gelişim” düzeylerini incelemek

TSGi yordamada cinsiyet ve diğer sosyo sosyo­ ­demografik demografik

değişkenlerin, kişilik özelliklerinin ve travma sonrası belirti

şiddeti’nin güçlerini değerlendirmek


Araştırmanın verileri Ankara, Erzincan ve Kocaeli olmak

üzere toplam üç ilden toplanmıştır.

Araştırmanın verileri

Erzincan ve Kocaeli

Türkiye’nin önemli deprem sistemlerinden olan

Kuzey Anadolu Fay Hatt (KAF) üzerinde bulunmaktadır.

Her iki il, tarih boyunca önemli depremlerin yıkıcı etkilerini

yaşamıştır.

Erzincan bu sistemin doğusunda yer alan ve

1939’da tarihin en önemli depremlerinden birini yaşamış,

1992 yılındaki depremden de yaygın olarak etkilenmiştir.

Erzincan


Kocaeli KAF sisteminin batısında yer alan

ve 1999 Depreminin de merkez üssü olan önemli

bir endüstri kentidir.

Kocaeli

Ankara ise Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın

dışında kalan Türkiye’nin önemli metropollerinden

birisidir ve başkentimizdir.

Ankara

Her üç il araştırma alanında geniş bir yelpazede

veri sunabilme potansiyeli nedeniyle tercih

edilmiştir.


Örneklem

TÜİK’in iki aşamalı tabakalı sistematik küme örneklemesi

yöntemi kullanarak saptadığı hanelerde ulaşılan 18 yaş

üzeri 1253 kişiden oluşan örneklem üzerinde çalışma

yürütülmüştür.

Hanelerde Kish yöntemi ile belirlenen yetişkin aile

üyesi ile görüşme yapılmış, görüşme yapılacak kişi

evde bulunamamışsa, haneye en fazla 3 ek ziyaret

yapılmıştır.

Tüm katılımcılar araştırmaya katılmayı gönüllü olarak

kabul etmişlerdir.


ANKARA

% 60.43

(N = 423)

Örneklem

İllere göre

araştırmaya

katılmayı

kabul etme

oranları

KOCAELİ

% 77.17

(N = 463)

ERZİNCAN

%73.40

(N = 367)

Katılımcıların :

yaş ortalaması 40.87 (ss=15.59) ve yaş aralığı 18 18­ ­90’dır. 90’dır.


Örneklem

Bütün illeri kapsayan tüm örneklem 1253 kişiden

oluşmaktadır

oluşmaktadır. .

Erkek

N = 447

% 36.67

N = 806

% 64.33

Kadın

Kadın

Erkek


Veri Toplama Araçları

Demografik bilgi formu

Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği

Foa, Cashman, Jaycox, ve Perry (1997)

Işıklı (2006)

4 Bölüm:

1. Yaşanan Travmatik Olaylar

2. En fazla etkileyen Olay ve Olay şiddeti alt ölçeği

3. Travma Sonrası Stres Belirtileri (0 (0­ ­3; 3; 17soru)

Yeniden yaşama

Kaçınma/Duygusal küntlük

Aşırı uyarılmışlık

4. Olay etkisi ölçeği


Travma Sonrası Gelişim Ölçeği (TSGÖ)

Tedeschi ve Calhoun (1996)

Dirik ve Karancı (2008)

21 madde, 0 0­ ­5 5

Örn: * Hayatıma yeni bir yön verdim ;

* Manevi konuları daha iyi anladım;

* Hayatımın kıymetini anladım;

* Kendimi diğer insanlara daha yakın

hissetmeye başladım


Temel Kişilik Özellikleri Ölçeği

Gençöz ve Öncül (2008)

45 madde

6 Faktör:

Dışadönüklük;

Sorumluluk ;

Geçimlilik/uyumluluk ;

Duygusal tutarsızlık ;

Gelişime açıklık/akıl ;

Olumsuz değerlik

Kısa Semptom Envanteri (KSE)

Derogatis (1992)

Şahin ve Durak (1994)

53 madde; beşli ölçek


Yaşam boyu

Bulgular Bulgular­ ­Travmatik Travmatik Yaşantı

Yaşam boyu en az bir travmatik ya ant s

olan bireylerin oranı % 84.2 dir (n = 1055)

Kadn Kadn Kadn Kadn örneklem içerisinde TO yaşama

yaygnlğ yaygnlğ % 83.7, erkek örneklem içerisinde

ise % 85’dir 85’dir. .

TO yaşama yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ açsndan açsndan açsndan açsndan kadnlar kadnlar kadnlar kadnlar ile

erkekler arasnda arasnda arasnda arasnda gözlenen fark anlaml anlaml anlaml anlaml


Ruhsal Travmatik Olay yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ

DSM DSM­ ­IV, IV, Kriter A’ya (olayın özelliği ve korku,

dehşet, çaresizlik) göre ruhsal travmatik

ya ant s (RTO) olan bireylerin oranı ise %

44.9 44.9’dur ’dur (n = 563).

Ruhsal Travmatik olay :

Kadn Kadn Kadn Kadn örneklem içerisinde yaygnl yaygnl yaygnl yaygnlk k %44.3,

erkekler için ise %46.1’dir.

RTO yaşama yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ yaygnlğ açsndan açsndan açsndan açsndan kadnlar kadnlar kadnlar kadnlar ile

erkekler arasnda arasnda arasnda arasnda gözlenen fark anlaml anlaml anlaml anlaml değildir


Travmatik Olay ve En Çok Etkileyen Olay Türü (F (%))


60%

50%

40%

30%

20%

10%

0%

25,6%

Ciddi kaza

57,0%

Doğal afet

Tüm Örneklemde bir/ birden fazla yaşanılan

Travmatik Olay türü

6,6%

Tanıdık trf.

fiziksel saldırı

4,5%

Tanımadık trf.

fiziksel saldırı

0,7% 1,0%

Tanıdık trf.

cinsel saldırı

Tanımadık trf.

cinsel saldırı

4,3%

Askeri

çarpışma/savaş

1,5% 3,1% 1,0%

18 yaşından

küçük iken

5/daha büyük

Hapsedilme

İşkence

11,8%

Hayatı tehdit

eden hastalık

52,5%

Sevilen birinin

beklenmedik

ölümü

10,6%

Diğer travmatik

olay


45%

40%

35%

30%

25%

20%

15%

10%

5%

0%

11,0%

Ciddi kaza

28,1%

Doğal afet

Tüm Örneklemde

En fazla etkilenilen Travmatik Olay türü

2,5%

Tanıdık trf.

fiziksel saldırı

1,0%

Tanımadık trf.

fiziksel saldırı

0,3%

Tanıdık trf.

cinsel saldırı

0,5%

Tanımadık trf.

cinsel saldırı

1,5%

Askeri

çarpışma/savaş

0,4%

18 yaşından

küçük iken

5/daha büyük

0,7%

Hapsedilme

0,1%

İşkence

5,2%

Hayatı tehdit

eden hastalık

40,6%

Sevilen birinin

beklenmedik

ölümü

8,0%

Diğer travmatik

olay


120%

100%

80%

60%

40%

20%

0%

75,70% 77,20%

Ciddi kaza

Doğal afet

70,80%

Tanıdık trf.

fiziksel saldırı

En fazla Etkileyen Olay Türü

Ruhsal Travmatik Olay (RTO) olması

60%

Tanımadık trf.

fiziksel saldırı

100%

Tanıdık trf.

cinsel saldırı

60%

Tanımadık trf.

cinsel saldırı

25%

100%

80% 76%

71,40%

Askeri

çarpışma/savaş

18 yaşından

küçük iken

5/daha büyük

Hapsedilme

İşkence

Hayatı tehdit

eden hastalık

37,90%

Sevilen birinin

beklenmedik

ölümü

47,40%

Diğer travmatik

olay


80%

70%

60%

50%

40%

30%

20%

10%

0%

14,8%

Ciddi kaza

13,3%

Doğal afet

35,3%

Tanıdık trf.

fiziksel saldırı

33,3%

Tanımadık trf.

fiziksel saldırı

66,7%

Tanıdık trf.

cinsel saldırı

TSSB Tanısı

33,3%

Tanımadık trf.

cinsel saldırı

58,3%

Askeri

çarpışma/savaş

0,0%

18 yaşından

küçük iken

5/daha büyük

20,0%

Hapsedilme

0,0%

İşkence

26,3%

Hayatı tehdit

eden hastalık

30,2% 27,0%

Sevilen birinin

beklenmedik

ölümü

Diğer travmatik

olay


Travma Sonras Sonras Sonras Sonras Gelişim

: Alt Alanlar

Faktör Analizi (Açıklayıcı faktör analizi, Varimax döndürme yöntemi;

Açıklanan varyans: %52)

Yeni Olanaklarn

Olanaklarn

Alglanmas

Alglanmas

Manevi Değişim

Kişiler aras aras

İlişkiler

Bireysel Güçlülük

Yaşamn Yaşamn Kymetini Kymetini

Anlama

Örnek Madde Alfa

Hayatma Hayatma Hayatma Hayatma yeni bir yön

verdim

.81 39.44

Manevi konular konular konular konular daha iyi

anladm anladm

.76 4.99

Kendimi diğer insanlara

daha yakn yakn yakn yakn hissetmeye

başladm başladm

Düşündüğümden daha

güçlü olduğumu anladm anladm anladm anladm

Açklanan Açklanan

Varyans (%)

.79 3.65

.79 2.38

Yaşadğm Yaşadğm Yaşadğm Yaşadğm her günün

değerini anladm anladm

.83 2.09


Travma Sonrası Gelişim

Yeni olanakların algılanması

Manevi değişim

Kişilerarası ilişkiler

Bireysel güçlülük

Yaşamın kıymetini anlama

TSG toplam puan

Tanı alan

1.93 (1.39) a

3.03 (1.29) a

Ruhsal Travmatik

yaşantısı olan tanı

almayan

1.44 (1.30) b

2.54 (1.43) b

2.08 (1.28) 1.90 (1.33)

2.82 (1.39) a

2.49 (1.69) a

50.8 (22.6) a

2.41 (1.42) b

2.62 (1.58) b

44.01 (24.02) b


Hiyerarşik Regresyon Analizi

Adım Değişken tipi

1 Kontrol:

Sosyodemografik

2 Kişilik

3 Travmatik olay

Değişkenler

Yaş; eğitim; gelir; cinsiyet; medeni

durum; hanedeki kişi sayısı; ruhsal

rahatsızlık

Dışadönüklük; geçimlilik; sorumluluk;

duygusal tutarsızlık; gelişime açıklık;

olumsuz değerlik

Türü (4: Kaza; insan kaynaklı; doğal

afetler; ölüm); yaşantı zamanı; olay

yaşama sayısı; etkisi; engellenme;

stres belirti şiddeti


* p < .05, ** p < .01, *** p < .001

‘‘Travma ‘‘Travma ‘‘Travma ‘‘Travma Sonras Sonras Sonras Sonras Gelişim’’ Gelişim’’ Gelişim’’ Gelişim’’

Ad m DE KENLER Model R 2 β β (set (set içi içi) ) t (set (set içi içi) )

1. Kontrol Kontrol Değişkenleri

Değişkenleri

E Eğitim ğitim (y (yıl ıl) )

Yaş

Gelir

Hanede yaşayan kişi sayısı

Evli/birlikte yaşama

Evli olmama

Ruhsal rahatsızlık

Cinsiyet ( (K K=1, =1, E E=2) =2)

2. Kişilik Kişilik Özellikleri Özellikleri

Geçimlilik

Gelişime Açıklık

Sorumluluk

3. Tr Travmatik avmatik olay olay ve ve etkisi etkisi

Stres belirti şiddeti

Olay etkisi

Kaza Kaza­ ­diğer diğer olay türlerine karşı

.04

­ ­.069 .069 ­ ­1.51 1.51 ­ ­1.77 1.77

t t ( (son son

basamak basamak) )

­ ­.158 .158 ­ ­3.12** 3.12** ­ ­3.33*** 3.33***

­ ­.080 .080 2.06* 3.07**

.030 0.75 0.31

­ ­.020 .020 0.39 ­ ­0.27 0.27

­ ­.018 .018 ­ ­0.32 0.32 ­ ­1.35 1.35

­ ­.041 .041 ­ ­1.12 1.12 0.31

­ ­.034 .034 ­ ­0.86 0.86 ­ ­0.16 0.16

.10 .256 7.23*** 3.62***

.12 .133 3.43*** 2.96**

.12 .097 2.29* 2.57**

.15 .185 4.97*** 3.94***

.17 .128 3.69*** 4.23***

.18 ­ ­.104 .104 ­ ­2.95** 2.95** ­ ­2.95** 2.95**


Tartşma Tartşma Tartşma Tartşma

Travmatik yaşam olaylar olaylar olaylar olaylar oldukça yaygn yaygn yaygn yaygn olarak

yaşanmaktadr yaşanmaktadr (%84.2).

En yaygn yaygn yaygn yaygn yaşanlan yaşanlan yaşanlan yaşanlan olaylar doğal afetler, sevilen birinin

beklenmedik ölümü ve kazalar

Ruhsal travmatik olaylar ise göreceli daha düşüktür (%

44.9)

RTO olanlar ve TSSB ile ilişkili olanlar ise cinsel ve fiziki

saldr, saldr, işkence

Doğal afetler sonras sonras sonras sonras ülkemizde psikososyal destek

yaygnlaşmakta, yaygnlaşmakta, yaygnlaşmakta, yaygnlaşmakta, ancak daha örseleyici olaylar için

önleyici ve destek örgütlenmelerinin geliştirilmesi


Travmatik yaşantlarla yaşantlarla yaşantlarla yaşantlarla başa çkma çkma çkma çkma sonucu olumlu

dönüşümler (PTG)

PTG , ne kadar çok stres belirtisi olursa o kadar yüksek

Destek çalşmalarnda çalşmalarnda çalşmalarnda çalşmalarnda fark etmek ve fark ettirmek önemli

Kişilik özellikleri PTG yi hzlandrabiliyor, hzlandrabiliyor, hzlandrabiliyor, hzlandrabiliyor, gelişime açklk, açklk, açklk, açklk,

geçimlilik, sorumluluk, olay olay olay olay kabul edebilme, sosyal

desteğe ulaşm ulaşm ulaşm ulaşm ve başa çkabilmeyi çkabilmeyi çkabilmeyi çkabilmeyi yanstan yanstan yanstan yanstan özellikler

Ruh sağlğ sağlğ sağlğ sağlğ hizmetlerinin yaygnlaştrlmasnda yaygnlaştrlmasnda yaygnlaştrlmasnda yaygnlaştrlmasnda olay türleri

ve etkileri göz önünde tutulmaldr

tutulmaldr

tutulmaldr

tutulmaldr


Sorularınız ? Katkılarınız ?

TEŞEKKÜRLER

e e­ ­posta: posta: karanci@metu.edu.tr

More magazines by this user
Similar magazines