Türkiye'de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması 2008

hips.hacettepe.edu.tr

Türkiye'de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması 2008

T.C.

BAÞBAKANLIK

Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü

Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Türkiye’de

Kadýna Yönelik

Aile Ýçi Þiddet

T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü

Ziya Gökalp Cad. No: 40 Kýzýlay Ankara

Tel: 0312 430 45 77 Faks: 0312 430 76 70

www.ksgm.gov.tr www.aileicisiddet.net

Hacettepe Üniversitesi

Nüfus Etütleri Enstitüsü


TÜRKÝYE’DE

KADINA YÖNELÝK

AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET

Ankara, 2009

Hacettepe Üniversitesi

Nüfus Etütleri Enstitüsü


ARAÞTIRMA EKÝBÝ

Kilit Uzmanlar:

Dr. Henrica A. F. M. (Henriette) Jansen

Prof. Dr. Sunday Üner

Doç. Dr. Filiz Kardam

Uzmanlar:

Prof. Dr. Sabahat Tezcan

Doç. Dr. Banu Akadlý Ergöçmen

Yrd. Doç. Dr. A. Sinan Türkyýlmaz

Dr. Ýlknur Yüksel

Doç. Dr. Ýsmet Koç

Dr. Elif Yiðit

Dr. Yadigar Coþkun


ÝÇÝNDEKÝLER ........................................................................................................................... 3

TABLOLAR .............................................................................................................................. 6

ÞEKÝLLER ................................................................................................................................. 8

KISALTMALAR......................................................................................................................... 9

ÖNSÖZ.................................................................................................................................. 11

SUNUÞ.................................................................................................................................. 13

TÜRKÝYE 12 BÖLGE HARÝTASI: 12 Bölge ve Bölgelerin Kapsadýðý Ýller...................................15

GÝRÝÞ

Bölüm 1. GÝRÝÞ

Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Sunday ÜNER, Elif KURTULUÞ YÝÐÝT ..........................................19

Araþtýrmanýn arka planý .......................................................................................................19

Türkiye'de kadýna yönelik þiddetle ilgili hukuki altyapý ve kurumsallaþma...........................21

Araþtýrmanýn amacý .............................................................................................................23

YÖNTEM

Bölüm 2. YÖNTEM

Ahmet Sinan TÜRKYILMAZ, Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Ýlknur YÜKSEL,

Yadigar COÞKUN, Tuðba ADALI .............................................................................................27

Niceliksel araþtýrma .............................................................................................................27

Araþtýrmanýn örneklemi .......................................................................................................27

Örneklem büyüklüðü ve daðýlýmý..........................................................................................28

Örneklem seçimi ..................................................................................................................28

Araþtýrmanýn sorukaðýdý .......................................................................................................29

Veri toplama faaliyetleri ......................................................................................................30

Niteliksel araþtýrma .............................................................................................................32

Derinlemesine ve yarý-yapýlandýrýlmýþ görüþmeler...............................................................32

Odak grup görüþmeleri .......................................................................................................33

Cevaplayýcýlarýn ve araþtýrma ekibinin güvenliði ile araþtýrma etiði......................................33

Tanýmlar ............................................................................................................................... 35

KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET: SAYILAR VE ÖRÜNTÜLER

Bölüm 3. HANEHALKI NÜFUSUNUN VE CEVAPLAYICILARIN ÖZELLÝKLERÝ

Ýsmet KOÇ, Ahmet Sinan TÜRKYILMAZ, Mehmet Ali ERYURT...............................................39

Hanehalký nüfusu ve hanehalký kompozisyonu ....................................................................39

Cevaplayýcýlarýn temel özellikleri..........................................................................................43

3


Bölüm 4. KADINA YÖNELÝK ÞÝDDETÝN YAYGINLIÐI

Henrica A. F. M. JANSEN, Ýlknur YÜKSEL, Pelin ÇAÐATAY......................................................45

Eþ veya birlikte olunan kiþi tarafýndan kadýna yönelik þiddet ...............................................45

Fiziksel ve cinsel þiddet .......................................................................................................46

Fiziksel þiddet içeren davranýþlar .........................................................................................48

Cinsel þiddet içeren davranýþlar ...........................................................................................50

Fiziksel ve cinsel þiddetin bir arada yaþanmasý ....................................................................51

Medeni duruma göre fiziksel ve cinsel þiddet .....................................................................52

Duygusal þiddet/istismar......................................................................................................52

Eðitim durumuna göre fiziksel, cinsel þiddet ve duygusal istismar.......................................53

Kadýnlarý kontrol etmeye yönelik davranýþlar ......................................................................56

Ekonomik þiddet/istismar ....................................................................................................56

Kadýnýn kendi ailesinde þiddet .............................................................................................58

Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý .........................................58

Fiziksel ve cinsel þiddete iliþkin tutumlar ve yaþanan þiddet................................................62

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakilerden kadýna yönelik þiddet................................63

15 yaþýndan sonra fiziksel þiddet .........................................................................................63

15 yaþýndan sonra cinsel þiddet ...........................................................................................64

15 yaþýndan önce cinsel istismar .........................................................................................65

Bölüm 5. KADINA YÖNELÝK ÞÝDDET VE SAÐLIK SONUÇLARI

Sabahat TEZCAN, Sutay YAVUZ, Hande TUNÇKANAT ...........................................................71

Þiddet sonucu yaralanma ....................................................................................................71

Gebelikte fiziksel þiddet .......................................................................................................75

Fiziksel veya cinsel þiddet ve genel saðlýk ............................................................................77

Fiziksel veya cinsel þiddet ve ruh saðlýðý...............................................................................78

Þiddetin çocuklar üzerinde etkisi..........................................................................................81

Bölüm 6. KADINLARIN AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELESÝ

Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Sunday ÜNER, Ayþe ABBASOÐLU, Ceren GÖKÇEN.....................83

Kadýnlar açýsýndan þiddetin nedenleri ..................................................................................83

Þiddetle mücadelede kadýnlarýn kullandýklarý strateji ve hizmetler......................................86

Yaþanan þiddetin yakýn çevre ile paylaþýlmasý ......................................................................86

Þiddet nedeniyle kurum/kuruluþlara baþvuru ......................................................................89

Fiziksel olarak karþýlýk verme................................................................................................93

Þiddet nedeniyle evi terk etme ............................................................................................95

Kadýnlarýn þiddete tepkileri .................................................................................................98

4


KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET: SAYILARIN ARDINDAKÝ ANLATILAR

Bölüm 7. Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Filiz KARDAM, Ýlknur YÜKSEL..............................................................................................103

Evlilik ve eþler arasý iliþkiler ................................................................................................104

Þiddet nasýl ve neden yaþanýyor? .......................................................................................106

Þiddet biçimleri ..................................................................................................................110

Kadýnlara ve erkeklere göre þiddet neden yaþanýyor?........................................................124

Þiddetin uzun bir süreç olarak yaþanmasýný etkileyen faktörler .........................................133

Þiddetin kadýnlar, erkekler ve çocuklar üzerindeki etkileri .................................................139

Kadýnlarýn þiddete tepkileri ................................................................................................144

Þiddet uygulayan erkekler deðiþir mi?................................................................................154

Þiddete karþý kadýnlar neler yapabilir?/ neler yapýlmalý? ...................................................159

Þiddete karþý mücadelede sorun alanlarý ve çözüm önerileri ............................................165

SONUÇ VE ÖNERÝLER

Bölüm 8. SONUÇLARA GENEL BAKIÞ

Sunday ÜNER , Ýlknur YÜKSEL, Ýsmet KOÇ,

Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Ahmet Sinan TÜRKYILMAZ ......................................................185

Bölüm 9. ÖÐRENÝLENLER VE ÖNERÝLER

Henrica A. F. M. JANSEN, Sunday ÜNER, Filiz KARDAM.....................................................191

Politika önerileri.................................................................................................................191

Araþtýrma önerileri .............................................................................................................194

KAYNAKLAR ........................................................................................................................ 197

EKLER ................................................................................................................................. 199

EK 1 Araþtýrma Ekibi ...........................................................................................................200

EK 2 Araþtýrma Personeli ....................................................................................................202

EK 3 Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý, Örnekleme Çýkan Ýller.............204

EK 4 Örnekleme Kapsamý ve Örneklem Aðýrlýklarý..............................................................205

Ek 5 Refah Endeksinin Oluþturulmasý .................................................................................210

EK 6 Bölümlerin Ek Tablolarý...............................................................................................211

EK 7 Sorukaðýtlarý ...............................................................................................................242

5


TABLOLAR

Tablo 2.1 Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý,

Örneklem Daðýlýmý-Bölgeler .................................................................................29

Tablo 2.2 Cevaplama oranlarý...............................................................................................32

Tablo 3.1 Araþtýrma Nüfusunun Yaþ Daðýlýmý........................................................................40

Tablo 3.2 Hanehalký nüfusunun eðitim düzeyi .....................................................................41

Tablo 3.3 Hanehalký kompozisyonu......................................................................................42

Tablo 3.4 Hanehalký sayýsý ve hanehalký nüfusu ...................................................................42

Tablo 3.5 Cevaplayýcýlarýn temel özellikleri-1 .......................................................................43

Tablo 3.6 Cevaplayýcýlarýn temel özellikleri-2 .......................................................................44

Tablo 4.1 Fiziksel veya cinsel þiddet yaygýnlýðý......................................................................47

Tablo 4.2 Cinsel þiddet içeren davranýþlar ............................................................................50

Tablo 4.3 Kadýnlarýn hayatýný kontrol etmeye yönelik davranýþlar........................................57

Tablo 4.4 Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý-1.......................60

Tablo 4.5 Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý-2.......................61

Tablo 4.6 15 yaþýndan sonra fiziksel ve cinsel þiddet............................................................66

Tablo 4.7 15 yaþýndan önce cinsel istismar ..........................................................................67

Tablo 5.1 Þiddet sonucu yaralanma .....................................................................................72

Tablo 5.2 Þiddet sonucu yaralanma sayýsý ............................................................................73

Tablo 5.3 Gebelikte fiziksel þiddet........................................................................................76

Tablo 5.4 Fiziksel veya cinsel þiddet ve son 4 hafta içinde

yaþanan bazý ruhsal sorunlar ................................................................................79

Tablo 6.1 Yaþanan fiziksel þiddetin kadýnlara göre nedenleri-1 ............................................84

Tablo 6.2 Yaþanan fiziksel þiddetin kadýnlara göre nedenleri-2 ............................................85

Tablo 6.3 Yaþanan þiddetin paylaþýlmasý...............................................................................86

Tablo 6.4 Yaþanan þiddet nedeniyle yakýn çevreden yardým etmek isteyenler.....................88

Tablo 6.5 Yaþanan þiddet sonucu kurumlara/kiþilere baþvurma ve

baþvurmamanýn en yaygýn nedenleri ...................................................................92

Tablo 6.6 Yaþanan fiziksel þiddete karþý kendini korumak amacýyla

fiziksel olarak karþýlýk vermek ...............................................................................94

Tablo 6.7 Yaþanan þiddet sonucu en yaygýn evi terk etme nedenleri ...................................96

Tablo 6.8 Yaþanan þiddet sonucu evi terk ettikten sonra

en yaygýn eve geri dönme nedenleri ....................................................................97

Tablo 6.9 Yaþanan þiddet sonucu en yaygýn evi terk etmeme nedenleri..............................98

6


Ek 3 Tablo 1 Örnekleme çýkan iller .....................................................................................204

Ek 4 Tablo 1 Cevaplama kategorileri ve oranlarý,

bölge ve yerleþim yerine göre, Türkiye 2008..................................................206

Ek 4 Tablo 2 Kalibrasyon öncesi tabaka düzeyinde Hanehalký ve Kadýn aðýrlýklarý..............209

EK Tablo 4.1 Fiziksel þiddet davranýþlarý ve sýklýðý...............................................................211

EK Tablo 4.2 Þiddet biçimlerinin sýklýðý ...............................................................................213

EK Tablo 4.3 Medeni duruma göre fiziksel veya cinsel þiddet yaygýnlýðý.............................214

EK Tablo 4.4 Duygusal þiddet/istismar içeren davranýþlar ..................................................215

EK Tablo 4.5 Ekonomik þiddet/istismar içeren davranýþlar.................................................216

EK Tablo 4.6 Kadýnlarýn annelerinin fiziksel þiddet yaþama deneyimleri ............................217

EK Tablo 4.7 15 yaþýndan sonra fiziksel þiddet uygulayanlar ..............................................218

EK Tablo 4.8 15 yaþýndan sonra cinsel þiddet uygulayanlar................................................219

EK Tablo 4.9 15 yaþýndan önce cinsel istismar uygulayanlar ..............................................220

EK Tablo 5.1 Yaralanma biçimleri .......................................................................................221

EK Tablo 5.2 Fiziksel veya cinsel þiddet ve genel ve son 4 hafta içindeki saðlýk durumu ....222

EK Tablo 5.3 Fiziksel veya cinsel þiddet ve hayata son verme düþüncesi............................223

EK Tablo 5.4 Þiddetin çocuklar üzerinde etkisi ...................................................................224

EK Tablo 6.1 Yaþanan þiddet sonucu resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna

baþvurma ......................................................................................................226

EK Tablo 6.2 Yaþanan þiddet sonucu resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna baþvuran

kadýnlarýn aldýklarý hizmetten memnuniyeti ..................................................227

EK Tablo 6.3 Yaþanan þiddet sonucu kurumlara/kiþilere baþvurma nedenleri ...................228

EK Tablo 6.4 Yaþanan þiddet sonucu kurumlara/kiþilere baþvurmama nedenleri ..............229

EK Tablo 6.5 Yaþanan fiziksel þiddete karþý kendini korumak amacýyla fiziksel olarak karþýlýk

vermenin þiddete etkisi .................................................................................230

EK Tablo 6.6 Yaþanan þiddet sonucu evi terk ettiklerinde kadýnlarýn ilk gittikleri yer ........231

EK Tablo 6.7 Yaþanan þiddet sonucu evi terk etme nedenleri ...........................................232

EK Tablo 6.8 Yaþanan þiddet sonucu evi terk ettikten sonra geri dönme nedenleri ..........233

EK Tablo 6.9 Yaþanan þiddet sonucu evi terk etmeme nedenleri ......................................234

EK Tablo 6.10 Kadýnlarýn bugün þiddet görseler uygulamayý düþündükleri

davranýþ biçimleri ........................................................................................235

7


ÞEKÝLLER

Þekil 3.1 Nüfus Piramidi .......................................................................................................39

Þekil 4.1 Fiziksel þiddetin derecesi .......................................................................................49

Þekil 4.2 Þiddet biçimlerinin yüzdesi ....................................................................................51

Þekil 4.3 Medeni duruma göre fiziksel þiddet yaygýnlýðý.......................................................53

Þekil 4.4 Eðitim durumuna göre fiziksel þiddet yaygýnlýðý.....................................................54

Þekil 4.5 Eðitim durumuna göre cinsel þiddet yaygýnlýðý.......................................................55

Þekil 4.6 Eðitim durumuna göre duygusal istismar yaygýnlýðý...............................................55

Þekil 4.7 Fiziksel þiddete iliþkin tutum ve yaþanan fiziksel þiddet.........................................62

Þekil 4.8 Fiziksel þiddete iliþkin tutum ve yaþanan cinsel þiddet...........................................63

Þekil 5.1 Yaralanma biçimleri ...............................................................................................75

Þekil 5.2 Þiddet ve genel saðlýk.............................................................................................77

Þekil 5.3 Þiddet ve son 4 hafta içindeki saðlýk ......................................................................78

Þekil 5.4 Fiziksel veya cinsel þiddet ve hayata son verme düþüncesi....................................80

Þekil 5.5 Fiziksel veya cinsel þiddet ve hayata son vermeyi deneme....................................80

Þekil 5.6 Þiddetin çocuklarýn üzerinde etkisi ........................................................................81

Þekil 6.1 Yaþanan þiddetin paylaþýlmasý................................................................................87

Þekil 6.2 Yaþanan þiddet sonucu resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna baþvurma ...90

Þekil 6.3 Yaþanan þiddeti paylaþma ile þiddet sonucu bir kurum/kuruluþa baþvurmanýn

karþýlaþtýrýlmasý (bölge ve yerleþim yerine göre)....................................................91

Þekil 6.4 Yaþanan þiddeti paylaþma ile þiddet sonucu bir kurum/kuruluþa baþvurmanýn

karþýlaþtýrýlmasý (temel özelliklere göre)................................................................91

Þekil 6.5 Þiddet sonucu evi terk etme (bölge ve yerleþim yerine göre)................................95

Þekil 6.6 Þiddet sonucu evi terk etme (temel özelliklere göre)............................................96

8


KISALTMALAR

KISALTMA

AB

ADNKS

BM

CEDAW

DEFF

DHS

DSÖ

EC

ECD

HÜNEE

KSGM

MFÝB

NUTS

PSU

SHÇEK

STK

TNSA

TÜÝK

UNICEF

UNFPA

AÇILIMI

Avrupa Birliði (Ýng. EU)

Adrese Dayalý Nüfus Kayýt Sistemi

Birleþmiþ Milletler (Ýng. UN)

Kadýnlara Karþý Her Tür Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi

Desen etkisi (örneklem büyüklüðünün belirlenmesi ile ilgili)

Nüfus ve Saðlýk Araþtýrmasý

Dünya Saðlýk Örgütü (Ýng. WHO)

Avrupa Komisyonu

Avrupa Komisyonu Delegasyonu

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (Ýng. HUIPS)

Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü

Merkezi Finans ve Ýhale Birimi (Ýng. CFCU)

Ýstatistiki Bölge Birimleri Sýnýflandýrmasý

Birincil Örnekleme Birimi

Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu

Sivil Toplum Kuruluþu

Türkiye Nüfus ve Saðlýk Araþtýrmasý

Türkiye Ýstatistik Kurumu (Ýng. TURKSTAT)

Birleþmiþ Milletler Çocuklara Yardým Fonu

Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonu

9


ÖNSÖZ

Kadýna yönelik aile içi þiddet kültürel, coðrafi, dini, toplumsal ve ekonomik sýnýr tanýmayan

bir insan haklarý ihlali olarak varlýðýný tüm dünyada sürdürmektedir. Önemli bir toplumsal

sorun olan kadýna yönelik aile içi þiddet kadýnlarýn yalnýzca fiziksel ve ruhsal saðlýðýný

etkilemekle kalmayýp; hukuki, sosyal, siyasal ve ekonomik statülerinin geliþmesini de

engellemektedir.

Ülkemizde de önemli bir sorun olan kadýna yönelik þiddetin önlenmesi ve maðdurlarýn

korunmasý amacýyla gerek uluslararasý taahhütlerimiz gerekse ulusal mevzuatýmýzdaki

düzenlemeler dikkate alýnarak her alanda yasal ve idari tedbirler alýnmýþ ve topyekûn bir

mücadele baþlatýlmýþtýr. Bu sorunla mücadele ederken ihtiyaç duyulan toplumsal zihniyet

dönüþümleri için ise büyük bir kararlýlýkla çeþitli kampanyalar, projeler ve çalýþmalar

yürütülmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde bu alanda ayrýntýlý bilgi ve veri saðlayan

araþtýrma sayýsýnýn oldukça az olmasý kadýna yönelik þiddetle mücadelede büyük bir engel

oluþturmuþtur.

Kadýna yönelik þiddetle daha etkin mücadele yürütmek, politikalar ve programlar

oluþturabilmek için ulusal düzeyde veri ihtiyacýný karþýlamak amacýyla Merkezi Finans ve

Ýhale Birimi'nin sözleþme makamý olduðu "Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Araþtýrmasý" Avrupa Birliði'nin mali desteðiyle Bakanlýðýma baðlý Kadýnýn Statüsü Genel

Müdürlüðü’nce yürütülmüþtür.

Türkiye genelinde kadýna yönelik aile içi þiddetin yaygýnlýðý ve türleri, nedenleri ve sonuçlarý

hakkýnda ayrýntýlý bilgi edinilmesini hedefleyen araþtýrma ICON Institut Public Sector

Gmbh, BNB Ltd. Þirketi ve Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü konsorsiyumu

tarafýndan gerçekleþtirilmiþtir.

Kadýna yönelik þiddet konusunda dünyada ve ülkemizde yürütülmüþ en kapsamlý araþtýrma

özelliðine sahip olan "Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý"nýn sonuçlarý

kadýna yönelik þiddetin ülkemizde çok önemli bir toplumsal sorun olarak varlýðýný

sürdürdüðünü ve sorun ile mücadelede kalýcý bir çözüme ulaþmak için tüm kurum ve

kiþilere büyük sorumluluk düþtüðünü bir kez daha ortaya koymaktadýr.

Araþtýrmanýn kadýna yönelik þiddetle mücadeleye ve bu konuda oluþturulacak politika

ve programlara önemli katký saðlayacaðýna olan inancýmla araþtýrmayý gerçekleþtiren tüm

taraflara teþekkür ediyorum.

Nimet ÇUBUKÇU

Devlet Bakaný

11


SUNUÞ

Kadýna yönelik aile içi þiddetin yaygýnlýðý-yoðunluðu ve türleri deðiþmekle beraber dünyanýn

her yerinde, tüm toplumlarda, toplumlarýn çeþitli katmanlarýnda varolmuþ ve varolmaya

devam eden, dünya kadýnlarýnýn yaþadýðý ortak bir sorundur. Dünyada, özellikle geliþmiþ

ülkelerde, 1960'lardan itibaren etkili hale gelmeye baþlayan kadýn hareketinin çabalarýyla

kadýna yönelik aile içi þiddet toplumlarýn gündemine girmeye baþlamýþ ve son 30 yýlda

da kadýna yönelik en önemli insan haklarý ihlallerinden birisi olarak kabul edilmiþtir.

Kadýnlar en güvenli olmalarý gereken yerde, yani evlerinde, en çok güvenmeleri gereken

kiþilerden, yani babalarý - erkek kardeþleri ve özellikle de hayatlarýný paylaþtýklarý eþlerinden

çeþitli þekillerde ve derecelerde þiddet görmektedirler. Kadýna yönelik aile içi þiddet,

kadýnlarý baskýlayan-baðýmlý hale getiren, özgüvenlerini yok eden, benlik saygýlarýný azaltan,

ailenin gelecek nesillerine olumsuz model oluþturan, özellikle kadýnlarýn ve çocuklarýnýn

beden ve ruh saðlýklarýný bozan, sosyal ve kültürel temelleri aðýr basan ciddi bir halksaðlýðý

sorunudur.

Türkiye'de kadýna yönelik aile içi þiddet konusu 1980'li yýllarýn sonunda etkin olmaya

baþlayan kadýn hareketinin çabalarýyla ülkemiz gündemine girmiþtir. 1990'lý yýllardan

itibaren de bu konuda kurumsallaþma baþlamýþtýr. Bu çerçevede Baþbakanlýða baðlý

Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü kurulmuþ, çeþitli üniversitelerde kadýn araþtýrma

merkezleri açýlmaya baþlanmýþ ve kadýnlara yönelik faaliyet gösteren sivil toplum

kuruluþlarýnýn sayýsý giderek artmýþtýr. Tüm bu kamu, akademik ve sivil toplum kuruluþlarýnýn

iþbirliði ile kadýna yönelik aile içi þiddet konusunun gündemde kalmasý saðlanmýþtýr.

Ülkemizde bu konuda çeþitli yerel araþtýrmalar yanýnda son yýllarda az sayýda ulusal

araþtýrma da gerçekleþtirilmiþtir.

Burada sonuçlarýný paylaþacaðýmýz "Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý"

bu konuda dünyada ve ülkemizde yürütülmüþ, örneði en büyük ve içeriði en kapsamlý

araþtýrmadýr. Bu çalýþmanýn temel amacý ülkemizde þiddetle mücadele için gerekli temel

ve ayrýntýlý güncel bilgileri elde etmektir. Çalýþmanýn özel amaçlarý olan aile içinde

kadýnlarýmýzýn yaþadýðý þiddetin yaygýnlýðý, biçimleri, derecesi, nedenleri ve þiddetin yol

açtýðý sorunlar, baþ etme yollarý konusunda ayrýntýlý bilgiler, hem niceliksel, hem niteliksel

araþtýrma yöntemleriyle toplanmýþtýr.

Niceliksel araþtýrma örneði Türkiye, 12 coðrafi bölge ve kýr-kent yerleþim alanlarýný temsil

edecek þekilde 51 ilde 24048 haneden oluþmuþ olup 2008 yýlý Temmuz-Eylül aylarýnda

bu haneler eðitilmiþ görüþmeciler tarafýndan ziyaret edilerek, evlenmiþ ve 15-59 yaþlar

arasýndaki kadýnlarla yüz yüze görüþülmüþtür.

Araþtýrmadan elde edilen bulgular bu yayýnda ayrýntýlý biçimde sunulmaktadýr. Niceliksel

yöntemle elde edilen sonuçlara göre ülkemizde kadýna yönelik aile içi fiziksel, duygusal

ve cinsel þiddet çok yaygýndýr. Þiddetin boyutu kadýnýn temel özelliklerine göre bazý

13


farklýlýklar göstermekle beraber tüm kesimlerde yaþanan bir sorundur. Þiddetin, kadýnlar

ve okul çaðýndaki çocuklarýn beden ve ruh saðlýðý üzerine çok olumsuz etkileri vardýr.

Kadýnlar yaþadýklarý þiddeti paylaþmamakta, herhangi bir kuruma baþvuran küçük bir

grup kadýn da aldýklarý hizmetlerden memnun olmadýklarýný belirtmektedir. Niteliksel

araþtýrmada da çeþitli özellikteki kadýnlar, erkekler, kamu, gönüllü kuruluþ çalýþanlarýndan

þiddetle ilgili çok ayrýntýlý bilgiler elde edilmiþ olup son bölümde sunulmaktadýr.

Bu kapsamlý ve büyük çalýþmanýn gerçekleþtirilmesi üniversite, kamu ve sivil toplum

kuruluþlarý iþbirliðinin baþarýlý bir örneðidir.

Bu araþtýrmanýn yararlanýcý kurumu olan T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel

Müdürlüðü'ne bu süreçteki olumlu iþbirliði için, araþtýrmaya mali destek saðlayan Avrupa

Komisyonu Türkiye Delegasyonuna, ihaleyi yapan ve kontratý imzalayan AB Merkezi

Finans ve Ýhale Birimi yetkililerine, örneklem seçimindeki katkýlarý nedeniyle TÜÝK

yetkililerine, alan çalýþmasý sýrasýnda ziyaret edilen illerin Valilikleri, Sosyal Hizmetler ve

Saðlýk Müdürlükleri yetkililerine alanda verdikleri destek için teþekkür ederim.

Enstitümüzün tüm çalýþmalarýnda olduðu gibi bu araþtýrmanýn da baþlangýcýndan itibaren

bize güvenen ve idari destek veren Hacettepe Üniversitesi Rektörlüðü ve idari iþlemlerin

yürütülmesini kolaylaþtýran Bilimsel Araþtýrmalar Birimi ve Strateji Daire Baþkanlýðýna

teþekkür ederim.

Niceliksel ve niteliksel araþtýrmada ekip baþý, denetçi, görüþmeci, veri giriþçi olarak çalýþan

tüm arkadaþlarýmýzýn çalýþmalarýný takdir ediyorum. Ayrýca çalýþmaya katýlmayý kabul

eden, yaþadýklarýný bizlerle paylaþan kadýnlarýmýza da teþekkür ederim.

Son olarak konsorsiyum ortaklarý olan ICON-INSTITUT Public Sector ve BNB Danýþmanlýk

þirketi yetkililerine olumlu iþbirliðimiz için, proje anahtar uzmanlarý ile Nüfus Etütleri

Enstitüsü uzmanlarý, akademik personeli ile idari görevlerde çalýþanlara araþtýrma süresince

duyarlý, özverili, titiz, baþarýlý çalýþmalarý için teþekkür ediyor ve takdirlerimi sunuyorum.

"Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý, 2008" de elde edilen ülke genelindeki

güncel sonuçlarýn ülkemizde kadýnlara yönelik aile içi þiddetle mücadele konusunda

Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü, diðer ilgili kamu kuruluþlarý, üniversiteler ve sivil

toplum kuruluþlarýnýn politika oluþturma, strateji belirleme, planlama ile akademik ve

gönüllü çalýþmalara iliþkin çabalarýna önemli katkýsý olacaðýna inanýyor, tüm kadýnlarýmýza

þiddetsiz bir yaþam diliyorum.

Konsorsiyum adýna

Prof. Dr. Sabahat TEZCAN

Hacettepe Üniversitesi

Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü

14


01 ÝSTANBUL

34 Ýstanbul

02 BATI MARMARA

10 Balýkesir

17 Çanakkale

22 Edirne

39 Kýrklareli

59 Tekirdað

03 EGE

03 Afyon

09 Aydýn

20 Denizli

35 Ýzmir

43 Kütahya

45 Manisa

48 Muðla

64 Uþak

BÖLGELER VE ÝLLER

TÜRKÝYE 12 BÖLGE HARÝTASI: 12 Bölge ve Bölgelerin Kapsadýðý Ýller

04 DOÐU MARMARA

11 Bilecik

14 Bolu

16 Bursa

26 Eskiþehir

41 Kocaeli

54 Sakarya

77 Yalova

81 Düzce

05 BATI ANADOLU

06 Ankara

42 Konya

70 Karaman

06 AKDENÝZ

01 Adana

07 Antalya

15 Burdur

31 Hatay

32 Isparta

33 Ýçel

46 K.Maraþ

80 Osmaniye

07 ORTA ANADOLU

38 Kayseri

40 Kýrþehir

50 Nevþehir

51 Niðde

58 Sivas

66 Yozgat

68 Aksaray

71 Kýrýkkale

08 BATI KARADENÝZ

05 Amasya

18 Çankýrý

19 Çorum

37 Kastamonu

55 Samsun

57 Sinop

60 Tokat

67 Zonguldak

74 Bartýn

78 Karabük

09 DOÐU KARADENÝZ

08 Artvin

28 Giresun

29 Gümüþhane

52 Ordu

53 Rize

61 Trabzon

10 KUZEYDOÐU

ANADOLU

04 Aðrý

24 Erzincan

25 Erzurum

36 Kars

69 Bayburt

75 Ardahan

76 Iðdýr

11 ORTADOÐU

ANADOLU

12 Bingöl

13 Bitlis

23 Elazýð

30 Hakkari

44 Malatya

49 Muþ

62 Tunceli

65 Van

12 GÜNEYDOÐU

ANADOLU

02 Adýyaman

21 Diyarbakýr

27 Gaziantep

47 Mardin

56 Siirt

63 Þanlýurfa

72 Batman

73 Þýrnak

79 Kilis


GÝRÝÞ


Giriþ

Bölüm 1

Giriþ

Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Sunday ÜNER, Elif KURTULUÞ YÝÐÝT

Araþtýrmanýn arka planý

Kadýna yönelik aile içi þiddet, kültürel, coðrafi, dini, toplumsal ve ekonomik sýnýrlarý aþan

küresel düzeyde bir sorundur. Ýnsan haklarý açýsýndan, toplumsal cinsiyet temelinde bir

insan hakký ve özgürlük ihlali olan kadýna yönelik aile içi þiddet, kadýnlarýn toplumsal ve

ekonomik yaþamda yerlerini alma haklarýndan çeþitli biçimlerde yoksun kalmalarýna,

bunun da ötesinde fiziksel ve ruhsal saðlýk sorunlarý yaþamalarýna, sakat kalmalarýna ve

yaþamlarýný yitirmelerine neden olmaktadýr. Aile içi þiddet vakalarýnýn önemli bir kýsmýnda,

suç failleri çoðunlukla eþ veya kadýnýn birlikte olduðu kiþiler ve/veya diðer aile bireyleridir.

Uluslararasý araþtýrmalar, fiziksel þiddetin özellikle kadýnýn eþi veya birlikte olduðu kiþi/kiþiler

tarafýndan gerçekleþtirildiðini ortaya koymuþtur. Ayrýca kadýna yönelen þiddetin fiziksel,

duygusal, ekonomik ve sosyal etkileri sadece kadýnlar üzerinde deðil çocuklar, aileler ve

toplumda da kendini göstermektedir.

Birleþmiþ Milletler (BM) Genel Kurulu tarafýndan 1993 yýlýnda kabul edilmiþ olan Kadýna

Yönelik Þiddetin Ortadan Kaldýrýlmasý Bildirgesi'nde kadýna yönelik þiddet, "ister kamusal

isterse özel yaþamda meydana gelsin, kadýnlara fiziksel, cinsel veya psikolojik zarar veya

ýstýrap veren veya verebilecek olan cinsiyete dayalý bir eylem, uygulama ya da bu tür

eylemlerle tehdit etme, zorlama veya keyfi olarak özgürlükten yoksun býrakma" þeklinde

tanýmlanmaktadýr (United Nations, 1993). Bildirgede kadýna yönelik þiddet türleri fiziksel,

cinsel, duygusal, ekonomik ve sözlü istismar olarak tanýmlanýrken, genellikle kadýnlarýn

maruz kaldýklarý namus cinayeti, cinsel taciz, tecavüz gibi eylemlere de farklý þiddet biçimleri

arasýnda yer verilmektedir. Aile içi þiddet BM tarafýndan "özel yaþamda, genellikle cinsel

iliþki ya da kan baðý ile baðlý bireyler arasýnda vuku bulan bir þiddet türü" olarak

tanýmlanmaktadýr (BM, 2003, aktaran KSGM, 2008).

Kadýna yönelik þiddet konusu, yirminci yüzyýlýn son çeyreðine girerken uluslararasý

kamuoyu tarafýndan sadece aile baðlamýnda ele alýnmýþ ve þiddete özel bir vurgu

yapýlmamýþtýr. Sonralarý, daha çok saðlýk problemi olarak üzerinde durulan kadýna yönelik

þiddet konusunun kapsamlý bir biçimde ele alýnmasý 1985 yýlýnda Nairobi'de düzenlenen

3. Kadýn Konferansý'nda olmuþtur. Kadýn hareketinin ve kadýn sorunlarý üzerinde çalýþan

uluslararasý örgütlerin sürekli çabalarý sonucunda aile içi þiddet 1990'lý yýllardan itibaren

uluslararasý gündemde yerini almýþtýr. Kadýna yönelik þiddet konusunda yapýlan araþtýrma

ve incelemeler özellikle 20. yüzyýlýn son on yýlýnda hýz kazanarak devam etmiþtir. Böylece,

19


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

kadýna karþý þiddetin hem yaygýnlýðýna hem de nedenlerine ve sonuçlarýna iliþkin önemli

ölçüde bilgi birikimi saðlanmýþtýr. Yakýn zamanda Dünya Saðlýk Örgütü (DSÖ) tarafýndan

yürütülmüþ olan "WHO Multi-country Study on Women's Health and Domestic Violence

against Women" 1 (Garcia-Moreno ve diðerleri, 2005) çalýþmasý, bir birlikteliði olmuþ

kadýnlara eþleri veya birlikte olduklarý kiþi/kiþiler tarafýndan yaþamlarýnýn herhangi bir

döneminde uygulanan fiziksel ve cinsel þiddet yaygýnlýðýnýn yüzde 15 ile yüzde 71 arasýnda

deðiþtiðini ve pek çok araþtýrma bölgesinde de bu düzeyin genellikle yüzde 30 ile yüzde

60 arasýnda olduðunu göstermiþtir.

Türkiye'de ise kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda ayrýntýlý bilgi ve veri saðlayan

araþtýrma sayýsý azdýr. Kadýnlarýn yaþadýðý þiddeti niceliksel boyutta ele alan iki çalýþma

bulunmaktadýr. Bunlardan ilki, Aile Araþtýrma Kurumu (daha sonra T.C. Baþbakanlýk Aile

ve Sosyal Araþtýrmalar Genel Müdürlüðü ismini almýþtýr) tarafýndan 1994 yýlýnda yapýlmýþtýr,

bir diðeri ise son dönemde Altýnay ve Arat (2008) tarafýndan, ulusal düzeyde sonuçlar

sunan bir alan araþtýrmasý olup, bu araþtýrmada ayný zamanda niteliksel bir çalýþmaya da

yer verilmiþtir. Bu tür çalýþmalarýn sýnýrlý sayýda olmasý, Türkiye'de kadýna yönelik aile içi

þiddetin yaygýnlýðýnýn tüm boyutlarýyla ortaya konulmasýný saðlayacak bir alan çalýþmasýný

gerektirmiþtir.

Kadýna yönelik þiddetin yaygýnlýðý, þiddetin nedensel boyutu ve algýlanýþý ile ilgili veri

yetersizliði, þiddetle mücadele edecek ulusal programlarýn oluþturulmasýný ve uygulanmasýný

engelleyen en önemli faktörlerden birisi olarak deðerlendirilmiþ ve KSGM'nin yararlanýcý

kurum olduðu "Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý" ICON-Institut Public

Sector, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü ve BNB Danýþmanlýk'dan oluþan

üç ortaklý bir konsorsiyum tarafýndan gerçekleþtirilmiþtir. Merkezi Finans ve Ýhale Birimi'nin

sözleþme makamý olduðu bu araþtýrma Avrupa Komisyonu'nun mali desteði ile yapýlmýþtýr.

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý pek çok açýdan öncü olan bir

çalýþmadýr.

• Araþtýrma, kadýna yönelik þiddet konusunda yürütülmüþ ülke çapýnda temsil niteliðine

sahip en kapsamlý ilk araþtýrma olup, kadýna yönelik þiddet konusunda kentsel ve kýrsal

yerleþim yerleri, 12 bölge ve bazý temel göstergeler düzeyinde bilgi veren en geniþ çaplý

örnekleme sahiptir.

• Örneklem büyüklüðü açýsýndan, dünyada bu konuda yapýlmýþ araþtýrmalar arasýnda

uygulanan yöntem (yüz yüze görüþme tekniði) baðlamýnda en büyük ölçekli çalýþmalarýn

baþýnda gelmektedir.

• Araþtýrmanýn niceliksel ayaðý DSÖ'nün birçok ülkede uyguladýðý sorukaðýdýnýn Türkiye'ye

uyarlanmasý ile gerçekleþtirildiðinden sonuçlar uluslararasý karþýlaþtýrma olanaðýný

saðlamaktadýr.

1 "Kadýn Saðlýðý ve Aile Ýçi Þiddet üzerine DSÖ Çok Ülkeli Çalýþmasý".

20


• Araþtýrmada hem kadýna yönelik aile içi farklý þiddet biçimlerinin yaygýnlýðý niceliksel

bileþen ile ortaya konmuþ, hem de kadýnlarýn yaný sýra erkeklerin de þiddeti nasýl

algýladýklarýna yönelik bilgi niteliksel bileþen yoluyla elde edilmiþtir.

• Araþtýrmada, eþ veya birlikte olunan kiþi/kiþiler dýþýndakiler tarafýndan kadýna yönelik

fiziksel ve cinsel þiddet ile çocukluk döneminde cinsel istismara iliþkin bilgi de toplanmýþtýr.

• Ayrýca niceliksel araþtýrma yöntemi ile elde edilen araþtýrma verileri Türkiye Ýstatistik

Kurumu'nun Resmi Ýstatistik Programý kapsamýnda yer almaktadýr.

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn hedef nüfusu 15-59 yaþ

grubundaki kadýnlardýr. Aralýk 2007 ile Þubat 2009 tarihleri arasýndaki 15 aylýk süre içinde

gerçekleþtirilen bu araþtýrma kadýnlarýn yaþadýðý aile içi þiddetin yaygýnlýðýna, þiddet

biçimlerine, neden ve sonuçlarýna, risk faktörlerinin saptanmasýna ve þiddetin algýlanýþýna

iliþkin bilgiler saðlayarak bu alandaki veri gereksinimini karþýlamaktadýr. Bu raporda,

araþtýrmanýn yöntemi, hanehalký nüfusu ve cevaplayýcýlarýn özellikleri, kadýna yönelik

þiddetin yaygýnlýðý ve þiddet biçimleri, kadýnlarýn toplumsal cinsiyet ve þiddete iliþkin

tutumlarý, eþi/birlikte olduðu kiþi dýþýndakilerden kadýna yönelik þiddet, kadýna yönelik

þiddet ve saðlýk sonuçlarý, kadýna yönelik þiddetle mücadele ve niteliksel araþtýrma sonuçlarý

sunulmaktadýr.

Türkiye'de kadýna yönelik þiddetle ilgili hukuki altyapý ve

kurumsallaþma

Türkiye'de 1980'li yýllardan itibaren kadýn hareketinin çabalarý sonucunda cinsiyete dayalý

aile içi þiddet, kamuoyunun ve devletin gündeminde önemli bir sorun alaný olarak ele

alýnmaya baþlanmýþtýr. Bu konuda özellikle ulusal mevzuata iliþkin birçok çalýþma yürütülmüþ

ve kadýna yönelik þiddetle mücadele için þiddet maðduru kadýnlarýn korunmasý,

desteklenmesi ve faillerin cezalandýrýlmasý konularýnda gerekli yasal düzenlemeler yapýlarak

olumlu geliþmeler elde edilmiþtir.

Uluslararasý kamuoyunun kadýna yönelik þiddeti insan haklarý ihlali olarak ele almýþ

olmasý, ulusal düzeyde bu konunun devletlerin sorumluluðuna verilmesini saðlamýþtýr.

Kadýna yönelik þiddetle mücadele, Türkiye'nin imzalamýþ olduðu uluslararasý sözleþmeler

ve Birleþmiþ Milletler kararlarýyla devletin öncelikli sorumluluklarý arasýnda yer almýþtýr 2 .

Devlet içi kurumsallaþma 1987 yýlýnda Devlet Planlama Teþkilatý Sosyal Planlama Genel

Müdürlüðü bünyesinde kurulan Kadýna Yönelik Politikalar Danýþma Kurulu ile baþlamýþtýr

ve 1990 yýlýnda kadýnlarla ilgili politikalarý geliþtirmek için ulusal bir mekanizma olarak

Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü (KSGM) 422 sayýlý ve 20 Nisan 1990 tarihli kanun

Giriþ

2 Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi (CEDAW) Komitesi'nin 1989'da yayýnladýðý 12 nolu tavsiye

kararýnda kadýnlarýn þiddetten korunmasýnýn üye devletlerin yükümlülüðünde olduðu belirtilmiþ ve ülke raporlarýnda bu

yönde geliþtirilen tedbirlerin rapor edilmesi istenmiþtir. Komitenin 1992 yýlýnda aldýðý 19 nolu tavsiye kararý ile kadýna yönelik

þiddet, cinsiyete dayalý ayrýmcýlýðýn bir sonucu olarak beyan edilmiþ ve kadýna yönelik ayrýmcýlýk þiddetin en önemli

sebeplerinden biri olarak vurgulanmýþtýr. CEDAW Türkiye'de de 1986 yýlýnda kabul edilmiþtir. Türkiye'nin 8 Eylül 2000'de

imzaladýðý Ýhtiyari Protokol, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafýndan 30 Temmuz 2002'de onaylanarak Türkiye'de de kadýnlarýn

bu baþvuru olanaðýndan yararlanmasýnýn yolu açýlmýþtýr.

21


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

hükmünde kararname ile kurulmuþtur 3 . KSGM Teþkilat ve Görevleri Hakkýnda Kanun

(5251 sayýlý kanun) 27 Ekim 2004'de kabul edilmiþ ve 6 Kasým 2004'te 25635 sayýlý

Resmi Gazetede yayýnlanmýþtýr.

KSGM ve kadýn sorunlarý üzerinde çalýþan sivil toplum kuruluþlarý arasýndaki iþbirliði ile

konuyla ilgili mevzuata iliþkin bazý ilerlemeler saðlanmýþtýr. Ayrýca, KSGM özellikle hukuki

çerçevenin belirlenmesi ve veri saðlanmasý için araþtýrmalarýn yapýlmasýnda da önemli

rol oynamýþtýr. 1990 yýlýnda ilk kadýn konuk evinin kurulmasý, kadýna yönelik þiddetle

mücadelenin devletin gündeminde yer almasýnda baþlangýç noktasý olmuþtur. Yirminci

yüzyýlýn son 10 yýlý içinde kadýna yönelik þiddetle mücadele alanýndaki mevzuat deðiþtirilmiþtir.

Avrupa Birliði'ne katýlým çabalarý çerçevesinde, mevzuatta önemli ilerlemeler ve deðiþiklikler

gerçekleþtirilmiþtir. Aile içinde þiddete maruz kalan kadýnlarýn korunmasý amacýyla 1998

yýlýnda yürürlüðe giren ve 2007 yýlýnda yeniden düzenlenen 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna

Dair Kanun Ulusal Eylem Planý'nda da (2007-2010) belirtildiði gibi önemli bir dönüm

noktasý olmuþtur. Bu kanun ile aile içinde þiddete maruz kalan bireylerin korunmasýna

yönelik olarak Aile Mahkemesi hakimleri tarafýndan alýnabilecek tedbirler düzenlenmiþtir

(KSGM, 2008). Bu kanunun etkin biçimde uygulanmasýný saðlamak amacýyla da Adalet

Bakanlýðý, 01.01.2006 tarihinde hakim ve savcýlara yönelik olarak 35 sayýlý genelgeyi

yayýnlamýþtýr.

2000'li yýllarda Anayasa da dahil tüm yasalarda kadýn-erkek eþitliðini güvence altýna

alacak gerekli yasal düzenlemeler yapýlmýþtýr. Kadýn-erkek eþitliði ilkesi, Anayasa'nýn 41.

ve 66. maddelerinde 2001 yýlýnda, 10. ve 90. maddelerinde 2004 yýlýnda yapýlan

deðiþikliklerle güçlendirilmiþtir. Anayasa'nýn 10. maddesi kadýn erkek eþitliðinin yaþama

geçirilmesinden devletin sorumlu olduðunu hükme baðlamýþtýr. Kamu kurum ve kuruluþlarý

ile sivil toplum kuruluþlarýnýn ve meslek örgütlerinin iþbirliði ile yeni Medeni Kanun

(yürürlük tarihi: 2002) ve Yeni Ceza Kanunu'nun 4 (yürürlük tarihi: 2005) hazýrlanmasý

ve yasalaþmasý gerçekleþtirilmiþtir (KSGM, 2008). Toplumsal cinsiyete dayalý þiddet, bir

insan hakký ihlali olup, bu ihlalin önlenmesi devletin sorumluluðu içinde yer almaktadýr.

Bu baðlamda, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasý'nýn 17. Maddesi'nde "Kiþinin dokunulmazlýðý,

maddi ve manevi varlýðý" baþlýðý altýnda "Herkes, yaþama, maddi ve manevi varlýðýný

koruma ve geliþtirme hakkýna sahiptir" denilmekte ve kimsenin "… insan haysiyetiyle

baðdaþmayan bir ceza veya muameleye tabi tutulamayacaðý" belirtilmektedir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, töre ve namus cinayetleri ile kadýnlara ve çocuklara

yönelik þiddetin sebeplerinin araþtýrýlarak alýnmasý gereken önlemlerin belirlenmesi amacýyla

3 1990'da Kadýnýn Statüsü ve Sorunlarý Baþkanlýðý olarak baþlayan kurum 1991'de Genel Müdürlük olarak doðrudan

Baþbakanlýða baðlanmýþtýr.

4 Yeni Türk Ceza Kanunu, kadýn haklarýnýn korunmasý yönünden büyük ilerleme içerir ve kadýna yönelik þiddeti suç olarak

ele alýr. Ayrýca bu kanun, namus cinayetlerinin yok edilmesini hedefleyen özel önlemler alýr, evlilik içi tecavüzü yasaklar,

evli ve evli olmayan kadýnlar arasýndaki ayrýmcýlýðý kaldýrýr. Cinsel suçlarýn "topluma karþý iþlenen suçlar" baþlýðý altýndan

"kiþilere karþý suçlar" baþlýðý altýna alýnmasýyla önemli bir deðiþiklik yapýlmýþtýr.

22


11.10.2005 tarihinde bir araþtýrma komisyonu kurulmuþtur. Komisyonun bir rapor

hazýrlayarak sunmasýnýn ardýndan, kadýnlara ve çocuklara yönelik þiddetin ortadan

kaldýrýlmasý için alýnmasý gereken önlemler ve sorumlu olacak kuruluþlarýn belirlendiði

2006/17 sayýlý Baþbakanlýk Genelgesi 5 yayýnlanmýþtýr. Bu genelgede kadýna yönelik þiddet

ve töre/namus cinayetlerinin önlenmesi konularýnda KSGM koordinatör kurum olarak

belirlenmiþ ve genelge gereðince, sorumlu Devlet Bakaný baþkanlýðýnda "Kadýnlara Yönelik

Þiddeti Ýzleme Komitesi" kurulmuþtur.

Söz konusu genelge ile, Kadýna Yönelik Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý hazýrlama

görevi KSGM'nin sorumluluðuna verilmiþtir. Kadýna yönelik aile içi þiddetin yok edilmesi

için kurumsal mekanizmalarýn güçlendirilmesi kapsamýnda, KSGM tarafýndan, kamu

kuruluþlarý, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluþlarýnýn da katkýsýyla "Kadýna Yönelik

Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý 2007-2010" hazýrlanmýþtýr (KSGM, 2008).

Ýçiþleri Bakanlýðý da Baþbakanlýk Genelgesi kapsamýnda belirtilen görev ve sorumluluklarýn

etkin ve hýzlý bir biçimde hayata geçirilmesini saðlamak üzere valiliklere gönderdiði

genelgede (11.01.2007 tarihli ve 6 sayýlý) çocuk ve kadýnlara yönelik þiddet hareketleri

ile töre ve namus cinayetlerinin önlenmesi konularýnda yürütülmesi gereken çalýþmalarý

belirtmiþtir.

Araþtýrmanýn amacý

Araþtýrmanýn genel amacý, kadýna yönelik þiddetle daha etkili bir þekilde mücadele etmek

için hedeflenen politika ve programlarýn oluþturulmasýna ve mevcut politika ve programlarýn

geliþtirilmesine imkan saðlayacak, kadýna yönelik þiddet ile ilgili ülke düzeyinde veri

oluþturmaktýr. Bu araþtýrma, ayrýca kadýnlarýn insan haklarýný geliþtirmek adýna kadýnlarý

aile içi þiddetten korumak konusunda sorumluluðu olan paydaþlarýn kapasitelerinin

güçlendirilmesine katkýda bulunmayý da amaçlamýþtýr.

Sorunun büyüklüðünün ve içeriðinin, nedenlerinin ve sonuçlarýnýn, risk faktörlerinin ve

koruyucu etkenlerin, kadýnlarýn yaþadýklarý þiddeti algýlama biçimlerinin, gereksinimlerinin,

þiddete verdikleri tepkinin ve geliþtirdikleri mücadele yöntemlerinin anlaþýlmasý açýsýndan

ülke geneli, yerleþim yeri ve bazý temel deðiþkenler için veriye olan gereksinim, bu

çalýþmanýn temel hareket noktasýný oluþturmuþtur.

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý, kadýna yönelik þiddetle mücadele

stratejilerini planlarken, programlarý oluþtururken ve özellikle farkýndalýðý oluþturmak için

çaba gösterilirken güvenilir bir bilgi tabaný üzerinde hareket etmek için veri gereksinimi

çerçevesinde yapýlmýþ bir çalýþmadýr. Ayrýca bu çalýþma zaman içinde meydana gelen

deðiþikliklerin izlenebilmesine de temel oluþturmasý açýsýndan da önem taþýmaktadýr. Bu

amaçlar doðrultusunda belirlenmiþ diðer hedefler aþaðýda sunulmaktadýr:

Giriþ

5 "Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirler"

23


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

• Kadýna yönelik farklý þiddet türlerinin yaygýnlýðýna iliþkin güvenilir tahminler elde

edilmesi. Bu tahminlerin hem Türkiye, hem de bölge, kýrsal/kentsel yerleþim yerleri,

eðitim ve sosyo-ekonomik düzey gibi seçilmiþ temel deðiþkenler için de verilmesi,

• Eþ/birlikte olunan kiþi tarafýndan uygulanan þiddetin, saðlýk sonuçlarý ve diðer sonuçlarla

iliþkisinin ortaya konulmasý,

• Farklý ortamlarda, aile içi kadýna yönelik þiddet için koruyucu faktörlerin ve risk

faktörlerinin belirlenmesi,

Aile içi þiddete maruz kalan kadýnlarýn þiddetle baþ etmede uyguladýklarý stratejilerin

araþtýrýlmasý,

• Farklý yaþlar ve eðitim düzeyleri gibi çeþitli özellikler temelinde kadýnlarýn ve erkeklerin,

maðdurlarýn ve faillerin ve hizmet sunanlarýn bakýþ açýlarýnýn ve tutumlarýnýn bilinmesi,

• Þiddet maðdurlarýna mevcut kurumlar tarafýndan verilen hizmetlerin ve bu hizmetlere

bakýþýn tespit edilmesi.

Bu araþtýrmadan elde edilen veriler, kadýnlara yönelik þiddetle mücadele kapsamýnda

yapýlacak müdahalelerin planlanmasýnýn yanýnda, insan haklarý ihlalinin bu en kötü þekli

ile mücadelede Türkiye'nin saðladýðý geliþmeleri takip etmek için de bir dayanak

oluþturulmasýnda oldukça önemli olacaktýr.

24


YÖNTEM


Yöntem

Bölüm 2

Yöntem

Ahmet Sinan TÜRKYILMAZ, Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Ýlknur YÜKSEL,

Yadigar COÞKUN, Tuðba ADALI

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn yöntemi, bu konuyla mücadelenin

temel koþullarýndan biri olan veri elde etmeyi en güvenilir biçimde saðlamak üzere

planlanmýþtýr. Bu araþtýrma ile, ülke genelinde farklý þiddet biçimlerinin yaygýnlýðýna,

özelliklerine ve temel bileþenlerine iliþkin güvenilir ve kullanýlabilir verinin yaný sýra, kadýna

yönelik aile içi þiddet ile ilgili deneyimlere ve algýlamalara yönelik veri elde edilmiþtir. Bu

hedefler doðrultusunda, veriler, niceliksel ve niteliksel araþtýrma yöntemleri kullanýlarak

toplanmýþtýr. Her iki yöntemin de uygulanma sürecinde, araþtýrma konusunun gerektirdiði

hassasiyete özen gösterilmiþtir. Duyarlý bir konuda yürütülen bu araþtýrmada, kadýnlarýn

güvenliðine öncelik verilmiþ ve araþtýrmanýn tasarýmý görüþmecilerin de güvenliðini

saðlayacak biçimde yapýlmýþtýr. Bu araþtýrmada, DSÖ'nün geliþtirmiþ olduðu Etik ve

Güvenlik Kurallar esas alýnmýþtýr (WHO, 2001).

Niceliksel araþtýrma yöntemi kullanýlarak ulusal, kýrsal ve kentsel yerleþim yerleri ile 12

Bölge 6 düzeyinde (Bkz. Türkiye 12 Bölge Haritasý), kadýna yönelik farklý þiddet biçimlerinin

yaygýnlýðýna iliþkin güvenilir tahminler elde edilmiþtir. Ayrýca yaþ grubu, eðitim düzeyi

ve sosyo-ekonomik statü gibi ana deðiþkenlerin yer aldýðý temel özellikler düzeyinde bu

þiddet biçimlerinin daðýlýmlarý verilmiþtir.

Niteliksel araþtýrma yöntemi kullanýlarak farklý gruplarýn aile içi þiddet biçimlerine yönelik

deneyimleri ve algýlarý ile þiddete maruz kalan kadýnlara hizmet veren kurum ve kuruluþ

çalýþanlarýnýn görüþleri deðerlendirilmiþtir.

Niceliksel Araþtýrma

Projenin niceliksel araþtýrma aþamasýnda, kadýna yönelik aile içi þiddet türlerinin yaygýnlýðýna

ve kapsamýna iliþkin ülke çapýnda, kýr/kent ve 12 bölge düzeyinde veri elde edilmesi

amaçlanmýþtýr.

Araþtýrmanýn Örneklemi

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile içi Þiddet Araþtýrmasý'nýn örneklem tasarýmýnda aðýrlýklý,

tabakalý ve çok aþamalý küme örneklemesi yaklaþýmý kullanýlmýþtýr. Örneklem tasarýmýnýn

6 12 Bölge; Türkiye'nin Avrupa Birliði'ne uyum süreci doðrultusunda belirlenen istatistiki bölge sýnýflamasýdýr. Üç ayrý düzeyde

NUTS (The Nomenclature of Territorial Units of Statistics) bölgeleri oluþturulmuþtur. 12 Bölge NUTS1 düzeyini temsil

etmektedir.

27


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

temel amacý; ülke geneli, 12 Bölge 7 ve kent/kýr tabakalarý için kabul edilebilir bir kesinlikle

(doðrulukla) araþtýrmanýn kadýna yönelik þiddetle ilgili yaþ grubu, eðitim düzeyi ve sosyoekonomik

statü gibi ana deðiþkenlerinin tahminlerini % 95 güven aralýðýnda saðlamasýdýr.

Örneklem seçiminde Türkiye Ýstatistik Kurumu (TÜÝK) ile iþbirliði yapýlmýþ ve örnekleme

çerçevesi, blok seçimleri ve seçilen hanehalklarýnýn yer aldýðý blok listeleri TÜÝK tarafýndan

saðlanmýþtýr.

Örneklem Büyüklüðü ve Daðýlýmý

Türkiye araþtýrma kapsamýnda, ülke geneli, kent/kýr, 12 Bölge ve 5 bölge düzeyinde

tahmin vermeyi saðlayacak þekilde 30 tabakaya ayrýlmýþtýr. Araþtýrmanýn hedeflenen

örneklem büyüklüðü olan 24,048 hane, 12 Bölgeye yaklaþýk olarak eþit daðýtýlmýþtýr. 12

Bölgeden biri olan Ýstanbul bölgesi hariç, diðer bölgelerde yaklaþýk yüzde 75'e yüzde 25

oranýnda kent ve kýr tabakalarýna daðýlým yapýlmýþtýr. Araþtýrmada nüfusu 10,000 ve üzeri

yerleþim yerleri kent, 10,000'den az nüfuslu yerleþim yerleri ise kýr tabakalarýný

oluþturmaktadýr. 18,144 hanehalký kent tabakalarýndan, 5,904 hanehalký ise kýr

tabakalarýndan seçilmiþtir (Tablo 2.1).

Araþtýrmanýn örneklemi küme örneklemesidir. Kentte küme büyüklüðü 48 hanehalký,

kýrda ise 36 hanehalkýdýr. Bu küme büyüklükleri ile toplam hedeflenen 24,048 hanehalký

sayýsýna ulaþmak için 542 kümenin ziyaret edilmesi planlanmýþtýr. Kümelerin 378'i kent,

164'ü ise kýr kümeleridir.

Örneklem seçimi

Örneklem seçiminin birinci aþamasý, il düzeyinde NUTS-1 bölgesi kent tabakalarýndan

beþ ve kýr tabakalarýndan iki seçim olacak þekilde, PPS (Büyüklüðe orantýsal olasýlýklý

seçim) yöntemi ile yapýlmýþtýr. Bu þekilde her NUTS-1 bölgesinde en fazla 5 il seçilmiþ

ve toplamda seçilen 51 il örnekleme çýkan illeri oluþturmuþtur (Ek 3). Seçilen illerin bazýlarý

kent ve kýr tabakalarýnýn her ikisini de içerirken, sadece kent ve sadece kýr tabakalarýný

içeren iller de bulunmaktadýr.

Örneklemenin ikinci aþamasýnda, her tabakadan ilk aþamada örnekleme çýkan iller

arasýndan o tabakaya atanan küme sayýlarý oranýnca yerleþim yerleri yine PPS ile seçilmiþtir.

7 12 Bölgeyi oluþturan iller:

Ýstanbul (Ýstanbul)

Batý Marmara (Balýkesir, Çanakkale, Edirne, Kýrklareli, Tekirdað)

Ege (Afyon, Aydýn, Denizli, Ýzmir, Kütahya, Manisa, Muðla, Uþak)

Doðu Marmara (Bilecik, Bolu, Bursa, Eskiþehir, Kocaeli, Sakarya, Yalova, Düzce)

Batý Anadolu (Ankara, Konya, Karaman)

Akdeniz (Adana, Antalya, Burdur, Hatay, Isparta, Ýçel, K.Maraþ, Osmaniye)

Orta Anadolu (Kayseri, Kýrþehir, Nevþehir, Niðde, Sivas, Yozgat, Aksaray, Kýrýkkale)

Batý Karadeniz (Amasya, Çankýrý, Çorum, Kastamonu, Samsun, Sinop, Tokat, Zonguldak, Bartýn, Karabük)

Doðu Karadeniz (Artvin, Giresun, Gümüþhane, Ordu, Rize, Trabzon)

Kuzeydoðu Anadolu (Aðrý, Erzincan, Erzurum, Kars, Bayburt, Ardahan, Iðdýr)

Ortadoðu Anadolu (Bingöl, Bitlis, Elazýð, Hakkari, Malatya, Muþ, Tunceli, Van)

Güneydoðu Anadolu (Adýyaman, Diyarbakýr, Gaziantep, Mardin, Siirt, Þ.Urfa, Batman, Þýrnak, Kilis)

28


Yöntem

Tablo 2.1 Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý,

Örneklem Daðýlýmý-Bölgeler

Bölgesel sýnýflandýrmalar

Hanehalký

Küme

Kent Kýr Toplam Kent Kýr Toplam

5 Bölge

Batý

Güney

Orta

Kuzey

Doðu

5,472

1,536

4,032

2,496

4,608

1,584

504

1,512

792

1,512

7,056

2,040

5,544

3,288

6,120

114

32

84

52

96

44

14

42

22

42

158

46

126

74

138

12 Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

1,728

1,440

1,440

1,440

1,440

1,536

1,536

1,440

1,536

1,536

1,536

1,536

216

504

576

576

504

504

504

504

504

504

504

504

1,944

1,944

2,016

2,016

1,944

2,040

2,040

1,944

2,040

2,040

2,040

2,040

36

30

30

30

30

32

32

30

32

32

32

32

6

14

16

16

14

14

14

14

14

14

14

14

42

44

46

46

44

46

46

44

46

46

46

46

Toplam

18,144

5,904

24,048

378

164

542

Araþtýrmanýn Sorukaðýdý

Araþtýrma sorukaðýdý Dünya Saðlýk Örgütü'nün "Multi-country Study on Women's Health

and Domestic Violence against Women" 8 çalýþmasýnýn kullandýðý sorukaðýtlarý dikkate

alýnarak ülke ihtiyaçlarýna göre tasarlanmýþtýr. Araþtýrmada hanehalký ve kadýn sorukaðýdý

olmak üzere iki sorukaðýdý kullanýlmýþtýr. Sorukaðýtlarý ile aþaðýdaki konular hakkýnda bilgi

toplanmýþtýr:

a. Hanehalký nüfusu ve hanelerin konut özellikleri,

b. Kadýnlarýn temel özellikleri, evlilik tarihçesi,

c. Genel saðlýk ve üreme saðlýðý, çocuklarýn davranýþ sorunlarý,

d. Kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþinin/kiþilerin temel özellikleri ve davranýþ

biçimleri,

e. Kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir dönemi ile görüþme öncesindeki son 12 aylýk

dönemde yakýn iliþki içinde olduklarý erkekler (Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)) tarafýndan

uygulanan fiziksel ve cinsel þiddet ile duygusal ve ekonomik þiddet/istismar,

f. Kadýnlarýn 15 yaþýndan sonra yakýn iliþkide olduðu kiþi(ler) dýþýndakilerden maruz

kaldýklarý fiziksel ve cinsel þiddet,

8

Çoklu Ülke Kadýn Saðlýðý ve Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmalarý

29


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

g. Kadýnlarýn 15 yaþýndan önce yaþadýklarý cinsel istismar,

h. Toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddet konusunda kadýnlarýn tutumlarý,

i. Kadýnlarýn gebelik sýrasýnda maruz kaldýklarý þiddet ve þiddet sonucu yaralanmalar,

j. Eþleri veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den þiddet gören kadýnlarýn aile içi þiddetle baþa

çýkma yöntemleri.

Ayrýca cevaplayýcýlarýn 15 yaþýndan önce cinsel istismara uðrayýp uðramadýðýný anlamak

amacýyla gülen ve üzgün yüz ifadelerinin olduðu bir kart gösterilmiþ ve cevaplayýcýlarýn

bu kartý iþaretlemeleri istenmiþtir (Kutu 1).

Araþtýrma kapsamýnda 15-59 yaþ grubundaki

kadýnlar hedef nüfusu oluþturmaktadýr. Bu

kadýnlarýn evlilik ve evlilik dýþýndaki birliktelikleri

(erkek arkadaþ, niþanlý, sözlü) de dikkate alýnmýþtýr.

Araþtýrmada, 15-59 yaþ grubunda 1'den fazla

kadýn bulunan hanehalklarýndan sadece bir kadýn,

Kish 9 (1949) yöntemiyle seçilmiþ ve bu kadýnla

görüþülmüþtür.

Mayýs-Haziran 2008 tarihlerinde hazýrlanan sorukaðýtlarýnýn anlaþýlýrlýðý ve sorularýn akýþýný

denemek amacýyla iki ön deneme çalýþmasý gerçekleþtirilmiþtir. Ön denemeden elde edilen

bilgiler ýþýðýnda, sorukaðýtlarý son haline getirilmiþtir.

Veri Toplama Faaliyetleri

Kutu 1

Saha Ekiplerinin Seçimi ve Eðitimi/Pilot Çalýþma: Araþtýrmanýn sahasýnda görev

almak üzere baþvuran adaylardan 189'u (143 kadýn ve 46 erkek) görüþmeci, denetçi,

ekip baþý veya veri giriþçi olmak üzere iki haftalýk bir eðitime katýlmýþtýr. Toplumsal cinsiyet

ve aile içi þiddet konularýnýn anlatýldýðý, görüþme tekniklerinin öðretildiði ve sorukaðýdý

üzerinde uygulamalý örneklerin yapýldýðý eðitim, HÜNEE öðretim elemanlarý ve proje

asistanlarýndan oluþan 20 eðitimci tarafýndan yürütülmüþtür. Görüþmecileri, kadýna yönelik

þiddet ile ilgili konuda donanýmlý hale getiren bir eðitim verilmiþtir. Bu eðitim süreci,

görüþmecileri araþtýrma konusunda duyarlý hale getirmenin yaný sýra, görüþtükleri kadýnlarý

rahatsýz etmeden bilgi almalarýný da saðlamýþtýr.

Saha uygulamasý sýrasýnda kullanýlmasý için "Görüþmeci El Kitabý" ile "Ekip Baþý ve Denetçi

El Kitabý" olmak üzere iki kitapçýk hazýrlanmýþtýr. Görüþmeci El Kitabý'nda görüþme sýrasýnda

dikkat edilmesi gereken noktalar, sorukaðýdýna iliþkin genel kurallar ve sorularla ilgili

açýklamalar yer almýþtýr. Ekip Baþý ve Denetçi El Kitabý ise saha organizasyonu ve

sorukaðýtlarýnýn denetlenmesine iliþkin açýklamalarý içermiþtir.

9 Kish yöntemi, hanehalkýnda birden fazla uygun kiþi olduðu durumda, olasýlýklý yansýz seçimi saðlayan bir tekniktir. L. Kish.,

(1949). "A procedure for objective respondent selection within the household". Journal of the American Statistical Association,

pages 380-387, 1949.

30


Yöntem

Saha Uygulamasý: Eðitimin sonunda yer alan 3 günlük bir pilot çalýþmanýn ardýndan,

sahaya çýkmak üzere 1 ekip baþý (kadýn veya erkek), 2 denetçi (kadýn veya erkek) ile 8

görüþmeciden (kadýn) oluþan 15 ekip oluþturulmuþtur. Görüþmeler kadýnlar ile

yapýlacaðýndan, saha uygulamasý için sadece kadýn görüþmeciler tercih edilmiþtir. 27

Temmuz 2008 tarihinde baþlayan saha çalýþmasý 29 Eylül 2008 tarihinde tamamlanmýþtýr.

Cevaplama oranlarýnýn düþük olduðu illere, Ekim 2008'de tekrar ziyaretleri yapýlmýþtýr.

Veri Giriþ Programý ve Veri Giriþi: Araþtýrmanýn veri giriþi Census and Survey

Processing System (CSPro) programý kullanýlarak yapýlmýþtýr. Araþtýrmanýn eðitimine

katýlanlardan 2 sorumlu ve 20 veri giriþi personeli 5 Aðustos 2008 tarihinde veri giriþine

baþlamýþtýr. Veri giriþinden kaynaklanabilecek hatalarýn en aza indirilmesi amacýyla, bütün

sorukaðýtlarý iki kez girilmiþtir. Veri giriþi çalýþmasý, 3 Kasým 2008 tarihinde tamamlanmýþtýr.

Veri Setleri: Araþtýrmanýn veri giriþi ve veri temizleme iþlemlerini takiben, analizlerde

kullanýlmak üzere 2 temel veri seti oluþturulmuþtur.

• Hanehalký veri seti

• Kadýn veri seti

Bu veri setlerine araþtýrmanýn örnekleme tasarýmýna uygun olacak þekilde hesaplanan

hanehalký ve kadýn aðýrlýklarý eklenmiþtir. Aðýrlýklarýn hesaplanma yöntemi Ek 4'de

anlatýlmaktadýr.

Cevaplama Oranlarý: Araþtýrmanýn örneklem tasarýmýnda yer alan 542 kümede

örneklem büyüklüðü 24,048 hanehalkýdýr. Bu kümelerin 5'inde küme düzeyinde çeþitli

nedenlerle görüþme yapýlamamýþtýr. Görüþme için gidilen ve görüþme yapýlabilecek

durumda olan 19,505 hanehalkýndan 17,168'i ile görüþme gerçekleþtirilmiþtir. Buna göre,

hanehalký düzeyindeki cevaplama oraný yüzde 88'dir. Hanehalkýnda görüþme

yapýlamamasýnýn nedenleri arasýnda seçilen hanehalklarýnýn yüzde 10.9'unun araþtýrmanýn

yapýldýðý yaz aylarýnda evde olmamasý, konutta/adreste yaþayan kimsenin olmamasý veya

adresin konut olmamasý sayýlabilir. Görüþmeyi reddeden hanehalklarýnýn oraný sadece

yüzde 4.4'dür.

Görüþme yapýlan hanehalklarýnda 15-59 yaþ grubunda 22,822 kadýn tespit edilmiþtir. Bu

kadýnlardan yaþ, medeni durum ve eðitim gibi temel bilgiler elde edilmiþtir. Görüþme

kriterlerine uygun olan 22,822 kadýndan Kish yöntemiyle belirlenen kadýn sayýsý 14,854

olmuþtur. Araþtýrma kapsamýnda, 12,795 kadýn ile yüz yüze görüþülerek kadýn sorukaðýdý

tamamlanmýþ olup, red oraný yüzde 2.1'dir. Kadýn görüþmelerinde cevaplama oraný yüzde

86.1'dir (Tablo 2.2). Cevaplama oranlarýnýn hesaplama yöntemi, kent/kýr ve 12 bölge

düzeyinde Ek 4'de sunulmaktadýr.

31


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Tablo 2.2 Cevaplama oranlarý

Seçilen hanehalký sayýsý

Küme düzeyinde görüþülemeyen hanehalký sayýsý

Görüþme yapýlabilecek hanehalký sayýsý

Görüþme yapýlan hanehalký sayýsý

Hanehalký cevaplama oraný

Hanehalkýnda bulunan kadýn sayýsý

Kish yöntemi ile seçilen kadýn sayýsý

Görüþme yapýlan kadýn sayýsý

Kadýn sorukaðýdý cevaplama oraný

Sayý

24,048

228

19,505

17,168

22,822

14,854

12,795

Yüzde

88.0

86.1

Niteliksel Araþtýrma

Projenin niteliksel araþtýrma aþamasýnda, kadýna yönelik þiddet konusunda kadýnlarýn ve

erkeklerin deneyimleri, inançlarý ve tutumlarý hakkýnda ayrýntýlý bilgi elde edilmesi

amaçlanmýþtýr. Ayrýca, aile içinde þiddet yaþayan kadýnlara danýþmanlýk ve destek hizmeti

veren kurumlar hakkýnda da bilgi toplanmýþtýr. Niteliksel araþtýrmadan elde edilen bilgiler,

ayný zamanda niceliksel araþtýrmada yer alacak sorularýn ifadelendirilmesinde kullanýlmýþtýr.

Niteliksel araþtýrma kapsamýnda, derinlemesine ve yarý yapýlandýrýlmýþ görüþmeler ile

odak grup görüþmeleri gerçekleþtirilmiþtir.

Niteliksel araþtýrma yöntemini, dünyada kadýna yönelik þiddet araþtýrmalarýndan örnekleri,

toplumsal cinsiyet ve kadýna yönelik aile içi þiddet konularýný içeren bir eðitim Mart-Nisan

2008 tarihlerinde yapýlmýþtýr. Katýlýmcý bir süreç içeren eðitim programý sýrasýnda, daha

önce hazýrlanmýþ olan görüþme yönergeleri 12 tartýþýlmýþ ve son haline getirilmiþtir. Sýnýf

içi eðitimin ve deneme görüþmelerinin ardýndan, saha çalýþmasý gerçekleþtirilmiþtir.

Derinlemesine ve yarý yapýlandýrýlmýþ görüþmeler

Derinlemesine görüþmeler, þiddete maruz kalan kadýnlarýn, þiddet yaþayan kadýnlarýn

anne veya kayýnvalidelerinin, bu konudaki deneyimlerini anlamayý ve yaþadýklarý þiddet

sonucunda hayatlarýnýn nasýl deðiþtiðini ve ne tür mücadele yollarý geliþtirdiklerini öðrenmeyi

amaçlamýþtýr. Ýsteksizlik ve redler olmasýna raðmen, þiddet uygulayan erkeklerle de

derinlemesine görüþmeler yapýlmýþtýr.

10 Hanehalký sorukaðýdýndaki "Hanehalkýnýn tümü araþtýrma tarihlerinde evde yok", "Konutta adreste yaþayan yok, adres konut

deðil", "Konut yýkýlmýþ" ve "Diðer" kodlarý görüþme yapýlamayacak durumlarý içerir.

11 Bu sayý ayný zamanda, içinde 15-59 yaþ grubunda en az bir kadýn bulunan hanehalký sayýsýdýr.

12 Þiddet yaþayan kadýn; þiddet uygulayan erkek; þiddete tanýklýk eden anne/kayýnvalide; meslek gruplarý ve STK çalýþanlarýna

yönelik 5 ayrý görüþme yönergesi.

32


Yöntem

Ayrýca þiddet yaþayan kadýnlara týbbi/psikolojik ve hukuksal destek saðlayan meslek

gruplarý ve Sivil Toplum Kuruluþu (STK) çalýþanlarý ile yarý yapýlandýrýlmýþ görüþmeler

gerçekleþtirilmiþtir.

Ankara, Samsun ve Mersin illerinde toplam 64 görüþme gerçekleþtirilmiþtir. Saha çalýþmasý

boyunca, 15 þiddete maruz kalmýþ kadýn görüþmesi, 8 anne/kayýnvalide görüþmesi, 7

erkek görüþmesi, þiddete uðrayan kadýnlara týbbi, psikolojik ve hukuksal destek veren

doktor, hemþire, psikiyatrist, psikolog, sýðýnma evi koordinatörü, hakim, avukat, adli týp

uzmaný, polis ve imam ile 27 meslek sahibi görüþmesi gerçekleþtirilmiþtir. Ayrýca, 7 STK

temsilcisi ile görüþülmüþtür.

Odak Grup görüþmeleri

Erkeklerin kadýna yönelik þiddet konusuna yaklaþýmlarýný anlamak, böylece toplumda

kadýnlarýn ve erkeklerin statüleri, aile içi þiddeti algýlamalarý ve bu konudaki deneyimleri

kadar þiddetin nedenleri ve sonuçlarý konusunda erkeklerin bakýþ açýsýný elde etmek

amacýyla, erkeklerle odak grup görüþmeleri yapýlmýþtýr. Genç (25-35 yaþ) ve yaþlý (60 yaþ

üzeri) erkeklerle yürütülen odak grup görüþmelerinin yaný sýra meslek gruplarý ile de odak

grup görüþmeleri yapýlmýþtýr. Odak grup görüþmelerinin daðýlýmý aþaðýda verilmektedir:

1. Genç ,eðitimi lise ve üzeri, en az 3 yýllýk evli erkek

2. Genç, eðitimi lise düzeyinin altýnda, en az 3 yýllýk evli erkek

3. Yaþlý , eðitimi lise ve üzeri, en az 15 yýllýk evli erkek

4. Yaþlý, eðitimi lise düzeyinin altýnda, en az 15 yýllýk evli erkek

5. Genç, eðitimi lise ve üzeri, bekar erkek

6. Genç, eðitimi lise düzeyinin altýnda, bekar erkek

7. Þiddet yaþayan kadýnlara psikolojik ve sosyal destek veren meslek sahipleri

8. Þiddet yaþayan kadýnlara hukuksal destek veren meslek sahipleri

9. Gazeteciler

Cevaplayýcýlarýn ve Araþtýrma Ekibinin Güvenliði ile Araþtýrma Etiði

Araþtýrma konusunun doðasý gereði güvenlik, çalýþmanýn en baþýndan itibaren araþtýrma

grubunun üzerinde önemle durduðu bir konu olmuþtur. Bu çalýþmada, DSÖ tarafýndan

geliþtirilen "kadýna yönelik aile içi þiddet konusundaki uluslararasý araþtýrmalarda etik ve

güvenlik önerileri" dikkate alýnmýþtýr. Araþtýrma süresince güvenlik ve etik kurallar çalýþmanýn

her noktasýnda rehber olmuþtur.

Böyle bir araþtýrmada duyarlý davranýlmamasý, güvenlik ve gizlilik konularýna özen

gösterilmemesi cevaplayýcýlarýn ve zaman zaman da görüþmecilerin araþtýrmadan dolayý

sorun yaþamalarýna ve risk altýnda kalmalarýna neden olabileceðinden kadýna yönelik

þiddet konusunda yürütülen tüm çalýþmalarda olduðu gibi burada da cevaplayýcýlarýn

güvenliðine öncelik verilmiþtir.

33


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

• Bu doðrultuda alýnan önlemlerin baþýnda, araþtýrmanýn "güvenli ismi" yer almaktadýr.

Þiddet yaþayan kadýnlarýn araþtýrmaya katýlmalarý nedeniyle daha fazla þiddet yaþama

risklerini ortadan kaldýrmak, cevaplayan kadýnlarý ve araþtýrmada görev alan görüþmecileri

riske atmamak amacýyla araþtýrmada güvenli isim kullanýlmýþtýr. Araþtýrma "Türkiye'de

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý" yerine sadece saha faaliyetlerinde kullanýlmak

üzere "Türkiye'de Kadýn ve Aile Araþtýrmasý" olarak farklý bir isim ile nitelenmiþtir.

Araþtýrmanýn görünürdeki amacýnýn kadýn saðlýðý, kadýnlarýn hayat deneyimleri veya

aile iliþkileri gibi bir konu üzerine olmasý, araþtýrmaya katýlan kadýnlarýn araþtýrmanýn

içeriðini baþkalarýna daha rahat anlatmalarýný saðlama açýsýndan önerilen bir kuraldýr.

Benzer þekilde araþtýrmacýlar/görüþmeciler de çalýþmanýn yapýldýðý çevreye ve hanehalký

üyelerine araþtýrmayý tanýtýrken bu ismi kullanmýþlardýr.

• Görüþmeci ve cevaplayýcý yalnýz kaldýklarýnda araþtýrmanýn esas amacý ve içeriði onay

bölümünde cevaplayýcýya açýklanmýþtýr. Cevaplayýcýlarýn onayý alýnmadan görüþme

gerçekleþtirilmemiþtir.

• Araþtýrmanýn asýl konusuna iliþkin bilginin görüþmenin yapýldýðý hanede (görüþülen kiþi

dýþýnda o hanede bulunan kiþilere) ve o bölgede verilmemesine özen gösterilmiþtir.

Araþtýrmanýn, görüþmenin yapýldýðý hanede veya çevrede duyulmasý, görüþmenin

içeriðinin þiddet uygulayan kiþi tarafýndan öðrenilmesine neden olabileceðinden ve

þiddete maruz kalan kadýnlarýn araþtýrmaya katýlmalarýnýn onlarýn daha fazla þiddet

görmelerini tetikleyici bir unsur olabileceðinden, bilgilendirme konusunda hassas

davranýlmýþtýr.

• Örneklem birimi hanehalký olduðu için, aile içi þiddet deneyimleri konusunda her

haneden sadece bir kadýnla görüþülmüþtür. Hanelerde görüþme yapýlabilecek birden

fazla kadýn olmasý durumunda, görüþme tesadüfi olarak seçilen (Bkz. 9 no'lu dipnot)

kadýnla yapýlmýþtýr.

• Görüþmenin yapýldýðý ortamda görüþmeciden ve cevaplayýcýdan baþka kimsenin

bulunmamasý istenmiþtir.

• Toplanan bilgilerin gizliliði önem taþýmýþtýr.

• Cevaplama oranlarý, sorularýn ifade ediliþi ve soruluþu sýrasýndaki tavýrlarla oldukça

ilgilidir. Þiddeti, tek ve kapsamlý bir soruyla sormak genellikle gerçek oranlarý yakalamak

için pek uygun deðildir (Center for Health and Gender Equity, 1995). Sorularda

"taciz/istismar", "tecavüz" ya da "þiddet" gibi aðýr kelimeler kullanýlmamýþ, bunun yerine

þiddet içeren belirli davranýþlar tanýmlanarak cevaplayýcýya bu davranýþlarý yaþayýp

yaþamadýklarý sorulmuþtur. Her bir taciz/istismar ya da þiddet olayý için çeþitli ipuçlarý

verilerek (örn: ev, iþyeri, okul vb.) cevaplayýcýnýn farklý mekan ve zamanlarý ya da

potansiyel failleri de (örn; þimdiki eþi, önceki eþi, diðer erkek akrabalar vb.) düþünmesi

saðlanmýþtýr. Þiddetle ve sonuçlarýyla ilgili tüm sorularda ifadelendirmeye dikkat edilmiþ

ve sorularýn yargýlayýcý olmayan bir biçimde sorulmasýna özen gösterilmiþtir.

• Tüm görüþmeler, kadýnýn yaþadýðý þiddetle baþa çýkma taktiklerini güçlendirecek bir

þekilde, ona paylaþtýðý bilgilerin önemli olduðunu ve diðer kadýnlara yardýmcý olma

amacýyla kullanýlacaðýný hatýrlatarak, olumlu bir tavýrla sonlandýrýlmýþ ve kimsenin

tacize/istismara uðramayý hak etmediði belirtilmiþtir.

34


Yöntem

• Araþtýrma kapsamýnda, görüþülen kadýnlara, ihtiyaç duyduklarýný belirttikleri durumda

yaþadýklarý illerde þiddete maruz kalan kadýnlara destek olan ve hizmet veren kamu

kurumlarý ile sivil toplum kuruluþlarýnýn adresleri verilmiþtir.

• Araþtýrmacýlarýn çalýþtýklarý yýpratýcý konudan etkilenmelerini en aza indirme konusunda

destek saðlanmýþtýr.

• Tüm saha personeli güvenlik ve etik kurallar konusunda eðitilmiþlerdir.

Tanýmlar

Aþaðýdaki tanýmlarda belirtilen þiddet 13 içeren davranýþlarýn en az bir kez yaþanmýþ olmasý

o þiddet biçiminin yaþandýðý anlamýna gelmektedir.

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) tarafýndan kadýna yönelik fiziksel þiddet

• Tokat atma ya da bir þey fýrlatma

• Ýtme, tartaklama ya da saç çekme

• Yumrukla ya da bir cisimle vurma

• Tekmeleme, sürükleme ya da dövme

• Boðazýný sýkma ya da bir yerini yakma

• Býçak, silah gibi aletlerle tehdit etme ya da bunlarý kullanma

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) tarafýndan kadýna yönelik cinsel þiddet

• Zorla cinsel iliþkiye girme

• Kadýnýn istememesine raðmen korkudan cinsel iliþkiye girmesi

• Cinsel olarak aþaðýlayýcý ya da küçük düþürücü eylemlere zorlanma

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) tarafýndan kadýna yönelik duygusal

þiddet/istismar

• Hakaret ya da küfür

• Baþkalarýnýn yanýnda aþaðýlama ya da küçük düþürme

• Korkutma ya da tehdit etme

• Kadýna ya da çevresindekilere zarar vermekle tehdit etme

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) tarafýndan kadýna yönelik ekonomik

þiddet/istismar

• Kadýnýn çalýþmasýna engel olma ya da iþten ayrýlmasýna neden olma

• Ev harcamalarý için para vermeme

• Kadýnýn gelirinin elinden alýnmasý

13 Araþtýrmanýn sorukaðýdýnda "þiddet" kelimesi yer almamýþtýr.

35


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakiler tarafýndan kadýna yönelik fiziksel

þiddet

15 yaþýndan sonra eþ veya birlikte olunan kiþi dýþýndakiler tarafýndan fiziksel olarak kötü

bir davranýþa maruz kalma

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakiler tarafýndan kadýna yönelik cinsel

þiddet

15 yaþýndan sonra eþ veya birlikte olunan kiþi dýþýndakiler tarafýndan istemediði halde

cinsel iliþkiye zorlanma veya cinsel olarak aþaðýlayýcý ya da küçük düþürücü bulduðu bir

þeyi yapmaya zorlanma

Çocukluk döneminde cinsel istismar

15 yaþýndan önce istenilmeyen bir cinsel davranýþa ya da cinsel olarak rahatsýz edecek

þekilde dokunmaya maruz kalma

36


KADINA YÖNELÝK

AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET:

SAYILAR VE

ÖRÜNTÜLER


Hanehalký Nüfusunun ve Cevaplayýcýlarýn Temel Özellikleri

Bölüm 3

Hanehalký Nüfusunun ve

Cevaplayýcýlarýn Temel Özellikleri

Ýsmet KOÇ, Ahmet Sinan TÜRKYILMAZ, Mehmet Ali ERYURT

Bu bölümde, Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn hanehalký ve kadýn

sorukaðýtlarýndaki veriler kullanýlarak araþtýrma kapsamýndaki hanehalký nüfusunun ve

bireysel görüþme yapýlan kadýnlarýn temel sosyo-demografik özellikleri incelenmektedir.

Bireysel görüþme yapýlan kadýnlarýn ve özellikle de hanehalký nüfusunun temel sosyodemografik

özelliklerinin incelenmesi araþtýrma kapsamýndaki nüfusun betimlenmesini

saðlamanýn yanýnda araþtýrma örnekleminin yeterliliðine iliþkin bilgiler de verecektir.

Hanehalký Nüfusu ve Hanehalký Komposizyonu

Þekil 3.1'de yer alan nüfus piramidi, Türkiye nüfusunun mevcut yaþ ve cinsiyet kompozisyonu

ile geçmiþteki demografik deðiþim süreci hakkýnda önemli bilgiler saðlamaktadýr. Türkiye

nüfusunun yaþ daðýlýmý, geçmiþte yüksek doðurganlýk deneyimi olan, ancak yakýn zamanda

hýzlý bir doðurganlýk düþüþü yaþanan ülkelerin belirgin özelliklerine sahiptir. Nüfus

piramidinin tabanýnda görülen daralma Türkiye'de doðurganlýk seviyesindeki hýzlý azalmayý

göstermektedir. Nüfus piramidi günümüzde sayýca en büyük kuþaklarýn 10-29 yaþlarý

arasýnda olan kuþaklar olduðunu ortaya koymaktadýr. Bu yaþ yapýsýnýn 2000 Genel Nüfus

Sayýmý, 2007 ve 2008 Adrese Dayalý Nüfus Kayýt Sistemi ve 2003 ve 2008 Türkiye Nüfus

ve Saðlýk Araþtýrmasý sonuçlarýnýn gösterdiði demografik yapý ile uyumlu olmasý, Türkiye'de

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn örnekleminin Türkiye nüfusunu temsil eden

bir örneklem olduðunu göstermektedir.

Þekil 3.1 Nüfus Piramidi

Yaþ

80+

75-79

70-74

65-69

60-64

55-59

50-54

45-49

40-44

35-39

30-34

25-29

20-24

15-19

10-14

5-9

0-4

Erkek

Kadýn

6,0 4,0 2,0 0,0 2,0 4,0 6,0

Yüzde

39


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Araþtýrma sonuçlarýna göre Türkiye nüfusunun yüzde 26'sý 15 yaþýndan küçüktür. Bu

oran, geçmiþte yaþanan yüksek doðurganlýðýn etkisi ile kýrsal yerleþim yerlerinde (yüzde

28) kentsel yerleþim yerlerine göre (yüzde 26) daha yüksektir. Toplam nüfus içinde yaþlý

nüfusun (65 ve üzeri yaþlardaki nüfus) oraný, yüzde 7 düzeyindedir. Bu oran, kentsel

yerleþim yerlerinde yüzde 5 iken kýrsal alanlarda yüzde 10'a ulaþmaktadýr. Kýrsal nüfus

içinde yaþlý nüfusun payýnýn kentsel nüfusa göre daha yüksek olmasý, kýrsal yerleþim

yerlerindeki genç nüfusun yaþlýlarý geride býrakarak kentsel yerleþim yerlerine göç etmeleri

ile iliþkili olduðunu göstermektedir. Göç sürecinin bir sonucu olarak, kentsel nüfus içinde

ekonomik olarak aktif nüfus olarak nitelendirilebilecek 15-64 yaþ nüfus oranýnýn kýrsal

nüfusa göre daha yüksek olduðu görülmektedir. Bu araþtýrmanýn sonuçlarý, toplam nüfus

içindeki yaþlý nüfus oranýnýn ülkemiz tarihinin en yüksek noktasýna ulaþmýþ olduðunu

göstermektedir. Bu sonuç, Türkiye'de yakýn zamanda yaþanan üç demografik deðiþim ile

yakýndan ilgilidir: Doðurganlýðýn hýzla azalmasý, her yaþ grubundaki yaþam beklentisinin

artmasý ve sayýca fazla olan yaþ kuþaklarýnýn 65 yaþýný geçiyor olmasý (Tablo 3.1).

Tablo 3.1 Araþtýrma Nüfusunun Yaþ Daðýlýmý

Hanehalký nüfusunun yaþ grubu ve kentsel/kýrsal yerleþim yerine göre yüzde daðýlýmý

Yerleþim Yeri

Yaþ Grubu

0-14

15-64

65+

Bilmiyor/cevap yok

Kent

25.9

68.6

5.4

0.1

Kýr

27.6

62.1

10.1

0.1

Toplam

26.4

66.6

6.9

0.1

Toplam

Sayý

100.0

48,976

100.0

21,048

100.0

70,024

Araþtýrma nüfusunun eðitim durumuna bakýldýðýnda (Tablo 3.2), erkeklerin yüzde 82'sinin;

kadýnlarýn ise yüzde 66'sýnýn en az ilkokul mezunu olduklarý (ilköðretimin birinci kademesini

tamamlamýþ) görülmektedir. Bu sonuçlar tersten okunduðunda, Türkiye'de erkek ve kadýn

arasýndaki eðitim farklýlýðýnýn boyutlarý net bir þekilde ortaya çýkmaktadýr. Kadýnlarýn yüzde

34'ü eðitimsiz ya da ilkokulu bitirmemiþ iken, bu oran erkekler arasýnda sadece yüzde

18'dir. Bu sonuçlarla tutarlý olarak, Türkiye'de erkeklerin yüzde 26'sý lise mezunu veya

daha yüksek eðitime sahip iken, kadýnlar arasýnda bu oran yüzde 17 seviyesinde

kalmaktadýr. Kadýn ve erkek arasýndaki eðitim farklýlýklarýna yerleþim yeri ve bölgeler

temelinde bakýldýðýnda, kýrsal yerleþim yerlerinde ve özellikle de Doðu'da yer alan bölgelerde

ülke genelinde görülen eþitsizliðin daha da aðýrlaþtýðý görülmektedir.

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn sonuçlarý, ülkemizdeki ortalama

hanehalký büyüklüðünün 4 kiþi olduðunu göstermektedir. Kentsel yerleþim yerlerinde 4

kiþinin biraz altýna düþen ortalama hanehalký büyüklüðü, kýrsal yerleþim yerlerinde 4.4

kiþiye yükselmektedir. Bu sonuçlar ile tutarlý olarak Türkiye'de her 4 hanehalkýndan 1'i

40


Hanehalký Nüfusunun ve Cevaplayýcýlarýn Temel Özellikleri

Tablo 3.2 Hanehalký nüfusunun eðitim düzeyi

Altý ve üzeri yaþtaki kadýn de facto hanehalký nüfusunun tamamladýðý veya devam ettiði en yüksek eðitim

düzeyinin seçilmiþ özelliklere göre yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

Kadýn

Temel

Özellikler

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim

birinci

kademe

Ýlköðretim

ikinci

kademe

Lise ve üzeri

Bilmiyor/

Cevapsýz

Toplam

Aðýrlýksýz

Sayý

Ortanca

eðitim

süresi

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

6-9

10-14

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65+

Cevapsýz/Bilmiyor

29.0

44.8

26.1

27.0

25.1

30.5

24.6

29.6

38.5

35.1

39.7

50.4

57.0

55.5

97.3

30.4

10.2

14.3

13.7

14.4

19.1

22.3

28.7

40.1

52.1

60.3

74.8

91.3

34.6

37.5

38.2

43.9

37.8

38.9

35.3

36.0

36.4

39.9

30.6

29.4

24.9

25.8

0.6

52.3

10.0

26.7

43.5

52.7

53.2

53.5

50.4

44.1

33.2

27.3

18.7

1.9

14.2

10.6

14.8

12.4

14.8

13.1

15.5

12.4

13.4

12.1

13.0

10.6

8.9

10.4

0.0

16.7

57.7

15.4

9.2

6.7

8.7

8.6

5.3

4.7

3.0

2.9

1.7

0.0

21.6

6.4

19.8

16.2

22.2

16.0

24.3

21.3

11.2

12.6

16.5

9.0

8.1

7.7

0.0

0.0

21.9

43.2

33.2

26.0

18.8

15.4

15.0

10.1

10.2

8.8

3.4

0.0

0.7

0.7

1.0

0.6

0.2

1.5

0.3

0.7

0.5

0.3

0.2

0.6

1.0

0.5

2.1

0.6

0.2

0.4

0.5

0.2

0.2

0.2

0.6

1.0

1.5

0.7

1.3

6.8

100.0 23,087 5.3

100.0 10,542 4.3

100.0 2,058 5.3

100.0 2,220 5.0

100.0 2,276 5.4

100.0 2,322 5.0

100.0 2,500 5.5

100.0 2,588 5.2

100.0 2,677 4.7

100.0 2,520 4.8

100.0 2,751 4.8

100.0 3,446 4.1

100.0 4,047 2.8

100.0 4,224 3.1

100.0 2,828 1.3

100.0 3,902 5.6

100.0 3,709 9.5

100.0 3,361 8.6

100.0 3,048 5.7

100.0 2,591 5.4

100.0 2,599 5.2

100.0 2,385 5.0

100.0 2,073 4.9

100.0 1,709 4.5

100.0 1,347 3.4

100.0 1,292 1.1

100.0 2,776 0.5

100.0 9 0.1

Toplam

33.8

35.4

13.1

17.0

0.7

100.0 33,629 5.0

Erkek

Temel

Özellikler

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim

birinci

kademe

Ýlköðretim

ikinci

kademe

Lise ve üzeri

Bilmiyor/

Cevapsýz

Toplam

Aðýrlýksýz

Sayý

Ortanca

eðitim

süresi

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

6-9

10-14

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65+

Cevapsýz/Bilmiyor

16.2

23.4

13.5

17.5

13.5

15.8

14.3

16.7

20.4

18.3

20.1

27.1

29.7

30.9

95.5

30.9

3.7

4.4

4.4

3.8

4.3

4.8

5.0

8.6

13.9

21.9

40.0

17.8

33.4 18.6 31.2

44.6 17.0 13.8

38.6 18.6 28.1

41.4 16.4 23.9

37.8 16.7 31.9

36.7 19.0 27.4

31.7 18.2 35.7

38.0 18.5 26.2

39.2 18.5 20.8

39.2 18.0 23.7

35.2 18.0 26.3

33.6 18.4 19.8

33.2 17.9 17.2

33.3 18.2 16.9

0.8 0.0 0.0

54.9 13.5 0.0

8.0 65.0 22.9

18.1 23.4 53.5

32.4 14.7 48.4

42.9 11.5 41.2

49.3 13.5 32.6

50.8 15.4 28.7

54.0 11.8 28.6

55.8 9.9 25.1

54.3 8.6 22.4

48.3 8.8 20.5

43.0 5.1 10.3

41.1 5.4 9.1

0.7

1.1

1.3

0.9

0.2

1.1

0.1

0.6

1.1

0.8

0.4

1.1

2.0

0.7

3.7

0.7

0.4

0.5

0.1

0.6

0.3

0.3

0.6

0.6

0.8

0.6

1.6

26.6

100.0 22,779 7.0

100.0 10,099 5.3

100.0 2,117 6.2

100.0 2,149 5.6

100.0 2,207 6.4

100.0 2,253 6.0

100.0 2,331 7.6

100.0 2,644 5.9

100.0 2,632 5.6

100.0 2,295 5.7

100.0 2,547 5.8

100.0 3,497 5.5

100.0 3,950 5.4

100.0 4,256 5.3

100.0 2,845 1.2

100.0 3,940 5.4

100.0 3,822 9.8

100.0 3,343 10.5

100.0 2,972 10.0

100.0 2,506 7.5

100.0 2,427 6.0

100.0 2,338 5.9

100.0 2,041 5.7

100.0 1,736 5.5

100.0 1,429 5.4

100.0 1,109 5.2

100.0 2,333 4.4

100.0 37 5.1

Toplam

18.3

36.7 18.1 26.1

0.8

100.0 32,878 5.9

41


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

4 kiþiden oluþmaktadýr. Hanehalklarýnýn yüzde 17'sinde altý veya daha fazla kiþi yaþamaktadýr.

Altý ve daha fazla kiþiden oluþan hanehalklarýnýn oraný kentsel yerleþim yerlerinde yüzde

13'e düþerken; kýrsal yerleþim yerlerinde yüzde 27'ye çýkmaktadýr (Tablo 3.3).

Tablo 3.4, Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile

Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nda görüþme yapýlan

hanehalklarý ve bu hanelerde yaþayan de

facto araþtýrma nüfusu ile ilgili sayýsal bilgiler

vermektedir. Bu tabloda yer alan bilgiler,

ayný zamanda, aðýrlýklý ve aðýrlýksýz hanehalký

sayýlarýnýn karþýlaþtýrýlmasýyla, Türkiye'de

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Araþtýrmasý'nýn örneklem tasarýmýnda

uygulanan aðýrlýklý tasarým sonucunda hangi

bölgelerde nüfusa orantýlý olarak daha fazla

veya daha az örneklem seçildiðini de

göstermektedir.

Tablo 3.3 Hanehalký kompozisyonu

Hanehalklarýnýn yerleþim yerine ve hanehalký

büyüklüðüne göre yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

Hanede yaþayanlarýn sayýsý

1

2

3

4

5

6

7

8

9+

Toplam

Hanehalký sayýsý (Aðýrlýksýz)

Ortalama hanehalký büyüklüðü

Kent

5.2

16.2

21.7

28.1

15.7

6.5

3.1

1.6

1.9

100.0

12,408

3.9

Kýr

7.9

21.9

13.8

16.5

12.6

9.5

5.5

3.4

8.7

100.0

4,649

4.4

Toplam

5.9

17.8

19.6

25.0

14.9

7.3

3.7

2.1

3.7

100.0

17,057

4.0

Not: Bu tablo hanehalklarýnýn de jure üyelerine, yani genellikle hanede yaþayanlara

dayanmaktadýr.

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nýn sonuçlarýna göre hanehalklarýnýn

yüzde 73'ü; nüfusun ise yüzde 70'i kentsel yerleþim yerlerinde yaþamaktadýr. Türkiye'de

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nda görüþme yapýlan 17,168 hanehalkýndan

yüzde 19'u Ýstanbul'da; yüzde 15'i ise Ege Bölgesinde bulunmaktadýr. Hanehalký nüfusunun

yaklaþýk beþte biri Ýstanbul'da yaþamaktadýr. Güneydoðu Anadolu Bölgesi, Türkiye'deki

hanehalklarýnýn yüzde 7'sini içermekle birlikte, ortalama hanehalký büyüklüðünün Türkiye

ortalamasýna göre daha yüksek olmasý nedeniyle, nüfusun yüzde 11'ini barýndýrmaktadýr.

Tablo 3.4 Hanehalký sayýsý ve hanehalký nüfusu

Yerleþim yeri ve bölgeye göre hanehalký sayýsý ve hanehalký nüfusunun yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

Hanehalký Sayýsý

Hanehalký Nüfusu

Temel Özellikler

Aðýrlýklý

Yüzde

Aðýrlýklý

Sayý

Aðýrlýksýz

Sayý

Aðýrlýklý

Yüzde

Aðýrlýklý

Sayý

Aðýrlýksýz

Sayý

Yerleþim Yeri

Kent

Kýr

73.0

27.0

12,525

4,643

12,432

4,736

69.9

30.1

48,976

21,048

50,774

23,087

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

18.6

5.6

14.5

10.1

10.3

13.1

4.7

6.3

3.4

2.3

3.7

7.4

3,200

955

2,490

1,727

1,771

2,242

808

1,085

580

396

644

1,271

1,136

1,456

1,440

1,319

1,399

1,508

1,348

1,355

1,449

1,478

1,603

1,677

18.7

4.4

11.8

9.3

9.4

12.1

5.1

6.0

3.4

3.1

5.7

10.9

13,120

3,066

8,270

6,525

6,587

8,470

3,561

4,213

2,406

2,175

3,996

7,636

4,579

4,666

4,791

5,003

5,301

5,695

5,904

5,195

5,748

7,888

9,134

9,957

Toplam

100.0

17,168

17,168

100.0

70,024

73,861

42


Cevaplayýcýlarýn Temel Özellikleri

Hanehalký Nüfusunun ve Cevaplayýcýlarýn Temel Özellikleri

Tablo 3.5 ve Tablo 3.6, Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý kapsamýnda

görüþme yapýlan 15-59 yaþlarýndaki kadýnlarýn bazý temel özelliklerine göre yüzde daðýlýmlarý

ile aðýrlýklý ve aðýrlýksýz gözlem sayýlarýný göstermektedir. Yerleþim yerine göre bakýldýðýnda,

bireysel görüþme yapýlan 12,795 kadýndan dörtte üçünün kentsel yerleþim yerlerinde;

geriye kalan dörtte birinin ise kýrsal yerleþim yerlerinde yaþadýðý görülmektedir.

Görüþme yapýlan kadýnlarýn sadece yüzde 3'ü Kuzeydoðu Anadolu'da yaþarken, yaklaþýk

yüzde 20'si Ýstanbul'da yaþamaktadýr. Bireysel görüþme yapýlan kadýnlarýn yaþlarýnýn

daðýlýmýna bakýldýðýnda bu daðýlýmýn Türkiye'nin demografik yapýsý ile uyumlu olduðu

görülmektedir. Yirmili yaþlarýn sonuna kadar artan kadýn nüfusu, otuzlu yaþlardan

baþlayarak hýzla azalmakta ve 55-59 yaþ grubunda yüzde 6'ya düþmektedir.

Araþtýrma sonuçlarý, 15-59 yaþlar arasýndaki kadýnlarýn yüzde 19'unun hiç okula gitmemiþ

veya ilköðretim birinci kademeyi tamamlamamýþ olduðunu göstermektedir. Kadýnlarýn

yaklaþýk yüzde 43'ü sadece ilköðretim birinci kademe düzeyinde eðitim almýþtýr. Yaklaþýk

olarak her dört kadýndan birinin (yüzde 23) en az lise mezunu olduðu görülmektedir. Bu

sonuçlar, son yýllarda sosyo-ekonomik dönüþümün de etkisi ile eðitimin yaygýnlaþtýðýný

kadýnlar arasýnda öðrenim düzeyi açýsýndan sürekli bir artýþ olduðunu göstermektedir.

Bireysel görüþme yapýlan kadýnlarýn dörtte üçü araþtýrma tarihinde evlidir. Yüzde 19'u

hiç evlenmemiþ olan kadýnlarýn, yüzde 5'ten fazlasýnýn eþi ölmüþ ya da boþanmýþtýr.

Tablo 3.5 Cevaplayýcýlarýn temel özellikleri-1

Eðitim ve medeni duruma göre kadýnlarýn yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

Temel Özellikler

Eðitim

Eðitimi yok/Ýlk. bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Bilmiyor

Medeni Durum

Hiç evlenmemiþ

Evli

Eþi ölmüþ

Boþanmýþ/Ayrý yaþýyor

Toplam

Yüzde

18.7

42.8

15.2

23.3

0.0

19.1

75.5

3.0

2.4

100.0

Aðýrlýksýz

Sayý

2,915

5,537

1,643

2,698

2

1,997

10,102

417

279

12,795

43


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Tablo 3.6 Cevaplayýcýlarýn temel özellikleri-2

Yerleþim yeri, bölge ve yaþa göre kadýnlarýn yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

Temel Özellikler

Aðýrlýklý

Yüzde

Aðýrlýklý

Sayý

Aðýrlýksýz

Sayý

Yerleþim Yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

74.5

25.5

19.7

4.8

13.3

9.7

10.5

12.9

4.7

5.8

3.4

2.6

4.3

8.4

13.5

13.8

14.5

12.8

11.3

10.6

9.1

8.0

6.4

9,528

3,267

2,520

608

1,706

1,243

1,343

1,650

608

740

430

328

545

1,074

1,727

1,763

1,854

1,638

1,445

1,352

1,168

1,029

818

9,434

3,361

805

963

989

947

1,069

1,151

988

919

1,046

1,215

1,287

1,416

1,314

1,469

1,970

1,954

1,720

1,381

1,196

976

815

Toplam

100.0

12,795

12,795

44


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Bölüm 4

Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Henrica A. F. M. JANSEN, Ýlknur YÜKSEL, Pelin ÇAÐATAY

Toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle yaþanan kadýna yönelik þiddet, kadýnlarýn yakýn

çevrelerindeki erkeklerden, tanýmadýklarý erkeklere ve hatta aile içindeki kadýnlara kadar

uzanan geniþ bir çevre içinde yaþanmaktadýr.

Bu bölümün büyük bir kýsmý, kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan

maruz kaldýklarý fiziksel ve cinsel þiddet ile duygusal ve ekonomik istismar ve yakýn iliþkide

olduklarý erkeklerin kadýnlarý kontrol etmeye yönelik davranýþlarýna ayrýlmýþtýr. Ýkinci

kýsýmda, kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarýna yer verilmiþtir.

Son kýsým da ise kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan 15 yaþýndan

sonra maruz kaldýklarý fiziksel ve cinsel þiddet ile, 15 yaþýndan önce yaþanan cinsel istismar

konularý yer almaktadýr.

Eþ veya birlikte olunan kiþi tarafýndan kadýna yönelik þiddet

Bu bölüm, uzun yýllar üzerinde konuþmanýn kolay olmadýðý kadýna yönelik þiddet

konusunda, kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþi(ler) tarafýndan maruz kaldýklarý

farklý þiddet biçimlerinin yaygýnlýðýný ve sýklýðýný kapsamaktadýr. Fiziksel, cinsel, duygusal

ve ekonomik þiddet ve istismar biçimlerinin yaný sýra kadýnlarýn günlük hayatlarýnýn kontrol

altýnda tutulmasý, þiddet döngüsünün kadýnlarýn yaþamlarýna etkisi ve kadýnlarýn toplumsal

cinsiyet rolleri ile þiddete yönelik tutumlarý hakkýndaki görüþler de bu bölümde yer

almaktadýr.

Araþtýrma kapsamýnda kadýnlarýn yaþamýþ olduklarý þiddet ve istismara iliþkin bilgileri

ölçebilmek amacýyla kadýnlara þiddet içeren bazý davranýþlarý yaþayýp yaþamadýklarý

sorulmuþtur (Bkz. Tanýmlar). Tanýmlanan davranýþlarý yaþayan kadýnlara, bu davranýþa

ne zaman ve ne sýklýkla maruz kaldýklarý sorularý da yöneltilmiþtir. Yaþanan þiddetin

zamanýyla ilgili olarak iki dönem dikkate alýnmýþtýr: yaþamýn herhangi bir dönemi ve

araþtýrmanýn yapýldýðý dönemden önceki son 12 ay 14 .

Birlikte olma kavramýnýn yerleþim yeri, bölge, kültür vb. farklýlýklar nedeniyle her zaman

ayný olguyu ifade etmemesi nedeniyle, bu bölümdeki bilgiler, tablo içi ve/veya tablolar

arasý, temel deðiþkenler düzeyindeki karþýlaþtýrmalarýn saðlýklý bir biçimde yapýlabilmesi

amacýyla "en az bir kez evlenmiþ" kadýnlar temel alýnarak sunulmuþtur. Ayrýca hiç birlikteliði

14 Bundan sonra son 12 ay biçiminde ifade edilecektir.

45


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

olmamýþ ya da evlenmemiþ ancak bir erkekle yakýn iliþkisi olmuþ (cinsel iliþkisi olsun ya

da olmasýn) kadýnlarýn verdikleri cevaplara iliþkin bilgilere yer verilmiþtir. Ayrýca, kadýnlarýn

medeni durumlarýna göre boþanmýþ/ayrý yaþayan ve halen evli kadýnlarýn yaþadýklarý

þiddete iliþkin karþýlaþtýrma da yapýlmýþtýr.

Fiziksel ve cinsel þiddet ile duygusal ve ekonomik þiddet/istismar konularýndaki bilgiler,

kadýnlarýn yaþadýklarý bölge ve yerleþim yeri ile yaþ gruplarý, eðitim ve refah düzeyi gibi

temel özellikleri çerçevesinde deðerlendirilmiþtir.

Fiziksel ve cinsel þiddet

Kadýnlarýn yaþadýklarý fiziksel ve cinsel þiddeti ölçebilmek amacýyla fiziksel ve cinsel þiddet

içeren belirli davranýþlara maruz kalýp kalmadýklarý sorulmuþtur (Bkz. Tanýmlar). Tablo

4.1'de evlenmiþ kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan maruz kaldýklarý

fiziksel ve cinsel þiddet yüzdeleri ülke geneli, bölge ve yerleþim yeri ile yaþ gruplarý, eðitim

ve refah düzeyine göre verilmiþtir.

Ülke genelinde yaþamýn herhangi bir döneminde fiziksel þiddete maruz kaldýðýný belirten

kadýnlarýn oraný yüzde 39'dur. Baþka bir ifadeyle, her 10 kadýndan 4'ü eþi veya birlikte

olduðu kiþi(ler) tarafýndan fiziksel þiddete maruz kalmýþtýr. Yerleþim yeri açýsýndan çok

önemli bir farklýlaþma görülmemesine raðmen, bölgesel düzeyde önemli bir farklýlaþma

vardýr. Bölgeler arasýnda yaþanan fiziksel þiddet yüzdeleri 25 ile 53 arasýnda deðiþmektedir.

Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan yaklaþýk her 2 kadýndan biri fiziksel þiddete

maruz kaldýðýný belirtmiþtir. Araþtýrmadan önceki son 12 ay açýsýndan bakýldýðýnda, fiziksel

þiddet yaþanmasý ülke genelinde 10 kadýnda 1'e düþmektedir.

Cinsel þiddet hakkýnda konuþmak, fiziksel þiddeti aktarmaktan daha zor olmaktadýr.

Özellikle de evlilik içinde yaþanan cinsel þiddet, konuþulmasý çok uygun görülmeyen bir

konudur. Bununla birlikte, ülke genelinde evlenmiþ kadýnlarýn yüzde 15'i cinsel þiddet

içeren davranýþlardan en az birini yaþamýþtýr. Belirtilen cinsel þiddet yüzdesi, fiziksel þiddet

biçiminde olduðu gibi, bölgesel olarak önemli bir farklýlýk göstermektedir. Batý Marmara

bölgesindeki kadýnlarýn yüzde 9'u, Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayanlarýn ise yüzde

29'u yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde cinsel þiddete maruz kalmýþtýr. Diðer bölgeler

için, yüzdeler 11 ile 23 arasýnda deðiþiklik göstermektedir. Cinsel þiddet içeren davranýþlarýn

son 12 ay içinde yaþanma yüzdeleri deðerlendirildiðinde, ülke genelinde hayatýnýn herhangi

bir döneminde cinsel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlarýn yaklaþýk yarýsý yakýn dönemde

de cinsel þiddete maruz kaldýðýný belirtmiþtir.

Fiziksel veya cinsel þiddetten herhangi birinin yaþanmasýna iliþkin yüzdeler ise, bu iki

þiddet biçiminin daha çok bir arada yaþandýðýný göstermesi açýsýndan önemlidir. Ülke

genelindeki kadýnlarýn yüzde 39'u fiziksel þiddet, yüzde 15'i cinsel þiddet yaþarken,

kadýnlarýn yüzde 42'sinin iki þiddetten en az birini yaþamasý, cinsel þiddetin fiziksel þiddet

ile birlikte yaþandýðýný göstermektedir.

46


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Tablo 4.1 Fiziksel veya cinsel þiddet yaygýnlýðý

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn bölge ve

yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel Özellikler

Fiziksel þiddet

Yaþamýn Son 12

herhangi bir ay

dönemi

Cinsel þiddet

Yaþamýn Son 12

herhangi bir ay

dönemi

Fiziksel veya

cinsel þiddet

Yaþamýn

herhangi bir

dönemi

Son 12

ay

Evlenmiþ

kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi*

Düþük

Orta

Yüksek

38.0

43.2

36.7

24.6

31.3

36.5

42.2

41.7

49.5

42.9

38.0

53.2

47.2

47.7

31.9

36.6

39.7

45.4

52.2

39.9

34.9

25.0

47.0

38.9

26.7

10.0

9.9

8.1

6.0

5.3

7.2

11.6

11.9

13.5

7.9

6.5

17.8

14.6

19.2

17.3

12.5

8.7

4.8

12.6

9.1

12.3

7.9

13.7

8.9

5.5

14.3

18.3

11.2

8.7

13.9

12.8

15.5

16.1

22.8

17.5

17.6

29.5

19.7

19.7

13.5

13.0

14.2

19.6

22.2

15.2

13.1

8.7

18.9

14.6

10.3

6.7

7.9

4.7

4.3

4.1

5.8

6.5

6.5

11.0

6.7

7.8

19.4

12.1

13.0

9.7

8.4

6.5

4.6

9.6

6.9

7.6

3.8

9.4

6.4

3.9

40.3

46.6

38.4

26.2

34.7

38.5

44.1

44.0

52.8

46.6

42.6

57.1

51.5

51.1

35.3

39.2

42.0

47.9

55.7

42.2

38.5

27.2

49.9

41.6

28.7

13.5

14.1

11.1

8.8

8.0

10.2

14.7

14.7

18.5

12.0

12.5

27.4

21.5

24.6

21.3

16.5

12.6

7.8

17.4

13.1

15.4

10.0

18.0

12.7

8.3

7,981

2,817

691

859

848

822

915

964

887

779

874

1,000

994

1,165

1,194

3,652

3,009

2,943

2,741

5,237

872

1,948

4,189

4,631

1,978

Türkiye

39.3

9.9

15.3

7.0

41.9

13.7

10,798

*Bkz. Ek 5

47


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Cinsel þiddetle, fiziksel þiddetin iç içe yaþanmadýðý durumlar çok azdýr.

Fiziksel ve cinsel þiddetten en az birinin yaþamýn herhangi bir döneminde yaþanmasý, yaþ

gruplarý açýsýndan deðerlendirildiðinde, ilerleyen yaþ ile birlikte yaþanan þiddetin de

artmakta olduðunu ortaya koymaktadýr. Yaþamýn herhangi bir döneminde maruz kalýnan

fiziksel ve cinsel þiddetin kümülatif olarak, 45-59 yaþ grubunda olan kadýnlarda daha

fazla olmasý, beklenen bir durumdur. Ancak, son 12 aylýk dönem dikkate alýndýðýnda tam

tersi bir durum söz konusudur. Örneðin, 15-24 yaþ grubunda iki þiddet biçiminden birinin

yaþanma yüzdesi (yüzde 21) diðer yaþ gruplarýndakilerden daha fazladýr. Bu bulgular,

kadýnlarýn daha genç yaþlarda ve evliliklerinin ilk yýllarýnda daha çok þiddet ile karþýlaþtýklarýný

göstermektedir.

Eðitim düzeyinin artmasý fiziksel veya cinsel þiddet yaþanma yüzdesini azaltmaktadýr.

Örneðin, hiç eðitimi olmayan/ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlarýn yüzde 56'sý fiziksel veya

cinsel þiddete maruz kalýrken, lise ve üzeri eðitim grubunda bu oran, yüzde 27'ye

düþmektedir. Daha yüksek eðitim düzeyinde olmak kadýnlarýn þiddetten korunmalarý

konusunda etkili görünmekle birlikte, lise ve üzeri eðitim düzeyindeki her 10 kadýndan

neredeyse 3'ünün þiddete uðramasý da önemli ve düþündürücü bir sonuç olarak

deðerlendirilmelidir. Son 12 aydaki yüzdeler açýsýndan ise eðitim düzeyi en düþük olan

kadýnlar, iki þiddet biçiminden birine en fazla maruz kalan kadýnlardýr. Ancak buradaki

yüzde farklýlýklarý yaþamýn herhangi bir döneminde yaþanan þiddette olduðu kadar büyük

deðildir.

Eðitim düzeyi ve yaþanan þiddet arasýndaki iliþki, refah düzeyi açýsýndan da benzer bir

örüntü sergilemektedir. Refah düzeyi düþük olan hanelerde yaþayan kadýnlarýn yarýsý

yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde þiddete maruz kaldýklarýný belirtirken, yüksek refah

düzeyindeki hanelerde yaþayan kadýnlarýn yüzde 29'u þiddete maruz kalmýþtýr. Yaþam

standartlarýndaki artýþ, kadýnlarýn daha az þiddete maruz kaldýklarýný göstermekle birlikte,

yüksek refah düzeyine sahip olmak da, kadýnlarýn þiddetten tamamen korunduklarý

anlamýna gelmemektedir.

Fiziksel þiddet içeren davranýþlar

Ülke genelinde, kadýnlara sorulan fiziksel þiddet içeren davranýþlar arasýnda en fazla

belirtilen þiddet biçimi "tokat atma ya da bir þey fýrlatma"dýr. Her 100 evlenmiþ kadýndan

37'si bu davranýþa yaþamýnýn herhangi bir döneminde maruz kalmýþtýr. Bu þiddet biçimi,

bölgeler arasýnda yüzde 23 ile 51 arasýnda deðiþiklik göstermektedir. Kuzeydoðu Anadolu

bölgesinde yaþayan evlenmiþ her 2 kadýndan biri kendisinin eþi veya birlikte olduðu kiþi

tarafýndan bu þiddete maruz býrakýldýðýný belirtmiþtir. Tokat atýlmasýnýn sýklýðý

deðerlendirildiðinde, son 12 ayda kendisine tokat atýlmasýna ya da bir þey fýrlatýlmasýna

maruz kaldýðýný belirten kadýnlarýn üçte ikisinden fazlasý bu davranýþý birden fazla kez

yaþadýðýný söylemiþtir. Her 4 kadýndan 1'i biri, bu durumu birçok kez yaþamýþtýr. Bu

bulgu, tokat atma davranýþýnýn birçok durum için anlýk bir tepki olmadýðýný, aksine eþ

48


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

veya birlikte olunan kiþinin alýþkanlýk haline getirdiði bir davranýþ biçimi olduðunu

göstermektedir. Benzer bir sonuç, fiziksel þiddet içeren diðer davranýþ biçimleri için de

geçerlidir.

Fiziksel þiddet eylemleri sonucunda meydana gelen yaralanmalar farklý düzeylerde

olmaktadýr. Dünya Saðlýk Örgütü'nün fiziksel þiddetin derecelerine iliþkin kullandýðý taným,

orta derecede ve aðýr derecede þiddet olmak üzere iki grup altýnda toplanmýþtýr. Belirtilen

þiddet içeren davranýþlardan "tokat atma ya da bir þey fýrlatma" ve "itme, tartaklama" orta

derecede þiddeti, diðer davranýþlar ise aðýr derecede fiziksel þiddeti tanýmlamaktadýr

(DSÖ,2005).

Aðýr derecede fiziksel þiddete maruz kalan kadýn sayýsý daha az olmakla beraber aðýr

fiziksel þiddetin birçok kez tekrarlandýðý görülmektedir. Fiziksel þiddet içeren davranýþlar,

yaþ grubu, eðitim ve refah düzeyi açýsýndan fiziksel þiddetin yaþanmasýyla benzer özellikler

göstermekte ve ileri yaþ gruplarýnda, daha az eðitimli kadýnlarda ve düþük refah düzeyinde

yer alanlarda daha fazla yaþandýðý görülmektedir. Bu davranýþlarýn her birinin yaþanma

yüzdeleri ve sýklýklarýna iliþkin ayrýntýlý bilgi Ek Tablo 4.1'de verilmektedir.

Þekil 4.1'de evlenmiþ kadýnlara eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan uygulanan

fiziksel þiddetin dereceleri, bölge ve kent/kýr temelinde gösterilmektedir. Bölgesel düzeyde

aðýr fiziksel þiddet yaþanma yüzdeleri 11 ile 28 arasýnda farklýlýk göstermektedir. Fiziksel

þiddet yüzdesinin en yüksek olduðu iki bölge olan Kuzeydoðu Anadolu ve Orta Anadolu

bölgelerinde 'aðýr' derecede fiziksel þiddetin daha fazla yaþandýðý görülmektedir.

Þekil 4.1. Fiziksel þiddet derecesi:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den orta ve aðýr derecede fiziksel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn

bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

60

‘orta’ derecede þiddet ‘aðýr’ derecede þiddet

50

40

30

20

10

0

22

15

14

11

17

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

22

14 15

23

19

19

23

24

26

25

18

24

14

25

28

23 24

24 23

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

21

22

21

21

17 18

Kent

Kýr

Türkiye

49


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Cinsel þiddet içeren davranýþlar

Tablo 4.2'de, evlenmiþ kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde ya da son 12 ay

içinde maruz kaldýklarýný belirttikleri cinsel þiddet içeren davranýþ biçimlerinin yüzdeleri

bölge, yerleþim yeri ve temel özellikler düzeyinde verilmektedir. Tanýmlanan üç cinsel

þiddete yönelik davranýþ biçiminden en fazla belirtilen "kadýnýn istemediði halde korktuðu

için cinsel iliþkiye girmesi" olmuþtur. Ülke genelindeki evlenmiþ her 100 kadýndan 11'i,

hayatýnýn herhangi bir döneminde, çeþitli nedenlerle korktuðu halde cinsel iliþki yaþadýðýný

belirtmiþken, her 100 kadýndan 9'u zorla cinsel iliþkiye girdiðini söylemiþtir. Bölgeler

arasýndaki farklýlaþma açýsýndan bakýldýðýnda ise, Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan

her 100 kadýndan 24'ü korku nedeniyle cinsel iliþkiye girmiþtir. Son 12 ay

deðerlendirildiðinde, belirtilen yüzdeler yarýya kazar azalmaktadýr, ancak en yüksek oran

yüzde 16 ile Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan kadýnlar tarafýndan belirtilmiþtir.

Tablo 4.2 Cinsel þiddet içeren davranýþlar

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den farklý cinsel þiddet içeren davranýþlarý yaþamýþ kadýnlarýn

bölge, yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Zorla cinsel

iliþkiye girme

Yaþamýn

herhangi bir

dönemi

Son 12

ay

Kadýnýn istemediði

halde korktuðu için

cinsel iliþkiye girmesi

Yaþamýn

herhangi bir

dönemi

Son 12

ay

Kadýnýn cinsel

olarak aþaðýlayýcý ya

da küçük düþürücü

eyleme zorlanmasý

Yaþamýn

herhangi bir

dönemi

Son 12

ay

Evlenmiþ

kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

8.5

11.1

6.8

5.7

8.2

7.0

10.2

9.8

12.6

11.5

9.7

14.4

11.6

12.2

6.7

7.1

8.1

13.5

14.6

8.8

6.7

4.9

12.0

8.6

5.4

3.4

4.1

2.2

2.7

1.9

2.8

4.1

3.8

4.3

3.7

3.1

8.1

6.4

7.3

4.8

4.1

3.0

2.8

5.6

3.4

3.6

1.7

5.3

3.0

1.6

10.7

13.5

7.6

6.3

10.9

9.7

11.1

12.4

18.7

11.9

13.4

24.2

14.0

14.9

9.4

9.7

10.6

14.9

16.1

11.8

9.1

6.2

14.3

10.9

7.4

5.2

5.7

3.8

3.1

2.9

4.3

4.7

5.5

8.8

4.7

6.1

16.4

8.5

9.8

7.5

6.4

5.0

3.5

7.3

5.4

5.7

2.9

7.1

5.0

3.1

3.4

3.0

3.1

2.0

2.3

3.4

2.5

4.0

4.6

4.1

3.7

4.7

2.8

4.0

4.0

3.0

3.0

3.4

4.7

3.0

3.5

2.2

4.3

2.8

2.3

1.4

1.6

0.8

1.5

0.5

1.3

1.1

1.9

2.6

2.0

2.2

2.8

1.6

2.8

1.9

2.0

1.1

1.0

2.2

1.3

1.5

1.0

2.2

1.2

0.9

7,981

2,817

691

859

848

822

915

964

887

779

874

1,000

994

1,165

1,194

3,652

3,009

2,943

2,741

5,237

872

1,948

4,189

4,631

1,978

Türkiye

9.1

3.6

11.4

5.3

3.3

1.5

10,798

50


Fiziksel ve cinsel þiddetin bir arada yaþanmasý

Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Þekil 4.2 de fiziksel ve cinsel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlarýn sadece fiziksel, sadece

cinsel ve hem fiziksel hem de cinsel þiddeti yaþamalarýnýn yüzde daðýlýmý, ülke geneli,

bölge ve yerleþim yeri açýsýndan verilmektedir. Þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlarýn yüzde

63'ü sadece fiziksel þiddet yaþamýþtýr. Ýki þiddeti bir arada yaþayan kadýnlarýn oraný ise

yüzde 30'dur. Burada dikkat çekici olan nokta, yaþ grubu, eðitim ve refah düzeyi açýsýndan

sadece fiziksel þiddet yaþanmasý açýsýndan önemli bir farklýlaþmanýn olmamasýdýr. Yaþ

grubu, eðitim ve refah düzeyiyle ilgili ayrýntýlar Ek Tablo 4.2'de gösterilmiþtir. Kuzeydoðu

Anadolu bölgesinde yaþayan kadýnlarýn her iki þiddeti bir arada yaþama yüzdeleri 45 ile

en yüksek yüzdeyi göstermektedir. Kuzeydoðu Anadolu bölgesinden sonra yüzde 37 ile

Orta Anadolu ve yüzde 32 ile Güneydoðu Anadolu bölgeleri gelmektedir. Þekil ayný

zamanda, cinsel ve fiziksel þiddetin büyük oranda birlikte yaþandýðýný göstermektedir.

Cinsel þiddet genellikle fiziksel þiddetle birlikte yaþanmakta ve bu durum yerleþim yeri ile

bölgeler arasýnda da farklýlýk göstermemektedir.

Þekil 4.2. Þiddet biçimlerinin yüzdesi:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den þiddete maruz kalmýþ kadýnlarýn yaþadýklarý þiddet

biçimlerinin (fiziksel/cinsel) bölge ve yerleþim yerine göre yüzde daðýlýmý, Türkiye 2008

%

100

90

80

70

60

50

4 6 10

25

27

31

sadece cinsel þiddet

5 4 5 6 8 11

28 31 32

37

29

31

fiziksel ve cinsel

sadece fiziksel þiddet

7 8 7 6 7

6

45

30 32

30

32

30

40

30

20

71

67 67 65

60

63

63

62

59 62

65

61

64

57

48

10

0

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Kent

Kýr

Türkiye

51


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Medeni duruma göre fiziksel ve cinsel þiddet

Daha öncede belirtildiði gibi, araþtýrma kapsamýnda kadýnlarýn evli olup olmamalarý

dikkate alýnmadan tüm kadýnlarla görüþme yapýlmýþtýr. Bundan önce verilen fiziksel ve

cinsel þiddete iliþkin yüzdeler, evlenmiþ kadýnlar üzerinden hesaplanan yüzdelerdir. Þekil

4.3'de, tüm kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan maruz kaldýklarý

fiziksel ve cinsel þiddet yüzdeleri yerleþim yerine göre verilmiþtir. Ek Tablo 4.3'de ise bölge

düzeyindeki daðýlýmlar yer almaktadýr. Evlenmiþ ve bekar kadýnlarýn tümü dikkate

alýndýðýnda, kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde yakýn iliþkide olduklarý

erkekler tarafýndan maruz kaldýklarý fiziksel þiddet yüzdesi 36'dýr. Ülke genelinde, kadýnlarýn

medeni durumu deðerlendirildiðinde en çarpýcý sonuç, boþanmýþ/ayrý yaþayan kadýnlarýn

belirttiði fiziksel þiddet oranýnýn yüzde 73 olmasýdýr. Baþka bir ifadeyle, boþanmýþ/ayrý

yaþayan her 10 kadýndan 7'si, yaþamýnýn herhangi bir döneminde fiziksel þiddet yaþamýþtýr.

Eþi ölmüþ olan kadýnlarýn yüzde 49'u fiziksel þiddete maruz kalmýþtýr, halen evli kadýnlar

için ise bu oran yüzde 38'dir. Bekar kadýnlarýn erkek arkadaþlarý, sözlü ya da niþanlýlarýndan

yaþamýþ olduklarý fiziksel þiddet ise yüzde 9 düzeyindedir.

Cinsel þiddetin yaþanma yüzdeleri açýsýndan da benzer bir durum söz konusudur.

Boþanmýþ/ayrý yaþayan kadýnlarýn yüzde 44'ü cinsel þiddete maruz kaldýðýný belirtirken,

yüzdeler eþi ölmüþ kadýnlar için yüzde 22, halen evli kadýnlar için ise yüzde 14 düzeyindedir.

Hiç evlenmemiþ kadýnlarýn maruz kaldýklarý þiddet yüzdesi 2'dir.

Fiziksel ve cinsel þiddet yüzdeleri ülke geneli, bölge ve yerleþim yeri açýsýndan özellikle

bir iliþkisi olduðunu belirten bekar kadýnlar açýsýndan farklýlýk göstermektedir. Yaþanan

yerleþim yeri, bekar kadýnlarýn bir erkekle iliþki düzeyinin belirlenmesinde oldukça etkilidir.

Kentsel yerleþim yerlerinde yaþayan bekar kadýnlarýn maruz kaldýklarý fiziksel þiddet yüzde

10, kýrsal yerleþim yerinde yaþayan kadýnlar için yüzde 4, bölgeler arasýnda ise yüzde 1

ile 13 arasýndadýr. Bölgeler arasý cinsel þiddet yaygýnlýðýna bekar kadýnlar açýsýndan

bakýldýðýnda, bu oran 5 bölge için yüzde 1'in altýnda kalmaktadýr.

Fiziksel ve cinsel þiddetin yaþanmasýna iliþkin bu yüzdeler, boþanma, ayrý yaþama ya da

eþin ölmesi gibi nedenlerle kadýnlarýn erkeklerle birlikte olmadýklarý durumlarda, birlikte

olduklarý erkeklerden maruz kaldýklarý þiddeti, daha fazla belirtmiþ olduklarýný göstermektedir.

Duygusal þiddet/istismar

Kadýna yönelik þiddet biçimleri arasýnda yer alan bir diðer þiddet biçimi, duygusal þiddet

ya da duygusal istismardýr. Duygusal þiddeti/istismarý tanýmlayan davranýþ biçimleri

Tanýmlar bölümünde verilmiþtir. Ülke genelinde, evlenmiþ kadýnlarýn yüzde 44'ü duygusal

istismar biçimlerinden en az birine hayatlarýnýn herhangi bir döneminde maruz kaldýklarýný

belirtmiþlerdir. Dört kadýndan biri de, son 12 ay içinde belirtilen duygusal istismar

biçimlerinden en az birini yaþamýþtýr. Kadýnlara yönelik duygusal þiddet ya da istismar,

hayatýn herhangi bir döneminde ve son 12 ay içinde yerleþim yeri açýsýndan önemli bir

52


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Þekil 4.3. Medeni durumuna göre fiziksel þiddet yaygýnlýðý:

Medeni durumlarýna göre eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel þiddet yaþamýþ

tüm kadýnlarýn yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

90

bekar halen evli eþi ölmüþ

boþanmýþ/ayrý yaþýyor

80

70

71

80

73

60

50

40

36

47

42

52

38

49

30

20

10

0

10

4

Kent Kýr Türkiye

9

farklýlýk göstermemektedir. Kadýnlara görüþme sýrasýnda yöneltilen duygusal istismar içeren

davranýþlardan en fazla belirtilen yüzde 37 oranýnda, eþ veya birlikte olunan kiþinin hakaret

veya küfür etmesidir. Evlenmiþ her 5 kadýndan yaklaþýk 1'i de aþaðýlandýðýný ve küçük

düþürüldüðünü söylemiþtir. Ülke genelinde, kadýnlarýn eþ veya birlikte olduðu kiþi tarafýndan

korkutulmasý ve tehdit edilmesi de yüzde 19 oranýndadýr.

Bölgeler düzeyinde bakýldýðýnda, Batý Marmara bölgesinde yaþayan kadýnlarýn belirttiði

duygusal istismarýn yüzde 32 ile ülke ortalamasýnýn altýnda olduðu, Kuzeydoðu Anadolu

bölgesinde yüzde 55, Güneydoðu Anadolu bölgesinde ise yüzde 52 olduðu görülmektedir.

Diðer bölgeler arasýndaki yüzdeler 40 ile 49 arasýnda deðiþmektedir. Kadýnlarýn yerleþim

yeri, bölge, yaþ, refah ve eðitim düzeyi açýsýndan yaþadýklarýný belirttikleri duygusal istismar

içeren davranýþlara iliþkin yüzdeler Ek Tablo 4.4'de verilmektedir.

Eðitim durumuna göre fiziksel, cinsel þiddet ve duygusal istismar

Eðitim insanlarýn davranýþ biçimlerinde deðiþiklik meydana getiren bir süreçtir. Kadýna

yönelik aile içi þiddet söz konusu olduðunda da kadýnlarýn þiddete maruz kalma olasýlýklarý

ve þiddetle baþa çýkma biçimleri eðitim boyutunda farklýlýk göstermektedir. Araþtýrma

sonuçlarý, daha öncede belirtildiði gibi, kadýnlarýn eðitim düzeyi arttýkça eþleri veya birlikte

olduklarý kiþi(ler) tarafýndan fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalan kadýnlarýn oranýnýn

53


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þekil 4.4. Eðitim durumuna göre fiziksel þiddet yaygýnlýðý:

Eðitim düzeyine göre yaþamýn herhangi bir döneminde ve yakýn dönemde evlenmiþ kadýnlarýn

eþleri veya birlikte yaþadýðý kiþi(ler) tarafýndan maruz kaldýklarý fiziksel þiddet yaygýnlýðý, Türkiye 2008

%

yaþamýn herhangi bir dönemi son 12 ay

60

50

40

30

20

10

0

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim

birinci

kademe

Ýlköðretim

ikinci

kademe

Lise ve

üzeri

azaldýðý görülmektedir. Diðer taraftan, lise ve üzeri eðitimi olan her 10 kadýndan yaklaþýk

3'ünün, hayatýnýn herhangi bir döneminde yakýn iliþki içinde olduðu erkek tarafýndan

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ olmasý dikkat çekicidir. Bu bölümde, üç temel þiddet

biçimi olan fiziksel þiddet, cinsel þiddet ve duygusal istismar örüntüsü eðitim düzeyine

göre deðerlendirilmektedir. Her þiddet biçimi için yaþamýn herhangi bir dönemi ve yakýn

dönem dikkate alýnmýþtýr.

Yaþamýn herhangi bir döneminde maruz kalýnan fiziksel þiddet yaygýnlýðý, eðitim düzeyinin

artmasý ile azalmaktadýr. Eðitimi olmayan veya ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlarýn maruz

kaldýklarý fiziksel þiddet, lise ve üzeri eðitimi olan kadýnlardan iki kat daha fazladýr. Ancak,

eðitim düzeyi daha fazla olan kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde karþýlaþtýklarý

fiziksel þiddet oranýnýn, yüzde 25 olmasý da oldukça yüksek bir deðerdir. Yakýn dönem

dikkate alýndýðýnda ise, kadýnlarýn maruz kaldýklarý fiziksel þiddet yüzdelerinin eðitim

düzeyindeki artýþ ile azaldýðý net olarak söylenememekle birlikte, hiç eðitimi olmayan

(yüzde 13) ve lise ve üzeri eðitimi olan (yüzde 8) kadýnlar arasýnda bir fark söz konusudur.

Yakýn dönemde yaþanan fiziksel þiddet düzeyinde çok belirgin bir farklýlaþma görülmemesinin

nedeni, yüksek eðitim grubundaki genç kadýnlarýn oranýnýn daha fazla olmasý ve daha

genç yaþtaki kadýnlarda þiddet yaþama riskinin yakýn dönemde en fazla olmasý biçiminde

açýklanabilir (Þekil 4.4).

Eðitim düzeyine göre, kadýnlarýn yakýn iliþkide olduklarý erkekler tarafýndan maruz kaldýklarý

cinsel þiddet yaygýnlýðý, belirtilen cinsel þiddet düzeyinin fiziksel þiddetten daha az olmasýna

raðmen, fiziksel þiddet örüntüsüne benzerlik göstermektedir (Þekil 4.5).

54


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Þekil 4.5. Eðitim durumuna göre cinsel þiddet yaygýnlýðý:

Eðitim düzeyine göre yaþamýn herhangi bir döneminde ve yakýn dönemde evlenmiþ

kadýnlarýn eþleri veya birlikte yaþadýðý kiþi(ler) tarafýndan maruz kaldýklarý cinsel þiddet

yaygýnlýðý, Türkiye 2008

%

25

20

15

10

5

yaþamýn herhangi bir dönemi

son 12 ay

0

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim

birinci

kademe

Ýlköðretim

ikinci

kademe

Lise ve

üzeri

Kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde maruz kaldýklarý duygusal istismar, diðer

þiddet biçimlerinde olduðu gibi eðitim düzeyindeki artýþla birlikte azalmaktadýr. Ancak,

duygusal istismarda bu fark fiziksel ve cinsel þiddet ile karþýlaþtýrýldýðýnda daha azdýr. Lise

ve üzeri eðitim grubundaki kadýnlarýn yüzde 37'si, hiç eðitimi olmayan veya ilköðretimi

bitirmemiþ kadýnlarýn yüzde 50'si yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde duygusal istismara

maruz kalmýþtýr. Yakýn dönemde yaþanan duygusal istismar yaygýnlýðý eðitim gruplarý

arasýnda çok büyük farklýlýk göstermektedir (Þekil 4.6).

Þekil 4.6. Eðitim durumuna göre duygusal istismar yaygýnlýðý:

Eðitim düzeyine göre yaþamýn herhangi bir döneminde ve yakýn dönemde evlenmiþ

kadýnlarýn eþleri veya birlikte yaþadýðý kiþi(ler) tarafýndan maruz kaldýklarý duygusal

istismar yaygýnlýðý, Türkiye 2008

%

60

50

40

30

20

10

yaþamýn herhangi bir dönemi

son 12 ay

0

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim

birinci

kademe

Ýlköðretim

ikinci

kademe

Lise ve

üzeri

55


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Kadýnlarý kontrol etmeye yönelik davranýþlar

Duygusal istismara yönelik davranýþ biçimlerinin yaný sýra evlenmiþ kadýnlara, son eþi

veya son birlikte olduðu kiþiler tarafýndan uygulanan, kadýnlarýn yaþamlarýný kontrol edici

bazý davranýþlarý yaþayýp yaþamadýklarý sorulmuþtur. Bu davranýþlar:

• Kadýnýn arkadaþlarýný görmesini engelleme,

• Kadýnýn kendi ailesi ve akrabalarýyla görüþmesini engelleme,

• Kadýnýn her zaman nerede olduðunu bilmek isteme,

• Kadýný önemsememe ve ihmal etme,

• Kadýn baþka erkeklerle konuþunca sinirlenme,

• Kadýnýn kendisini aldattýðýndan þüphelenme,

• Kadýnýn saðlýk kuruluþuna gitmek için kendisinden izin almasýný isteme,

• Kadýnýn kýyafetlerini karýþma, kendi istediði biçimde giyinmesini isteme olarak

tanýmlanmýþtýr.

Tablo 4.3'de kadýnlarý kontrol etmeye yönelik davranýþ biçimlerinin bölge, yerleþim yeri,

yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdeleri verilmektedir. Tanýmlanan davranýþ biçimleri

arasýnda en fazla belirtilen, yüzde 69 ile kadýnlarýn her zaman nerede olduklarýnýn eþleri

veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan bilinme isteðidir. Kadýnýn baþka erkeklerle

konuþmasýna kýzma (yüzde 44) ile kýyafetlerine karýþma ve kadýnýn erkeðin istediði biçimde

giyinmesini isteme (yüzde 35) en fazla karþýlaþýlan kontrol edici davranýþ biçimlerindendir.

Yerleþim yeri açýsýndan deðerlendirildiðinde, kadýnlarýn günlük yaþamlarýný etkileyen bir

çok davranýþ biçimi çok önemli bir farklýlaþma göstermemektedir. Kadýnlarýn en fazla

maruz kaldýklarýný belirttikleri, her zaman nerede olduklarýnýn bilinmesi isteði, bölgeler

arasýnda yüzde 66 ile 81 arasýnda deðiþmektedir. Kadýnlarý kontrol etmeye yönelik davranýþ

biçimleri, diðer þiddet biçimlerinin yaygýnlýðý ile benzer bir örüntüye sahiptir. Daha fazla

fiziksel ve cinsel þiddet yaþanan bölgelerde, kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler

tarafýndan gündelik hayatlarýnýn kontrol edilmesine yönelik davranýþlara daha fazla maruz

kaldýklarý görülmektedir.

Ekonomik þiddet/istismar

Kadýna yönelik diðer þiddet biçimlerinde olduðu gibi, kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi

bir döneminde ekonomik hayata katýlmalarýnýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler tarafýndan

engellenip, engellenmediðine yönelik üç soru yöneltilmiþtir (Bkz. Tanýmlar). Ekonomik

þiddet ya da istismar konusu, diðer þiddet biçimlerinden biraz daha karýþýk bir yapý

sergilemektedir. Kadýnýn kendisinin zaten çalýþmak istemediði veya kendisine ait bir gelire

sahip olmadýðý gibi durumlarda, çalýþmaya engel olma ya da iþten ayrýlmaya neden olma

ile kadýnýn gelirinin elinden alýnmasýna iliþkin sorular için, bu sorunlarýn belirtilen özelliklere

sahip kadýnlara uygun olmadýðýný ifade eden “uygun deðil” seçeneði iþaretlenmiþtir.

Çalýþmaya engel olma ya da bir iþten ayrýlmaya neden olma yüzde 23 ile kadýnlara karþý

ekonomik istismara yönelik belirtilen üç davranýþ biçimi arasýnda en fazla belirtilendir.

56


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Tablo 4.3 Kadýnlarýn hayatýný kontrol etmeye yönelik davranýþlar

Eþi veya birlikte olduðu kiþilerden farklý biçimlerde kontrol edici davranýþlara maruz kaldýðýný belirten kadýnlarýn bölge,yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah

düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Arkadaþlarýný

görmeyi

engelleme

Ailesini

görmeyi

engelleme

Her zaman

nerede

olduðunu

bilmek

isteme

Ýhmal

etme

Kýyafetlerine

karýþma

Baþka

erkeklerle

konuþunca

sinirlenme

Sadakatsiz

olmakla

suçlama

Saðlýk

kuruluþuna

izinsiz

gidememe

Evlenmiþ

kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

12.7

11.4

12.2

6.3

8.1

9.4

15.3

12.4

16.4

14.5

8.6

20.7

17.2

16.8

17.9

12.4

10.3

11.6

14.6

12.0

13.9

10.3

14.8

11.6

10.0

9.2

7.5

8.4

4.6

6.3

4.7

12.6

9.0

10.9

8.0

4.4

13.0

12.6

14.0

11.7

9.0

7.3

8.4

11.1

8.1

10.1

7.2

11.1

8.0

6.2

68.4

70.2

65.5

70.1

67.1

66.9

71.5

65.8

73.1

67.4

69.8

80.1

76.1

74.0

80.4

68.5

64.1

68.0

71.6

69.4

71.1

63.2

71.2

70.3

61.7

15.1

14.2

15.9

9.7

9.4

13.6

15.6

17.0

16.8

14.9

10.0

20.3

18.3

19.8

14.8

13.6

14.4

16.7

20.3

14.6

13.5

10.1

18.1

14.3

10.7

36.1

31.0

35.1

27.0

27.4

37.1

38.6

35.9

37.2

35.1

30.1

42.0

36.0

39.6

54.5

41.1

30.1

22.9

29.7

35.3

41.7

36.3

35.9

35.5

31.6

44.6

42.8

43.7

41.5

34.5

46.4

48.1

37.7

52.4

46.3

41.0

60.7

52.5

50.5

59.8

47.1

40.3

36.8

46.5

47.4

48.3

30.9

51.9

44.4

30.1

4.0

3.5

4.0

1.8

2.4

2.8

5.0

3.8

5.9

4.8

2.3

5.5

3.5

5.8

5.5

3.8

3.7

3.4

4.8

3.2

4.2

4.4

4.5

3.6

3.3

25.6

46.1

24.0

35.6

20.6

23.1

32.4

27.1

38.1

31.1

30.9

53.3

52.7

53.3

35.6

29.4

28.0

32.7

49.2

31.8

23.3

10.8

45.0

27.0

14.1

7,981

2,817

691

859

848

822

915

964

887

779

874

1,000

994

1,165

1,194

3,652

3,009

2,943

2,741

5,237

872

1,948

4,189

4,631

1,978

Türkiye

12.4

8.8

68.8

14.9

34.8

44.1

3.9

30.8

10,798

57


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Çalýþmak istemediðini ya da böyle bir durumun söz konusu olmadýðýný belirten kadýnlar

da dahil edildiðinde, yaklaþýk her 10 kadýndan 4'ünün ekonomik istismara uðradýðý

görülmektedir.

Bu oranlar dikkate alýnarak bölgesel bir deðerlendirme yapýldýðýnda, Kuzeydoðu Anadolu

bölgesinde yaþayan kadýnlarýn yüzde 46'sý çalýþmaya engel olma ya da iþten çýkma gibi

bir durumun kendileri açýsýndan uygun olmadýðýný belirtmiþlerdir. Yaþamýn herhangi bir

döneminde böyle bir sorun yaþadýðýný belirtenlerin oraný Doðu Marmara, Batý Anadolu

bölgelerinde yüzde 28 ve Ýstanbul bölgesinde ise yüzde 27'dir. Ekonomik þiddet/istismar

diðer þiddet biçimlerinden farklý bir yapý göstererek, kentsel yerleþim alanýnda yaþayan

kadýnlar arasýnda kýrsal alanda yaþayan kadýnlara oranla iki kat fazla bulunmuþtur.

Ekonomik istismarý yansýtan üç davranýþa iliþkin yüzdeler Ek Tablo 4.5'de bölge, yerleþim

yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeylerine göre verilmektedir.

Kadýnýn kendi ailesinde þiddet

Kadýnýn ve erkeðin yetiþtiði ortamda, özelikle de ailesinde þiddetin olup olmamasý bazý

durumlarda kadýnlar ve erkekler açýsýndan þiddetin daha kolay kabullenilmesine neden

olabilmektedir. Araþtýrma kapsamýnda, kadýnlara, babalarýndan annelerine ve

kayýnpederlerinden kayýnvalidelerine yönelik fiziksel þiddet olup olmadýðý sorusu da

yöneltilmiþtir. Ek Tablo 4.6'da fiziksel þiddete hiç maruz kalmadýðýný belirten kadýnlar ile

en az bir kez maruz kaldýðýný belirtenlerin kendi annelerinin fiziksel þiddet yaþayýp

yaþamadýklarý bölge ve yerleþim yerine göre verilmektedir. En az bir kez þiddet yaþamýþ

kadýnlarýn yüzde 37'sinin annesi, hiç þiddet yaþamadýðýný belirten kadýnlarýn ise yüzde

19'unun annesinin de þiddete maruz kaldýðý görülmektedir. Burada, dikkat edilmesi

gereken en önemli konu, þiddet yaþanan ailelerde yaþayan çocuklarýn hepsinin mutlaka

þiddete yönelmediðinin bilinmesidir. Ancak, yüzdeler açýsýndan kendi ailesinde þiddete

tanýk olan kadýnlarýn tanýk olmayan kadýnlara oranla daha fazla þiddete maruz kaldýklarý

söylenebilir.

Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý

Araþtýrma kapsamýnda evli ya da bekar kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete

iliþkin tutumlarýný anlamak amacýyla belirli ifadelere katýlýp katýlmadýklarý sorulmuþtur. Bu

ifadeler þunlardýr:

• Bazý durumlarda erkekler eþlerini dövebilirler.

• Kadýn istemese bile, eþiyle cinsel iliþkiye girmek görevidir.

• Çocuklarý terbiye etmek için bazen dövmek gerekebilir.

• Bir kadýnýn tavýr ve davranýþlarýndan ailenin erkekleri sorumludur.

• Kadýn, herhangi bir konuda eþiyle ayný fikirde deðilse tartýþmamalý ve susmalýdýr.

• Bir kadýn elindeki parayý kendi istediði gibi harcayabilmelidir.

• Yemek, bulaþýk, çamaþýr ve ütü gibi ev iþlerini erkekler de yapmalýdýr.

58


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Tablo 4.4'de geleneksel rolleri pekiþtiren ifadelere katýlma yüzdeleri bölge, yerleþim yeri,

yaþ, eðitim ve refah düzeyinde gösterilmektedir. Ülke genelinde, kadýnlarýn yaklaþýk yarýya

yakýný "kadýnýn eþiyle tartýþmamasý" ve "kadýnlarýn davranýþlarýndan erkeklerin sorumlu

olmasý" ifadelerine katýldýðýný belirtirken, 'bazý durumlarda erkekler eþlerini dövebilirler'

ifadesine katýlma oranýnýn daha düþük olmasý dikkat çekicidir. Bu ifade, kadýnlarýn fiziksel

þiddete iliþkin tutumlarýný anlamak açýsýndan önemlidir ve ülke genelindeki tüm kadýnlarýn

yüzde 14'ü tarafýndan onaylanmaktadýr. Baþka bir ifadeyle, her 100 kadýndan 86'sý fiziksel

þiddetin kabul edilemez olduðunu düþünmektedir. Kýrsal alanda yaþayan kadýnlarýn bu

ifadeye katýlma oraný (yüzde 23), kentte yaþayanlara (yüzde 11) oranla daha fazladýr.

Bölgeler açýsýndan ise, Güneydoðu Anadolu (yüzde 24) ve Ortadoðu Anadolu (yüzde

23) bölgesinde yaþayan kadýnlar arasýnda bu ifadeye katýlým diðer bölgelerden biraz daha

fazladýr.

Fiziksel þiddetin onaylanmasý veya normalleþtirilmesi anlamýna gelebilecek bu evet cevabý,

kadýnlarýn temel özellikleri açýsýndan incelendiðinde, fiziksel þiddet yaþanma yüzdeleri ile

paralel sonuçlar ortaya çýktýðý görülmektedir. Eðitim düzeyi daha yüksek gruptaki kadýnlarýn

sadece yüzde 3.2'si, refah düzeyi en yüksek gruptaki kadýnlarýn ise yüzde 4.7'si bu ifadeyi

onaylamýþtýr. Yaþ gruplarý açýsýndan deðerlendirildiðinde, 45-59 yaþ grubundaki kadýnlar

arasýnda bu yüzde 18 iken, 15-24 yaþ grubunda 12 düzeyindedir. Hiç evlenmemiþ kadýnlar

arasýnda da bu ifadeye katýldýðýný belirtenler yüzde 9 düzeyindedir. Bu sonuç, kadýna

yönelik þiddet konusunda genç kuþaklarýn tutumlarýnýn deðiþmekte olduðunu göstermektedir.

Cinsel iliþkiye ve evlilik içindeki cinsellik konusuna iliþkin kadýnlarýn tutumlarýný anlamak

amacýyla yöneltilen 'kadýn istemese bile eþiyle cinsel iliþkiye girmek görevidir' ifadesine

ise ülke genelindeki yaklaþýk her 3 kadýndan biri evet cevabýný vermektedir. Kýrsal alanda

yaþayan kadýnlar açýsýndan bu kabullenme yüzde 42'ye kadar çýkmaktadýr. Bölge, eðitim

ve refah düzeyi ile yaþ gruplarý açýsýndan deðerlendirildiðinde, sonuçlar fiziksel þiddetteki

örüntüye benzemektedir.

Tablo 4.5'de ise geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin deðiþmesine iliþkin iki ifadeye

katýlmayan kadýnlarýn yüzdeleri bölge ve yerleþim yerine göre verilmektedir. Ülke genelindeki

kadýnlarýn üçte ikisinden fazlasý "kadýnýn elindeki parayý istediði gibi harcayabileceðini"

ve "erkeklerin de ev iþleri yapmasý gerektiðini" belirtmektedir. Kýrsal yerleþim yerlerinde

bu görüþe katýlmayan kadýnlarýn oraný kentlere göre daha fazladýr ve benzer biçimde

bölgeler arasýnda da ayný yapý korunmaktadýr.

59


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Tablo 4.4 Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý-1

Toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin belirtilen görüþlere katýlan kadýnlarýn bölge ve

yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Görüþlere katýlan kadýnlarýn yüzdesi

Temel

Özellikler

Kadýnýn eþiyle

tartýþmamasý

Bazý

durumlarda

erkeklerin

eþlerini

dövmesi

Bazý

durumlarda

çocuðun

dövülmesi

Kadýnýn

davranýþlarýndan

erkeðin sorumlu

olmasý

Kadýnýn

istemediði

halde eþiyle

cinsel iliþkiye

girmesi

Evlenmiþ

kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

44.2

64.5

44.8

56.2

45.6

44.0

42.5

50.0

53.3

52.5

57.5

58.9

64.4

59.0

48.6

41.0

49.4

58.6

70.2

55.0

35.0

17.6

64.6

46.9

27.8

10.6

24.9

10.0

16.5

11.3

10.6

11.3

17.5

18.2

13.4

14.0

19.7

22.8

24.0

15.2

10.9

14.7

16.9

28.7

13.6

7.2

2.9

24.1

10.6

4.6

31.1

47.7

30.5

32.2

31.3

27.6

31.1

39.0

33.9

40.0

37.8

45.0

50.6

51.4

35.0

35.8

35.7

34.5

51.4

36.4

24.9

19.0

48.8

31.6

19.6

42.7

61.2

43.5

51.0

43.2

45.0

42.1

47.5

52.7

57.1

51.8

57.8

55.5

52.5

46.8

42.8

46.3

53.6

68.5

50.2

37.7

20.5

61.5

45.8

26.2

25.4

45.6

23.4

36.1

29.1

28.3

26.8

31.1

32.5

35.9

36.9

44.7

42.2

35.9

30.7

21.9

28.9

41.3

54.3

30.7

18.1

8.9

45.2

26.3

13.7

7,736

2,617

2,047

519

1,395

1,046

1,091

1,316

525

598

348

248

386

834

1,425

3,237

2,717

2,974

2,250

5,187

934

1,982

3,733

4,462

2,158

Türkiye

49.3

14.2

35.3

47.4

30.5

10,353

60


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Tablo 4.5 Kadýnlarýn toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin tutumlarý-2

Toplumsal cinsiyet rolleri ve þiddete iliþkin belirtilen görüþlere katýlmayan kadýnlarýn bölge,

yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Görüþlere katýlmayan kadýnlarýn yüzdesi

Temel Özellikler

Kadýnýn elindeki parayý

istediði gibi

harcayabilmesi

Ev iþlerini

erkeklerin de

yapmasý

Evlenmiþ

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

32.4

39.4

33.4

33.8

38.1

36.1

30.9

30.2

36.0

36.2

38.5

35.6

35.9

32.6

35.3

32.0

34.1

36.2

41.5

34.8

33.4

24.6

41.1

32.1

26.5

30.1

42.8

31.7

29.8

28.3

32.7

29.7

33.1

32.8

32.4

28.2

45.0

49.6

45.9

39.4

32.4

31.2

33.3

48.9

34.1

28.6

16.0

45.8

29.8

19.2

7,736

2,617

2,047

519

1,395

1,046

1,091

1,316

525

598

348

248

386

834

1,425

3,237

2,717

2,974

2,250

5,187

934

1,982

3,733

4,462

2,158

Türkiye

34.2

33.3

10,353

61


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Fiziksel ve cinsel þiddete iliþkin tutumlar ve yaþanan þiddet

Þekil 4.7'de en az bir kez evlenmiþ kadýnlarýn fiziksel þiddete iliþkin tutumlarý ile bu

kadýnlarýn yaþadýklarý fiziksel þiddet gösterilmektedir. Þiddete iliþkin tutumlar arasýnda yer

alan "Bazý durumlarda erkekler eþini dövebilir" diye düþünen evlenmiþ kadýnlarýn yüzdesi

14 olarak bulunmuþtur. Kadýnlarýn yaþamýn herhangi bir döneminde eþleri veya birlikte

olduklarý kiþilerden yaþadýklarý fiziksel þiddet yüzdesi 39 iken, son 12 ayda yaþadýklarý

þiddet yüzdesi 10'dur. Tutumlarýn son döneme iliþkin bilgi vermesi göz önüne alýndýðýnda,

þiddet oranýndaki azalmanýn tutumlarla iliþkili olduðu görülmektedir. Kentsel yerleþim

yerlerinde yaþayan kadýnlarýn fiziksel þiddete yönelik tutumlarý, kýrsal yerleþim yerinde

yaþayanlardan daha farklýdýr. Ancak, son 12 ayda yaþanan þiddet deðerlendirildiðinde,

kýr ve kent arasýnda herhangi bir farklýlýk gözlenmemektedir.

Þekil 4.8'de 'Kadýn istemese bile, eþiyle cinsel iliþkiye girmek görevidir' diye düþünen

kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde ve son 12 ay içinde yaþadýklarýný

belirttikleri cinsel þiddet yüzdeleri verilmektedir. Yaþanan cinsel þiddetin son 12 ayda daha

az belirtildiði görülmektedir. Burada cinsel þiddetle ilgili konuþmanýn toplum tarafýndan

daha fazla yargýlanacaðý kaygýsý, cinsellikle ilgili þiddeti konuþmanýn daha zor olduðu ve

kadýnlarýn yakýn zamanda yaþadýklarýný anlatmakta daha çekingen davrandýklarý dikkate

alýnmalýdýr.

Þekil 4.7. Fiziksel þiddete iliþkin tutum ve yaþanan fiziksel þiddet:

Evlenmiþ kadýnlarýn fiziksel þiddete iliþkin tutumlarý ve eþi veya birlikte olduðu kiþilerden

maruz kaldýklarý þiddetin yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

50

45

40

35

30

25

20

15

10

0

11

40

bazý durumlarda

erkek dövebilir

14

25

yaþamýn herhangi bir

döneminde fiziksel þiddet

47

42

14 14 14

Kent Kýr Türkiye

son 12 ayda

fiziksel þiddet

62


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Þekil 4.8. Fiziksel þiddete iliþkin tutum ve yaþanan cinsel þiddet:

Evlenmiþ kadýnlarýn fiziksel þiddete iliþkin tutumlarý ve eþi veya birlikte olduðu kiþilerden

maruz kaldýklarý þiddetin yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

50

45

kadýn cinsel iliþkiyi

reddedemez

46

yaþamýn herhangi bir

döneminde cinsel þiddet

son 12 ayda

cinsel þiddet

40

35

30

25

31

25

20

14

18

15

15

10

7

8

7

0

Kent Kýr Türkiye

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakilerden kadýna yönelik

þiddet

Araþtýrma kapsamýnda, kadýnlarýn yakýn iliþki içinde olduklarý erkeklerin yaný sýra diðer

kiþiler (erkek ya da kadýn) tarafýndan maruz kaldýklarý þiddet bilgisi de elde edilmiþtir. Bu

bilgi, bir evlilik yaþamýþ veya bir erkekle iliþkisi olmuþ evli ya da bekar olmalarý dikkate

alýnmadan tüm kadýnlara yöneltilmiþtir. Burada, kadýnlarýn 15 yaþýndan itibaren yakýn

iliþkide olduklarý erkekler dýþýndakilerden maruz kaldýklarý fiziksel ve cinsel þiddet yaygýnlýðýna

iliþkin veri sunulmaktadýr. Ayrýca, 15 yaþýndan önce maruz kalýnan cinsel istismar (çocuklukta

cinsel istismar) ile ilgili yüzdeler de yer almaktadýr. Belirtilen fiziksel ve cinsel þiddet

yüzdeleri ile çocuklukta yaþanan cinsel istismarýn kimler tarafýndan yapýldýðý da bölümün

konularýndandýr.

15 yaþýndan sonra fiziksel þiddet

Kadýnlara, sorulan sorular arasýnda, onlara 15 yaþýndan sonra eþleri veya birlikte olduklarý

kiþi dýþýnda baþka biri tarafýndan herhangi bir kötü muamele ya da fiziksel þiddet uygulayan

olup olmadýðý sorusu da yer almaktadýr. Fiziksel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlardan,

þiddet uygulayan kiþi veya kiþilerin kim olduklarý bilgisi de elde edilmiþtir. Tablo 4.6'da

15 yaþýndan sonra eþ veya birlikte olunan kiþi dýþýndakilerden kadýnlara yönelik fiziksel

63


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

ve cinsel þiddet yaygýnlýðý bölge, yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeyi açýsýndan

verilmektedir. Ülke genelinde 15 yaþýndan sonra her 100 kadýndan yaklaþýk 17'si yakýn

iliþkide olduklarý erkekler dýþýndakilerden fiziksel þiddete maruz kaldýðýný belirtmiþtir. Kent

ve kýr için deðerlendirildiðinde ise çok büyük bir farklýlýk görülmemektedir. En fazla fiziksel

þiddete maruz kaldýðýný belirten kadýnlar Kuzeydoðu Anadolu (yüzde 23), Ortadoðu

Anadolu (yüzde 22), Doðu Karadeniz (yüzde 19) ve Ýstanbul (yüzde 20) bölgelerinde

yaþayanlardýr. En az fiziksel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlar ise yüzde 14 ile Batý

Marmara bölgesinde yaþayanlardýr.

Fiziksel þiddeti uygulayanlar açýsýndan bakýldýðýnda ise, ülke genelinde ilk sýrayý yüzde

41 ile kadýnlarýn babalarý, yüzde 32 ile anneleri, yüzde 16 ile aðabeyleri ve yüzde 8 ile

öðretmenleri almaktadýr. Baþka bir deyiþle, kadýnlarýn 15 yaþýndan sonra eþleri ya da

birlikte olduklarý kiþiler dýþýndakilerden maruz kaldýklarý fiziksel þiddet daha çok kendi

ailelerinden gelmektedir. Kayýnvalide ve kayýnpeder tarafýndan fiziksel þiddet ise en fazla

Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan kadýnlar tarafýndan belirtilmiþtir (Ek Tablo 4.7).

Bölgesel olarak bakýldýðýnda, ailelerden kadýna yönelik fiziksel þiddetin en yoðun olduðu

bölgeler yüzde 81 ile Doðu Marmara; yüzde 80 ile Ýstanbul ve yüzde 76 ile Akdeniz gibi

ülkenin batýsýnda ve güneyinde yer alan bölgelerdir. Daha uzak akrabalar tarafýndan

kadýna yönelik fiziksel þiddet yüzde 35 ile Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan kadýnlar

arasýnda en fazladýr. Daha sonra yüzde 30 ile bu bölgeyi Orta Anadolu bölgesi izlemektedir.

Kadýnlarýn eðitim düzeylerindeki farklýlaþma, eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler dýþýndakiler

tarafýndan maruz kaldýklarý fiziksel þiddet biçiminde deðiþiklik göstermemektedir. Refah

düzeyinin düþük veya yüksek olmasý da yaþanan fiziksel þiddeti deðiþtirmemektedir.

15 yaþýndan sonra cinsel þiddet

Kadýnlara, 15 yaþýndan sonra eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler dýþýndakiler tarafýndan

istekleri dýþýnda cinsel iliþkiye girmeye ya da cinsel bir eylemde bulunmaya zorlanýp

zorlanmadýklarý sorulmuþtur. Cinsel iliþkiye girmeye ya da cinsel bir eyleme zorlandýðýný

belirten kadýnlarýn, bu þiddeti uygulayan kiþinin kim veya kimler olduðuna iliþkin bilgi de

ayrýca elde edilmiþtir. Ülke genelindeki, her 100 kadýndan 3'ü yakýn iliþkide olduðu erkekler

dýþýndakilerden cinsel þiddete maruz kaldýðýný belirtmiþtir. Kentsel yerleþim yerlerinde

yaþayan kadýnlarýn yaklaþýk yüzde 4'ü, kýrsal yerleþim yerlerinde yaþayan kadýnlarýn ise

yüzde 2.3'ü cinsel þiddet yaþamýþtýr. Bölgeler arasýnda yaþanan cinsel þiddet oranlarý ise

önemli bir farklýlaþma göstermemekte ve yüzde 2 ile yüzde 5 arasýnda deðiþmektedir.

Yakýn iliþkide olunan erkeklerin dýþýndakilerden kadýnlarýn maruz kaldýklarý cinsel þiddetin

veya istismarýn eðitim düzeyi daha fazla olan kadýnlar tarafýndan daha çok belirtildiði

görülmüþtür.

Ülke genelinde cinsel þiddete maruz kalan kadýnlarýn yarýsýndan fazlasý (yüzde 52),

yaþadýklarý cinsel istismarýn tanýmadýklarý kiþiler tarafýndan gerçekleþtirildiðini belirtmiþlerdir.

64


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Daha sonra yüzde 18 ile erkek arkadaþlar ve yüzde 12 ile erkek akrabalar gelmektedir

(Ek Tablo 4.8).

15 yaþýndan önce cinsel istismar

15 yaþýndan önce yaþanan cinsel istismarýn oldukça duyarlý ve araþtýrma yoluyla bilgi

elde edilmesi zor bir konu olmasýndan hareketle, bu bilgi aþamalý olarak toplanmaya

çalýþýlmýþtýr. Kadýnlara, 15 yaþýndan önce istenmeyen bir cinsel davranýþta bulunan ya

da cinsel olarak rahatsýz edecek biçimde dokunan olup olmadýðý sorusu yöneltilmiþtir.

Ayrýca, bu soruya verilen cevap dikkate alýnmaksýzýn, görüþmenin sonunda üzerinde bir

aðlayan ve bir gülen kýz resminin bulunduðu bir kart gösterilmiþtir. Kadýnlardan, yaþadýklarý

deneyime uygun olarak karttaki ifadelerden birini görüþmecinin görmeyeceði biçimde

iþaretlemeleri ve kartý zarfa koyup kapatmalarý istenmiþtir. Tablo 4.7'de bölge ve yerleþim

yerine göre hem görüþme sýrasýnda verilen cevaplar, hem de karta verilen cevaplarla

birlikte iki cevabýn toplamý gösterilmektedir.

Ülke genelinde görüþme sýrasýnda cinsel istismar yaþadýðýný söyleyen kadýn yüzdesi 4

iken, bu yüzde karta verilen cevaplarla birlikte yüzde 7'ye çýkmýþtýr. Kentsel yerleþim

alanlarýnda yaþayan kadýnlar açýsýndan cinsel istismar kýrsal alanda yaþayan kadýnlarýn

3 katý daha fazladýr. Bölge düzeyinde deðerlendirildiðinde ise, cinsel istismar yaþadýðýný

en fazla belirten kadýnlar, Ýstanbul (yüzde 9) ve Akdeniz (yüzde 8,5) bölgelerinde yaþayan

kadýnlardýr. Daha genç yaþ grubundaki kadýnlar ile eðitim ve refah düzeyi daha yüksek

olan kadýnlar, çocuklukta cinsel istismar yaþadýklarýný diðer gruplara oranla daha fazla

belirtmiþlerdir. Bunun nedenleri arasýnda, yaþanan davranýþýn cinsel istismar olarak

tanýmlanmasý ya da cinsel istismarýn açýklanmasýndan çekinme sayýlabilir.

Çocukluk döneminde yaþanan cinsel istismarý kimlerin uyguladýðý Ek Tablo 4.9'da ayrýntýlý

bir þekilde verilmektedir. Ülke genelinde, 15 yaþýndan önce yaþanan cinsel istismarýn

yüzde 42'si kadýnlarýn tanýmadýklarý kiþiler, yüzde 30'u ise erkek akrabalar tarafýndan

uygulanmýþtýr.

65


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Table 4.6. 15 yaþýndan sonra fiziksel ve cinsel þiddet:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakilerden fiziksel ve cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn

bölge, yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Fiziksel

þiddet

Cinsel

þiddet

Fiziksel veya

cinsel þiddet

Kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

18.0

3.6

20.1

9,528

Kýr

17.1

2.3

18.6

3,267

Bölge

Ýstanbul

19.5

3.5

21.1

2,520

Batý Marmara

14.2

2.4

15.6

608

Ege

17.3

1.7

18.3

1,706

Doðu Marmara

17.9

2.9

19.1

1,243

Batý Anadolu

15.8

4.9

19.4

1,343

Akdeniz

16.9

4.2

19.7

1,650

Orta Anadolu

16.3

2.4

17.8

608

Batý Karadeniz

15.9

2.9

17.5

740

Doðu Karadeniz

19.1

3.6

21.0

430

Kuzeydoðu Anadolu

23.1

2.8

23.8

328

Ortadoðu Anadolu

21.8

3.7

24.3

545

Güneydoðu Anadolu

18.3

3.8

20.5

1,074

Yaþ

15-24

21.8

5.5

24.9

3,490

25-34

16.6

3.4

18.5

3,493

35-44

16.2

2.3

17.5

2,797

45-59

16.1

1.5

17.0

3,015

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

19.2

2.0

20.2

2,390

Ýlköðretim birinci kademe

15.5

2.1

16.8

5,477

Ýlköðretim ikinci kademe

19.6

3.8

21.7

1,949

Lise ve üzeri

19.6

6.4

23.3

2,978

Refah düzeyi

Düþük

19.2

2.7

20.6

4,473

Orta

16.8

3.2

18.7

5,460

Yüksek

17.4

4.6

20.2

2,863

Türkiye

17.8

3.3

19.7

12,795

66


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Tablo 4.7. 15 yaþýndan önce cinsel istismar

Çocuklukta istismara maruz kaldýðýný belirten kadýnlarýn yüz yüze görüþmede ve karta verdikleri

cevaplarýn bölge, yerleþim yeri, yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Yüz yüze görüþme

Yüz yüze görüþme ve

kart verilen cevaplar

sayý

%

toplam

cevaplayan

kadýn sayýsý

sayý

%

toplam

cevaplayan

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

473

5.0

652

748

7.9

9,528

Kýr

85

2.6

156

173

5.3

3,267

Bölge

Ýstanbul

156

6.2

198

235

9.3

2,520

Batý Marmara

12

2.0

19

22

3.7

608

Ege

57

3.4

92

104

6.1

1,706

Doðu Marmara

54

4.4

67

75

6.0

1,243

Batý Anadolu

52

3.9

85

93

6.9

1,343

Akdeniz

89

5.4

120

141

8.5

1,650

Orta Anadolu

22

3.6

36

38

6.2

608

Batý Karadeniz

18

2.4

51

54

7.3

740

Doðu Karadeniz

18

4.2

30

32

7.4

430

Kuzeydoðu Anadolu

16

4.9

19

22

6.6

328

Ortadoðu Anadolu

24

4.4

31

40

7.3

545

Güneydoðu Anadolu

39

3.7

60

66

6.1

1,074

Yaþ

15-24

258

7.4

342

391

11.2

3,490

25-34

164

4.7

241

268

7.7

3,493

35-44

83

3.0

130

146

5.2

2,797

45-59

53

1.7

96

116

3.9

3,015

Eðitim

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

54

2.3

104

120

5.0

2,390

Ýlköðretim birinci kademe

156

2.8

283

314

5.7

5,477

Ýlköðretim ikinci kademe

114

5.9

156

183

9.4

1,949

Lise ve üzeri

234

7.9

265

304

10.2

2,978

Refah düzeyi

Düþük

146

3.3

267

300

6.7

4,473

Orta

227

4.2

320

371

6.8

5,460

Yüksek

185

6.5

221

250

8.7

2,863

Türkiye

558

4.4

807

921

7.2

12,795

67


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Deðerlendirme

Araþtýrma sonuçlarý, Türkiye'de kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþilerden maruz

kaldýðý fiziksel þiddetin yaygýn olduðunu göstermektedir. Ayrýca, araþtýrma bulgularý,

evlenmiþ kadýnlarýn yaþadýðý fiziksel þiddetin aðýr derecede yaþanmasýnýn daha sýk olarak

görüldüðünü de ortaya koymuþtur (Þekil 4.1). Yaþanan fiziksel þiddetin bölgeler arasýnda

önemli bir farklýlaþma gösterdiði görülmektedir.

Ülke düzeyinde evlenmiþ kadýnlarýn eþleri veya birlikte olduklarý kiþi(ler) tarafýndan yaþamýþ

olduklarý fiziksel veya cinsel þiddet yüzde 42 iken, bölgelere göre bu iki þiddet biçiminden

en az birinin yaþanma oraný, yüzde 26 ile 57 arasýnda deðiþmektedir. Son 12 ay dikkate

alýndýðýnda ise, bu yüzdeler ülke genelinde yüzde 14 iken, bölgeler arasýnda yüzde 9 ile

27 arasýndadýr. Bu sonuçlar, þiddetin, evli kadýnlarýn hayatlarýnýn bir gerçeði olduðunu

göstermesi ve bölgesel farklýlýklarý ortaya çýkarmasý açýsýndan oldukça önemlidir. Evlenmiþ

kadýnlarýn yakýn iliþkide olduklarý erkeklerden yaþadýklarý fiziksel ve cinsel þiddetin oldukça

yaygýn olduðu sonucu, birçok ülkede yapýlan araþtýrma sonuçlarýyla örtüþmektedir.

Dünya Saðlýk Örgütü'nün farklý ülkelerde yaptýðý araþtýrmalardan elde edilen verilere göre,

kadýnlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde maruz kaldýklarý fiziksel veya cinsel þiddet

yaygýnlýðý yüzde 15 ile 71 arasýnda deðiþmektedir. Türkiye sonuçlarý da bu aralýðýn içinde

yer almaktadýr, ancak ülkenin bazý bölgelerindeki fiziksel veya cinsel þiddet yüzdeleri,

diðer ülkelerdeki þiddet yüzdelerinden fazladýr. Cinsel þiddet birçok durumda fiziksel

þiddet ile birlikte yaþanmaktadýr.

Duygusal istismar, kiþilerin algýlarýna göre deðiþmektedir ve ülke genelindeki kadýnlarýn

yüzde 44'ü yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde duygusal istismar yaþadýðýný belirtmiþtir.

Kadýnlarýn günlük hayatlarýnýn kontrol edilmesine yönelik davranýþlarda duygusal istismar

olarak deðerlendirildiðinde, duygusal istismar yüzdesi artmaktadýr.

Kadýnlar, eþleri veya birlikte olduklarý kiþiler dýþýnda da fiziksel ve cinsel þiddete maruz

kalmaktadýrlar. Kadýnlarýn yakýn iliþkide olduklarý erkekler dýþýndakiler tarafýndan maruz

kaldýðý þiddet biçimi olarak fiziksel þiddet ön plana çýkmaktadýr. Evlenmiþ kadýnlarýn eþleri

veya birlikte olduklarý kiþilerden yaþadýðý fiziksel þiddet yüzde 39 iken, yakýn iliþkide

olmadýklarý kiþilerden maruz kaldýklarý þiddet yüzde 18'dir. Bölgesel olarak eþ veya birlikte

olunan kiþiden maruz kalýnan þiddetle de benzer biçimde farklýlýk görülmektedir.

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler) dýþýndakilerden kadýna yönelik þiddet bölgesel olarak

karþýlaþtýrýldýðýnda, eþ veya birlikte olunan kiþiden maruz kalýnan þiddette olduðu kadar

büyük bir farklýlýk görülmemektedir. Diðer ülkelerde yapýlan araþtýrmalarla karþýlaþtýrýldýðýnda,

DSÖ araþtýrmalarýnýn yapýldýðý ülkelerde yüzde 5 ile 62 arasýnda deðiþen eþ dýþýndakilerden

kadýna yönelik fiziksel þiddet yaygýnlýðý, Türkiye'de yüzde 18'dir.

68


Kadýna Yönelik Þiddetin Yaygýnlýðý

Burada dikkat çekilmesi gereken önemli bir nokta, eþ veya birlikte olunan kiþiden kadýna

yönelik þiddet ile eþ veya birlikte olunan kiþi dýþýndakiler tarafýndan uygulanan þiddetin

genellikle farklý olmasýdýr. Yakýn iliþkide olunan erkekler dýþýndakilerin uyguladýðý fiziksel

þiddet, daha çok bir kere olabilen ve göreceli olarak daha az süre ile maruz kalýnan bir

þiddet biçimidir. Ayrýca, kadýnlarýn eþ veya birlikte olunan kiþi dýþýndakilerden þiddete

maruz kalma durumunda farklý kiþilerin de belirtilmesi söz konusudur. Ancak eþ veya

birlikte olunan kiþiden kadýna yönelen fiziksel þiddet, biraz daha süreklilik içermektedir.

Kadýnlarýn, yakýn iliþkide olduklarý erkekler dýþýndakilerden cinsel þiddet, fiziksel þiddetle

kýyaslandýðýnda daha azdýr. Her 100 kadýndan 3'ü cinsel istismara maruz kaldýðýný söylemiþ

ve bu þiddetin uygulayýcýsýnýn da daha çok tanýmadýklarý kiþiler olduðunu belirtmiþtir.

Kadýnlar, çocukluk döneminde yaþanan cinsel istismarýn uygulayýcýsý olarak öncelikle

tanýmadýklarý kiþileri, ardýndan da erkek akrabalarý belirtmiþlerdir.

69


Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Bölüm 5

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk

Sonuçlarý

Sabahat TEZCAN, Sutay YAVUZ, Hande TUNÇKANAT

Kadýna yönelik aile içi þiddetin en önemli sonuçlarýndan biri þiddetin kadýnýn fiziksel ve

ruhsal saðlýðýný olumsuz etkilemesi ve bunun da önemli bir halk saðlýðý sorunu olarak

karþýmýza çýkmasýdýr. Fiziksel veya cinsel þiddet yaþanmasý sonucu oluþan yaralanmalar,

þiddetin kadýn saðlýðýna doðrudan etkisini göstermektedir. Bununla birlikte, yaþamlarýnýn

herhangi bir döneminde þiddet yaþamýþ ve yaþamamýþ kadýnlarýn seçilmiþ bazý genel ve

ruhsal saðlýk durumlarýyla ilgili sorulara verdikleri yanýtlar, þiddet yaþanmasýnýn saðlýk

üzerinde dolaylý etkilerinin de olabileceðini göstermektedir. Bu konuda baþka ülkelerde

yapýlan araþtýrmalarýn sonuçlarý, yaþanan þiddetin doðrudan bir sonucu olduðunu iddia

etmemekle birlikte, þiddet yaþayan kadýnlarda bazý fiziksel ve ruhsal rahatsýzlýklarýn görülme

sýklýðýnýn daha fazla olduðunu göstermektedir (DSÖ, 2005).

Þiddet sonucu yaralanma

Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nda eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlara bu þiddet sonucu gerçekleþen yaralanmalar,

bu yaralanmalarýn sayýsý, þiddeti ve biçimleri hakkýnda sorular sorulmuþtur.

Türkiye genelinde evlenmiþ kadýnlarýn yaklaþýk dörtte biri yaþadýklarý fiziksel veya cinsel

þiddet sonucunda yaralandýðýný belirtmiþtir (Tablo 5.1). Bu oran kentsel veya kýrsal yerleþim

yerlerinde önemli derecede farklýlaþmamaktadýr. Bölgelere göre bakýldýðýnda ise þiddet

sonucu yaralanma yaygýnlýðýnýn yüzde 17.7 (Doðu Marmara) ve yüzde 32.9 (Orta Anadolu)

arasýnda deðiþtiði görülmektedir. Orta Anadolu, Batý Anadolu, Akdeniz ve Kuzeydoðu

Anadolu bölgelerinde yaþayan kadýnlar arasýnda þiddet sonucu yaralanma yaygýnlýðý

diðer bölgelerde yaþayan kadýnlara göre daha yüksektir. Bu dört bölgede eþi ve birlikte

olduðu kiþi(ler)den fiziksel ve cinsel þiddet yaþamýþ yaklaþýk her üç kadýndan biri yaþadýðý

þiddet sonucu yaralanmýþtýr.

Yaþamýn herhangi bir döneminde maruz kaldýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu yaralanma

yaygýnlýðý 15-24 yaþlar arasý evlenmiþ kadýnlar arasýnda yüzde 19.5 iken, 45-59 yaþlarý

arasýndaki kadýnlarda yüzde 26.8'dir. Bu bulgu daha yüksek yaþ grubunda bulunan

kadýnlar arasýnda yaþamýn herhangi bir döneminde eþ veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den

þiddet yaþamanýn kümülatif þekilde artmasýyla ilgilidir. Araþtýrma bulgularý, kadýnýn eðitim

ve hanenin refah düzeyi ile þiddet yaþama yaygýnlýðý arasýnda ters yönlü iliþkinin var

olduðunu göstermektedir (Bkz. Bölüm 4). Ancak, benzer bir iliþkiye kadýnýn eðitim ve

71


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

refah düzeyi ile þiddet sonucu yaralanma arasýnda rastlanmamaktadýr. Diðer bir deyiþle

kadýnýn eðitim ve hanenin refah düzeyine göre þiddet sonucu yaralanma yaygýnlýðý belirgin

bir farklýlaþma göstermemekte, tüm þiddet gören kadýnlar benzer yaralanma riskine sahip

olmaktadýr.

Tablo 5.1 Þiddet sonucu yaralanma

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþamýn herhangi bir döneminde maruz kaldýðý fiziksel

veya cinsel þiddet sonucu yaralanan kadýnlarýn yaþadýklarý yere ve temel özelliklerine göre

yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Yaralanan

kadýnlar

Fiziksel veya cinsel

þiddet yaþamýþ

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim düzeyi

Eðitimi yok/Ýlköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretimi birinci kademe

Ýlköðretimi ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

Türkiye

24.2

22.1

19.6

22.9

20.7

17.7

29.5

28.6

32.9

20.4

18.3

27.5

23.8

24.2

19.5

22.1

23.6

26.8

23.3

23.9

22.7

24.0

25.7

21.4

24.4

23.7

3,516

1,365

270

223

311

330

436

426

467

356

369

564

517

612

503

1,554

1,346

1,478

1,559

2,372

362

588

2,210

2,049

622

4,881

72


Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Tablo 5.2 Þiddet sonucu yaralanma sayýsý

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu yaralanmýþ

kadýnlarýn, yaralanma sayýsýna, yaþadýklarý yere ve temel özelliklerine göre yüzdesi ile tedavi

gerektirecek kadar yaralanan kadýnlarýn yaþadýklarý yere temel özelliklere göre yüzdesi,

Türkiye 2008

1 - 2

kez

Yaralanma sayýsý

3 - 5

kez

5'ten

fazla

Tedavi

gerektirecek

kadar

yaralanan

Þiddet

sonucu

yaralanmýþ

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim düzeyi

Eðitimi yok/Ýlköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretimi birinci kademe

Ýlköðretimi ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

43.2

38.9

46.0

49.0

41.0

43.1

41.5

39.4

41.6

47.6

43.9

36.5

52.5

34.0

49.9

44.5

37.2

41.5

33.6

41.2

52.1

55.9

37.8

42.4

54.1

24.0

26.4

22.1

18.4

16.5

32.1

27.5

26.8

26.9

18.2

31.5

24.4

23.5

25.8

26.5

24.2

31.8

19.2

22.5

27.8

12.2

24.9

23.3

25.4

26.4

32.5

34.5

31.9

32.6

42.5

24.8

31.0

32.9

31.5

34.1

24.7

37.4

23.3

39.6

23.6

31.1

31.0

38.7

43.5

30.9

33.8

19.2

38.8

31.6

19.4

42.0

37.8

33.7

42.5

37.8

39.1

35.4

48.4

39.7

50.0

34.7

39.5

40.2

49.9

32.7

42.4

43.1

40.7

43.5

40.8

41.5

35.5

43.2

37.1

43.6

903

309

55

51

64

61

123

121

159

73

61

167

126

151

115

359

335

403

401

584

86

141

611

461

140

Türkiye

42.1

24.6

33.0

40.9

1,212

Not: Yaralanma sayýlarýna iliþkin yüzdelerin toplamý, 'Bilmiyor/Hatýrlamýyor' yanýt kategorisine iliþkin sonuçlarýn tabloda verilmemesinden

dolayý 100'e ulaþmamaktadýr.

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde maruz kaldýðý

fiziksel veya cinsel þiddet sonucu yaralandýðýný söyleyen kadýnlara araþtýrma tarihine kadar

kaç kez yaralandýklarý sorulmuþtur. Ayrýca bu yaralanmalardan herhangi birisinin tedavi

olmasýný gerektirecek kadar þiddetli olup olmadýðý bilgisi de alýnmýþtýr. Türkiye genelinde

73


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

yaþadýðý þiddet sonucu yaralanmýþ kadýnlarýn yüzde 57.6'sý 3 veya daha fazla kez

yaralandýðýný belirtirmiþtir. Þiddet sonucu yaralanmýþ yaklaþýk her üç kadýndan biri de 5

defadan daha fazla kez yaralandýðýný söylemiþtir (Tablo 5.2). Þiddet sonucu yaralanmýþ

her 10 kadýndan dördü ise en az bir kez tedavi olmasýný gerektirecek kadar þiddetli

derecede yaralandýðýný belirtmiþtir. Bulgular þiddet sonucu yaralanmalarýn raslantýsal

olmadýðýný, aksine yaralanmalarýn sýklýkla ve aðýr derecede gerçekleþtiðini ortaya

çýkarmaktadýr.

Kentsel ve kýrsal alanlarda yaþayan kadýnlar arasýnda yaralanma sayýsý bakýmýndan önemli

bir farklýlýk görülmemektedir. Araþtýrma tarihinde Ege, Güneydoðu Anadolu ve Kuzeydoðu

Anadolu bölgelerinde yaþayan ve þiddet sonucu yaralanmýþ yaklaþýk her 10 kadýndan 4'ü

þiddet sonucunda, 5 defadan daha fazla yaralandýklarýný söylemiþlerdir. Batý Karadeniz

ve Güneydoðu Anadolu bölgelerinde yaþayan ve þiddet sonucu yaralanmýþ kadýnlarýn

yarýsý ise en az bir kez tedavi olmasýný gerektirecek kadar þiddetli derecede yaralanmýþtýr.

Kadýnlarýn temel özellikleri göz önüne alýnarak yaþanýlan þiddet sonucu yaralanma

sayýlarýna bakýldýðýnda eðitim ve refah düzeyi daha yüksek kadýnlar arasýnda yaralanma

sayýsýnýn daha düþük olduðu görülmektedir. Þiddet sonucu yaralanmýþ eðitimi olmayan

veya ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlarýn yüzde 43.5'i 5'ten daha fazla kez yaralandýðýný

söylerken, lise veya daha üzeri eðitim almýþ kadýnlar arasýnda yaralanma sayýsý 5'ten fazla

olan kadýn oraný yüzde 19.2'dir (Tablo 5.2). Buna karþýn, en yüksek eðitimli kadýnlar

dýþýnda, en az bir kez tedavi olmayý gerektirecek kadar yaralanmanýn kadýnlarýn eðitim

ve refah düzeyine göre farklýlaþmadýðý görülmektedir.

Eþ veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþamýn herhangi bir döneminde yaþanan fiziksel

veya cinsel þiddet içeren davranýþlar sonucu meydana gelen yaralanmalar farklý biçimlerde

olmaktadýr. Bu yaralanma biçimlerine bakýldýðýnda Türkiye genelinde yaralanmalarýn en

yaygýn “çizik, sýyrýk veya bere” (yüzde 66) ve “kulak zarý patlamasý, göz yaralanmasý veya

morarmasý” (yüzde 60) biçiminde gerçekleþtiði görülmektedir (Þekil 5.1). Þiddet sonucu

yaralanmýþ kadýnlarýn yüzde 17'si ise “kesik veya sýyrýk”, “burkulma çýkýk” ve “kemiklerde

çatlak veya kesik” oluþacak þekilde yaralandýklarýný söylemiþlerdir. Yaralanma biçimlerinden

aðýr yaralanmalarýn yaygýnlýðýnýn bu denli yüksek oluþu niteliksel araþtýrma kapsamýnda

toplanan bilgi ile de örtüþmektedir. Kadýnlar bu araþtýrma sýrasýnda da eþ ve birlikte

olduklarý kiþi(ler)den yaþadýklarý þiddetin aðýr derecede yaþandýðýný söylemiþlerdir.

Yaralanma biçimlerinin yüzde daðýlýmý kadýnlarýn araþtýrma tarihinde yaþadýðý yerleþim

yerine göre önemli bir farklýlýk göstermemektedir (Bkz. Ek Tablo 5.1). Akdeniz, Kuzeydoðu

Anadolu ve Güneydoðu Anadolu'da yaþayan yaralanmýþ her 10 kadýnýn 7'sinden fazlasý

“çizik, sýyrýk veya bere” oluþacak biçiminde yaralandýðýný söylerken, diðer bölgelerde

yaþayan yaklaþýk yaralanmýþ her 10 kadýnýn 6'sý benzer biçimde yaralandýðýný belirtmiþtir.

“çizik, sýyrýk veya bere” oluþacak biçimde yaralanmalarda kadýnlarýn eðitim ve yaþadýklarý

hanenin refah düzeyine göre belirli bir farklýlaþma görülmemektedir.

74


Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Þekil 5.1. Yaralanma biçimleri:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþamýn herhangi bir döneminde yaþanan fiziksel veya

cinsel þiddet sonucu yaralanan kadýnlarýn yaralanma biçimlerinin yüzdesi, Türkiye 2008

%

70

66

60

60

50

40

30

20

17 17 17

13

10

8 8

4

0

Çizik, sýyrýk

yara/bere

Kulak zarý patlamasý, göz

yaralanmasý/morarmasý

Kesik/Isýrýk

Burkulma/çýkýk

Kemiklerde çatlak/kýrýk

Derin yara/kesik

Diþ kýrýlmasý

Ýç organlarda yaralanma

Yanýk

Gebelikte fiziksel þiddet

Gebelik sýrasýnda fiziksel þiddet yaþanmasýnýn kadýnlar kadar doðacak bebeklerin de

saðlýðýný olumsuz etkilediði bilinmektedir. Araþtýrma kapsamýnda en az bir kez gebe kalmýþ

kadýnlara gebelikleri sýrasýnda eþ veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den fiziksel þiddet yaþayýp

yaþamadýklarý sorulmuþtur.

Türkiye genelinde en az bir kez gebe kalmýþ her on kadýndan biri gebeliði sýrasýnda eþi

veya birlikte olduðu kiþi(ler) tarafýndan fiziksel þiddet yaþamýþtýr (Tablo 5.3). Araþtýrma

tarihinde kentsel ve kýrsal yerleþim alanlarýnda yaþayan kadýnlar arasýnda gebeliði sýrasýnda

fiziksel þiddet yaþamýþ kadýn yüzdesi farklýlaþmamaktadýr. Buna karþýn, gebeliði sýrasýnda

fiziksel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlarýn yüzdesi, Batý Marmara bölgesinde yaþayan

kadýnlar arasýndaki yüzde 5.3 ile Kuzeydoðu Anadolu bölgesinde yaþayan kadýnlar

arasýndaki yüzde 17.6 arasýnda deðiþmektedir. Gebelikleri sýrasýnda fiziksel þiddet yaþamýþ

kadýnlarýn en yaygýn olduðu bölgeler ile yaþamýn herhangi bir döneminde fiziksel þiddet

yaþamýþ kadýnlarýn en yaygýn olduðu bölgeler (Kuzeydoðu Anadolu, Ortadoðu Anadolu,

Güneydoðu Anadolu ve Orta Anadolu bölgeleri) birbiri ile örtüþmektedir.

Araþtýrma tarihinde 15 ve 24 yaþlarý arasýndaki kadýnlarýn yüzde 11'i gebelikleri sýrasýnda

eþ veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den fiziksel þiddet yaþadýklarýný söylemiþlerdir. Bu yaþ

grubunda yaþanan gebelik sayýsýnýn az olmasýna karþýn gebeliði sýrasýnda þiddet yaþamýþ

kadýn oranýnýn bu denli yüksek olmasý dikkat çekicidir. Bu durum kadýnlarýn genç yaþlarda

ve evliliklerinin ilk yýllarýnda daha çok þiddet ile karþýlaþmalarýnýn bir sonucu olarak

görülebilir (Bkz. Bölüm 4).

75


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Gebelik sýrasýnda fiziksel þiddet yaþama yüzdesi kadýnlarýn eðitim ve refah düzeyi özelliklerine

göre deðiþmektedir. Daha yüksek eðitimli olan ve refah düzeyi daha yüksek hanelerde

yaþayan kadýnlar arasýnda gebelik sýrasýnda þiddet yaþama yüzdesi daha düþüktür. Eðitimi

olmayan veya ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlar arasýnda görülen, gebelik sýrasýnda fiziksel

þiddet yaþama yaygýnlýðý yüzde 14 ile Türkiye ortalamasýnýn üzerindedir.

Tablo 5.3 Gebelikte fiziksel þiddet

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den gebelikleri sýrasýnda fiziksel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn

yaþadýklarý yere ve kadýnlarýn temel özelliklerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Gebeliði sýrasýnda

fiziksel þiddet

yaþamýþ kadýnlar

En az bir kez gebe

kalmýþ kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim düzeyi

Eðitimi yok/Ýlköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretimi birinci kademe

Ýlköðretimi ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

Türkiye

9.6

9.8

8.6

5.3

6.9

7.7

11.2

11.2

13.7

9.4

7.2

17.6

12.9

12.9

11.3

8.7

9.5

10.3

14.4

9.2

8.1

6.0

12.9

9.3

5.0

9.7

7,618

2,677

655

821

804

791

866

919

847

744

824

964

952

1,108

1,011

3,491

2,936

2,857

2,649

5,056

805

1,785

4,004

4,393

1,898

10,295

76


Fiziksel veya cinsel þiddet ve genel saðlýk

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Araþtýrmada kadýnlara genel olarak ve son 4 hafta içinde kendi saðlýk durumlarýný

deðerlendirmelerini saðlayacak sorular sorulmuþtur. Saðlýk durumuna iliþkin bilgi kadýnlara

yaþadýklarý þiddete iliþkin sorular sorulmadan önce alýnmýþtýr. Kadýnlarýn saðlýk durumlarýna

iliþkin verdikleri yanýtlar, eþleri veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet

yaþayýp yaþamadýklarýna göre incelenmiþtir.

Türkiye genelinde yaþamýn herhangi bir döneminde fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

kadýnlar arasýnda saðlýk durumunun "kötü veya çok kötü" olarak belirtilmesi, hiç þiddet

yaþamamýþ kadýnlara oranla iki kat daha yaygýndýr (Þekil 5.2). Bu farklýlýðýn hemen hemen

ayný oranlarda kentsel ve kýrsal alanlarda yaþayan kadýnlar arasýnda da olduðu görülmektedir.

Yaþanýlan bölge açýsýndan bakýldýðýnda, Kuzeydoðu Anadolu, Ortadoðu Anadolu ve

Güneydoðu Anadolu'da þiddet yaþamýþ kadýnlarýn genel saðlýk durumlarý hakkýnda diðer

bölgelerdeki kadýnlara göre daha yüksek oranla olumsuz deðerlendirmede bulunduklarý

görülmektedir.

Þekil 5.2. Þiddet ve genel saðlýk:

Þiddet yaþamaya göre kadýnlar arasýnda genel saðlýk durumunu “kötü veya çok kötü”

olarak beyan eden kadýnlarýn bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

50

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamamýþ

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

40

30

20

10

0

10

17

5

15 15 15

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

8 7 8

18

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

20 21 21 20 22 18

10 10 9

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

11

40

34

16

32

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

25

19

12

9

Kent

Kýr

10

21

Türkiye

Son 4 hafta içindeki saðlýk durumunun deðerlendirilmesinde de kadýnlarýn verdikleri

yanýtlarýn yaþamlarýnýn herhangi bir döneminde fiziksel veya cinsel þiddet yaþayýp

yaþamadýklarýna göre farklýlaþtýðý görülmektedir (Þekil 5.2). Türkiye'de þiddet yaþamýþ

kadýnlar arasýnda son 4 hafta içinde "çok veya aþýrý derecede aðrý/rahatsýzlýk" hissettiðini

söyleyen kadýn oraný yüzde 38 iken hiç þiddet yaþamadýðýný söyleyen kadýnlar arasýnda

bu oran yüzde 21'e düþmektedir. Bu göstergedeki yerleþim yerine ve bölgeye dayalý

farklýlaþma örüntüsü genel saðlýk durumunda gözlenen yapýyla benzerdir. Kuzeydoðu

77


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Anadolu ve Ortadoðu Anadolu'da yaþayan þiddet yaþamýþ kadýnlarýn yarýsýndan çoðu

(sýrasýyla yüzde 57 ve 53) son 4 hafta içindeki saðlýk durumunu olumsuz olarak

deðerlendirmiþtir.

Kadýnlarýn temel özelliklerine göre þiddet ve saðlýk durumu deðerlendirmesine bakýldýðýnda

yaþamýnýn herhangi bir döneminde eþ veya birlikte olduðu kiþi(ler)den þiddet yaþamýþ

kadýnlarýn hiç þiddet yaþamamýþ kadýnlara göre daha yüksek oranlarda saðlýk durumlarý

hakkýnda olumsuz deðerlendirmede bulunduklarý görülmektedir (Bkz. Ek Tablo 5.1). Bu

farklýlýk daha genç yaþ gruplarýndaki kadýnlar, lise ve üzeri eðitim görmüþ kadýnlar ve

refah düzeyi yüksek hanelerde yaþayan kadýnlar arasýnda daha belirgin düzeydedir.

Þekil 5.3. Þiddet ve son 4 hafta içindeki saðlýk:

Þiddet yaþamaya göre kadýnlar arasýnda son 4 hafta içinde “çok veya aþýrý derecede

aðrý/rahatsýzlýk” hissettiðini söyleyen kadýnlarýn bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi,

Türkiye 2008

%

70

60

50

40

30

20

10

0

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamamýþ

57

53

42

44

40 39 39

33 34

35

35 38

28

30 29

21

23

22

25 23 23

19

17

14

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

20

Kent

37

24

Kýr

42

21

Türkiye

38

Fiziksel veya cinsel þiddet ve ruh saðlýðý

Görüþülen kadýnlardan araþtýrma tarihinden önceki son 4 hafta için ruhsal saðlýklarýna

iliþkin bilgi vermeleri istenmiþtir. Bu kapsamda kadýnlardan son 4 hafta içinde yaþadýklarý

bazý ruhsal sorunlar hakkýnda bilgi alýnmýþ ve ayrýca yaþamlarý boyunca hayatlarýna son

verme düþüncesine iliþkin sorular da sorulmuþtur.

Son 4 hafta içinde bazý ruhsal sorunlarýn yaþanýp yaþanmadýðýna iliþkin sorulara verilen

yanýtlar incelendiðinde yaþamýn herhangi bir döneminde eþ veya birlikte olduðu kiþi(ler)den

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda bu tür sorunlar yaþanmasýnýn þiddet

yaþamamýþ kadýnlara göre daha yaygýn olduðu görülmektedir (Tablo 5.4). Örneðin,

þiddet yaþamamýþ kadýnlarýn yüzde 36'sý son 4 hafta içinde kendini mutsuz hissettiðini

söylerken, ayný oran þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda yüzde 61'dir.

78


Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Eþinden veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlar

arasýnda ruhsal sorun yaþanmasýnýn daha yaygýn olarak görüldüðünü gösteren bir diðer

durum hayata son verme düþüncesine iliþkin sorulara verilen yanýtlarýn incelenmesinde

karþýmýza çýkmaktadýr.

Türkiye genelinde, eþinden veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet

yaþamýþ kadýnlar arasýnda yaþamýnýn herhangi bir döneminde hayatýna son vermeyi

düþünmüþ olan kadýnlarýn oraný, þiddet yaþamamýþ kadýnlar arasýndaki oranýn 3 katýdýr

(Þekil 5.4). Kuzeydoðu Anadolu, Ortadoðu Anadolu ve Güneydoðu Anadolu bölgelerinde

yaþayan ve fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ her 10 kadýndan yaklaþýk 4'ü bugüne kadar

hayatýna son vermeyi düþündüðünü ifade etmiþtir.

Tablo 5.4 Fiziksel veya cinsel þiddet ve son 4 hafta içinde yaþanan bazý ruhsal

sorunlar

Yaþamýn herhangi bir döneminde eþ veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet

yaþamýþ ve yaþamamýþ kadýnlar arasýnda son 4 hafta içinde yaþanan bazý ruhsal sorunlarýn

yüzdesi, Türkiye 2008

Son 4 hafta içinde

Þiddet yaþamýþ

Þiddet

yaþamamýþ

Sýk baþ aðrýsý

Ýþtahsýzlýk

Uyku sorunu olma

Pek çok þeyden kolayca korkma

Ellerin titremesi

Kendini sinirli, gergin ve endiþeli hissetme

Hazýmsýzlýk çekme

Zihni toparlamakta sorun yaþama

Kendini mutsuz hissetme

Daha sýk aðlama

Günlük faaliyetlerde isteksizlik

Karar vermede zorluk yaþama

Gün içinde yapýlan iþleri aksatma

Ýþe yaramadýðýný düþünme

Zevk aldýðý þeylere karþý ilgiyi kaybetme

Kendini deðersiz hissetme

Hayata son vermeyi düþünme

Kendini hep yorgun hissetme

Midede rahatsýzlýk hissi

Hemen Yorulma

36.4

58.0

48.4

33.6

36.5

73.3

38.0

54.8

60.8

43.3

59.3

46.8

55.5

38.2

46.7

41.8

13.3

77.2

48.9

74.1

24.7

43.4

34.2

22.3

21.9

56.0

26.5

34.9

35.6

23.6

44.3

29.5

44.8

20.6

27.0

18.4

3.7

60.0

35.0

56.7

Not: Tablo'da verilen yüzdeler 4,881 þiddet yaþamýþ ve 5,917 þiddet yaþamamýþ evlenmiþ kadýn temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

79


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þekil 5.4. Fiziksel veya cinsel þiddet ve hayata son verme düþüncesi:

Þiddet yaþamaya göre kadýnlar arasýnda yaþamýn herhangi bir döneminde hayatlarýna

son vermeyi düþünmüþ kadýnlarýn bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

50

40

30

20

10

0

10

30

7

26

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamamýþ

11

32 33 32

11

8

34

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

11 11

31

11

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

34

14

35

17

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

42 41

13 15

38

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

34

11 10 11

Kent

Kýr

31 33

Türkiye

Hayatýna son vermeyi deneme ise ülke genelinde þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda, þiddet

yaþamayanlara göre 4 kat daha yaygýndýr (Þekil 5.5). Akdeniz ve Güneydoðu Anadolu

bölgelerinde yaþayan ve fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda hayatýna

son vermeyi denemiþ olanlarýn oraný sýrasýyla yüzde 15.4 ve yüzde 14.7'dir. Bu oranýn,

Ýstanbul ve Batý Marmara bölgelerinde yaþayan ayný gruptaki kadýnlar arasýnda sýrasýyla

yüzde 9 ve yüzde 8 olduðu görülmektedir.

Þekil 5.5. Fiziksel veya cinsel þiddet ve hayata son vermeyi deneme:

Þiddet yaþamaya göre kadýnlar arasýnda yaþamýn herhangi bir döneminde hayatlarýna

son vermeyi denemiþ kadýnlarýn bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamamýþ fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

20

15

15

15

13

13 12 12 13

12

10 9

9

10

11

11

12

5

0

2

1

8

3

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

2 2 3 2 3 3 2 3 3 3 2 3

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Kent

Kýr

Türkiye

80


Þiddetin çocuklar üzerinde etkisi

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet ve Saðlýk Sonuçlarý

Görüþülen kadýnlardan okul çaðýnda (6-14 yaþlarý arasý) en az bir çocuðu olanlara bu

çocuklardan herhangi birisinin bazý davranýþ sorunlarýný gösterip göstermediði sorulmuþtur.

Çocuðun davranýþýna yönelik olarak sorulan bu sorular, eþ veya birlikte olunan kiþi(ler)den

aile içinde yaþanýlan þiddete iliþkin sorulan sorulardan daha önce sorularak yanýtlarýn etki

altýnda kalmadan alýnmasý saðlanmýþtýr.

Þekil 5.6'da eþ veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ ve

yaþamamýþ kadýnlarýn çocuklarýnýn bazý davranýþ sorunlarýnýn yüzdesi Türkiye genelinde

verilmektedir. Buna göre þiddet yaþamýþ kadýnlarýn çocuklarýnda davranýþ sorunlarý, þiddet

yaþamamýþ kadýnlarýn çocuklarýna oranla daha yaygýn olarak görülmektedir. Örneðin,

þiddet yaþamýþ yaklaþýk her 10 kadýndan dördünün çocuðunda "anneye veya diðer

çocuklara karþý saldýrgan olma" davranýþý görülürken, bu oran þiddet yaþamamýþ kadýnlarýn

çocuklarý arasýnda yarý yarýya azalmaktadýr.

Þekil 5.6. Þiddetin çocuklar üzerinde etkisi:

Annenin fiziksel veya cinsel þiddet yaþama durumuna göre çocuklarda görünen bazý

davranýþ sorunlarýnýn yüzdesi, Türkiye 2008

%

anne þiddet yaþamamýþ

anne þiddet yaþamýþ

80

60

56

59

40

20

20

33

18

28

43

20

38 36

0

Sýk sýk kabus

görme

Yataðýný

ýslatma

Çekingen/içine

kapanýk olma

Anneye/diðer

çocuklara karþý

saldýrgan olma

Hýrçýnlaþarak

aðlama

81


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Deðerlendirme

Türkiye'de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Araþtýrmasý'nda kadýnlarýn saðlýk durumlarýna

ve 6-14 yaþ arasý çocuklarýn davranýþ sorunlarýna iliþkin sorular, eþ ve birlikte olunan

kiþi(ler)den aile içinde yaþanan þiddeti tespit etmek üzere sorulan sorulardan önce

sorulmuþtur. Sorukaðýdýndaki bu sýralamanýn amacý görüþme sýrasýnda kadýnlarýn verdiði

yanýtlarda bir yanlýlýk etkisinin oluþmasýný engellemektir.

Araþtýrma eþ veya birlikte olduklarý kiþi(ler)den yaþanan þiddetin kadýnlarýn saðlýðý üzerinde

birçok yönden doðrudan ve dolaylý olumsuz etkileri olduðunu ortaya koymuþtur.

Araþtýrmanýn bir kesit araþtýrmasý olmasý nedeniyle, yaralanmalar konusu dýþýnda, þiddet

yaþamanýn kadýnlarýn belirli saðlýk sorunlarýný yaþamalarýnýn doðrudan bir nedeni olup

olmadýðýný saptamak mümkün görünmemektedir. Bununla birlikte, araþtýrma bulgularý

incelendiðinde kadýnlarýn þiddet yaþamasý ile bazý fiziksel ve ruhsal saðlýk sorunlarýnýn

belirtilerini göstermeleri arasýnda güçlü bir iliþkinin olabileceði görülmektedir. Kadýnlarýn

yaþadýklarý yer ve temel özelliklerine göre bulgular incelendiðinde de bu biçimdeki bir

iliþkinin varlýðýna dair tutarlý sonuçlar ortaya çýkmaktadýr. Kadýnlarýn yaþadýklarý yer ve

temel özellikleri ne olursa olsun þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda fiziksel ve ruhsal saðlýk

durumu hakkýnda olumsuz beyanda bulunma þiddet yaþamayan kadýnlara göre yaklaþýk

2 veya 3 kat daha yaygýndýr. Benzer þekilde anneleri þiddet yaþamýþ 6-14 yaþ arasý

çocuklarýn bazý ruhsal davranýþ sorunlarý þiddet yaþamamýþ annelerin çocuklarýna göre

daha yaygýn olarak görülmektedir. Araþtýrmanýn bu sonucu farklý ülkelerde gerçekleþtirilmiþ

benzer nitelikli araþtýrmalardan elde edilen sonuçlarla örtüþmektedir (DSÖ, 2005).

82


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Bölüm 6

Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Banu AKADLI ERGÖÇMEN, Sunday ÜNER, Ayþe ABBASOÐLU,

Ceren GÖKÇEN

Yaþanan þiddetin kadýnlara göre nedenlerinin, þiddet yaþayan kadýnlarýn bu þiddetle nasýl

mücadele ettiklerinin, þiddeti nasýl ve kimlerle paylaþtýklarýnýn ve þiddet sonucu nerelere

baþvurduklarýnýn bilinmesi önemlidir. Türkiye genelinde kadýnlarýn þiddete nasýl karþýlýk

verdikleri, yakýn çevrelerinden, saðlýk hizmetlerinden ve diðer hizmetlerden nasýl

yararlandýklarý hakkýnda bilinenler sýnýrlýdýr. Bu nedenle, araþtýrma kapsamýnda eþi veya

birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþadýðýný belirten kadýnlara aile içi

þiddetle nasýl mücadele ettiklerini anlamaya yönelik sorular sorulmuþtur.

Bu bölümün ilk kýsmýnda kadýna yönelik þiddet aile içi þiddetin nedenleri, kadýnlarýn bakýþ

açýsýndan verilmektedir. Bölümün diðer kýsmýnda, kadýnlarýn þiddetle mücadele ederken

baþvurduklarý stratejiler ve yararlandýklarý hizmetler sunulmaktadýr. Bu bölümde kadýna

yönelik þiddetin nedenleri, kadýnlarýn yaþadýklarý þiddeti yakýn çevreleriyle paylaþma

biçimleri, þiddet sonucu kurumsal düzeyde baþvuru yapýp yapmadýklarý ve hangi

kurum/kuruluþlara yöneldikleri sunulmaktadýr. Ayrýca kadýnlarýn, yaþadýklarý þiddetle

mücadelelerinde gösterdikleri tepkiler, bu tepkilerin sonuçlarý ve þiddetle mücadele etme

yöntemleri ele alýnmaktadýr.

Kadýnlar açýsýndan þiddetin nedenleri

Kadýna yönelik aile içi þiddetin nedenleri pek çok faktöre baðlýdýr. Bu bölümde kadýnlarýn

yaþadýklarý þiddetin nedenleriyle ilgili görüþler sadece kadýnlarýn bakýþ açýsýndan

aktarýlmaktadýr.

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel þiddet yaþamýþ kadýnlara þiddetin nedenleri

sorulmuþtur. Verilen cevaplar arasýnda en yaygýn gerekçe olarak, kadýnlarýn yüzde 32'si

tarafýndan "erkeðin ailesiyle yaþanan sorunlar" beyan edilmiþtir. Bunu maddi sýkýntý,

erkeðin iþ sorunlarý, erkeðin iþsiz olmasý ve evde yeterli gýda olmamasý kategorilerini içeren

"ekonomik sýkýntýlar/zorluklar" (yüzde 22) ile erkeðin sinirli olmasý, kadýný kýskanmasý,

kadýnýn ihanetinden þüphelenmesi, erkeðin ayrýlmak istemesi, erkeðin dýþarýda zaman

geçirmek istemesi, erkeðin sorumsuz olmasý ve erkeðin baþka bir eþinin olmasýný kapsayan

"erkekle ilgili nedenler" (yüzde 21) izlemektedir.

83


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Kadýnlarýn yüzde 18'i "kadýnla ilgili nedenler" ve yüzde 13'ü "çocuklarla ilgili sorunlar 15 "

nedeniyle eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)in kendilerine þiddet uyguladýklarýný söylemiþlerdir.

"Kadýnla ilgili nedenler", daha çok kadýnýn þiddetten kendini sorumlu tuttuðu durumlarda

geçerlidir ve kadýnýn cinsel iliþkiyi reddetmesi, kadýnýn erkeðin sözünü dinlememesi,

kadýnýn erkeði kýskanmasý, kadýnýn ev iþlerini aksatmasý ve kadýnýn kendini suçlamasý

cevaplarýný içermektedir. "Erkeðin kötü alýþkanlýklarý" ise, erkeðin alkol kullanmasý, kumar

oynamasý ve aldatmasý gibi durumlar için söz konusu olup kadýnlarýn yüzde 9'u tarafýndan

eþlerinin kendilerine uyguladýklarý þiddetin nedeni olarak gösterilmiþtir.

Kentsel yerleþim yerlerinde "erkekle ilgili nedenler" ve "erkeðin kötü alýþkanlýklarý" kýrsal

yerleþim yerlerine göre kadýnlar tarafýndan daha yaygýn bir biçimde þiddet nedeni olarak

belirtilmiþtir. "Çocuklarla ilgili sorunlar" ise kýrsal yerleþim yerlerinde kentsel yerleþim

yerlerine göre daha yaygýn olarak þiddet nedeni olarak gösterilmiþtir. Bölge düzeyinde

bakýldýðýnda, Ege bölgesi hariç diðer bölgelerde kadýnlarýn þiddetin nedenleri olarak

gösterdiði nedenler arasýnda "erkeðin ailesiyle sorun" en baþta gelmektedir. Ege Bölgesi'nde

ise "erkekle ilgili nedenler" en yaygýn neden olarak söylenmiþtir (Tablo 6.1).

Tablo 6.1 Yaþanan fiziksel þiddetin kadýnlara göre nedenleri-1

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn kendilerine göre þiddetin

nedenlerine, bölgeye ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Ekonomik

sýkýntý/

zorluk

Erkeðin

ailesi

ile

sorun

Erkeðin

kötü

alýþkanlýklarý

Erkekle

ilgili

nedenler

Kadýnla

ilgili

nedenler

Kadýnýn

ailesi ile

sorun

Çocuklarla

ilgili

sorunlar

Özel bir

nedeni

yok

Bilmiyor/

Hatýrlamýyor Diðer

Fiziksel

þiddet

yaþamýþ

kadýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

B. Marmara

Ege

D. Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

B.Karadeniz

D.Karadeniz

KD. Anadolu

OD.Anadolu

GD.Anadolu

21.1

23.4

20.7

21.4

22.0

18.3

26.2

26.8

21.4

20.1

21.6

18.4

16.1

19.5

31.2

33.0

30.4

36.1

26.2

26.7

37.1

27.3

37.9

40.7

28.0

39.7

31.5

32.2

10.4

6.8

9.7

10.8

11.2

9.5

12.4

10.7

8.4

12.0

5.8

5.2

3.3

5.4

23.1

16.7

21.3

23.7

29.9

20.7

25.3

19.9

20.1

17.3

17.4

19.9

15.4

17.1

17.5

20.4

15.4

18.6

19.4

21.8

15.4

20.5

15.2

17.1

20.6

21.7

21.2

19.3

3.0

2.2

2.5

3.2

2.7

2.5

3.5

3.0

3.1

1.9

2.2

4.6

2.9

2.0

11.0

16.7

8.7

14.2

9.3

13.5

10.4

13.7

14.6

10.8

17.9

17.2

22.3

15.6

9.3

8.2

11.5

8.5

4.3

9.0

6.3

11.4

10.9

4.3

5.6

9.8

13.3

10.3

0.9

1.9

0.0

1.0

0.8

1.8

0.5

1.4

1.7

1.7

0.4

2.6

2.3

2.1

11.1

11.8

8.1

9.8

11.3

13.4

10.4

9.0

15.8

13.3

14.2

10.1

14.2

13.8

3,279

1,273

259

210

285

312

418

405

439

329

322

526

474

573

Türkiye

21.7

31.7

9.4

21.4

18.3

2.8

12.6

9.0

1.1

11.3

4,552

Not: Yüzdeler fiziksel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Ekonomik sýkýntýlar/zorluklar: Maddi sýkýntý, erkeðin iþ sorunlarý, erkek iþsiz olmasý, evde yeterli gýdanýn olmamasý

Erkeðin kötü alýþkanlýklarý: Erkeðin sarhoþ olmasý, kumar oynamasý, aldatmasý

Erkekle ilgili nedenler: Erkeðin kadýný kýskanmasý, kadýnýn ihanetinden þüphelenmesi, erkeðin sinirli olmasý, erkeðin ayrýlmak istemesi,

erkeðin dýþarýda zaman geçirmesi, erkeðin sorumsuz olmasý, erkeðin baþka bir eþinin olmasý

Kadýnla ilgili nedenler: Kadýnýn cinsel iliþkiyi reddetmesi, erkeðin sözünü dinlememesi, erkeði kýskanmasý, ev iþlerini aksatmasý, kadýn

kendini suçlamasý

Diðer: Kadýnýn gebe olmasý, evin kalabalýk olmasý, her iki tarafýn aileleri nedeniyle vb. diðer nedenler

15 Kadýnýn çocuðunun ya da erkek çocuðunun olmamasý gibi nedenler de bu kategoriye dahildir.

84


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þiddetle mücadelede kadýnlarýn kullandýklarý strateji ve hizmetler

Yaþanan þiddetin yakýn çevre ile paylaþýlmasý

Araþtýrmada kadýnlara, yaþadýklarý þiddeti yakýn çevrelerinden kimlerle paylaþtýklarý ve

þiddetin anlatýldýðý bu kiþilerden kimlerin onlara yardým etmek istedikleri sorulmuþtur.

Türkiye'de eþi/birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn

yüzde 49'u yaþadýklarý þiddeti kimseye anlatmadýklarýný belirtmiþlerdir. Baþka bir deyiþle;

þiddete maruz kalan kadýnlarýn yaklaþýk yarýsý yaþadýklarý þiddeti ilk kez bu araþtýrma

sýrasýnda yapýlan görüþmelerde görüþmecilere anlatmýþlardýr (Tablo 6.3).

Þiddete maruz kalmýþ kadýnlarýn yüzde 34'ü þiddeti kendi ailelerine anlatmýþlardýr. Kadýnlarýn

yüzde 22'si yaþadýklarý þiddeti arkadaþlarý veya komþularýna anlatýrlarken, þiddeti erkeðin

ailesiyle paylaþma yüzde 12'dir.

Tablo 6.3 Yaþanan þiddetin paylaþýlmasý

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddeti anlatan kadýnlarýn

bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Kimseye

anlatmayan

Kendi

ailesine

anlatan

Erkeðin

ailesine

anlatan

Arkadaþ/

komþusuna

anlatan

Fiziksel

veya cinsel

þiddet

yaþamýþ

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

45.3

56.9

46.0

50.1

43.2

47.0

42.7

45.7

55.8

52.8

50.2

54.8

60.7

55.1

36.0

28.7

33.3

38.6

37.6

38.2

37.0

33.3

30.3

28.8

38.0

31.2

26.1

31.7

12.1

10.0

13.6

9.5

11.0

11.1

13.4

12.5

8.5

10.5

14.5

11.8

9.3

8.3

24.4

16.7

23.8

19.7

26.6

23.8

26.9

22.8

19.2

20.6

21.7

16.5

13.8

17.1

3,516

1,365

270

223

311

330

436

426

467

356

369

564

517

612

Türkiye

48.5

34.0

11.5

22.3

4,881

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Kendi ailesi: Annesi, babasý, kýz kardeþleri, erkek kardeþleri, çocuklarý, kadýn akrabalarý.

Erkeðin ailesi: Kayýnvalidesi, erkeðin ailesinden kadýnlar.

86


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Kentlerde yaþayan kadýnlarýn þiddeti herhangi biriyle paylaþma oraný kýrsal yerleþim

yerlerinde yaþayan kadýnlardan daha fazladýr (sýrasýyla yüzde 55 ve yüzde 43). Bölgelere

göre bakýldýðýnda, Ortadoðu Anadolu bölgesinde eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ her 10 kadýndan en az 6'sýnýn yaþadýklarý þiddeti kimseyle

paylaþmadýklarý görülmektedir (Tablo 6.3).

Þiddetin paylaþýlmasý kadýnýn yaþýna göre deðiþmektedir. Genç kadýnlar (15-24 yaþlarý

arasýnda) yaþadýklarý þiddeti daha fazla anlatýrken, ileri yaþtaki kadýnlarda þiddeti paylaþma

daha azdýr. Þiddeti yakýn çevreyle paylaþma eðitim düzeyine göre bakýldýðýnda da farklýlýk

göstermektedir: Eðitim düzeyi yüksek ise þiddeti saklama göreceli olarak azdýr. Eðitimi

olmayan ya da ilköðretimi tamamlamamýþ kadýnlarýn yüzde 61'i þiddeti kimseye anlatmazken,

lise ve üstü eðitimi tamamlamýþ kadýnlarýn yüzde 33'ü þiddeti en az bir kiþiye anlatmýþlardýr.

Refah düzeyi yüksek olduðunda ise þiddeti yakýn çevreye anlatma göreceli olarak daha

fazla görülmektedir. Örneðin düþük refah düzeyinde yer alan kadýnlarýn yüzde 17'si

yaþadýklarý þiddeti arkadaþ veya komþularýyla paylaþýrken, bu oran yüksek refah düzeyinde

yer alan kadýnlarda yüzde 33'e çýkmaktadýr (Þekil 6.1).

Þekil 6.1 Yaþanan þiddetin paylaþýlmasý:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddeti anlatan kadýnlarýn

yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

kimseye anlatmayan

kendi ailesine erkeðin ailesine arkadaþ/komþusuna

70

60

50

40

30

20

10

53

48

46

44

36

35 36

31

23 22

21

23

14

12

12

9

61

54

48

47

39 40 41

38 37 36

35

35

33

32

33

28

27

23

21

16

16

17

13

10

11

12 13

9

49

34

22

12

0

YAÞ

15-24

23-34

35-44

45-59

EÐÝTÝM

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim, birinci kademe

Ýlköðretim, ikinci kademe

Lise ve üzeri

REFAH DÜZEYÝ

Düþük

Orta

Yüksek

TÜRKÝYE

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Kendi ailesi: Annesi, babasý, kýz kardeþleri, erkek kardeþleri, çocuklarý, kadýn akrabalarý.

Erkeðin ailesi: Kayýnvalidesi, erkeðin ailesinden kadýnlar.

87


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn yüzde

55'i þiddete tanýk olan ya da þiddetten haberdar olan kiþilerden hiçbirinin kendilerine

yardým etmediklerini açýklamýþlardýr. Fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn yüzde

17'si kendi ailelerinden yardým almýþlardýr. Kendi ailesinden yardým görme yüzdesi, kentsel

yerleþim yerlerindeki kadýnlar arasýnda kýrsal yerleþim alanlarýnda yaþayan kadýnlardan

daha fazladýr (sýrasýyla yüzde 18 ve yüzde 14).

Tablo 6.4 Yaþanan þiddet nedeniyle yakýn çevreden yardým etmek isteyenler

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn þiddetten

haberdar olan ve yardým etmek isteyen kiþilere ve bölge, yerleþim yeri ve temel deðiþkenlere

göre yüzdesi, Türkiye 2008

Temel

Özellikler

Hiç

kimse

Kendi

ailesi

Erkeðin

ailesi

Arkadaþ/

Komþusu

Fiziksel veya cinsel

þiddet yaþamýþ

kadýn sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/

Ýlköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci kademe

Ýlköðretim ikinci kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

53.4

59.2

57.1

61.0

48.0

58.4

49.7

48.6

54.5

70.3

59.3

55.7

58.2

56.2

44.1

53.9

56.6

59.4

63.0

55.1

44.1

45.4

58.4

53.3

50.3

18.0

13.5

14.5

18.2

19.2

17.2

20.6

18.7

14.2

13.2

17.1

14.8

12.7

16.9

20.0

16.7

17.7

14.7

11.8

17.1

22.9

21.7

15.5

17.0

19.5

7.4

7.3

5.4

4.3

7.3

6.2

9.1

6.3

10.1

7.4

11.5

11.7

8.5

7.7

8.6

10.1

6.3

5.3

5.1

8.5

9.6

6.9

6.5

8.3

7.4

9.5

5.0

6.6

4.6

12.1

7.5

13.5

10.7

8.3

6.8

6.2

4.7

4.7

4.3

12.4

8.6

6.3

7.9

4.8

6.5

12.3

19.1

5.7

8.6

14.5

3,516

1,365

270

223

311

330

436

426

467

356

369

564

517

612

503

1,554

1,346

1,478

1,559

2,372

362

588

2,210

2,049

622

Türkiye

55.0

16.8

7.4

8.3

4,881

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Kendi ailesi: Annesi, babasý, kýz kardeþleri, erkek kardeþleri, çocuklarý, kadýn akrabalarý.

Erkeðin ailesi: Kayýnvalidesi, erkeðin ailesinden kadýnlar.

88


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Bölgelere göre bakýldýðýnda dikkat çekici noktalardan biri, Batý Karadeniz bölgesinde

fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn yaþadýklarý þiddetle yalnýz kalmýþ olmalarý

ve fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ her 10 kadýndan 7'sine, þiddetten haberdar olmalarýna

karþýn hiç kimsenin yardým etmemesidir (Tablo 6.4). Diðer taraftan, Kuzeydoðu Anadolu,

Doðu Karadeniz ve Orta Anadolu'da erkeðin ailesinin yardým etmek istediði þiddete maruz

kalmýþ kadýnlarýn yüzdesi diðer bölgelere göre daha fazladýr.

Fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarda eðitim düzeyi yükseldikçe kendi ailesinden

yardým talebi alan kadýnlarýn oranýnýn arttýðý görülmektedir. Benzer þekilde, eðitim düzeyi

yükseldikçe arkadaþ ve komþunun yardým etmek istediði fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

kadýnlarýn payý da artmaktadýr. Þiddete maruz kalmýþ en az lise eðitimi olan kadýnlarýn

beþte birine komþu veya arkadaþ yardým etmek istemiþtir. Bu oran eðitimsiz kadýnlarda

yüzde 5'dir. Kadýnlarýn refah düzeyi yükseldikçe arkadaþlarý veya komþularýnýn þiddete

karþý kadýna yardým talebinde bulunmasý da daha yaygýnlaþmaktadýr (Tablo 6.4).

Þiddet nedeniyle kurum/kuruluþlara baþvuru

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalan kadýnlara

yaþadýklarý þiddet sonucu polise, jandarmaya, hastane ya da herhangi bir saðlýk kuruluþuna,

savcýlýða, avukata, kadýn STK'larýna, belediyeye, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme

Kurumu'na (SHÇEK), Toplum Merkezi'ne ve diðer resmi kurum veya sivil toplum

kuruluþlarýna baþvurup baþvurmadýklarý sorulmuþtur. Þiddete maruz kalan kadýnlarýn

kurumlara baþvurma oranlarý çok düþük düzeydedir. Fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ

kadýnlarýn büyük bir çoðunluðu (yüzde 92) bu kurum/kiþilerden hiçbirine baþvurmadýklarýný

belirtmiþtir (Þekil 6.2).

Þiddet nedeniyle kurum ve ilgililere baþvurma çok az olmakla beraber, kentsel yerleþim

yerlerinde yaþayan ve en az bir kurum veya ilgili kiþiye baþvurmuþ fiziksel veya cinsel

þiddet yaþamýþ kadýn yüzdesinin kýrsal yerleþim yerlerinde yaþayan kadýnlara göre daha

fazla olduðu görülmektedir. Polise baþvurma oraný genellikle diðer kurum/kuruluþ/kiþilere

göre daha fazladýr. Türkiye genelinde kadýnlar en yaygýn olarak polise (yüzde 4)

baþvurmaktadýr. Bunu hastane ya da saðlýk kuruluþuna (yüzde 4) baþvuru izlemektedir.

Eðitim düzeyi ve refah düzeyi yükseldikçe avukata ve savcýya baþvuranlarýn oraný

yükselmektedir (Ek Tablo 6.1).

89


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þekil 6.2 Yaþanan þiddet sonucu resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna

baþvurma:

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlar arasýnda

resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna baþvuranlarýn yüzdesi, Türkiye 2008

Hiçbir yere

91.8

Polis veya Jandarma

4.5

Savcýlýk veya avukat

4.0

Hastane ya da saðlýk kuruluþu

3.7

Kadýn kuruluþu, belediye veya SHÇEK

0.7

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

%

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Görüþülen fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlardan hiçbiri Toplum Merkezi'ne baþvurduðunu beyan etmediði için bu kategori þekilde

gösterilmemiþtir.

Kadýnlar þiddetle ilgili olarak resmi kurum veya sivil toplum kuruluþlarýna baþvurmaktan

çok, yaþadýklarý þiddeti aile, arkadaþ veya komþularý ile paylaþmaktadýrlar. Bu durum her

bölge ve yerleþim yerinde, tüm yaþ gruplarý, eðitim ve refah düzeylerindeki kadýnlar için

geçerlidir. Fiziksel veya cinsel þiddet yaþamýþ kadýnlarýn yarýsýndan fazlasý (yüzde 52)

yaþadýklarý þiddeti yakýn çevreleriyle paylaþýrken, sadece yüzde 8'si resmi kurum veya sivil

toplum kuruluþuna baþvurmuþtur (Þekil 6.3 ve Þekil 6.4). Kýrsal yerleþim yerlerine göre

þiddetin daha çok paylaþýldýðý ve þiddet sonucu resmi veya resmi olmayan kurum/kiþilere

baþvurunun daha fazla olduðu kentsel yerleþimlerde bile þiddeti paylaþma (yüzde 55) ve

kurumsal yardým isteme (yüzde 9) arasýnda büyük fark olduðu görülmektedir (Þekil 6.3).

Fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ kadýnlarýn resmi kurumlara veya sivil toplum

kuruluþlarýna baþvurma yüzdeleri çok düþük olsa da "hastane ya da saðlýk kuruluþu" ve

hukuki destek için "savcýlýk" ya da "avukat"a baþvuran kadýnlarýn yarýsýndan fazlasý aldýklarý

hizmetten memnun kaldýklarýný beyan etmiþlerdir (sýrasýyla yüzde 70, yüzde 67 ve yüzde

64). Diðer yandan polise baþvuran kadýnlarýn yüzde 41'i aldýklarý hizmetten memnun

kaldýklarýný söylemiþlerdir (Ek Tablo 6.2).

90


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Þekil 6.3 Yaþanan þiddeti paylaþma ile þiddet sonucu bir kurum/kuruluþa

baþvurmanýn karþýlaþtýrýlmasý (bölge ve yerleþim yerine göre):

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddeti anlatan ve baþvuruda bulunan

kadýnlarýn bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

70

yakýn çevresine

anlatan

bir kurum ya da kuruluþa

baþvuran

60

50

40

54

50

57

53

57

54

44

47

50

45

39

45

55

43

51

30

20

10

0

8

12

10

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

9

8

11

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

8 8 8

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

5 3 5

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

9

Kent

Kýr

6

8

Türkiye

Þekil 6.4 Yaþanan þiddeti paylaþma ile þiddet sonucu bir kurum/kuruluþa

baþvurmanýn karþýlaþtýrýlmasý (temel özelliklere göre):

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddeti anlatan ve

baþvuruda bulunan kadýnlarýn yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

yakýn çevresine

anlatan

bir kurum ya da kuruluþa

baþvuran

70

67

60

50

56

54

52

47

52

61

46

53

63

51

40

39

30

20

10

7 8

9 8

5

8

13

12

7

8

12

8

0

YAÞ

15-24

23-34

35-44

45-59

EÐÝTÝM

Eðitimi yok/

ilköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim,

birinci kademe

Ýlköðretim,

ikinci kademe

Lise ve üzeri

REFAH DÜZEYÝ

Düþük

Orta

Yüksek

TÜRKÝYE

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

91


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Fiziksel veya cinsel þiddet sonucu resmi bir kurum veya sivil toplum kuruluþundan yardým

talebinde bulunduðunu belirten kadýnlarýn baþvurma nedenleri arasýnda en çok belirtilen

neden yaþadýklarý þiddete daha fazla dayanamayacak olmalarýdýr (yüzde 41). Bunu,

hukuki destek almak istemeleri (muhtemelen boþanmak veya þiddetten korunmak için),

kötü bir þekilde yaralanmýþ olmalarý ve öldürülmekten korkmalarý izlemektedir (sýrasýyla

yüzde 29 yüzde 25 ve yüzde 18). Öldürülmekten korkma, erkeðin kadýný tehdit etmesi

ya da öldürmeye çalýþmasýný, kadýnýn erkeðin kendisini öldürmesinden korkmasýný ve

kadýnýn erkeðin ailesinin kendisini öldürmesinden korkmasýný içermektedir. Baþvurma

nedenleri arasýnda þiddete daha fazla tahammül edememek ve kötü bir þekilde yaralanmýþ

olmak kadýnlarýn aðýr derecede þiddet yaþamýþ olduklarýný gösterir niteliktedir.

Yaþadýklarý þiddet sonucunda herhangi bir kuruma baþvurmadýklarýný veya yardým talebinde

bulunmadýklarýný belirten kadýnlarýn büyük bir bölümü (yüzde 64) yaþadýklarý þiddetin

çok ciddi bir sorun olmadýðýný ifade etmiþlerdir. Diðer baþvurmama nedenleri arasýnda

suçlanmaktan korkmak (yüzde 16), "birlikte olduðu kiþiyi sevmek ve affetmek" (yüzde

11) ile çocuklarla ilgili nedenler (yüzde 11) baþta gelmektedir (Tablo 6.5). Bu nedenlerden

"suçlanmaktan korkma", ailenin adýnýn kötüye çýkacaðýndan korkma ve

utanma/çekinme/suçlanma korkusu ve kadýnýn anlatmaya utanmasýný kapsamaktadýr.

"Çocuklarla ilgili nedenler" ise kadýnýn çocuklarýnýn mutsuz olacaðýndan korkmasý,

çocuklarýný kaybedeceðinden korkmasý ve erkeðin çocuklarý tehdit etmesini içermektedir.

Nereye baþvuracaðýný bilmedikleri için yardým talep etmeyen kadýnlarýn oraný yüzde 6.9

ve yardým alabileceðine inanmadýðý için baþvuru yapmayan kadýnlarýn oraný yüzde 4'tür

(Ek Tablo 6.3, Ek Tablo 6.4).

Tablo 6.5 Yaþanan þiddet sonucu kurumlara/kiþilere baþvurma ve baþvurmamanýn

en yaygýn nedenleri

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddet sonucu en az bir kurum/kiþiye

baþvurmuþ ya da hiçbir kuruma baþvurmamýþ kadýnlarýn en yaygýn baþvurma ve baþvurmama

nedenleri, Türkiye 2008

En sýk belirtilen baþvurma nedenleri

Daha fazla tahammül edememek

Hukuki destek almak istemek

Kötü bir þekilde yaralanmak

Öldürülmekten korkmak

En sýk belirtilen baþvurmama nedenleri

Çok ciddi bir sorun olmamasý

Suçlanmaktan korkmak

Erkeði sevmek/affetmek

Çocuklarla ilgili nedenler

Yüzde

41.0

29.0

24.8

18.1

64.4

16.1

11.1

10.9

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Öldürülmekten korkmak: Erkek tehdit etti/öldürmeye çalýþtý, erkeðin kendisini öldürmesinden korktu, erkeðin ailesinin kendisini

öldürmesinden korktu Suçlanmaktan korkmak: Utandý/çekindi/suçlanmaktan korktu, ailenin adýnýn kötüye çýkacaðýndan korktu,

anlatmaya utandý

Çocuklarla ilgili nedenler: Çocuklarýnýn mutsuz olacaðýndan korktu

92


Fiziksel olarak karþýlýk verme

Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Türkiye'de eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel þiddete maruz kalmýþ kadýnlarýn

yüzde 31'i fiziksel þiddete karþý kendilerini korumak amacýyla fiziksel olarak karþýlýk

verdiklerini ifade etmiþlerdir. Bu oran kýrsal yerleþim yerlerinde yüzde 23 iken, kentsel

yerleþim yerlerinde yüzde 34'dür. Fiziksel olarak karþýlýk verme, aðýr derecede fiziksel

þiddet yaþamýþ kadýnlarda orta derecede þiddet yaþamýþ kadýnlara oranla daha fazladýr

(sýrasýyla yüzde 37 ve yüzde 31). Bölgelere göre bakýldýðýnda, fiziksel þiddetin yaygýn

olduðu bölgelerde kadýnlarýn bu þiddete fiziksel olarak karþýlýk verme oranlarýnýn göreceli

olarak az olduðu görülmektedir (Tablo 6.6).

Fiziksel þiddete maruz kalmýþ, eðitimi olmayan veya ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlarýn

yüzde 21'i fiziksel þiddete karþý kendini korumak amacýyla fiziksel olarak karþýlýk verirken,

lise ve üzeri eðitimi olan kadýnlarýn yaklaþýk yarýsý (yüzde 47) fiziksel þiddete karþýlýk

vermektedir. Sonuçlar aðýr þiddet söz konusu olduðunda, fiziksel þiddet yaþamýþ en az lise

eðitimine sahip kadýnlarýn yüzde 61'inin fiziksel þiddete en az bir kez fiziksel karþýlýk

verdiðini ortaya koymaktadýr. Fiziksel þiddete fiziksel olarak karþýlýk verme refah düzeyine

göre farklýlýk göstermektedir. Düþük refah düzeyinde yer alan kadýnlarýn dörtte biri fiziksel

þiddete fiziksel karþýlýk verirken, refah düzeyi yükseldiðinde bu oran yüzde 41'e çýkmakta,

aðýr þiddet durumunda ise yüzde 53 olmaktadýr. Fiziksel þiddete fiziksel olarak karþýlýk

vermenin yaþ boyutunda da deðiþiklik gösterdiði anlaþýlmaktadýr. Genç kadýnlarda fiziksel

karþýlýk verme, diðer yaþ grubundaki kadýnlara göre daha yaygýn olarak görülmektedir

(Tablo 6.6).

Fiziksel þiddete fiziksel olarak karþýlýk vermiþ kadýnlarýn yüzde 42'si karþýlýk vermenin

þiddeti arttýrdýðýný belirtmiþtir. Karþýlýk vermenin o an için þiddeti durduðunu ifade edenlerin

oraný ise yüzde 28'dir (Ek Tablo 6.5).

93


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Tablo 6.6 Yaþanan fiziksel þiddete karþý kendini korumak amacýyla fiziksel olarak

karþýlýk vermek

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel þiddete karþý kendini korumak için fiziksel

olarak karþýlýk veren kadýnlarýn bölge, yerleþim yeri yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre

yüzdesi, Türkiye 2008

Eþi/birlikte olduðu

kiþi(ler)den fiziksel

þiddet görme

En az bir kez

fiziksel olarak

karþýlýk

verme

Fiziksel þiddet

yaþamýþ

kadýnlarýn

sayýsý

En az bir kez

fiziksel

olarak

karþýlýk

verme

Orta þiddette

Orta derecede

fiziksel þiddet

yaþamýþ

kadýnlarýn

sayýsý

En az bir kez

fiziksel

olarak

karþýlýk

verme

Aðýr þiddette

þiddette

Aðýr derecede

fiziksel þiddet

yaþamýþ

kadýnlarýn

sayýsý

Yerleþim yeri

Kent

Kýr

Bölge

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

Güneydoðu Anadolu

Yaþ

15-24

25-34

35-44

45-59

Eðitim

Eðitimi yok/ Ýlköðretimi

bitirmemiþ

Ýlköðretim birinci

kademe

Ýlköðretim ikinci

kademe

Lise ve üzeri

Refah düzeyi

Düþük

Orta

Yüksek

33.7

22.9

35.5

29.3

35.5

28.3

31.9

38.6

24.3

26.5

34.1

17.9

19.2

21.9

36.0

35.8

28.0

26.2

20.8

30.1

41.3

46.9

24.8

33.1

40.9

3,279

1,273

259

210

285

312

418

405

439

329

322

526

474

573

454

1,443

1,265

1,390

1,458

2,229

331

534

2,070

1,911

571

33.7

22.8

35.9

29.3

34.8

27.9

31.8

39.1

24.6

26.8

34.2

18.0

19.2

21.7

36.3

35.9

28.1

26.0

20.8

30.1

41.6

47.1

24.7

33.1

41.1

3,240

1,256

257

210

282

309

414

392

428

326

321

522

463

572

451

1,423

1,245

1,377

1,441

2,199

329

527

2,043

1,888

565

40.9

28.6

40.6

38.1

41.0

38.0

42.3

44.8

30.0

34.2

49.5

22.2

25.6

25.0

40.4

41.5

34.5

35.3

26.3

37.4

48.9

60.7

29.9

41.1

53.2

1,508

631

103

93

127

124

196

222

232

136

105

277

237

287

175

613

602

749

788

1,020

129

202

1,108

816

215

Türkiye

30.7

4,552

30.7

4,496

37.3

2,139

Not: Yüzdeler fiziksel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

94


Þiddet nedeniyle evi terk etme

Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Kadýnlarýn fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmalarý bazý durumlarda evlerini terk

etmelerine neden olmaktadýr. Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel

þiddete maruz kalan kadýnlarýn yüzde 26'sý þiddet sonucu bir geceliðine bile olsa en az

bir kez evlerini terk etmiþlerdir. Kadýnlarýn yüzde 13'ü evlerini sadece bir kez terk ederken,

yüzde 11'i, 2 ile 5 kez terk ettiklerini ifade etmiþlerdir. Þiddet sonucu evlerini en az bir

kez terk eden kadýnlar genellikle evlerini bir defa terk etmiþlerdir (Þekil 6.5).

Þekil 6.5 Þiddet sonucu evi terk etme (bölge ve yerleþim yerine göre):

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi terk eden kadýnlarýn

bölge ve yerleþim yerine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

hiç terk etmedi 1 kez 2-5 kez 6+

100

90

80

70

60

50

40

30

20

10

0

14 11

9 13

76 75

12

14

Ýstanbul

Batý Marmara

Ege

9 12

14 12

71 74 75

12

17

67

Doðu Marmara

Batý Anadolu

Akdeniz

10 7

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

13

14

75 78

Orta Anadolu

Batý Karadeniz

Bölgeler ve yerleþim yerine göre bakýldýðýnda kentsel alanlarda yaþayan kadýnlar arasýnda

þiddet sonucu evi en az bir kez terk etmenin kýrsal alanlarda yaþayanlara göre daha yaygýn

olduðu görülmektedir (sýrasýyla yüzde 27 ve yüzde 23). Kadýnlar arasýnda þiddet sonucu

evi terk etme oranýnýn en düþük olduðu iki bölge ise sýrasýyla Ortadoðu Anadolu (yüzde

17) ve Kuzeydoðu Anadolu'dur (yüzde 19) (Þekil 6.5).

Þiddet sonucu evi terk etme kadýnlarýn eðitim düzeyi ile de deðiþiklik göstermektedir.

Þiddet yaþamýþ eðitimi olmayan ya da ilköðretimi bitirmemiþ kadýnlar arasýnda þiddet

sonucu evi terk etme yüzde 20 iken lise ve üzeri eðitim düzeyine sahip kadýnlar arasýnda

bu oran yüzde 35'e çýkmaktadýr (Þekil 6.6).

Fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evlerini terk etmiþ kadýnlar ilk olarak çoðunlukla kendi

ailelerine gitmektedirler (yüzde 81). Evlerini terk eden kadýnlarýn bir kýsmý ise akrabalarýna

(yüzde 7), arkadaþlarýna (yüzde 4) ya da erkeðin ailesine/akrabalarýna (yüzde 4) gitmiþlerdir

(Ek Tablo 6.6).

11

12

74

7 6

11 9

81 83

Doðu Karadeniz

Kuzeydoðu Anadolu

Ortadoðu Anadolu

13 12

12

Güneydoðu Anadolu

70 73

9 11

12

13 13

Kent

Kýr

77

74

Türkiye

95


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þekil 6.6 Þiddet sonucu evi terk etme (temel özelliklere göre):

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi terk

eden kadýnlarýn yaþ, eðitim ve refah düzeyine göre yüzdesi, Türkiye 2008

%

hiç terk etmedi

1 kez

2-5 kez 6+

100

90

80

70

11 14 10 10 9 10 13

12

11

15

12

9

14

18

18

14

10 11 14 11

12 12

17

13

60

50

40

30

75 75

73 73

80

73

68 65

75 75

68

74

20

10

0

YAÞ

15-24

23-34

35-44

45-59

EÐÝTÝM

Eðitimi yok/ilköðretimi bitirmemiþ

Ýlköðretim, birinci kademe

Ýlköðretim, ikinci kademe

Lise ve üzeri

REFAH DÜZEYÝ

Düþük

Orta

Yüksek

TÜRKÝYE

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Evlerini en az bir kez terk etmiþ kadýnlar arasýnda en yaygýn terk etme nedeni "daha fazla

tahammül edememek" olarak beyan edilmiþtir (yüzde 56). Bunu yüzde 10 ile eþinin

kadýna dayanamayacaðý þekilde dayak atmasý/dövmesi/vurmasý izlemektedir. Evini en

az bir kez terk etmiþ 10 kadýndan biri evden atýlma sonucu evi terk etmek zorunda kalmýþtýr.

Ayrýca erkeðin ailesinin kadýna þiddet uygulamasý ya da uygulamaya kalkýþmasýný da

içeren "erkeðin ailesiyle sorunlar" da yaygýn nedenler arasýndadýr (yüzde 8) (Tablo 6.7).

Tablo 6.7 Yaþanan þiddet sonucu en yaygýn evi terk etme nedenleri

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi en az bir

kez terk eden kadýnlarýn en yaygýn evi son terk etme nedenleri, Türkiye 2008

Yüzde

En sýk belirtilen evi terk etme nedenleri

Daha fazla tahammül edememek

Þiddet/ dayak/ tokat

Evden atýlmak

Erkeðin ailesiyle sorunlar

55.7

10.3

10.3

7.7

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi en az bir kez terk etmiþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

96


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

Kadýnlarýn fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evlerini terk ettikten sonra geri dönme

nedenlerinin baþýnda çocuklar nedeniyle dönmek gelmektedir (yüzde 52). "Çocuklarla

ilgili nedenler", çocuklarýnýn mutsuz olacaklarýndan korkma, çocuklarýný kaybedeceðinden

korkma, çocuklarýn kadýnýn geri dönmesini istemesi ve erkeðin çocuklarýný tehdit etmesini

içermektedir. Bunu "erkeðin kadýnýn geri dönmesini istemesi" (yüzde 30) ve "kadýnýn

erkeði sevmesi/affetmesi/erkeðin deðiþeceðini düþünmesi" (yüzde 28) izlemektedir. Eþi

veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalma sonucu evini terk

eden kadýnlarýn yüzde 18'i de kendi ailesinin veya erkeðin ailesinin geri dönmesini istemesi

nedeniyle eve geri döndüðünü belirtmiþtir (Tablo 6.8).

Tablo 6.8 Yaþanan þiddet sonucu evi terk ettikten sonra en yaygýn eve geri dönme

nedenleri

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi en az bir

kez terk eden ve geri dönen kadýnlarýn en yaygýn eve geri dönme nedenleri, Türkiye 2008

Yüzde

En sýk belirtilen eve geri dönme nedenleri

Çocuklarla ilgili nedenler

Erkek geri dönmesini istedi

Erkeði seviyor/affetti/deðiþeceðini düþündü

Aileler geri dönmesini istedi

55.7

10.3

10.3

7.7

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi en az bir kez terk etmiþ ve geri dönmüþ, evlenmiþ kadýnlar temel

alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Çocuklarla ilgili nedenler: Çocuklarýnýn mutsuz olacaðýndan korktu, çocuklarýný kaybedeceðinden korktu, çocuklar

dönmek istedi/ dönmesini istedi, erkek çocuklarýný tehdit etti

Erkeði seviyor/affetti/deðiþeceðini düþündü: Erkeði seviyor/affetti, erkeðin deðiþeceðini düþündü

Aileler geri dönmesini istedi: Kendi ailesi evine dönmesini istedi, erkeðin ailesi eve dönmesini istedi

Fiziksel veya cinsel þiddete maruz kalmýþ fakat evini hiç terk etmemiþ kadýnlarýn büyük

bir bölümü çok ciddi bir sorun olmadýðý için evlerini terk etmediklerini ifade etmiþlerdir

(yüzde 60). Bir baþka ifadeyle eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den fiziksel veya cinsel

þiddete maruz kalmýþ her 10 kadýndan 6'sý yaþadýklarý þiddeti çok ciddi bir sorun olarak

deðerlendirmemiþlerdir. "Çocuklarla ilgili nedenler" (yüzde 23) ve "erkeði

sevmek/affetmek/erkeðin deðiþeceðini düþünmek" (yüzde 16) evi terk etmemenin diðer

nedenleri arasýnda yer almakta ve daha önce belirtilen eve geri dönme nedenlerine

benzemektedir. Evi terk etmeme nedenleri arasýnda olan kadýnýn utanma/çekinme/suçlanma

korkusu da þiddet sonucu evini hiç terk etmemiþ kadýnlarýn yüzde 7'si tarafýndan belirtilmiþtir

(Tablo 6.9).

97


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Tablo 6.9 Yaþanan þiddet sonucu en yaygýn evi terk etmeme nedenleri

Eþi veya birlikte olduðu kiþi(ler)den yaþadýðý fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi hiç terk

etmemiþ kadýnlarýn en yaygýn evi terk etmeme nedenleri, Türkiye 2008

Yüzde

En sýk belirtilen evi terk etmeme nedenleri

Çok ciddi bir sorun yok

Çocuklarla ilgili nedenler

Erkeði seviyor/affetti/deðiþeceðini düþündü

Utandý/çekindi/suçlanmaktan korktu

59.7

23.0

16.3

6.8

Not: Yüzdeler fiziksel veya cinsel þiddet sonucu evi hiç terk etmemiþ, evlenmiþ kadýnlar temel alýnarak hesaplanmýþtýr.

Kategoriler birbirlerinden baðýmsýz hesaplandýðý için toplamlarý 100'ü aþabilir.

Çocuklarla ilgili nedenler: Çocuklarýnýn mutsuz olacaðýndan korktu, çocuklarýný kaybedeceðinden korktu, erkek çocuklarýný tehdit etti

Erkeði seviyor/affetti/deðiþeceðini düþündü: Erkeði seviyor/affetti, erkeðin deðiþeceðini düþündü

Kadýnlarýn þiddete tepkileri

Evlenmiþ veya bir birlikteliði olmuþ, þiddete maruz kalmýþ ya da kalmamýþ tüm kadýnlara,

bugün bir þiddetle karþýlaþmalarý durumunda bu þiddetle nasýl mücadele edecekleri

sorulmuþtur. Sonuçlar evlenmiþ kadýnlarýn yüzde 27'sinin sözle karþýlýk vereceðini, yüzde

26'sýnýn eþini terk edeceðini gösterirken kadýnlarýn beþte biri de þiddet karþýsýnda sessiz

kalacaðýný ifade etmiþlerdir.

Kadýnlarýn þiddete maruz kalmalarý halinde göstereceklerini belirttikleri tepkiler, kýrsal ve

kentsel yerleþim yerlerine göre farklýlýk göstermektedir. Kýrsal yerleþim yerlerinde yaþayan

kadýnlar daha fazla oranda sessiz kalmayý, alttan almayý veya hiçbir þey yapmamayý

düþünmektedir. Kentsel yerleþim yerlerinde yaþayan kadýnlar arasýnda fiziksel veya sözel

karþýlýk vermenin, resmi kurum ve sivil toplum kuruluþlarýna baþvurmanýn ve eþini terk

etmenin daha yaygýn bir biçimde bildirildiði görülmektedir. Bölgeler dikkate alýndýðýnda

ise doðudan batýya gidildikçe kentsel davranýþ biçimlerine benzer sonuçlar gözlenmektedir

(Ek Tablo 6.10).

Eðitim ve refah düzeyi dikkate alýndýðýnda ise, kadýnlarýn eðitim düzeyi yükseldikçe daha

radikal davranýþ biçimlerine yönelecekleri görülmektedir. Benzer davranýþ eðilimleri kadýnýn

refah düzeyi arttýðýnda da görülmektedir (Ek Tablo 6.10).

Deðerlendirme

Kadýna yönelik aile içi þiddet pek çok boyutu olan karmaþýk bir durum olmakla beraber

eþi veya birlikte olduðu kiþiden þiddet yaþamýþ kadýnlara bunun nedenleri sorulduðunda,

en yaygýn beyan edilen nedenler erkeðin ailesiyle yaþanan sorunlar ve ekonomik

sýkýntýlar/zorluklar olmuþtur. Belirtilen þiddet nedenleri kadýnlarýn eðitim düzeylerine göre

farklýlýk göstermektedir. Örneðin erkeðin ailesiyle ilgili sorunlar eðitim düzeyi yüksek

kadýnlar tarafýndan þiddet nedeni olarak daha az oranda belirtilmiþtir. Bazý kadýnlar

tarafýndan beyan edilen kadýnýn cinsel iliþkiyi reddetmesi, kadýnýn erkeðin sözünü

98


Kadýnlarýn Aile Ýçi Þiddetle Mücadelesi

dinlememesi gibi kadýnlarýn kendilerini sorumlu tuttuklarý nedenlerin de ifade edilmiþ

olmasý dikkat çekicidir. Kadýnýn davranýþlarýyla ilgili nedenlerin görülme sýklýðýný açýklamak

için kadýnlarýn þiddete karþý tutumlarý da göz önünde bulundurulmalýdýr. Örneðin kadýnlarýn

yüzde 14'ü erkeðin bazý durumlarda eþini dövebileceði görüþüne katýlmaktadýr (Bkz.

Bölüm 4). Fiziksel þiddetin azalmasý, hem þiddetin nedenlerinin saptanmasý hem de

kadýnlarýn þiddete karþý tutumlarýnýn deðiþmesi yolu ile saðlanabilir.

Kadýnlar yaþadýklarý þiddette yalnýz kalmakta ve þiddeti anlatmamaktadýrlar: Kadýnlarýn

yaklaþýk yarýsý yaþadýklarý fiziksel veya cinsel þiddeti kimseyle paylaþmamýþlardýr. Yaþadýðý

þiddeti paylaþan kadýnlar da þiddeti önce kendi ailelerine, akrabalarýna ya da yakýnlarýna

anlatmaktadýrlar. Kadýnlar ailelerinden her zaman gerekli desteði alamamakta ya da geç

almaktadýrlar. Genç kadýnlar ve eðitim düzeyi daha yüksek olan kadýnlar yaþadýklarý

þiddeti daha yüksek oranda anlatmakta ve kendi ailelerinden daha çok destek görmektedirler.

Kadýnlarýn çoðunluðu þiddetin kabul edilemez olduðunu düþünmekle birlikte, onlara

destek verebilecek kurum ve kuruluþlara baþvur(a)mamaktadýrlar. Bunun en yaygýn

nedenleri kadýnlarýn yaþadýklarý þiddeti çok ciddi bir sorun olarak görmemeleri ve

suçlanmaktan korkmalarýdýr. Niteliksel araþtýrmada görüþülen kadýn, erkek ve

anne/kayýnvalideler, eþlerin her ikisinin de çocukluklarýnda kendi ailelerinde de þiddet

yaþandýðýný ifade etmiþlerdir (Bkz. Bölüm 7). Bu nedenle, þiddetin çok küçük yaþlardan

itibaren yaþanmasý, aile içinde babanýn anneye þiddet uyguladýðýnýn çocuklar tarafýndan

gözlemlenmesi, þiddetin normalleþmesine yol açmaktadýr.

Niceliksel araþtýrmanýn sonuçlarý da niteliksel araþtýrmanýn sonuçlarýný destekleyecek

þekilde görüþülen kadýnlarýn pek çoðu þiddet gördükleri halde resmi kurum ve kuruluþlara

ve kadýna hizmet veren kadýn kuruluþlarýna baþvurmadýklarýný ortaya koymaktadýr.

Baþvurmayanlarýn pek çoðu da yukarda sözü edilen þiddetin normalleþmesini bilinçaltýnda

kabullenerek ve yaþadýðý þiddeti küçümseyerek yasal yollara baþvurmaktan kaçýnmaktadýr.

Sonuç olarak þiddete maruz kalan kadýnlar hem bireysel hem de kurumsal destekten

yoksundur. Kadýnlarýn yaþadýklarý þiddeti ciddi bir sorun olarak görmemeleri, çocuklarýný

terk etmek istememeleri, erkeði sevmeleri/affetmeleri veya erkeðin deðiþeceðini düþünmeleri,

toplumun genel bakýþ açýsýnýn aileyi bir arada tutmak biçiminde olmasý nedeniyle ailelerin

kadýnýn tekrar evine dönmesini istemesi/saðlamasý ve kadýnýn utanma/suçlanma korkusuyla

þiddet karþýsýnda harekete geçememesi gibi nedenlerle kadýnlar þiddete karþý yalnýz ve

çaresiz kalmaktadýrlar.

99


KADINA YÖNELÝK

AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET:

SAYILARIN ARDINDAKÝ

ANLATILAR


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Bölüm 7

Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel

Araþtýrma Sonuçlarý

Filiz KARDAM, Ýlknur YÜKSEL

Niteliksel araþtýrma, Ankara, Mersin ve Samsun'da, 15 þiddet maðduru kadýn, 7 þiddet

uygulamýþ erkek, 8 anne/kayýnvalide, 7 STK temsilcisi, 7 imam ve farklý meslek gruplarýndan

20 kiþi ile gerçekleþtirilmiþtir (Bkz. Bölüm 2). Bunlarýn yaný sýra, þiddetin nasýl ve neden

yaþandýðýna iliþkin erkeklerin ve çeþitli meslek sahiplerinin görüþlerini öðrenebilmek için

dokuz odak grup toplantýsý yapýlmýþtýr.

Niteliksel verilerin deðerlendirildiði bu bölümde aile içi þiddet konusu, þiddet yaþamýþ

kadýnlar, þiddet uygulamýþ erkekler ve ailesi içinde kýzý ve/veya gelini þiddete maruz kalmýþ

anneler/kayýnvalideler ile yapýlmýþ derinlemesine görüþmelerde elde edilen bilgilere

dayanarak irdelenecektir. Þiddete uðrayan kadýnlara týbbi/psikolojik ve hukuksal destek

veren farklý meslek gruplarýndan kiþiler 16 , sivil toplum kuruluþu temsilcileri ve imamlar

ile yapýlmýþ olan derinlemesine görüþmelere de yeri geldikçe deðinilecek ve meslek

sahiplerinin bu konudaki görüþ ve önerilerine de yer verilecektir. Açýklamalarda erkek

gruplarýyla yapýlmýþ olan altý odak grup çalýþmasý ile týbbi/psikolojik hizmet ve hukuksal

destek veren meslek sahipleri ve gazeteciler ile yapýlmýþ üç odak grup görüþmesinin

verilerinden de yararlanýlacaktýr.

Þiddet yaþamýþ kadýnlarýn ikisi hiç evlenememiþ, diðerleri evli, eþi ölmüþ ya da eþinden

boþanmýþ durumdadýr. Kadýnlarýn 7'si lise veya üzeri eðitime sahip, ikisi ortaokul terk,

diðerleri de ilkokul mezunudurlar. Yaþlarý 20-50 arasýnda deðiþmektedir. Evli ya da

boþanmýþ durumda olanlarýn hepsi çocuk sahibidir. Kadýnlarýn 8'i bir iþte çalýþýrken,

diðerleri görüþmenin yapýldýðý sýrada çalýþmamaktadýr.

Eþine þiddet uygulamýþ erkekler içinde 56 yaþýnda olan biri dýþýndakiler 32-42 yaþlarý

arasýndadýr. Hepsi evli ve çocuk sahibidirler. Ýkisi üniversite mezunu, biri ilkokul terk,

diðerleri ise ilkokul eðitimine sahiptir. Erkeklerin hepsi, görüþmenin yapýldýðý sýrada bir

iþte çalýþmaktadýr.

Görüþme yapýlmýþ olan anne/kayýnvalidelerin yaþlarý ise 50-70 arasýnda deðiþmektedir.

5'i hiç okula gitmemiþ, 3'ü ise ilkokulu bitirmiþ kadýnlardýr. 3'ünün eþi ölmüþ, diðerleri

eþleriyle birlikte yaþayan kadýnlardýr. Aralarýnda sadece üç kiþi çalýþmaktadýr. Anne/kayýnvalide

kategorisinde görüþme yapýlmýþ kadýnlarýn bir kýsmýnýn kýz ve erkek çocuklarýnýn evli oluþu

ve hem kýzlarýn, hem de gelinlerin aile-içi þiddet yaþamasý, annelerin kýzlarýnýn ve gelinlerinin

16 Psikolog, sosyal hizmet uzmaný, acil servis doktoru, adli týp doktoru, psikiyatrist, hakim, avukat, polis

103


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

yaþadýðý þiddete gösterdikleri tepkinin farklýlýðýný izleyebilme olanaðýný da vermiþtir.

Görüþmelere ve odak grup tartýþmasýna katýlmayý kabul eden meslek sahiplerinin birçoðu,

þiddet konusu ile daha yakýndan ilgilenen ve mesleki olarak bu alanda çalýþmasalar bile

bu konuda düþünmüþ olan kiþilerdir. Bu nedenle, burada aktarýlanlarýn, meslek yaþamýnda

þiddet olaylarýyla karþýlaþan ve þiddete maruz kalanlara hizmet/destek veren kiþilerin

görüþlerini genel çizgileriyle yansýttýðý söylenemez. Daha çok meslek sahipleri arasýnda

konuyla uðraþmýþ ya da üzerinde düþünmüþ olanlarýn görüþleriyle ilgili bazý ipuçlarý elde

edilmiþtir. Çeþitli meslek gruplarýndan kiþilerin, kadýna yönelik þiddet konusunu daha çok

mesleði çerçevesinde karþýlaþtýðý olaylar/durumlar üzerinden aktardýðý izlenimi edinilmiþtir.

Aile içi þiddet konusu, görüþülen birçok kiþi tarafýndan ülkenin önemli sorunlarýndan biri

olarak tanýmlanmýþ, az sayýda kiþi ise, þiddet konusunun bütüncül bir þekilde ele alýnmasý

gerektiðini, kadýna yönelik þiddet baþlýðý altýnda özel bir çalýþmanýn yeterli olmadýðýný

söylemiþtir.

Evlilik ve eþler arasý iliþkiler

Kadýnlar ve erkekler ile yapýlan görüþmeler, evlenme biçimlerinin çeþitli olduðunu

yansýtmýþtýr. Erken yaþlarda akraba evlilikleri ya da görücü usulüyle evlendirilmeler daha

fazla görülmekle birlikte, kendi istekleriyle ve eþlerini beðenerek evlenenler de vardýr.

Kadýnlarda ve erkeklerde, nasýl evlenirlerse evlensinler, eþlerin evlenmeden önce birbirlerini

yakýndan tanýyacak bir dönem geçirmedikleri, daha çok da ailelerinin isteði ile,

tanýþmalarýndan çok kýsa süre sonra evlendikleri görülmektedir. Kadýnlarýn bazýlarý da

kendi evlerindeki baský ve þiddetten kaçmak için çok ani kararlarla veya ailelerinin onayý

olmaksýzýn kaçarak evlenmiþlerdir. Dolayýsýyla bazýlarýnýn kendi ifadelerinde de yer aldýðý

gibi niþanlýlýk ve flört döneminde ortaya çýkabilecek bazý sorunlar -anlaþmazlýklar- evlilik

dönemine taþýnmýþta, özellikle evliliklerin ilk yýllarýnda pek çok sorun yaþanmaktadýr.

Görüþülen kiþiler evliliklerini anlatýrken yaþadýklarýný aþaðýdaki ifadelerle ortaya koymuþlardýr:

"Yavrum biz görücü usulüylen evlendik, eveli bizde öyleydi, bi de akrabaydýk, ne onlar geldi,

ne ben onu gördüm, ne o beni gördü. Öyle niþanlanýldý, beþ altý ay sonra düðün oldu. Ondan

sonracýmýna aha 15 yaþýndaydým. 15 yaþýndaki bebe konuþmaynan evlense napýcak, görücü

usulüyle evlense napýcak?"

(50 yaþýnda, evli, 3 çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"Eee anlaþarak oldu. Yani severek evlendim. Ama tam tanýmadým ablamýn komþusuydu,

buranýn …. köyü'nde oturuyolardý, yani gördüm bi de benim yani kimsesizdim yani annem

babam olmadýðý için bi de evliliði bi kurtuluþ olarak gördüm. Yani lisede okurken bile

halamlarýn, ablamýn yanýnda kalýyodum. Yani tanýmadan evliliði ben kurtuluþ olarak gördüm

yani, bi evim olsun kendime ait, öyle baþlangýç yaptým yoksa üniversiteyi de okumak

istiyodum ben."

(46 yaþýnda, eþinden ayrý yaþýyor, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

104


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Akþam çaylarý beraber oldu, eve býrakmalarým oldu iþte kendisini bu iki haftada, içerisinde

de, ailevi yapýsýný anlattý biraz, aile yapýsý nasý diyim size kenar mahalle zihniyetini bilirsiniz

yani [...] yani bizim, o iki hafta gezdik iki hafta sonra istettim, iki hafta sonra bizim düðünümüz

oldu, yani altý üstü tanýdýðým günden, evlendiðim gün bi ay…"

(34 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

"...Onun ailesinin dayatmasýyla hýzlý geliþti diyebilirim, evlilik süreci... Evet, bir yýl sonra

evlendim [...] Eðer öyle bir dayatma olmasaydý, belki bu çatýþmalar daha önceden ortaya

çýkacak, sonuçta evlilik olmadan gerçekleþmeden belki niþanlýlýk aþamasýnda ya da arkadaþlýk

aþamasýnda iliþki sona erebilecekti. Ama bizde öyle olmadý, biz evlendik, bütün o sorunlarý,

sýkýntýlarý evlilik süreci içerisinde…"

(42 yaþýnda, evli, 2 çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

Görücü usulü olan ya da olmayan erken evliliklerde eþlerin birbirini çok az tanýmasýnýn

yarattýðý iletiþim sorunlarý dýþýnda erkeklerin askere gitmek durumunda kalmasý veya

çalýþmamasý nedeniyle erkeðin ailesi ile yaþama durumlarýnýn daha fazla olduðu, bunun

sonucunda da anlaþmazlýklara daha fazla zemin hazýrlandýðý, kadýnýn sadece eþinden

deðil, eþinin ailesinden de baský gördüðü izlenmiþtir. Gerçi, erkeðin ailesi ile birlikte yaþama

durumu her koþulda çeþitli sorunlar yaratsa da, evlenen çiftlerin, özellikle de kadýnýn

yaþýnýn çok genç olmasýnýn böylesi anlaþmazlýklara zemin hazýrlayabileceði görülmüþtür.

Erkek, özellikle de çalýþmadýðý koþullarda, sorun ne olursa olsun kendi anne-babasýndan

yana olmayý, bu konuda eþine baský yapmayý ya da hiç karýþmamayý tercih ettiði için

kadýn üzerindeki baský artmakta; erkeðin þiddet uygulamasýna yol açan bazý durumlar

ortaya çýkmaktadýr. Erkeklerle yapýlan odak grup görüþmelerinin birinde genç, yeni evli,

bir erkek bu tür bir vakayý þu sözlerle aktarmýþtýr:

"Dayak deyince yani burada ben de eþimi dövdüm bir kez eþime dayak attým. O da ailemle

yaþýyordum, anneme karþý söyledi, baðýrdý, çaðýrdý anneme, o yüzden dövdüm ve piþman

oldum. Özür diledim ve kendimi affettirdim ve baktým orda olmayacak iki ay sonra eþyalarýmý,

her þeyimi topladým, evimi ayýrdým. Olmuyodu çünkü ve o günden beri mutluyuz yani… Ya

þimdi annem babam var, ben varým eþim, bir de iki tane erkek kardeþim var evde. Ýkisi de

bekardý o zaman, salonda otururken baðýrdý çaðýrdý, ben de dayanamadým haliyle."

(Odak grup katýlýmcýsý, 20-25 yaþ, evli, lise altý eðitimli erkek)

Erken yaþta evlenen kadýnýn eþi daha büyük yaþta ise kadýn üzerinde daha kolay otorite

kurabildiði gibi bu durumdaki bazý kadýnlar da eþlerinin kendilerini aldatmasý dahil çeþitli

sorunlarda, kendi gençlikleri ve deneyimsizliklerini öne çýkararak, hatayý kendilerinde

arayabilmektedirler:

"Ama gene bu durumlar olur muydu olmaz mýydý onu bilmiyorum ama hatalý davrandýðým

yerlerde vardý. Belki hani çok yaþým küçüktü, ilgisiz olabilirdim."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, 1 çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

105


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Sonuçta erken ve/veya görücü usulüyle evlenmenin yaný sýra, eþlerin birbirlerini tanýmadan

yaptýklarý evlilikler de daha sonra eþlerin iliþkisinde þiddete ortam hazýrlayabilecek çeþitli

olumsuzluklara neden olabilmektedir. Bu olumsuzluklar, evli çiftin erkeðin ailesi ile birlikte

yaþadýðý/yaþamak durumunda olduðu koþullarda kadýn açýsýndan sadece eþinden deðil,

eþinin aile fertlerinden de kaynaklanan baský ve istismara yol açabilmektedir.

Þiddet nasýl ve neden yaþanýyor?

Bir Nesilden Diðerine Þiddet ve Þiddetin Normalleþtirilmesi

Kadýn, erkek ve anne/kayýnvalide görüþmeleri þiddet yaþanan ailelerde kadýnýn veya

erkeðin, bazý durumlarda da her ikisinin kendi ailelerinde de þiddet yaþandýðýný

göstermektedir. Kadýnlarýn bir kýsmý evdeki þiddetten kaçmak için acele kararlarla ve

birçok durumda ailelerinin de onayýný almadan evlenirken, erkekler de gergin ve stresli

yapýlarýnýn temelinde kendi ailelerinde gördükleri þiddetin olabileceðini söylemektedirler.

Görüþülen bir anne, kýzýnýn kaçarak evlenmesinin nedeni olarak evlerindeki þiddeti

göstermiþtir.

"Kaçarak evlendi o da. Babanýn evinin kavga olayýndan dolayý, evde kavga var, þiddet var,

evlilikte mutluluðu aradý. Önüne ilk çýkan kiþiyle kaçtý..."

(70 yaþýnda, eþi ölmüþ, 5 çocuk sahibi, eðitimi olmayan bir anne)

Görüþülen kadýnlardan bir diðeri, baba evinde gördüðü þiddeti ve bütün kardeþlerinin

baba evindeki þiddetten kurtulmak için bir an önce evlenmeyi seçtiklerini çarpýcý bir

biçimde anlatmýþtýr (Bkz. Kutu 1)

Küçüklüðünde zor koþullarda, þiddet görerek yaþamýþ olmak, bazý erkekler için bugün

içinde bulunduðu durumu ve uyguladýðý þiddeti açýklamak, belki de bir biçimde mazur

göstermek için kullanýlmýþtýr:

"Ýþte hep böyle sinir stresle kalktýk, demek öyle devam etti ya da o zaman ne diyim biraz

da yetim büyüdük, acaba onun sinir-stresi yani þimdiye kadar devam etti yani, amcamýn,

üvey annemin elinde kaldým, ondan da olabilir yani, […] haa, 10 yaþýna kadar üvey annem

bana baktý [...] ama hep sorunlu baktý, her gün -sen biliysen bizim o taraflarda- çok kötü

oluyo yani, her gün dayak, her gün þiddet."

(50 yaþýnda, evli, 5 çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ erkek)

Benzer bir biçimde bazý kadýnlar da eþlerinin kendilerine uyguladýðý þiddetin kaynaðýnda

onlarýn kendi ailelerinde gördükleri kötü muamelenin yattýðýný düþünmektedirler. Onlara

göre bu tür ailelerde yetiþtikleri, babalarýnýn annelerini dövmesine tanýk olduklarý için

kendileri de þiddeti bir biçimde içselleþtirmiþlerdir. Kadýnlardan biri bu konudaki düþüncelerini

þöyle dile getirmektedir:

"...sonra ben, yani niye böyle olduðunu þey yaptým görümcemlerle falan konuþtum,

106


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kutu 1

"… Benim babam içkici, kumarcý, sürekli dayak atan biriydi. Sürekli... Biz o psikoloji

ile büyüdüðümüz için yani, bizim psikolojimiz zaten orda bozuldu. Benim babam

çok sinirli bir adamdý. Ýçki içerdi, kumar oynardý, ne biliyim her þeyi vardý yani. Sürekli

anamý döverdi, sürekli bizi döverdi. Düþün mesela þöyle; bi keresinde komþunun

çocuðuyla, kardeþimle böyle oynarken kavga ettik iþte onlan kavga ettik. Biz eve

geldik komþunun çocuðunun annesi geldi þikayet etti bizi. Bizi önce bi temiz dövdü

sopaynan, sonra da erkek kardeþimle ben ayný yaþta sayýlýrýz. Onla benim elimizi

ayaðýmýzý baðladý, hani divan deriz böyle somya deriz biz ona. Somyanýn altýna biz

saatlerce orda böyle baðlý bi þekilde yatýyoh, üste oturuyo. Somyada oturdu, o arada

artýk böyle boynumuz belimiz her þeyimiz tutuldu, kimse korkusundan yaklaþamaz

yani […] Zaten bu þiddet þeyi biz babamýzdan daha çok gördük. Babam aþýrý böyle

öfkeli ve sinirli bi insandý. Her þeye mesela bi bardak su ister o suyu geç geldiði

zaman o suyu tepende böyle kýrardý. Bardak giderdi yani senin tepenle beraber.

Hemen anýnda gelecek. [...] Hepimiz öyleyik. Hepimiz yani.. Ýlk büyüðümüz

evlendiðinde dediler ki koca evi nasýlsa burdan iyi dediler. Hepsi yani… Köyün en

güzel kýzlarýydý, o kadar güzellerdi, hepsi böyle tuhaf tuhaf insanlara vardýlar ki sýrf

babalarýnýn þiddetten artýk kurtulak diye."

(35 yaþýnda, ayrýlmýþ/resmi nikahsýz, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

çocukluðunda babasýndan çok dayak yemiþ. Anlatabiliyo muyum? On üç yaþýnda baþlamýþ...

Yani küçüklüðünde kiþilik bozukluðu olmuþ; babanýn aþýrý baskýsý aþýrý dayak yemesi, yani

kiþiliðinde bozukluk olmuþ. Babadan ne gördüyse onu uyguluyordu. Çünkü rahmetlik

kayýnvalidemin önünde de dövdü beni, kadýn aðladý. Baþýna tülbent baðladý, kýzým dedi

aðlama. Ayný þey dedi ben yaþadým. Kadýnýn kafasýnýn içinde belki yirmi tane kýrýk vardý."

(46 yaþýnda, evli, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Sonuçta, þiddetin çok küçük yaþlardan itibaren yaþanmasý, aile içinde babanýn anneye

þiddet uyguladýðýnýn gözlenmesi, þiddetin normalleþtirilmesine yol açmakta ve þiddet,

erkeklerin kadýnlarla iliþkilerinde 'onlarý kontrol altýnda tutmak', 'hizaya sokmak' için

kendilerince zorunlu olarak baþvurulan bir araç haline gelmektedir. Bu durum, erkeklerin

bazýlarýnýn ifadelerine þöyle yansýmýþtýr:

"...Valla! Kýzdýðým zaman baðýrýyorum. He! Baðýrýyorum iþte diyorum "Yav niye böyle yaptýn?

Niye þöyle yaptýn?". Bazen de tokatlýyorum! Bazen de tokat atarým yani gerçek bi þeydir

yani, deðil mi? [...] Þimdi diyorlar ki erkekler niye þiddet gösteriyorlar. Bak erkekler mecbur

olmayýnca kadýna da þiddet göstermezler. Deðil mi abi? Þimdi ben mecbur olmasam neden

þiddet göstereyim. Neden nedir yani? Ortada bi þey var mý? Yok!"

(34 yaþýnda, evli, 2 çocuk sahibi, ilkokul 2'den terk erkek)

107


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"…yav mecbur kalabilir yani mecbur kalabilir, þöyle kalýr yani hanýmý eðer onun dediðini

yapmýyorsa, efendime affedersin kötü yoldaysa; aldýðýný, hanýmýna verdiðini hep saða sola

harcýyorsa, adam getirdiði yani o erkek görmüyorsa, o erkek de maðdurdur yani, öyle deðil

mi?"

(56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Kadýnlarýn ise baba evlerinde þiddet olmasý, küçük yaþlardan itibaren þiddete tanýk oluþlarý

onlarý þiddet karþýsýnda öðrenilmiþ bir çaresizlik durumuna sokabilmektedir. Özellikle de

çocuklarýnýn olduðu koþullarda, çocuklar annelerinden öðrendikleri biçimde hareket

edebilmekte, þiddeti bir kader olarak kabul etmeye yönelebilmektedirler. Bu tür eðilimleri,

bazý görüþmelerde özellikle de 50 yaþ ve üzeri kadýnlarda izlemek mümkün olmuþtur.

Eþinden þiddet görmüþ, beþ çocuklu, çok genç yaþta da eþi ölmüþ, çocuklarýnýn tüm

sorumluluðunu üzerine almýþ, temizlik iþleri yapan bir kadýn bu konudaki düþüncelerini

þöyle dile getirmiþtir:

"Kader yazmýþ alnýna. Yastýk deðiþir. Kader deðiþmez, asla. Baþkasýna gideyim, kaderimi

deðiþtireyim, baþkasýyla mutlu olurum, asla. Kader. Kader. Asla kader deðiþmez. O senin

alnýna yazýlmýþ kader, talihin, çekecek çilen, sýkýntýn."

(65 yaþýnda, eþi ölmüþ, beþ çocuk sahibi, okula gitmemiþ anne)

50 yaþýnda, ilkokul bitirmiþ, üç çocuklu bir kadýn ise hem baba evinde, hem de eþinden

þiddet görmüþtür. Baba evindeki koþullarý, "babam gider gelmezdi, yatar kalkmazdý, kumar

oynardý, diyom ya daþtan çýktým demire girdim, daþ kapýdan çýktým demir kapýya girdim…"

diye tanýmlamýþtýr. Kendi eþi de onu üç çocuðuyla terk edip, bir baþka kadýnla yaþamýþ;

bütün birikimini o kadýn için harcamýþ ve yýllar sonra geri dönmüþtür. Döndükten sonra

yine ve sadece kendisine deðil, evdeki çocuklara da þiddet uygulamaya baþlamýþtýr. Kadýn

ise onun huyunun böyle olduðunu ve deðiþmeyeceðini düþünmektedir. Eþinin durumunu

ve kendi çaresizliðini þöyle anlatmaktadýr:

"...böyle olmasýnýn iþte yani ilkinden öyle olduðunu, yaradýlýþtan öyle olduðunu inanýyom,

ondan sona bi de kadere inanýyom en çok, kaderime inanýyom... Baþka diyecek bi þiy yok.

[...] Daha suçunu kabul etmez o, ben böyleyim, gittim o kadýna, Allah razý olsun, bebelerime

baktýn, bebelerimlen durdun. Gine ben geldim, hata suç bende demez. Hiç onda suç yok,

o yerde þah, göðde padiþah, bi görsen kendini öyle ilan eder. [...] öyle ilan ediyo kendisini,

hiçbi þiy kabullenmiyo yani. Daha ben iþte þu þöyle bu böyle, ben de mesela sen desem,

þu evde geçim olmaz hiç. Bu kadar da duramayýz. Bu kadar gene, ey elli yaþýma girmiþim

þimden sonra da yavrum, babam öldü, aha annem böyle, kardeþlerin neyin yanýna gidilir

mi? Kimin yanýnda duracaz?"

(50 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Bazý meslek sahipleri de bu konuda görüþlerini belirtmiþler, örneðin bir adli týp doktoru

þunlarý dile getirmiþtir:

108


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Annelerinden babalarýndan dayak yiyerek büyüdükleri için kocalarýndan dayak yemekte

onlar için sorun deðil. Anlatabiliyor muyum? Yani doðal bir olaymýþ gibi ancak çok canlarý

yandýðý zaman veya bir yerleri sakatlandýðýnda problemler ortaya çýkýyor veya biraz okumuþ

veya bir þeylere tepki gösterdiði zaman çýkýyor bu ortaya. Çünkü hepsi eðitimsiz, ailesinden

onu görmüþ yani, "hem döver hem sever" diyor. Böyle bir mantýk olabilir mi? Ama oluyor

ne yazýk ki."

(Adli týp doktoru)

Öte yandan, eþin ailesinde þiddet sýradan bir uygulama olarak gündelik yaþamýn bir

parçasý halinde ise bu durumun, özellikle de yeni çiftin erkeðin ailesi ile yaþadýðý koþullarda

kadýnýn bundan zarar görmesine, sadece eþinden deðil kayýnvalidesi ve kayýnpederinden

de þu veya bu biçimde þiddete maruz kalmasýna yol açtýðý izlenmiþtir. Görüþtüðümüz

kadýnlar arasýnda bu tür þiddeti yaþayanlardan ilk evliliðinden çocuðu olmayan, daha

sonraki eþinden bir çocuk sahibi olan bir kadýn þunlarý anlatmýþtýr (Bkz. Kutu 2):

Kutu 2

"...Eþim ilk çocuklarýydý. Ýlk gelin de bendim. Çocuk istemeye baþladýlar, yapýn artýk

falan diye. Zaman geçtikçe tabi çocuk olmuyo. Daha sonra iþte biz doktora baþvurduk.

Doktor hastaneye yönlendirdi. Birkaç hastanede tedavi gördük. Olmadý. ….'da bi

doktorumuz vardý. O da en son iþte çocuðun olamayacaðýný söyledi […] Eþimden

kaynaklandýðý için, eþim ve eþimin ailesi bunu hiçbir þekilde kabul etmedi [...] Benim

bu karþý çýkýþlarýmý hiçbir zaman kabullenmediler… Þiddet uyguladýlar, hani döversek

kabullenir. Çünkü þey diyolardý, 'biz büyük bir aileyiz, tanýnmýþ bir aileyiz. Biz bunu

akrabalarýmýza anlatamayýz, oðlumuzdan diyemeyiz...' Ben de hani bir gerçek varsa

sonuçta er ya da geç ortaya çýkacak yani bunu saklamanýn hiçbir mantýklý bir

düþüncesinin olmadýðýný düþündüm ve hep karþý çýktým. Benim zaten karþý çýkýþlarým

her seferinde tabi dayakla sonuçlandý. Eþimden çok dayak yedim hakikaten.

Kayýnpederimden dayak yedim. Tabii en sonda kayýnvalidemden þiddet görmek,

çünkü bir kadýnýn, beni en iyi anlamasý gereken sonuçta bir kadýn, ama anlamadý.

Ýþte ondan þiddet görmek tahammül sýnýrýmý hakikaten çok aþtý."

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Eþlerinden þiddet yaþayan kadýnlarýn kendi baba evlerinde de þiddet olmasý ve/veya

eþlerinin evinde þiddet yaþanmasý þiddetin hem erkekler, hem de kadýnlar tarafýndan

öðrenilmiþ bir davranýþ olduðunu ortaya koymaktadýr. Ancak, þiddet karþýsýnda erkeklerin,

çoðu kez þiddeti uygulayan, kadýnlarýn da þiddete maruz kalan olmalarý, farklý

deneyimleri/öðrenilmiþlikleri ve tavýr alýþlarý ortaya çýkarmaktadýr. Kuþkusuz böyle bir

durum þiddet olan evlerde büyümüþ tüm çocuklarýn da þiddeti bir çözüm yolu olarak

görecekleri anlamýna gelmez. Erkeklerle yapýlan odak grup toplantýlarýnýn birinde

katýlýmcýlardan biri bu durumu aþaðýdaki ifade ile anlatmaya çalýþmýþtýr:

109


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"…Ýnsanlarýn çocukluklarýnda ya da büyüdükten sonra kendi ailesinde, þurada burada

hayatýn her alanýnda, yetiþme çaðlarýnda muhatap olduðu þiddet büyüdükten sonra da

kendisinin hayatýn her alanýna yansýtmasýna yol açýyor. Ýlle de babasý, eðer annesini dövüyorsa

bu çocuðun da ille de kendi karýsýný dövmesi þart deðil. Elbette ki böyle bir þey yok. Ama

bu þiddet hayatýnýn ciddi bir parçasý oluyor ve her yere yansýyor diye düþünüyorum."

(Odak grup katýlýmcýsý, 60-65 yaþ, en az 15 yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

Þiddetin bir nesilden diðerine transfer edilmesi ve sorunlarýn çözümünde daha çok erkekler

tarafýndan kullanýlan bir davranýþ olarak öðrenilmesi konusuna þiddetin sonuçlarý ile ilgili

bölümde tekrar dönülecektir.

Gerek erkekler, gerekse kadýnlar ile yapýlan görüþmeler, kendi ailelerinde de þiddetin

yaþandýðýný ortaya koyarken, kadýnlarýn ve erkeklerin çocukluklarýndan beri tanýk olduklarý

þiddete karþý farklý yaklaþýmlar geliþtirdiklerini de yansýtmýþtýr. Kadýnlar, kendi ailelerinde

yaþadýklarý þiddeti 'kaçýp, kurtulmak istedikleri', ama koca evinde de bir türlü kurtulamadýklarý

zor bir durum (hatta bazen bir çaresizlik durumu) olarak aktarmýþlardýr. Öte yandan

erkekler ailelerinde yaþadýklarý/tanýk olduklarý þiddetin onlarýn 'gergin ve sinirli' bir yapýya

sahip olmalarýna neden olduðunu dile getirerek kendi uyguladýklarý þiddeti bir anlamda

meþru kýlmaya çalýþmýþlardýr.

Þiddet Biçimleri

Kadýna yönelik aile içi þiddet, genellikle þiddet dozu iniþ-çýkýþlar göstererek, iþsizlik,

yoksulluk, kronik hastalýklar gibi aileyi bütünüyle olumsuz etkileyen koþullara da duyarlý

olarak çok çeþitli biçimlerde ve karmaþýk bir süreç halinde yaþanmaktadýr. Þiddeti belli

bir tek nedene veya bir nedenler setine baðlamak zordur. Eril þiddet, esas olarak kadýnla

erkek arasýndaki iktidar eþitsizliðine baðlý olarak yaþanmakta ve genellikle erkekler, kadýn

üzerinde otorite saðlamak, onu kontrol altýnda tutabilmek için þiddet kullanýmýna

baþvurmaktadýrlar.

Kadýnlar, erkekler ve anne/kayýnvalideler ile yapýlan görüþmeler kadýnlarýn ve erkeklerin

þiddeti farklý biçimlerde anlattýklarýný ortaya koymuþtur. Þiddeti yaþayan kadýnlarýn hepsi

bu durumu ayný kolaylýkla dile getiremeseler de erkeklere kýyasla daha fazla ve ayrýntýlý

bir biçimde anlatabilmektedir. Kadýnlarýn anlatýmlarýndan çýkarak yaþanan þiddetin bir

tablosunu çizmek mümkündür. Bu tabloda, arka plandaki nedenlere, yaþanan durumun

nasýl bir süreç içinde ortaya çýktýðýna, ilk nasýl baþladýðýna iliþkin çizgiler/renkler soluktur.

Ama yine de ortaya çýkan resimde kadýnýn o þiddeti nasýl yaþadýðýna iliþkin tüm ayrýntýlarý

bulmak ve sözel ya da fiziksel þiddet sonucunda yaþadýðý acýyý hissetmek mümkündür.

Kadýn için önemli olan, þiddetin nedeni ve nasýl baþladýðýndan çok, yaþanmýþlýktýr/yaþanýlmýþ

þiddetin bizatihi kendisidir. Kadýnlar yaþadýklarý/yaþamakta olduklarý bu durumu (artýk

düþünmek istemedikleri ve geride býraktýklarý koþullarda bile) ve onun üzerlerinde býraktýðý

izleri tüm ayrýntýlarý ile hatýrlamaktadýrlar.

110


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Erkeklerle yapýlan görüþmeler ise onlarýn þiddet konusunda zor konuþtuklarýný göstermektedir.

Görüþme yapmayý kabul etmiþ erkekler arasýnda þiddet uygulamýþ olduðunu kabul edenler

bunu daha çok kazara oluvermiþ, ya da bir-iki kez kaçýnýlmaz olarak ortaya çýkmýþ ve

daha çok da kadýnýn kýþkýrtmasý yüzünden gerçekleþmiþ bir olay olarak anlatmaktadýrlar.

Onlara göre kadýnlar çok konuþarak, sorunlarý büyüterek, yaþanmýþ ve üzerinden epey

bir süre geçmiþ olaylarý tekrar gündeme getirerek, kýþkýrtýcý bir rol oynamaktadýrlar.

Görüþülen kiþilerin bir kýsmý erkeklerin bazen þiddet uygulamak zorunda kalabileceðini

söylerken, diðerleri ise þiddete hiçbir zaman baþvurulmamasý gerektiðini belirtmiþlerdir.

Þiddet uygulamýþ olan erkekler, bunu anlatamamakta, þiddetin kaçýnýlmazlýðýný vurgulamak

için nedenleri üzerinde durmayý veya çözümleri konuþmayý, bu konulardaki düþüncelerini

ve deneyimlerini anlatmayý tercih etmektedirler. Sözel, cinsel veya fiziksel olarak ortaya

çýkan þiddetin karþýlarýndakini yaralayan bir þey olduðuna dair bir söyleme rastlanmamýþtýr.

Bazý erkekler þiddete genel olarak olumsuz baktýklarýný ifade etmiþ olsalar da kendi

uyguladýklarý þiddetle ilgili çok açýk bir biçimde konuþmamýþlardýr. Öte yandan, eþleriyle

yaptýklarý gündelik tartýþmalarý, karþýlýklý atýþmalarý vb. çoðu kez hafife aldýklarý izlenmiþtir.

Fiziksel Þiddet

Kadýnlarýn yaþadýklarý þiddet konusunda anlattýklarý onlarýn þiddetin çok çeþitli türleriniekonomik,

duygusal-sözel, cinsel, fiziksel- çoðu kez bir arada yaþadýklarýný ve kadýnlarýn

bir kýsmýnýn hamilelikleri sýrasýnda da þiddet gördüklerini ortaya koymaktadýr. Hamilelikleri

sýrasýnda þiddete maruz kalan kadýnlar zor günler yaþadýklarýný, çocuklarýný düþürme

tehlikesi geçirdiklerini ifade etmiþlerdir:

"Þimdi ben eþimden, kýzýmýn babasýndan dayak yemiþtim bu tür konulardan dolayý. Dayak

yedim ve o zaman hamileydim. Biliniyordu zaten hamileliðim. Üç aylýk hamileydim ben.

Dayaktan dolayý çocuk kasýklara kadar düþmüþ. Düþme tehlikesi çok oldu. Düþürebilirdim

de. Çocuðum kaybedebilirdim de… Allah'tan öyle bir þey olmadý. Ondan sonra ben ayrýldým,

dayaktan sonra ayrýldým…"

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"…böyle sera gibi kulübe, koyunlarý vardý kurbanlýk, orada duruyodular, dayak yoðdu, ileri

doðru dayak baþladý, þiddet dayak þiddet dayak, çamurlarýn içinde beni ne bileyim köpek

gibi kolumdan tuttu dönderdi beni, kimse kurtarmadý beni, hamileydim."

(34 yaþýnda, evli, 4 çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"…fakir dedik. Hadi dedik yani olursa olsun. Biz de destek ediniriz, çocuðumuz bi yuva

kursun. Bizim amacýmýz oydu baþka bi amaçla deðil. Ýlla da eðitimli olmasý da þart deðil.

Her anne baba çocuðunun mürüvvetini görmek ister, bi de onu mutlu þekilde görmek ister,

çoluðu çocuðu olsun ister. Biz o amaçla evlendirdik. Bir sene falan þöyle böyle gitti. Ondan

sonra bir sene sonra bu dayak baþladý. Ýki tane çocuk düþürdü, dayaktan."

(63 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu bir anne)

111


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Görüþülen kadýnlarýn çoðu, evlilikleri süresinde farklý yoðunlukta ve çeþitli biçimlerde

fiziksel þiddete maruz kalmýþlar ve çoðu kez yaþadýklarý fiziki þiddet bir defaya mahsus

deðil uzun süreli olmuþtur. Kutu 3'de nasýl fiziksel þiddet yaþadýðýný ayrýntýlarýný anlatan

bir kadýnýn aktarýmýna yer verilmiþtir. Kadýnlar kendilerine uygulanan fiziksel þiddeti çeþitli

þekillerde anlatmýþlardýr:

"Akrabam deðildi düðünde görmüþ beni, kaçýrdý beni iþte, ailem geri almak istedi beni, bu

vermedi beni kýskanç, getirirdi aðaca baðlardý döverdi, aðaca baðlar döverdi, az bir þey

görse döver beni, þiddet dayak þiddet."

(34 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Kutu 3

"…Eve geldim, olmadýk bir þey için tartýþma çýkardý, böyle sabah ta evin içi çok

soðuktu, orasýnýn soðuðu da bir baþka soðuk, yine sobanýn üstünde böyle bir güðüm

vardý, tabi sabaha kadar buz gibi olmuþ; beni dövdü dövdü, o ara öyle bir sinirlerim

bozulmuþ tabi baðýrýyorum, binada kimse yok baðýrýyorsun baðýrýyorsun kimse yok,

duyuramýyorum. Asla gücüm nerde yetecek, ben savunmaya geçiyorum böyle

koltukta oturuyorum o üzerime üzerime geliyor. [...] Dövdü dövdü ondan sonra tabii

ben sinirlerim boþaldý, baðýrýyorum, baðýrýrken sus diye güðümü döktü baþýmdan

aþaðýya kýþ günü, çýldýrdým ondan sonra bu seferde soðukta üþeyeceksin diye dövdü

dövdü, üþeyeceksin diye çýkar üstünü diyor, dedim çýkarmýcam, böyle dedim oturucam,

vicdanýn el veriyorsa böyle oturucam, soydu ondan sonra beni çýrýlçýplak, odadan

odaya gezdiriyor, hem dövüyor hem gezdiriyor."

(44 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"...Ama þu oldu mesela kýrmýzý ojelerime taktý ben bunlarý silersem kavga etmeyiz diye hiç

düþünmedim. [...] Bundan dolayý mesela tokayý kýstýrdý burnuma saçýmdan aldý saçýmý niye

öyle toplamýþým diye mesela burnumu kesmiþti burnum kanamýþtý yani durup dururken…"

(20 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"…ve de yirmi üç yýl sonra, gece çocuklarýmla beraber sokaða atýldým ben. Üstüm baþým

kýyafetiyle, atýlmadan önce kýþ günü iki defa yaptý bunu, anadan doðma soydu beni, dýþarda

yaðmur yaðýyo, dýþ kapýya kadar sürükledi þimdi [...] Son zamanlarda zaten beni hep

kovuyodu ben gitmiyorum. En sonunda, bira almýþtý iþte herhalde çocuklarýmýn üstüne

fýrlattý hatta görümcemin kýzý da þahittir buna... Polis geldi ondan sonra o anda kayným

geldi, iþte þey olaylarý yatýþtýrdý, ertesi gün sen bu evden gitmezsen evi yakacam, üstüme

saldýrdý pýçakla saldýrýyodu. Pýçakla saldýrýnca, iþte çocuklar araya girdi, mesela ben. Çocuklar

oturuyo televizyon izliyo ben diyelim ki yatak odasýna gidiyorum, arkamdan geliyo … Beni

dövmek için orda…"

(46 yaþýnda, evli/eþinden ayrý yaþýyor, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

112


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kadýnlarýn þiddet öyküleri, fiziksel þiddetin esas olarak vurmak, sürüklemek, dövmek

biçiminde gerçekleþtiðini, zaman zaman bu olaylarda þiddet uygulayan kiþinin makas,

sopa, býçak, balta gibi þeylerle saldýrdýðýný, karþýsýndakine daha çok zarar vermek için

üzerine soðuk su dökmek, burnuna toka sýkýþtýrmak, çýrýlçýplak sokaða atmak, silah

kullanarak tehdit gibi yollara baþvurulduðunu yansýtmaktadýr. Hatta bir noktada, o silah

gerçekten kullanýlmaktadýr. Bir görüþmeden aktarýlan Kutu 4'teki öyküde anne, kýzýnýn

kendisine þiddet uygulayan eþi tarafýndan vurulmasý olayýný anlatmýþtýr.

Kutu 4

"...En son kýz çýktý geldi benim evime, kýz gelince kendisi de geldi benim eve. Ben

acaba barýþýrlar mý, tekrar küsüp ayrýlma barýþma durumlarý oluyor. Seslenemedim.

Oturdu üç gün bizde kaldý yemeði yedi, þey yaptý. En son iþte ayrýlma durumu

konuþuldu falan. Biz konuþmuyoruz da kendileri. Kesinlikle istemiyorum dedi. Kýz

kardeþi de, benim ölen kýzýn kardeþi de 'istemiyor seni' dedi, 'zorla mý karýlýk

yaptýracaksýn sen kendine' dedi. Biz de hiç seslenmedik, anladý hepimizin, hiçbirimizin

istemediðini anladý o. Ben de o arada þeyde çalýþýyordum. Otele gelip gidip

çalýþýyordum. Ama daha önce bu bir hafta önce bana dedi ki 'anne' dedi 'bunu dedi

býraksam' dedi 'bu genç' dedi, 'güzel' dedi, 'herhalde evlenir' dedi. 'Bu Mersin'de

ben onu nasýl önümde gezdireyim. Ýki kurþun kafaya' dedi, 'tek kurþun öldürmeyebilir'

dedi... Bizde üç gün kalýp da istenmediðini anlayýnca gidiyor silah alýp geliyor. Ben

de evde yokum. Kýza herhalde karþýdan çekse kýz güçlü, bunu arkadan sarýyor, arkadan

vuruyor. Þu taraftan [ensesini gösteriyo] kurþun sýkmýþ, iki kurþun sýkýyor çocuða.

Beni çaðýrdýlar kaldýrmýþlar, temizlemiþler, kanlarý falan temizlemiþler."

(70 yaþýnda, eþi ölmüþ, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Kadýnlarla yapýlan görüþmelerde oldukça ayrýntýlý dile getirilen fiziksel þiddet görüþtüðümüz

erkeklerin öykülerinde oldukça kýsa, ayrýntýsýz, kaçýnýlmaz ya da 'kazara' gerçekleþmiþ bir

durum olarak anlatýlmýþtýr. Eðer uyguladýklarýný kabul ettikleri bir þiddet olayý yaþanmýþ

ise de erkekler bunu oldukça hafifleterek, 'zaten bir tokattý', 'elimle hafif iteklemeydi', 'özür

diledim ve bir daha olmadý' biçiminde aktarmaktadýrlar. Bu durum görüþülen erkeklerin

eþlerine, kadýnlarýn anlattýðý türden þiddet uygulamamalarý ve evlerinde de böyle þiddet

olaylarýnýn yaþanmamasýndan da kaynaklanabilir. Ancak erkeklerin, þiddeti uygulayan

taraf olmaktan kaynaklanan bir ruh hali içinde kadýnýn kýþkýrtýcý rolünü vurgulayarak ya

da baþka nedenler ileri sürerek kendilerini mazur gösterme telaþýnda olduklarý da

gözlenmiþtir. Erkeklerle yapýlan görüþmelerde þu tür ifadelere rastlanmýþtýr:

"Ben kolay kolay öyle þiddet yanlýsý bi insan deðilim. En sondur benim için þiddet. Ýþ hakaret

boyutuna vardýktan sonra, ha siz dayak attýnýz mý diyorsunuz… Evet ben vurdum eþime.

Vurdum ha bundan da gurur duymuyorum piþman da oldum [...] Ha 5 dakika sonra… Ben

dedim ya biraz önce ben kinci deðilimdir yani. Benim sinirim 5 dakika sürer. O 5 dakika

113


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

içinde benden uzak dursa ya da ben ondan uzak durabilsem iþ çözülüyor zaten kendiliðinden.

Evet eþime vurdum ben tokat attým. Bana hakaret ettiði için [...] Sýklýkla deðil yani 10 yýllýk

evliliðimizde iki kere yaþadýk biz bunu. Ýki kere yaþadýk."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

"Bir kere bir tekme attým, bacaðýna [...] Balkona çýkýp baðýrýyordu. Balkona çýkýp benim ne

kadar yetersiz, ne kadar kötü, ne kadar berbat bir insan […] Öyle bir sürecin ardýndan oldu.

Onun dýþýnda bildiðimiz anlamda, fiili þiddet anlamýnda bir þey söz konusu olmadý. Yani

itekleme falan onun beni iteklemesi, benim onu iteklemem bazý zamanlar olmuþtur sýk

olmamakla birlikte, ama þiddet anlamýnda vurma anlamýnda bir o var."

(42 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

"Belki dayanamadým, beyle yani, aþýrý bir þey deðildi yani, beyle ufak elimi almýþým yüzüne

iterek götürmüþüm gibi, o da belki yani nasýl sen böyle yapýyosun diye, iþte gururuna

yedirmedi… O da baðýrmýþ çaðýrmýþ olabilir yani. Ancak ben kesin olarak dövmedim yani..."

(56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Cinsel Þiddet

Þiddet türleri içinde cinsel þiddet üzerinde konuþulmasý en zor olandýr. Erkeklerle yapýlan

görüþmelerde bu konu gündeme gelmemiþtir. Kadýnlarýn bir kýsmý eþinin zaman zaman

onun isteði dýþýnda kendisi ile iliþkiye geçtiðini ima etse de konunun ayrýntýlarýna girmek

istememiþtir. Cinsel þiddetten de söz eden kadýnlarýn birkaçý ise þiddetin her türünü yýllar

boyunca yoðun bir biçimde yaþamýþ olan kadýnlardýr. Bu kadýnlar, bazen eþlerinin

kendilerini dövdükten sonra cinsel iliþkiye girmek istediklerini, bazen de kendileri istemediði

halde eþlerinin isteklerine yalnýzca dövülmekten kurtulmak için izin verdiklerini söylemiþlerdir.

Oysa eþlerinden soðuduklarý ve çeþitli biçimlerde þiddete maruz kaldýklarý için onlarla

cinsel iliþkide bulunmayý hiç arzu etmediklerini ifade etmeye çalýþmýþlardýr. Öte yandan,

evli olmayan bir kadýn da, bir süredir iliþkilerinin iyi yürümediði erkek arkadaþý tarafýndan

silahla tehdit edilerek tecavüze uðradýðýný anlatmýþtýr.

Aþaðýdaki ifade, çok uzun süredir eþinden þiddet gören, bu nedenle de bir paylaþým

olduðunu düþündüðü cinselliði eþiyle yaþamakta çok zorlanan bir kadýna aittir:

"Ben, evliliðim yirmi üç yýl sürdü, yirmi üç yýldan sonra zaten bu a bu dönemde hep þiddet

görüyodum yani cinsel yönden de böyle. Ýstemediðim zaman, nasýl istemediðim derken;

mesela kumar oynuyodu, e parayý kaybettiði zaman gelip beni dövüyodu bu dayaktan sonra

da mesela beni dövüyodu, bu dayaktan sonra da mesela beraber olmak istiyodu itiraz

ettiðim zaman yine dayak yiyodum [...] Ters tepki verdiðim zaman mesela istemediðimi

söylediðim zaman, hani bi de cinsellik de sonuçta bir paylaþýmdýr yani karþýlýklý olmasý lazým.

En ufak þeyde yani döverdi beni. Hem döverdi hem de amacýný gerçekleþtirirdi."

(46 yaþýnda, evli/eþinden ayrý yaþýyor, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

114


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Bir baþka kadýn ise kendisine þiddet uygulayan eþinin cinsel iliþkide bulunma talebine

nasýl karþý çýktýðýný aktarmýþtýr (Bkz. Kutu 5).

Annesi ile yapýlan görüþmede kendisi de orada bulunup, ara sýra söze giren bir kadýn da

eþinin kendisine yaþattýðý þiddet biçimlerinden örnek verirken cinsel þiddetten ve bunun

kendisinde yarattýðý etkilerden de söz etmiþtir:

"Kaç kere yattým. Çok eziyetler. Alkol alýyo, çok affedersiniz ters iliþkide bulunmak istiyo.

Pis pis hareketler yapýyo. Çok yani eziyet etti her konuda. Yani þey aþeren kadýn gibi sabah

yataktan kalktýðým zaman öðürtüyle… Þimdi o öðürtü falan yok. Bel aðrýsý, belimden hiç

kalkýp yürüyemiyodum. Þimdi geçti o belimin aðrýsý.[...] Ya öyle bi adamdý ki mesela ben

yemek hazýrlarken çýrýlçýplak servis yapacakmýþým. Ya insan yemeðin baþýnda soyunup da

servis yapýp yiyebilir misin?"

(63 yaþýnda, evli, üç çocuklu bir annenin eþinden boþanmýþ kýzý)

Öte yandan, bir diðer kadýn da eþiyle cinsellik konusunda bir sorunlarý olmadýðý, bu iliþkiyi

birlikte güzel yaþadýklarýný ve eþinin kendisine hiçbir cinsel zorlamada bulunmadýðý halde,

eþinden þiddet görmenin aralarýndaki cinsel iliþkiyi de olumsuz etkilediðini belirtmiþtir.

Kendisi eþiyle 'kötü bir þeyler yaþadýðýnda' onunla cinsel iliþki de kuramaz hale gelmekte,

bu durum da eþinde gerginlik yaratmaktadýr (Bkz. Kutu 6).

Kutu 5

"Tabi ki kesinlikle zorluyo yani zor kullanarak da yaptýðý oluyo birlikteliðimiz böyle

oluyo. Yani ben ona karþý çok soðuðum. Korkunç derecede soðuðum, ben ayrý yatmaya

baþladým artýk yani þey dedi bana iþte benim paramý benim kazancýmý yiyosun iþte

paramý yiyosun bana karýlýk yapmýyosun falan dedi. Ben de ona þunu söyledim deðil

iki çocuðumun babasý, senden 9 tane 10 tane de çocuk doðurmuþ olsam çocuklarýmýn

babasý olsan asla sana para için þeylik yapmam yani o… yapmam ben sana dedim.

[...] Bunu yaptýramazsýn bekleme benden dedim… Yeri gelir lüksümden vazgeçerim

alýcaðamý almam giyeceðimi giymem sana da bu iþi parayla yapmam, yani sana da

senin parana da tenezzül etmem. Yani bu bana çok ters bu bence tamamen

karaktersizlik iþte…"

(34 yaþýnda, evli, iki çocuklu, ilkokul mezunu kadýn)

Kutu 6

"Yok, bizim cinselliðimiz çok güzel. [...] Ama yani tartýþtýðýmýzda ya da öyle kötü

biþeyler yaþadýðýmýzda ben onunla kapatýyorum bütün iliþkimi. Zaten az konuþuyorum.

Az dokunuyorum falan oluyo o zaman yani. Ya da iþte ayný yatakta bile yatmadýðýmýz

günler var. 3 gün falan ayný yatakta yatmadýðýmýz oldu. Þey yapmýyorum, kendimi

açmýyorum. Cinselliðe kapatýyorum kendimi falan. Ve eðer bu süre uzarsa o onda

bi gerginlik yaratýyo, sýkýþýyo. Eee þey yapýyo, böyle ne yapacaðýný bilemiyo. Eskisi

gibi eskiden çok fazla þey yapardý mesela, çiçekti bilmem neydi hani gönül alma

yöntemleri, güzel laflar falan. Eskisi kadar deðerli de hissetmiyorum mesela […] Ben

onu kapattým yani. Cinselliði biraz kapattým ona. Napayým hissetmiyorum yani.

Hissetmeyince de yaþayacaðým bir þey deðil yani benim için."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu kadýn)

115


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Bir baþka kadýn, aralarýnda anlaþmazlýk olan erkek arkadaþý ile yaþadýðý, onun kendisini

silahla tehdit etmesi (sonradan bu silahýn kuru-sýký olduðu anlaþýlmýþtýr) ve tecavüzle

sonuçlanan olayý þu ifadelerle aktarmýþtýr (Bkz. Kutu 7).

Kutu 7

"...Ben koltuða oturdum, o yanýma geldi, seni seviyorum falan dedi bana, ben gitmek

istediðimi söyledim ona, o da hayýr dedi burda kalacaksýn bugün deyince benim

þalterler attý, ben onu ittim, o arkaya düþtü, sonra kalktý geldi yanýma, kafasýyla

benim kafama vurdu, ben bu sefer arkaya düþüp kafamý koltuðun kenarýna vurdum.

Tabii o sýrada ayaða kalkýp aðzýma alamayacaðým laflar söyledim küfür anlamýnda,

sanýrým o bunlarý kaldýramadý galiba, içeri gitti ve geldiðinde üzerime doðrultulmuþ

bir silah vardý… Hiç biþey yapamadým, yani benim, benim için öldüðüm andý orasý,

çünkü hayatýmda ilk defa görüyorum belki de silahý […] Burda kalacaksýn falan dedi

ve ben de bu sefer hayýr gidecem diyemedim tabi ama sonra þey dedim kendi

kendime, ne olursa olsun dedim ve ben hakaretlerime devam ettim, biraz da sanýrým

o yani kýzdý sinirlendi falan, ciddi anlamda þarjörü çekti, çekerken parmaðý sýkýþtý

þarjörde, kanadý falan, o arada da arkadaþý geldi ve ona vurdu silahý elinden almak

için, onla kavga etmeye baþladýlar, beni de içerde salona gönderdi, kapýyý kapattý,

orda sanýrým beþ dakika falan sanýrým bilmiyorum yalnýz kaldým ama sürekli aðlýyodum

artýk çok korktum çünkü benim aðlama seslerime dayanamayýp içeri geldiler ikisi

de, o sarýldý bana, seni çok seviyorum dedi, kaybetmek istemiyorum dedi, ben de

git dedim, konuþmak istemiyorum dedim. [...] Ben yalnýz kalmak istediðimi söyledim,

gitti içeriye, 5 dakika sonra ya da bi 10 dakika bilemiyorum sonra geldi… Silah yine

onun elindeydi ki o silahý arkadaþý almýþtý onun elinden ve beni kolumdan tutup

yatak odasýna götürdü, inanýn hiç bi þey hatýrlamýyorum orayla ilgili, verdiðim ifade

de bu zaten, sadece þunu biliyorum, oraya gidiþ þeklimi biliyorum, bi de kendime

geldiðim aný biliyorum. Kendime geldiðimde her þey olmuþtu, ben sadece üstümü

giyinemedim çünkü yýrtýktý, yýrtýlmýþtý o boðuþma esnasýnda, onun gömleðini giydim.

Bu arada saatin dört buçuk olduðunu gördüm, ramazan ayý, ezanýn ne zaman

okunacaðýný çok iyi biliyorum, onun gömleðini giydim ve anahtarý cebinden alýp

dýþarý çýktým…"

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

116


Ekonomik Þiddet/Ýstismar

Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kadýnlar sýklýkla ekonomik sýkýntýlarýndan ve maddi açýdan maðdur durumda

býrakýldýklarýndan söz ederken, erkeklerin bir kýsmý da ekonomik sorunlardan, iþsizlik,

yoksulluk ve evlerinin geçimini saðlayamamaktan, onlarý strese sokan ve þiddetin yolunu

açan bir unsur olarak söz etmektedirler. Ayrýca, erkeklere göre, kendilerinin iþsiz ve parasýz

olduðu koþullarda kadýnlarýn 'çok konuþmasý' onlarý büsbütün gergin hale getirmekte ve

kýþkýrtýcý olmaktadýr.

Kadýnlarýn yaþadýðý ekonomik þiddet/istismar esas olarak evin geçimi için gereken paranýn

eþleri tarafýndan saðlanmamasý, kadýnýn kendisinin de çalýþmadýðý/çalýþamadýðý koþullarda

evin temel ihtiyaçlarýnýn saðlanamamasýnýn yarattýðý baský ve kendisi çalýþmak istediðinde

eþinin izin vermemesi gibi sorunlardan kaynaklanmaktadýr. Bazý durumlarda ise erkeklerin

eþlerini çocuklarla býrakýp, evin geçimini tümüyle onlara terk ettikleri ve olanca paralarýný

bir baþka kadýnla birlikte olup harcadýklarý, yýllar sonra da tekrar hiç bir þey olmamýþ gibi

evlerine döndükleri, çalýþmaya baþlamýþ olan eþlerinin iþe gitmesine izin vermedikleri ya

da onun kazancýný tüketmeye baþladýklarý anlatýlmýþtýr. Gerek kadýnlarýn, gerekse erkeklerin

bu konudaki ifadeleri þiddetin nedenleri arasýnda da ekonomik sorunlarý ön planda

gördüklerinin bir yansýmasýdýr.

Kadýnlar ekonomik þiddeti nasýl yaþadýklarýný þu ifadelerle aktarmýþlardýr:

"…Ýþte uyuþturucu kullandýðý için çok dengesiz davranýyodu, yani nedir nasýl kaynaklanýyo

mesela maaþ alýyo, evde yiyecek hiç biþey yok, para istiyosun yani yemek yapacaksýn sonuçta

çocuk okula gidecek. Diyo ki gidin okul... Müdürle konuþ o okutsun. Yav müdür benim

babamýn oðlu diil tanýmýyorum etmiyorum. Ben komþularýmdan bayat ekmek istiyodum

yani tabii ki durumumu yine açýklamamak için hani çocuklar yaðmurda bakkala gitmek

istemediklerini söyleyerek çocuklarýn yani bayat ekmek alýyodum. Aile þeyimi dýþarýya

yansýtmamak için. Yani para sor maaþ alýyo, kýsacasý, mesela yemek ekmek parasý býrak

diyom para yok. Niye dediðim zaman iþte kavga sebebi bu."

(46 yaþýnda, eþinden ayrý yaþýyor, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Ýþten ayrýlacaksýn dedi ayrýldým, ondan sonra böyle bir ayrýlýðýmýz oldu, o dönemde ben

baþka iþe girdim, özel bir iþe girdim, oraya gidip geliyordum ama adam sürekli þeydeydi

çevremdeydi, etrafýmdaydý, arkamdaydý rahat býrakmýyordu hatta iþ yerine gelip tehdit bile

etmiþti, çünkü o zaman bir yasa vardý, eþin izni olmadan kadýn çalýþamýyordu. […] Yaþadým

yani adam gelip þey demiþti eþim olduðunu, ondan izinsiz iþe baþladýðýmý söylemiþ, bilmem

neyi söylemiþ, iþyerindeki patron iyi niyetli bir insandý. Sonradan konuþtum, bunu yapma

ben çalýþmak zorundayým diye, çünkü paramýz pulumuz yoktu kendisi de çalýþmýyordu, çok

zor durumdaydým, çalýþmak zorundaydým. Onu o þekilde kabul etti ama iþte sabah benimle

beraber geliyordu akþam da gelip beni alýyordu."

(47 yaþýnda, boþanmýþ, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

117


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Kadýnlarýn yaþadýðý ekonomik þiddet, özellikle erkeðin ailesi ile birlikte yaþadýklarý durumda,

eþin yaný sýra onun annesi ya da babasýndan da kaynaklanabileceðini Kutu 8'deki öykü

yansýtmaktadýr.

Kutu 8

"Genelde anlaþamýyoruz daha doðrusu biz hemen evlendik, ben hemen hamile

kaldým iþte çocuk oldu, o da o arada bocaladý sorumluluk alamadý, çalýþmak zor geldi

çalýþmadý; ailesiyle de oturuyorduk zaten. Annesi babasý o çalýþmadýðý için normalde

sürekli söyleniyorlardý, ama eþime deðil hep bana. Bu sefer ben çalýþmaya mecbur

hissettim kendimi. Ben çalýþýnca da bu sefer sorunlar farklý oldu. Çalýþýyorsun iþte,

geç kaldýn nerdeydin, naaptýn iþte mesela. Ben çalýþtýðým halde bile babasý falan

yine söyleniyorlardý, 'ben size bakmak zorunda mýyým' falan gibilerinden… Bu da

bizim aramýzda ister istemez tartýþmalara sebep oluyordu. Bak senin yüzünden laf

söylüyorlar bana, bak sen kendi sorumluluklarýný almýyorsun diye… Daha sonra iþte

eþim git gide kýskançlýklara baþladý; iþte çevrenin doldurmasýyla falan git gide aradaki

uçurum büyüdü [...] Ben lise mezunuyum iki kere sýnavý kazandým birinde altý aylýk

hamileydim gidemedim; ikincisinde de kazandým eþimin ailesi sorun çýkardý, tercih

falan yapmamý istemediler. Ben de açýk öðretim yazdým annem harç paramý falan

verdi. Babasý da, 'bu saatten sonra üniversite okuyup napacaksýn' dedi. Aldýlar da

parayý elimden bir güzel yediler. Tabii ben de hiç sesimi çýkartamadým, öyle kaldý."

(20 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Erkeklerin evin gelirini þu veya bu nedene baðlý olarak saðlayamadýðý, dolayýsýyla da

toplumun kendisinden beklediði rolü oynayamadýðý, hele bir de bu durum eþi tarafýndan

çeþitli biçimlerde dile getirildiði koþullarda anlaþmazlýklarýn ve þiddetin kapýsý açýlýyor.

Kadýnlarýn ve erkeklerin anlatýmlarýnda bu nokta farklý ifadelerle dile getirilmiþ durumdadýr.

Ayrýca erkeklerin bir kýsmý bazý kaygýlar ile eþlerinin çalýþmasýna razý olmadýklarýný da

açýkça belirtmiþlerdir. Erkeklerin anlatýmlarýnda bu konu þöyle ifadelerle açýklanmýþtýr:

"[eþinin bir seferinde ailesinin yanýna kaçmasýný anlatýyor]... Gine böle huzursuzluk vardý

iþte o zaman iþsizdim yani, geçimsizlik oluyordu. Maddi durumunuz iyi deðildi, yav sen

yatýyon, kalk, yani sen yatýyon diyor, sen bi iþe bakmýyon diyor, ben de diyordum iþ yok

diyordum, öle kavga ediyorduk."

(50 yaþýnda, evli, 5 çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ erkek)

"…Ben Ýstanbul cezaevindeyim, o an Ýstanbul cezaevindeyim, bana çalýþmak istediðini

bildirdi, ben izin vermedim, ben dedim böle biþey istemiyorum, benim babamýn emekli

maaþý sana yeter, karnýný doyurursun yani, çocuk da zaten okula gitmiyor, yok dedi ben

dedi çalýþcam, kafaya taktým dedi, dedim valla çalýþýrsýn, ortada dedim, çok çakal var,

bunlardan biri de senin hayatýna girer sonra sen mahvolursun dedim, […] bunlarý yaþayarak

sakýn benim karþýma çýkma dedim, bu kafasýna taktý iþi, benim o onaylamadýðým iþe girdi,

118


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

ben tabi eþimin konuþmalarýndan duruþundan, her þeyinden anlýyorum, biþey yaþadýðýný,

hayatýnda biri olduðunu…"

(46 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Öte yandan, genç, eðitimli ve yeni evli erkekler ile yapýlan odak grup toplantýsýnda erkekler,

onlardan toplumsal rol olarak beklenen evin geçimini saðlama yükümlülüðünün kendileri

açýsýndan bir 'þiddet' olduðunu, bu rolü eþlerinin istediði biçimde oynamanýn zor olduðunu

ve kendilerinin aslýnda bu rolü oynamak da istemediklerini farklý biçimlerde belirterek

yeni bir duruma iþaret etmiþlerdir. Genç ve eðitimli erkekler bir taraftan toplumun

kendilerine empoze ettiði erkeklik rolünü oynamak istemediklerini ve zaten eðitimli,

ekonomik özgürlüðüne sahip, haklarý konusunda bilinçli genç eþlerinin karþýsýnda hiçbir

otoritelerinin olmadýðýný anlatmaktadýrlar (Bkz Kutu 9). Söz konusu koþullarda hala

eþlerinin kendilerini evin geçiminden sorumlu tutmalarýný kabul edememektedirler. Hele

ekonomik koþullarýn genel olarak aðýrlaþtýðý durumda üzerlerindeki baskýyý daha fazla

hissettiklerini söylemektedirler. Ayrýca, eðitimli genç erkeklere göre, kadýnlarýn ekonomik

özgürlüðe sahip olmalarý, özellikle de erkeklerden daha fazla kazanmalarý "ailenin" varlýðýný

sürdürebilmesi açýsýndan da endiþe vericidir. Bu konulardaki görüþlerini genç erkekler

þöyle aktarmýþlardýr:

Kutu 9

" ... Þimdi þiddet, hani kodum mu oturturum manasýna gelen bi þey midir, yoksa

þiddet hani birinin o güce sahip olmasý, potansiyel, yani Türkçe'de güzel bi þey var,

kudrettir aslýnda o. Kudrete sahip olmasý ve kudreti de birini tanýmasýdýr. Aslýnda

karþýlýklý bir iliþkidir o… Yýllardan beri hani benim babamýn þöyle bi baktýðý anda

annemin kaçmasý mýdýr? Veya iþte babam bana baktýðý anda toparlanýp þöyle durmasý

mýdýr? Þimdi o þiddetin kendisi buysa eðer, yani o güç sahibi olma, o kudret sahibi

olma ve herkesin de onu tanýmasýysa þiddet, o þiddeti yani þu an, erkekler de biraz

kadýnlar kadar yaþýyor. Nerde yaþýyo? Ýþ hayatýnda yaþýyo, evde yaþýyo, kadýn iþte o

gücü o empoze ediyo, böyle yapacaksýn, þöyle yapacaksýn, bilmemnenin kocasý

þuraya gelmiþ, bilmemnenin þuraya gitmiþ, þu buzdolabýný deðiþtirelim, bilmemneyi

deðiþtirelim. Þimdi bu þiddet diil mi yani? Ben bu þiddeti yaþamýyo muyum?" [...]

O toplumsal olarak veriliydi, kudret sahibi olarak biz doðuyoduk. Yani ev, aile reisi

olarak doðuyoduk. Ama þimdi bir isyan var, bu açýk… Karþý taraftan bir isyan var.

Yani senin o kudretini, senin o gücünü tanýmýyo. Neden tanýmýyo? Neden tanýmýyo,

iþte medyayý okuyo mu okuyo, bunu okuyo, bi þeyler öðreniyo, kendine bakýyo [...]

Senin kudretini tanýmama noktasýnda bi çatýþma doðuyo, o çatýþmadan bence çok

farklý bir toplumsallaþma ortaya çýkacak."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise ve üzeri eðitimli erkek)

119


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"Hala neden kadýn kocadan istiyor bir þeyleri? […] Þimdi kendisinin de çalýþtýðýndan

bahsediyoruz ama kendi karýmýz benden istiyo mesela buzdolabýný… Neden benden istiyo?

Tezat olmuyo mu bu yani o dediðiniz iktidar ve þey varsa, hala sizden talep edip sizi de on

altý saat çalýþmaya sevkediyorsa orda bir, o toplumsal, yani… Kýyafete yatýrýyo ama evin

ihtiyacý olduðu zaman sana, onu diyorum yani devam ediyor o rol..."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

"Bin lira paramýz var. Biz evliyiz. Beþ yüzü senin, beþ yüzü benim olmuyo. Beþ yüzü benim

çantam, ayakkabým, neyse þahsi kozmetik arzularým, iþte alýþveriþ sektörünü körükleyen

hatuni fikirlerim, incik boncuk vesaire gibi, diðer beþ yüzü de evin ihtiyaçlarý. Erkeðin

ihtiyaçlarý deðil."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

" ...yani paran varsa erkeði de boþuyorsun, gidiyosun yaþýyosun da… Þu yaþadýðýmýz dünyadaki

ekonominin bize yüklediði aðýrlýklar üzerinde eziliyoruz. Kimimiz karýsýný dövüyo, kimimiz

de susuyo ve yirmi dört saat çalýþýyo."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

"Kadýn kudretli olduðunu fark ettiði an þiddete de son veriliyor. Kendisine karþý þiddete

müsaade etmiyo zaten. Ha orda artýk aile içi þiddet diye bir ortam yok, çünkü aile kalmýyo."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

Genç, yeni evli ve eðitimli erkekler grubu, meslek sahibi, eþleri de çalýþan, orta veya üzeri

gelir grubunda kiþilerden oluþtuðu için bu sorunun bir baþka boyutunu da gündeme

getirmiþlerdir. Evin tek gelir getiricisi olmayan, babalarýnýn evde anneleri üzerinde saðladýðý

otoriteyi eþleri üzerinde kuramayan gençler - ki bazýlarý bunu kurmak istemediðini de

ifade etmiþtir - yine de eþlerinin evin geçimini saðlamayý tümüyle kendilerinden

beklemelerinden rahatsýzdýrlar. Öte yandan, onlarýn taleplerini yerine getirememek, ya

da bunun için çok fazla çalýþýr olmak ve üstelik ekonomik özgürlüðü olan eþlerinin en ufak

baskýda evi terk edip gideceðini düþünmek onlarý endiþelendirmektedir.

Duygusal Þiddet/Ýstismar

Duygusal ve sözel þiddet, kadýnlarýn en sýklýkla sözünü ettiði, zaman zaman da fiziksel

þiddetten bile aðýr iz býraktýðýný söylediði ama erkeklerin çok da üzerinde durmadýðý,

genelde 'bunlarýn olmadýðý ev yoktur' deyip geçmeyi tercih ettiði bir þiddet türü olarak

karþýmýza çýkmýþtýr. Hatta sözel þiddet, baðýrýp çaðýrma türünden þiddet biçimleri birçok

ailede ve sýklýkla yaþandýðý için bunlarýn þiddet olarak bile sayýlamayacaðý ifade edilmiþtir,

özellikle de çiftler karþýlýklý hatalarýný görüp, özür diledikleri zaman. Bir odak grup

toplantýsýndaki genç erkekler bu konudaki görüþlerini þöyle dile getirmiþlerdir:

120


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"...Fiziksel þiddeti býrakalým ama bunun dýþýndaki baðýrýp, çaðýrma, dönüp kapý çarpma,

küfür filan gibi þeylerin olmama olasýlýðý nedir? Yani ben, buna böyle bir þeye ihtimal

vermiyorum..."

(25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

"...Her tartýþmamda kaba kuvvete baþvuruyorsam yahut da küfür ediyorsam veyahut onu

bir þekilde rencide ediyorsam tamam bu þiddet. Ama ben tartýþtýðýmda, o da hatasýný

anladýðýnda ya da ben hatamý anladýðýmda, biz anlaþabiliyorsak, özür dileyebiliyorsak,

kaldýðýmýz yerden yolumuza devam etmeyi düþünüyorsak ayný, bu olur yani ... Bunu bir

þiddet olarak nitelendirmiyorum."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla beþ yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

Ancak erkekler, sözel þiddet kadýndan geldiði zaman bunu fiziksel þiddetin de yolunu açan

kýþkýrtýcýlýk olarak deðerlendirmekte ve bu konuda kadýnlarý suçlamaktadýrlar. Zaten birçok

erkeðe göre kadýnýn dili ile sürekli konuþarak erkeði kýþkýrtmasý, ekonomik sorunlarýn yaný

sýra þiddetin önemli bir nedenidir. Bir-iki erkek ise bu kýþkýrtýcýlýðýn nedensiz olmadýðýna,

bunun da koþullarýnýn yaratýldýðýna, bazen erkeklerin de kýþkýrttýðýna deðinmiþtir. Bu

konuda erkeklerle yapýlan farklý odak gruplarýnda þöyle görüþler ifade edilmiþtir:

"...Yüzde elli kadýnlar kýþkýrtýr, diðer yüzde elli de iþte erkeðin iþsiz kalmasý, gelir durumu,

iþyerinin stresi."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla 5 yýllýk evli, lise altý eðitimli erkek)

"...Yeri gelince patlamak zorundasýn. Ama ikaz ediyorum bak diyorum, gelme ya bana,

dokunma bana diyorum."

(Odak grup katýlýmcýsý, 25-30 yaþ, en fazla 5 yýllýk evli, lise altý eðitimli erkek)

"Genellikle hakkaten kadýnlar kýþkýrtýr ama adam eve alkol alýp geliyosa, sarhoþ geliyosa

sabah sabah baþýnýn etini yer… Ýþsizlik varsa, para sýkýntýsý varsa … Gene kadýn kýþkýrtýr ama

onun için kýþkýrtýr… Ama durduk yere kýþkýrtmaz diye düþünüyorum."

(Odak grup katýlýmcýsý, 60-65 yaþ, en az 15 yýllýk evli, lise üstü eðitimli erkek)

Kadýnlar duygusal þiddet kategorisinde genelde sözel þiddetten ve eþlerinin ya da erkek

arkadaþlarýnýn onlar üzerinde psikolojik baský oluþturan çeþitli davranýþlarýndan ve

kendilerine koyduklarý engellerden söz etmiþlerdir. Bunlar, baðýrýp çaðýrma, hakaret, küfür

(k…, o…. gibi sözcükler), aþaðýlama, kiþisel eþyalarýna zarar verme, onu çocuklarýna kötü

bir anne olarak gösterme, kýyafetine, ojelerine, saçýna baþýna vb. karýþma, ailesi ve

arkadaþlarýný kötüleme ve onlarla temasýný engelleme, kýskanma ve buna baðlý olarak

insanlarla iliþkisini kýsýtlama, eve kilitleme, aldatma ve bu konuda yalan söyleme, arada

terk edip gitme ve nerede olduðunu bildirmeme, evin içinde ve dýþýnda bazý þeyleri

yapmasýný yasaklama gibi davranýþlarý içermektedir. Kadýnlar, eþlerinin yaný sýra, birlikte

oturduklarý akrabalarýndan (özellikle eþlerinin anne ve babasýndan) da bu tür baskýlarla

121


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

karþýlaþtýklarýný ifade etmiþlerdir. Aþaðýdaki ifadeler görüþtüðümüz kadýnlarýn duygusal

þiddeti anlatýþ biçimlerine örnek oluþturabilir:

"Çamaþýrlarýmý yakardý, sevdiðim eteði giyemedim bunu mesela yakardý her þeyimi hep

yakar. He he yakar, istemez benim hiçbir þey giymemi… Eski giyecen kötü giyecen."

(34 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu)

"...Sigortadan lambalarý kapatýyor, yatýn diyor, yatacaksýnýz diyor, sadece þiddet deðil, böyle

manevi baský da uyguluyordu üzerimizde, yav bu saatte yatýlýr mý, "yatacaksýnýz diyor,

sayýyorum bak 10'a kadar diyor,1,2,3. yattýn yattýn, yatmadýn zaten mahvoldun." [...]

Korkuyorduk ya böyle parmaklarýmýzýn ucunda geziyorduk, gece çýt çýkarýcaz da acaba o

uyanacak da bir þey olacak o uyuduðu zaman böyle sessiz sakin, hele o uyandýðý zaman biz

televizyon izlerken gördü mü bitti, televizyon izlemiceksin radyo dinlemiceksin nasýl bir þey

de yaþamýþ, nasýl bir…"

(44 yaþýnda, eþinden ayrý yaþayan, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Bu yaþam tarzý, aldatmalar dediðim gibi onlar beni çok kýrdý, çok incitti. Yani bi müddet

hatta A…'da yaþarken þahit oldum bir buçuk yýl mesela evde deðildi. Bi bayanla yaþýyodu

ve ben bunu biliyodum ve evliydik o zamanda. [...] Her zaman inkar etmiþti zaten gözümle

de görsem. Gördüm de. Gördüm de. Yani inkar yoluna gitti."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"[Birlikte oturduklarý kayýnvalidesinden kaynaklanan baskýlarý anlatýyor.] Karýþýyodu. Eþim

karýþmazdý da, kaynana karýþdý. Eþim de [… ] Þey yapar býrakmazdý yani pazara gitmek yook,

çarþýya gitmek yook, bakkala gitmek yook. Ben, büyük kýzým 4 yaþýndaydý ben yeni bakkala

gittim. Kaynanam þeye gitmiþti, Antalya'ya gitmiþti… [...] 20 sene birlikte oturduk, her þeyini

ben yapardým, oo makinem yokudu, elimde çamaþýrýný yýkardým, yemeðini yapardým, þey

yapardým, daa hiç bi þey yoktu, böyle nasýl çayýný demlerdim, ayaðana terlik verirdim, altýna

minder goyardým."

(43 yaþýnda, eþi ölmüþ, üç çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ kadýn)

Erkeklerin bazýlarý da eþleriyle yaþadýklarý þiddet olaylarýný aktarýrken ona ait eþyalarý

tahrip etmekten; bir þeyleri döküp saçýp, daha sonra eþinin temizlemesini beklemekten;

eþinin bazý arkadaþlarýyla telefonda konuþmasýný engellemekten; hatta telefonunu kýrmaktan;

arkadaþlarýný ve aile fertlerini görmesini yasaklamaktan; baðýrýp çaðýrmaktan, küfür

etmekten söz etmiþler ve bunlarýn önemli bir kýsmýnda da haklý nedenleri olduðunu öne

sürmüþlerdir (bkz Kutu 10). Bu nedenler arasýnda kýskançlýk, eþlerinin onlarýn koyduðu

bazý kurallara uymamasý, kendilerine hakaret edici sözler söylemesi gibi konular belirtilmiþtir.

Eþinin kendisine karþýlýk vermesinden rahatsýz olan bir erkek bu durumun nasýl zoruna

gittiðini þöyle aktarmýþtýr:

122


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Yav, bi þey diyorum bakýyorum, lafým sanki ona yani, hoþ gelmiyor, ne bilim yani, o da

sanki býkmýþ gibi benden böle, ondan sonra bakýyorum cevabý güzel gelmiyo, ben de, o

zaman ne oluyor, sinirim bozuluyor, huzursuz oluyorum, durum öyle yani. […] Valla vurmak

diil de, bazen böyle, aðzýmýz bozuluyor yani, küfürlü konuþuyoruz, ne biliyim, bakar, çok

zoruna giderse bakarsýn o da bazen karþýlýk veriyor yani. […] Gençken karþýma gelmiyodu

fazla, gençken yani fazla karþýlýk vermiyodu."

(56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Kutu 10

"Ve benim içim yandý, ya artýk o an delirdim, aslýnda.. Aslýnda ne yaptýðýmý bilmiyorum

yani, eþimi dövmemek yerine iþte belki dolabý açýyorsun yumurtalarý yere atýyorsun

ki temizlesin, hýrsýný almak için bir, iki ona ait eþyalarý kýrýyosun, cezalandýrmak için

ben bunlarý yaptým o an… [...] Ben onun mesajlarýna baktýðýmda, aslýnda bir mesajý

çok çarpýk geldi bana, bir bayanýn göndermeyeceði bi mesaj sanki, þöyle bi mesaj

yani yanlýþ hatýrlamýyosam, herhalde yanlýþ hatýrlamýyorum da. Ýþte öptüm seni

seviyorum aþkým filan, ya dedim sonuçta bu bayan di mi? Nasýl mesaj dedim, isim

misim baktým gerçekten o bayandan mý geldi, biraz baðýrdým, çaðýrdým ona, dedim

böyle þey olmaz., ya dedim telefon açýp uyar ya da git gör þahsen uyar. Benim böyle

þeylere kýzdýðýmý bi þekilde belirt. O akþam öyle bi baðrýþma olmuþtu. Ben baðýrdým,

baktým ki o baðýrmýyo, karþýlýk vermiyo ben de kýsa kestim, otoriterliðimi koydum

orda."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Kadýnlarýn yaþadýklarý þiddeti kendilerine acý veren tüm boyutlarý ile hatýrladýðý ve

anlatabildiði, erkeklerin ise yaþanan þiddet konusunda oldukça zor ve az konuþtuklarý

söylenebilir. Kadýnlar nasýl bir þiddete maruz kaldýklarýný ve bunun sonuçlarýný ayrýntýlarý

ile anlatýrken, erkeklerin daha çok þiddetin nedenleri ve çözüm yollarý konusunda

konuþmayý tercih ettikleri izlenmiþtir. Öte yandan erkeklerin, çoðunlukla þiddeti uygulayan

taraf olmalarýnýn yarattýðý ruh hali içinde kadýnlarýn kýþkýrtýcý rolü üzerinde durduklarý ve

böylece kendilerini bir biçimde mazur gösterme çabasýna girdikleri de gözlenmiþtir. Erkekler,

sözel þiddet kadýndan geldiði zaman - hele erkek evin geçimini saðlamakta güçlük çekip,

bunun stresini yaþamakta ise - bunu fiziksel þiddetin de yolunu açan bir kýþkýrtýcýlýk olarak

deðerlendirmektedirler. Kadýnlarýn yaþadýklarý þiddet konusunda anlattýklarý onlarýn þiddetin

çok çeþitli türlerini - ekonomik, duygusal-sözel, cinsel, fiziksel - çoðu kez bir arada

yaþadýklarýný ve birçoðunun hamilelikleri sýrasýnda da þiddet gördüklerini ortaya koymaktadýr.

Üzerinde konuþulmasý en zor olan þiddet türü olmakla birlikte cinsel þiddetin de özellikle

fiziksel þiddetin yaþandýðý durumlarda çoðu kez yaþanmakta olduðu izlenimi edinilmiþtir.

Kadýnlarýn yaþadýðý ekonomik þiddet/istismar ise ailenin ihtiyaçlarý için gereken paranýn

eþleri tarafýndan saðlanmamasý; kendisinin de çalýþmasýna izin verilmemesi; aileye ait

123


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

birikimleri erkeðin tüketmesi ve buna benzer sorunlarý içermektedir. Öte yandan erkekler

arasýnda genç, eðitimli, eþleri de eðitimli ve çalýþan bir grup içinde kendilerinin ailenin

geçimini saðlamak gibi bir yükümlülüðünün olmasýnýn da bir tür þiddet olduðu dile

getirilmiþtir. Genç erkekler, ekonomik özgürlüðe sahip eþleri karþýsýnda zaten hiçbir

otoriteleri kalmadýðý halde niye hala böyle bir rolü oynamalarýnýn kendilerinden beklendiðini

sorgulamaktadýrlar.

Kadýnlara ve erkeklere göre þiddet neden yaþanýyor?

Þiddetin nasýl yaþandýðýna iliþkin yukarýdaki bölümlerde aktardýðýmýz deneyimler ve bakýþ

açýlarý kýsmen þiddetin neden yaþandýðýna dair bazý ipuçlarý da vermiþ durumdadýr.

Görüþmelerde þiddetin nedenleri konusunda kadýnlarýn söyledikleri, aðýrlýklarý ve her

kategorinin altýnda anlatýlanlar biraz deðiþmekle birlikte birkaç baþlýk altýnda toplanabilir:

• Kadýnla erkeðin iliþkisinde yaþanan sorunlar/psikolojik sorunlar

• Ýþsizlik, yoksulluk, parasýzlýk gibi ekonomik sorunlar

• Erkeðin kötü alýþkanlýklarýnýn yol açtýðý sorunlar

Ailelerden, özellikle erkeðin ailesinden kaynaklanan sorunlar

• Erkeðin (veya kadýnýn) kýskançlýðýnýn yol açtýðý sorunlar

• Erkeðin (veya kadýnýn) bir baþkasýyla iliþki kurmasýnýn yol açtýðý sorunlar

Bu bölümde, kadýnlarýn ve erkeklerin þiddetin nedenlerine iliþkin görüþlerini ifade eden

anlatýmlara yer verdikten sonra, þiddetin erkekler tarafýndan niçin kullanýldýðýna dair

birkaç nokta üzerinde durulacaktýr.

Kadýn ve erkeðin eþiyle iliþkisinde yaþanan sorunlar

Bu sorunlar görüþtüðümüz kiþiler tarafýndan bazen erken evlenme ve birbirini yeterince

tanýmama, karþýsýndakinin hiç bilmediði bazý davranýþlarý olduðunu zaman içinde öðrenme,

eþin psikolojik sorunlarý veya doðuþtan kötü huylu oluþu, yaþamdan ve birbirlerinden

beklentilerinin farklý oluþunun yol açtýðý iletiþimsizlik gibi konulara baðlý olarak açýklanmýþtýr.

Birçok durumda bunlarýn birkaçý ya da hepsi iç içe geçmiþ ve kadýnlar bazen bunlarýn

tümüne birden deðinme gereksinimi duymuþlardýr. Eþiyle dünyalarýnýn farklý olduðunu

ve iletiþim kuramadýklarýný bir kadýn Kutu 11'de anlatmýþtýr.

124


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kutu 11

"Eþim çok anti sosyal içine kapanýk biri. Dýþarý çýkmayý insanlarla olmayý hiç sevmiyo.

Ben de tam tersiyim yemeyi içmeyi giyinmeyi seviyorum. Mesela ben çocuklarým

babalarý gibi olsun istemiyorum. [...] ama dedim ya iþte eþim biraz kompleksli biri

hani dýþardan birine o kadar kibar efendi ki bazen inanamýyorum ama çok dengesiz

neye ne zaman nasýl tepki vereceði hiç belli olmuyor. Bir gün kýzmadýðý biþey ertesi

gün gözüne batabiliyo [...] Zaten son zamanlarda da iyice bizden uzaklaþtý, kendini

soyutladý. Geliyo mutfaða oturuyo laptopunun baþýnda saatlerce, 5 saat 6 saat hiç

kalkmadan oturuyo sigara içiyo bizle en ufak bir iletiþim kurmuyo. Þu ara kapýyý

kapýyoruz o ayrý bir dünyada biz ayrý bir dünyada … Kendine ayrý bizim olmadýðýmýz

bir dünya kurdu iþte diyorum anti sosyal çok içine kapanýk [...] Sanýrým biraz þey var,

kiþilik bozukluðu var adamda…"

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Eþin psikolojik sorunlarýndan kaynaklanan anlaþmazlýklar ve yaþanan þiddet kadýnlar

tarafýndan sýklýkla üzerinde durulan bir konu olmuþtur:

"Ya bilmiyorum tam olarak çözemedim hani tam ne bileyim çift karakterli gibi bir saniyesi

bir saniyesine uymuyor, deðiþiyor [...] Yok hiç bir anda hiç belli olmuyor bir anda hiç

beklemediðin bir þey yapýyor. Hani sen bir laf söylemesini bekliyorsun belki o anda o baþka

bir þey yapýyor, o ara ya vuruyor ya saçýmý çekiyor ya ýsýrýyor, ya cimcikliyor ne bileyim ya

bir taraflara tekme atýyor. Bir kere vurdu elini vitrinin camýnýn içine geçirdi buralarý hep

kesti [...] Kendine de zarar veriyor."

(20 yaþýnda, evli, bir çocuklu, lise mezunu kadýn)

Erkekler ise kimi zaman eþleriyle anlaþmazlýk nedeni olarak kendi psikolojilerinin

bozukluðunu öne sürerken, bazen de eþlerinin ruh halinin iyi olmadýðýndan, fazla tepkisel

davrandýklarýndan söz etmiþlerdir:

"Yaa iþte bazan böyle diyorum diye, benim eþim diyordu git bakayým hele yav senin sanki

sinirin bozuk gibi, gidiyordum [doktordan söz ediyor], bakýyordum, diyelim bana bi hap

veriyordu, geliyordum, beni uyuþturuyordu, baþka bi çaresi yoktu... Yoo, asabiyet var yani,

normalde var bende asabiyet amma, çok þey olmuyorum, bakýyom karþýlýk verdiði zaman

ben biraz fazla þey oluyorum, huzursuz oluyorum."

(56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

"...Onun da psikolojisi bozuldu 6 tane çocugu doðurmak kolay deðil yani düþün. Düþük oldu

sonuçta hastanede yattý çýktý. Psikolojisi bozuldu ölümlerden döndü. Onun için o %10 luk

kýsmý da ona baðlýyorum yani tamam dövüþtük, yani kavga da ettik ama bazý yönlerde

haklýydý da…"

(35 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

125


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Ekonomik Sorunlar

Ýþsizlik, parasýzlýk, geçim sorunlarý hem kadýnlar, hem de erkekler tarafýndan þiddetin

yaþanmasýnda en önemli nedenlerden biri olarak gösterilmektedir. Kendileriyle görüþülen

anne ve kayýnvalideler de ekonomik sorunlarý gelinlerinin ve kýzlarýnýn eþleriyle

anlaþamamasýnda baþlýca nedenler arasýnda belirtmiþlerdir. Bundan önceki bölümde yer

almýþ olan ekonomik þiddet/istismarla ilgili ifadeler maddiyata dayalý sorunlarýn þiddete

ortam hazýrlayabileceðine iliþkin bazý ipuçlarý veriyordu. Aþaðýdaki ifadelerde de yine

þiddet yaþanan ailelerdeki maddi sorunlardan söz edilmektedir:

"Adamýn bakacak yüzü de yok, çalýþacak gücü de yok. Zaten gözü de görmüyo, onu da

bahane ediyo. Þimdi zaten hiç bi iþi yok. Yani kendi ayaðýmýn üzerinde çocuklarýmý öylelikle

büyüttüm. 9 sene adam çocuðunu, hadi ben el kýzýyým, çocuðuna dahi bakmadý. 9 sene

sonra çýktý geldi. Þimdi aþaðý yukarý geleli 8 ay olacak daha bir kira vermiþ deðil, su vermiþ

deðil, elektrik vermiþ deðil. [...] Ýþte para konusu giriyo araya, o zaman da sýkýntýmýz, yani

þuraya þu verilcek diyorum, çalýþýyo muyum da vermiyorum bilmem ne..."

(47 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"[Kýzý aðýr þiddet görüp sonunda eþinden ayrýlmýþ olan bir annenin anlatýmý] Kumarý vardý,

içkisi vardý kocasýnýn. Hepsi var idi. […] Yok çalýþmýyodu. Hiç Allahtan bi çöp çöp üstüne

koymazdý. Kýzým da çalýþmýyodu o zaman. Ben baktým onlara. Hep adamdan [kendi eþinden

söz ediyor] gizli baktým onlara. Ne biliyim çok çektirdi bana. Sekiz senedir aþaðý yukarý, yedi

sene bitmiþti sekiz senenin içinde iþte oldu bu iþ. Artýk can boðaza geldi."

(62 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, eðitimi olmayan bir anne)

Erkeðin Kötü Alýþkanlýklarý (alkol, uyuþturucu, kumar)

Ýþsizliðin, geçim sýkýntýsýnýn olduðu ailelerde genellikle erkekler arasýnda alkol ve uyuþturucu

kullanýmýna da sýklýkla rastlanmýþtýr. Kadýnlarýn bazýlarý bu durumun eþlerinin dengesini

bozduðu ve þiddet uygulama dahil çeþitli davranýþ bozukluklarýna neden olduðunu

söylemiþlerdir (Bkz. Kutu 12). Kadýnlarýn anlatýmlarýnda fiziksel þiddetin uygulandýðý

durumlarda eþlerin alkollü olduðu sýklýkla gündeme getirilmiþtir:

"...ama orada içtiði insanlarla tartýþýp içmiþse, kafasýna bir þey takmýþsa, eve giriþinden belli

zaten, baðýrýyor çaðýrýyor, kafasýna bir takým þeyler takýlmýþtýr, bize takýlmýþtýr bir hafta 10

gün önce, vuruyor kýrýyor, yatýn diyor.[...] Haftanýn üç günü içiyordu, iki gün üç gün mutlaka

içiyordu, ertesi günde ayýlmakla geçiyordu, kendine gelemiyordu. Kendine gelince ertesi

gün tekrar içiyordu.[...] Evet, içtiði zamanda da, daha çok þiddet uyguluyordu, artýk ne

öðretiyorlardý, ne konuþuyorlardý kendi aralarýnda bilmiyorum"

(44 yaþýnda, eþinden ayrý yaþýyor, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

126


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kutu 12

"Çünkü uyuþturucu kullandýðý için hep agrasif. Mesela sabah kalktýðý zaman sanki

kuduz köpek gibi yani uyuþturucu kullandýðý zaman çok sakin. Ama onu bulamadýðý

zaman çok böyle þey yýrtýcý hayvan gibi oluyor.[...] Tabi ki yani þey sorunlar zaten

bundan kaynaklandý. Þeyin eþimin kiþiliðini bozdu.[...] Mesela eve uyuþturucu ekiyodu

tenekelere; sonuçta benim iki tane erkek çocuðum var büyüyorlar yani kötü örnek

olmamasý açýsýndan yani içiyosan, madem bu zýkkýmý yapýyosun, çocuklara gösterme.

Eðer diyodu onun dalýna bi zarar gelsin, yani bi karýþ ot mesela; onun yani, bu evden

gideceðimi söylüyodu, kovuyodu mesela. Yani komþularým kaç defa elinden aldý. Ya

çoðunlukla benim dayak yemem uyuþturucu yüzünden oldu. [...] Gayet güzel bi

kahve içiyoz, sohbet ediyoruz diyelim ki akþama dayak yiyebiliyosun. Çünkü

uyuþturucu, zannedersem hap falan da vardý bilmiyorum, dengesini bozuyo.

Dengesizleþtiriyo."

(46 yaþýnda, evli, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Ailelerden Kaynaklanan Sorunlar

Bu sorunlar esas olarak erkeðin ailesi ile birlikte yaþandýðýnda ortaya çýkmakla birlikte,

kadýnýn ve erkeðin ailelerinin farklý yaþam biçimlerinin olmasý ve kendi aralarýnda

anlaþamamalarý, erkeðin ailesinin farklý mezhepten olmasý ve bunu kadýnýn üzerinde bir

baský aracý olarak kullanmasý ya da erkeðin ailesinde var olan þiddetin bir þekilde onlarý

da etkilemesi gibi durumlardan da söz edilmiþtir. Bu konularda bazý örneklere yukarýdaki

bölümlerde yer verilmiþtir. Aþaðýdaki ifadeler de ailelerin müdahaleleri sonucunda yaþanan

þiddete örnek oluþturmaktadýr:

"Ailemle anlaþamadým eþimden ayrýldýktan sonra. Sonra iþte kýzýmýn babasýyla kaçtým.

Serüven gibi biþey ama. (gülüyor) … Babasýyla aramýzda mezhep farklýlýðý vardý. Zaten ailesi

de bundan dolayý istemedi. Benim ailem zaten hiç istemiyodu. Eþime dönmem konusunda

baský uyguluyolardý. Ben tabi reddettim. Çünkü eþimle aramda artýk hiç biþey kalmadý. Ýþte

o þekilde ben kýzýn babasýyla kaçtým, 2005 yýlýnda. Ýki yýl birlikteliðimiz oldu. Tabi resmi

nikah istedik, yapmak istedik falan ama eþim boþanmayýnca yapamadýk dolayýsýyla. Aile

zaten farklýlýklar olduðu için aramýzda her iki tarafýn ailesi de istemedi. Zaten benimki hiç

istemiyodu. Kýzýmýn babasýnýn ailesinden de bi destek göremedik... Mezhep farklýlýðý çok

aþýrý bi boyut aldý. Hakaretler falan. En sonunda ben …'a üç aylýk hamileydim. Bu yönde

eþimden, yani eþim deðil, kýzýmýn babasýndan þiddet gördüm. Hamileydim o zaman."

(26 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Yo hep böyle deðildi 'iþte onun gözü dýþarlarda seni býrakcak, etcek', annesi babasý

söylemeye baþladýktan sonra deðiþti. [...] Babasý pek konuþulacak biri deðil de, annesiyle

konuþuyorduk mesela biz ondan sonra ben öyle bir þey demiyorum etraf diyor duyuluyor,

ediyor, görülüyor diye bahaneler bulunuyordu."

(20 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

127


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Erkeðin ya da Kadýnýn Kýskançlýðý

Kýskançlýk konusu hem kadýnlarýn, hem de erkeklerin görüþmelerinde gündeme getirilmiþ

olan bir anlaþmazlýk nedenidir. Erkekler, eþlerinin kýskanç olmasýnýn çeþitli anlaþmazlýklara

ve tartýþmalara yol açtýðýný, kadýnlar ise kýskanç erkeklerin bunu neden göstererek onlarýn

üzerindeki baskýyý ve kontrolü arttýrdýklarýný ifade etmektedirler. Aþaðýdaki alýntýlar bu

konuda örnek oluþturabilir:

"Ya, þey kýskançlýk olayý vardý, yani aþýrý kýskançtý. Yolda giderken baþýmý kaldýrýp saða sola

bakamýyordum, tek baþýma sokaða çýkamýyordum, adam iþe gitmiyordu, saklanýrdý bir

yerlere, gözetliyordu yani. Þey iþte kardeþinle konuþamýyorsun rahat, kuzenlerinle

konuþamýyorsun, herkesle iliþkim vardý o dönem, herkesle iliþkin var, herkesle yatýp

kalkýyorsun [...] Kapýyý üzerime kilitleyip gidiyordu, perdeler sýký sýkýya kapalý olacaktý,

perdeler niye açýldý diye soruyordu gelince…"

(41 yaþýnda, boþanmýþ, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Sonra þunu fark ettim, hani arkadaþlýðýmýz ilerleyince, bu kýskançlýklarýn arttýðýný fark

ettim, biraz daha hani, ýý, bana göre tamamen þiddettir, hakaretlerin arttýðýný fark ettim,

ya kendi okuldan arkadaþlarýmla artýk görüþemiyodum, okula bile zaman zaman

gidemiyodum.[...] Çünkü cinsel iliþkim de oldu benim kendi rýzamla. O olduktan sonra o

artýk beni karýsý gibi görmeye baþladý ve artýk sýnýrlamalar getirdiðini fark ettim. Ya sahiplendi

beni aslýnda o, ben de sahiplenmesini istemedim. Ondan sonra tanýþtýðý, beraber gittiðimiz

arkadaþlarýmla bile görüþmememi istedi. [...] Artýk ben hiçbir yere gidemem, artýk hep

onunum diye düþündü galiba ki çünkü gerçekten bu cinsel iliþkimiz olduktan sonra o baskýlar

oldu, öncesinde yoktu, hiçbi þey yoktu, gidiyodum, geliyodum ve gayet de hani güven

içindeydi, sonrasýnda herþey gitti."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Görüþülen erkeklerden biri ise eþini kýskandýðýný açýkça söylememekle birlikte eþine güven

duymadýðý, onun yaþamýnda baþka erkeklerin olduðundan þüphelendiði durumda onun

üzerinde nasýl bir kontrol kurduðunu, ona sözünü geçiremediði zaman da þiddetin yolunun

nasýl açýldýðýný þu þekilde anlatmýþtýr (Bkz. Kutu 13).

Görüþme yapýlan bir baþka erkek ise eþiyle baþlýca anlaþmazlýk nedeninin kýskançlýk

olduðunu söylemiþtir. Ama kýskanan kendisi deðil eþidir:

"Valla hep kýskançlýktan ben ona þiddet gösteririm. Baþka bi þeyle göstermem... Farz et ki

ben dýþarýda oturuyorum. Bi þeyle uðraþýrým. Gelir hemen 'iþte sen buna baktýn, sen þuna

bakýyon, bu sana bakýyor!'. Ben sinirleniyorum, dövüyorum. Ya biri gelir kapýya bir bayan

gelir. Der iþte 'niye konuþtun?' ben de diyorum 'Yav sen niye öyle dersin? Niye öyle þey

yapýyosun? Yani ayýp deðil mi?' diyorum. He! Öyle o tür þey oluyor [...] Ben özür de diliyorum

he. Ben eþimi severim, onun yanýnda da diyorum. Yani ben eþimi çok severim, o da beni

128


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

çok sever. Sevdiði için kýskanýyor. He! Ama ki bazen sinirim olmasaydý yani ben o þiddeti

de göstermezdim."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul terk erkek)

Kutu 13

"…Bak mesela, bi tane dul bi arkadaþý vardý, iþin açýkçasý ben tedbir amacýyla,

görüþme diyodum... Güzel de bi bayan, Allah sahibine baðýþlasýn, sürekli dýþarda

gezen bi bayan, kafelerde gezen bi bayan yani aslýnda, tamam kötü düþünmeyeyim,

ama çok da iyi düþündüm orda hep çeliþkiler görüyorum ben. Ama benim eþim de

bu insanla görüþmesin. Ben bunu istiyorum eþimden [...] Kurma arkadaþlýk! Geliyosa

eve gelsin... ama beraber gezme dolaþmayýn, telefonunu hatta sil [...] Böyle bi kaç

arkadaþý vardý burda hep ezip geçiyodu, gizliden yapýyordu, gidip aþaðýya gizliden

görüþüyodu, gizliden telefonla görüþüyodu. Bunlarý da bir yapma diyodum, iki yapma

diyodum, ya üçü duyuyodum, dördü duyuyodum, beþincide destan atýyodum, [...]

O an artýk düþünün ne olacaðýný, bi erkeðin… Yani sinirlenirsin, sinirli anýnda bi de

sesini yükselttiðinde bi de karþý taraf sesini yükseltiyosa, o an iþte beynin ele kola

verdiði refleksi yaþarsýn, artýk o eþine de vurursun o an, eþyalara da vurur kýrar

daðýtýrsýn, ki çok kýrdým eþya..."

(34 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Erkeðin ya da Kadýnýn Aldatmasý

Þiddetin nedeni olarak 'aldatýlma' daha çok kadýnlarýn (þiddete uðramýþ kadýn veya

anne/kayýnvalideler) öykülerinde gündeme gelmiþtir. Erkeðin eþini aldatmasý baþlý baþýna

bir duygusal þiddet anlamýna gelirken, kadýn bu konuda bir þey sormaya ya da söylemeye

kalkýþtýðýnda yeniden þiddete maruz kalmaktadýr. Eþini aldatan ve evi terk eden erkeklerin

bir süre sonra hiçbir þey olmamýþ gibi yine eþlerine ve çocuklarýna döndüklerini ve üstelik

dozu biraz azalmýþ olsa bile yine þiddete baþvurduklarýný ortaya koyan vakalar da vardýr.

Erkeklerle yapýlan görüþmelerde erkeðin eþi tarafýndan aldatýlma durumu bir kez gündeme

gelmiþtir. Bu öyküde de, kadýnýn yaþamýnda bir baþkasýnýn olabileceði konusunda erkeðin

þüphe duymasý, bu nedenle kontrolü arttýrmasý eþler arasýnda anlaþmazlýk ve güvensizliðin

baþlangýcý olmuþ, daha sonra erkek cezaevinde iken kadýnýn baþka erkeklerle iliþkisinin

olmasý, erkeðin eþine çeþitli biçimlerde þiddet uygulamasýna yol açmýþ ve henüz boþanmamýþ

olsalar da aralarýndaki baðlarý tümüyle koparmýþtýr.

Kadýnlar eþleri tarafýndan aldatýlma durumlarýný þu ifadelerle aktarmýþlardýr:

"Hiç bi þey gözüne gelmedi. Bu benden - nikahýný da verdim aþtý gitti. Orda bakýyým kaç

sene durdu? Ýþte düðün yapmýþ, ev dayamýþ döþemiþ, evleri onlarýn kendilerinin [diðer

kadýnýn ailesinin] varmýþ. Gali gitti, biz de bebelerlen bi hayat kurduk, kendi baþýmýza

129


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

yaþadýk yani. Ben oraya iþte iþe girdim, beþ sene neyi çalýþtým. Ondan sona bu çýktý geldi,

anasýgile gelmiþ, illa barýþcam demiþ, buraya geldi, eve geldi anasýynan neyi. Ben saklandým,

ben barýþmak istemiyom, ben onun yerine olsam dedim, ben kadýným o erkek, eðer dedim

ecicik bi gururu varsa o benim yanýma gelmesin dedim.[...] istemedim ilkin, gelmesin dedim.

Bu ev neyi duttu, bir ay oralarda süründü, nitekim nasibimiz berabermiþ gine geldi bu.

Þimdi de geleli dört - kaç sene oldu bakýyým, iki, üç, dört sene oldu. Ýþte ben ordaydým

iþteydim, beni iþten çýkarttý. O sigortalý iþimden. Þimdi de kendisi þeye girdi, þirkete girdi,

arabalarýný neyi yapýyo. [...] ya, hastalandý da iþte hastanede yattý, bi þeyler oldu, tekrar

nikah yapýldý. Ýþte gelmesini ilkin bi istemedik alýþanacak, geldikten sona da hayli bize

huzursuzluk verdi, çoluða çocuða yaptý, aynýsýný gine devam ettirdi."

(50 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"O kendisi dýþarda kendine bir hayat kuruyo. Yani tartýþmalar bundan çýkýyodu tabi ki. Artýk

gece yarýlarýna kadar... Ama yani sürekli haftanýn bir-iki günü belki olur ama her gün her

gün de olmuyo [...] Bu yaþam tarzý, aldatmalar dediðim gibi onlar beni çok kýrdý, çok incitti.

Bir, iki, üç yani bi müddet hatta A…'da yaþarken þahit oldum bir buçuk yýl mesela evde

deðildi. Bi bayanla yaþýyodu ve ben bunu biliyodum ve evliydik o zamanda…"

(47 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Bir Güç Kullanma ve Kontrol Aracý olarak Eril Þiddet

Kadýnlarýn ve erkeklerin dile getirdiði bu nedenler þiddetin ortamýný hazýrlamakta, þiddet

kullanýmý için vesile yaratýlmaktadýr. Ancak, þiddetin, özellikle de fiziksel ve cinsel þiddetin

daha çok erkekler tarafýndan kadýnlara uygulanmasý burada bir eþitsizlik durumu olduðunu

göstermektedir. Þiddet, güç kullanma meselesidir ve toplumsal anlamda güce sahip olan

(ya da bazen iktidarýný tehlike altýnda gören) erkek, kadýn üzerindeki kontrolünü zaman

zaman þiddet kullanarak saðlamaktadýr. Bu durumu her iki beraberliðinde de þiddet

yaþamýþ olan 26 yaþýndaki kadýn þöyle ifade etmiþtir:

"…Bir erkek bir kadýný dövdüðü zaman benim gücüm yetiyor düþünceleri var. Bütün erkeklerde

bu var. Benim babamda da vardý. Benim gücüm sana yetiyor. Böyle bir düþünce var. Hani

ego diyorlar ya ben ona pek inanmýyorum sadece güç meselesi. Hani erkekler egolarýn

tatmin ediyorlar, kendilerini tatmin ediyorlar yok böyle bir þey. Açýk olalým bu ego mego

deðil. Hakikaten bir erkek bi kadýna gücünü yettiriyorsa o erkek o kadýna her zaman dayak

atacaktýr. Her zaman þiddet uygulayacaktýr. Bu budur."

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Bazý kadýnlar da eþlerinin onlarý çaresiz ve mallarý gibi gördükleri için þiddet uyguladýklarýný

belirtmiþlerdir:

"Bir de þu vardý ondan, nikahlý eþim istediðim gibi döverim bunun gidecek yeri yok, maaþý

yok, parasý yok, geleceði yok, çocuðu okutuyor, çocuðu da seviyor, çocuðu da okutuyor,

neylen okutacak, napacak bu gidemez, ben buna ne kadar eziyet de etsem, yani istediðimi

130


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

de yaparým gitmez, diyor ki benim için ne yaptýn diyor, diyorum ki temizlik yaptým, çamaþýr

yýkadým, yemek yaptým, ütünü yaptým, benim için mi yaptýn onlarý, benim için mi yaptýn

onlarý böyle bir þey yapýyorsan hiç yapma…"

(44 yaþýnda, eþinden ayrý yaþýyor, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Erkekle kadýnýn toplumsal konumunun farklý olmasýnýn yol açtýðý psikolojik þiddet ise

genç, bekar ve eðitimli bir kadýn tarafýndan vurgulanmýþtýr:

"...iþte sen þunu yapamazsýn, çünkü kadýnsýn, iþte sen bunu yapamazsýn çünkü kadýnsýn,

sen para kazanamazsýn çünkü kadýnsýn, sen çalýþamazsýn çünkü kadýnsýn. Bunlarýn hepsi

psikolojik þiddet, ya ekonomiyle de baðdaþtýrdýðýn zaman, zaten biliyorsunuz Türkiye'nin

bir gerçeði var erkekler çalýþýr, kadýnlar evlerinde oturup ev iþi yaparlar çünkü þey yoktur

yani- ekonomik özgürlükleri olsa bile yine evde o iþleri yapan yine kadýndýr [...] zaten

psikolojik þiddet her zaman var, yani kadýnlarý küçümsemek."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Erkekler, þiddetin nedenleri arasýnda sýklýkla ekonomik koþullarýn yarattýðý stresi, kiþilerin

geçmiþte kendi aileleri içinde tanýk olduklarý/yaþadýklarý þiddeti, kendilerinin ya da eþlerinin

yaþamakta olduðu bazý psikolojik sorunlarý ileri sürmüþlerdir. Oysa þiddetin nasýl yaþandýðýna

dair anlatýlarý bu durumun eþlerini istedikleri biçimde kontrol edememe, onun üzerinde

yeterince otorite kuramama, kendilerini 'ipleri elden kaçýrma' konumunda hissetme, ya

da eþin beklenen bazý görevleri yerine getirmemesi durumunda ona görevlerini hatýrlatma

ile yakýndan iliþkisi olduðunu göstermektedir. Bu durumda da erkekler þiddet uygulamaya

kendi deyimleri ile 'mecbur kaldýklarýný' söylemektedirler. Kadýn itaat ettiði, onun için

belirlenmiþ kurallara uyduðu, hiçbir koþulda eþinin üzerine gelmediði sürece þiddet

uygulanacak bir durum yoktur. Ama bunlar olmadýðý zaman, hele bir de kadýn çok

konuþuyorsa, talep ediyorsa, hesap soruyorsa onlara göre þiddetin yolu açýlmaktadýr.

Odak grup toplantýlarýnýn birine katýlan genç bir erkek bu konuyu þöyle dile getirmiþtir:

"…Erkeðin bazý doðrularý var, yani çevresinden kaynaklanan, ailesinden kaynaklanan bazý

kurallarý koymuþlardýr. Kadýn bile bile eðer erkeðin üstüne gidiyorsa bu þiddete yol açar…

Mesela, erkek eve misafir geldiðinde kadýnýn fazla ortada dolaþmasýný istemez. Ama kadýn

inadýna dolaþýyorsa erkek buna þiddet yapar. Bazen kadýnlarýn da hak ettiði durumlar da

oluyo. Toplum içerisinde aþaðýlayýcý, hakaret edici hitaplarda bulunduðu zaman… Eþini

döver."

(Odak grup katýlýmcýsý, 20-25 yaþ, bekar, lise altý eðitimli erkek)

Aþaðýdaki ifade yine, kadýnýn erkeði, özellikle 'erkeklik' meselesini gündeme getirerek nasýl

çileden çýkarabildiði ve dayaðý 'hak ettiðini' konusunu dile getirmektedir:

131


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

" …Komþusunda görmüþtür [...] Bey, filanca yerde gördüm çok güzel, bizimkini deðiþtirse.

Adamýn gücünü sormaz. 'Ya haným alamayýz' 'niye alamayýz, niye alamýyosun, biz kimden

aþaðýyýz, sen nasýl erkeksin, nasýl erkeksin!' Ne yapacak, ya çalacak, ya dövecek. Tamam

mý? Onun için yine dediðiniz bi kýþkýrtýcý unsurlar vardýr. Erkek bunlan ne yapacaktýr? Caným

ciðerim yapmam dese bi olmayacak… Artýk 'ne biçim erkeksin!' dedi miydi, cennetten

çýkmayý yedi miydi, bi ateþ çýkacak gözünün önünde dört yýldýz, ondan sonra da 'ya ben o

anlamda söylemedim, iþte þuydu buydu' iki gün küs, üçüncü gün barýþ."

(Odak grup katýlýmcýsý, 60-65 yaþ, en az 15 yýllýk evli, lise altý eðitimli erkek)

Görüþülen kadýnlar arasýnda kadýnlarýn da bazen dayaðý hak ettiðini, erkekleri onlara

þiddet uygulamaya zorladýðýný söyleyen ve dayaðý açýkça savunan olmamýþtýr. Ancak,

bazý kadýnlar erkeklerin stres altýnda olmasýný ya da huylarýnýn yaratýlýþtan kötü olduðunu

vurgulayarak onlarý bir biçimde mazur gösterme eðilimindedirler. Bunun yaný sýra, özellikle

anneler ve kayýnvalideler arasýnda, yaþý 50'nin üzerinde olan ve daha az eðitimli bir kesim,

þiddet uygulayan bir erkekle geçinmenin ve onu yatýþtýrmanýn kadýnýn elinde olduðunu,

çocuklar için ve ailenin varlýðýný sürdürmesi için bunun önemli olduðunu belirtmiþtir.

Onlara göre kadýn eþinden biraz çekinmeli, kýþkýrtýcý olmamalý, nerede susmasý gerektiðini

bilmelidir. Kadýnlarýn kocalarýný dinlemesinin yaný sýra, kocalarýn da gerektiðinde onlarý

'terbiye etmesi' konusu anne/kayýnvalide görüþmelerinde gelinlerin durumuna iliþkin

olarak gündeme getirilmiþtir. Aþaðýdaki ifadeler bu konudaki görüþlerden bazýlarýný

yansýtmaktadýr:

"Dayaða þey etmiyom ama bir erkekten de biraz karýsý çekinecek. Aaa, neden öyle oldu

neden öyle olduyu ben kabul etmiyom, kadýn biraz kadýnlýðýný bilecek, dili kýsalacak azýcýk.

Yani beni de yanlýþ anlamayýn ama savunacaðý yerde savunsun, þurada kocalarý dururken

car car car yahut bir toplum içinde kocasýný küçük düþürecek bir þey de yaptý mý ben döverim

iþte o garýyý. Dövmesin de kocasý terbiyesini versin yani."

(58 yaþýnda, eþi ölmüþ, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu anne/kayýnvalide)

"…Benim, bizim büyüklerimiz, annem olsun babamýz olsun, biz erkeklerimize saygý duyarýz.

Þimdi þöyle bir þey, annem der ki 'yavrum, o erkek' derdi. 'Erkekle' derdi, 'asla, sen þöylesin

ben böyleyim dersen geçinilmez.' Annem öyle derdi, rahmetli, 'o söyleyecek sen dinleyecen'

derdi. 'O zaman kesin geçim olur' derdi annem. Biz de öyle yaptýk. [...] Çok þey çektim ben,

çok sýkýntý çektim. Ona da iþte hep boyun büktüm böyle. Büktüm. Çocuklarým için [...]

çocuklarým þimdi akýllarý sarýyor hep takdir ederler..."

(65 yaþýnda, eþi ölmüþ, beþ çocuk sahibi, okula gitmemiþ bir anne)

Öte yandan, þiddet yaþamýþ olan genç ve eðitimli kadýnlar arasýnda öfkesini kontrol etmeyi

bilmeyen bir erkek karþýsýnda nasýl davranacaðý konusunda çeliþkiler yaþayýp, istemediði

halde karþýlýk veren, bu durumda da erkeðin öfkesinin artmasýna neden olduðunu

düþünenler de vardýr. Ancak onlarýn önerdiði çözüm susup oturmak deðil, bir þekilde

tepki göstermek, daha farklý iletiþim biçimleri arayýþýna girmek ve mutlaka yaþanan þiddeti

karþýlýklý konuþabilmenin yolunu bulmaktýr (Bkz. Kutu 14).

132


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kutu 14

"...Hani þey deðilim ben hani dayak yiyen zavallý kadýn deðilim, yani þiddetin içinde

birebir þiddeti yaþayan kiþi de oldum. Ben de ona vurdum hani týrnak attým filan

hani. […] Ama bu benim en inanmadýðým þey. En inanmadýðým þey gerçekten. Ýki kiþi

arasýnda olmamasý gereken þey yani... Neyse bunu denedim olmadý, hiç de hoþuma

gitmedi yani gerçekten.[…] Evi terk etmeye karar veriyorum, birkaç gün arkadaþýmýn

yanýnda kalýyorum falan. Benim kolum mosmor, onun burasý týrnaklanmýþ yani iki

vahþi salak, yani ikisi de salak…[...] Böyle biþey olduðu zaman þey yok onda, mesela

hemen anýnda biraz sonra siniri dindiði anda benim sevdiðim adam oluyo ve de

mutlu falan, þunu da yapacaktýk, bu da eksik kaldý hadi þuraya gidiyoduk falanla

devam edebiliyo... Ama ben hayatýmý böyle devam edemiyorum. Bana bu yaþadýðým

þeyler aðýr geliyo ve çok çok kötü incinmiþ oluyorum. [...]. Yani onun fevri durumu

kadar benim de hassas durumum var, algýlarýmda hassasiyetim var falan. Ve dolayýsýyla

gerçekten çaba gerekiyor, yani o gün, o esnada deðilse bile ertesi gün onu

konuþabilmek gerekiyo. Ben þimdi bunu söylememe raðmen ben bunu yapamadým."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu kadýn)

Kadýnlar ve erkekler yaþanýlan þiddetin nedenlerini açýklamaya çalýþýrken, karþýlýklý iletiþimi

olumsuz etkileyen psikolojik sorunlar, maddiyata dayalý sorunlar, erkeðin kötü alýþkanlýklarýnýn

yol açtýðý sorunlar, kýskançlýk ve aldatma ile ailelerden, özellikle de erkeðin ailesinin çeþitli

konularda müdahale ve baskýsýndan kaynaklanan sorunlardan söz etmiþlerdir. Birçok

durumda bunlarýn bir kýsmý iç içe geçmekte ya da bir sorunun varlýðý diðer sorunlarý da

tetikleyebilmektedir. Bütün bu sorunlarýn þiddete ortam hazýrlamasýna karþýn, þiddetin

daha çok erkekler tarafýndan kadýnlara uygulanmasýnýn bir eþitsizlik durumunu yansýttýðý,

gücü olanýn ya da bu gücü tehlike altýnda görenin diðerini kontrol amacýyla þiddete

baþvurduðu da bazý kadýnlar tarafýndan vurgulanmýþtýr. Nitekim kimi erkeklerin þiddeti

nasýl yaþadýklarýna dair anlatýlarý da bu durumun kadýnlarýn kendilerinden beklenen bazý

davranýþlara uygun hareket etmediði veya bazý görevleri yerine getirmediði, erkeðin eþi

üzerinde kontrolü kaybetme kaygýsýný yaþayýp, onu hizaya sokma gereksinimini hissettiði,

ya da yine çeþitli nedenlere baðlý olarak kadýn üzerinde otorite kuramadýðý koþullarda

ortaya çýktýðýný göstermektedir. Hele bir de kadýn çok konuþuyor, hesap soruyor ve

taleplerde bulunuyorsa onlara göre þiddeti büsbütün kýþkýrtmakta ve böylesi durumlarda

da erkekler 'mecburen' þiddete baþvurmak durumunda kalýnacaðýný söylemektedirler.

Þiddetin uzun bir süreç olarak yaþanmasýný etkileyen faktörler

Kadýnlarla yapýlan görüþmeler, þiddetin çoðu kez nedenleri, dozu, türleri zaman içinde

deðiþmekle birlikte uzun bir süre yaþandýðýný göstermektedir. Þiddet, kadýnlar köklü bir

çözüme gitmeye karar vermedikleri ve bir adým atamadýklarý sürece dozu artarak, kapsamý

geniþleyerek, aile bireylerinin koþullarýndaki bazý olumsuzluklardan da etkilenerek, aile

133


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

yaþamýnýn bir parçasý olarak devam etmektedir. Aile içi þiddetin uzun yýllar yaþanmasý,

þiddetin yarattýðý fiziksel ve ruhsal sorunlarýn (aile bireylerinin tümünde) ciddi boyutlar

kazanmasýna, þiddetin normalleþtirilmesine, sosyalizasyonun bir parçasý haline gelmesine

ve gitgide müdahale etmenin baþlangýçtan çok daha zor olduðu bir durumun ortaya

çýkmasýna yol açmaktadýr. Kadýnlarýn þiddet karþýsýnda kesin bir adým atmalarýný (bunu

hýzla atmalarýný) engelleyen birçok faktör vardýr ve bunlar kadýnlarýn kendileri tarafýndan

da dile getirilmiþtir.

Þiddeti geçici bir kriz durumu olarak düþünme:

Aile içi þiddetin uzun bir süre yaþanmasýnda kadýnlarýn þiddeti ilk kez yaþadýklarýnda kararlý

bir tepki gösterememeleri önem taþýmaktadýr. Özellikle eþlerinden hiç beklemedikleri,

nedenini anlayamadýklarý bir þiddet olayý ile karþýlaþan kadýnlarýn algýsý bunun geçici bir

kriz durumu olduðunu düþünmek, fazla tepki göstermemek, olayý büyütmemek ve affedici

olmaktýr. Birbirlerini az tanýyorlarsa ve/veya severek evlenmiþlerse ya da kadýn erkekten

çok genç ise veya erkeðin ailesi ile yaþanýyor ise, bütün bunlar da bazen kadýnýn olayýn

üzerine gitmekte geç kalmasýna yol açabilmekte, hatta bu süreç içinde suçu kendisinde

arayanlar bile olmaktadýr.

Aþaðýdaki ifadeler, kadýnlarýn bu tür davranýþlarý ile ilgili bazý ipuçlarý vermektedir:

"Dediler, boþan dediler, sonunuz ayrýlýk falan dediler, ben de o zaman çok seviyordum

ayrýlmak falan istemiyordum düzelir falan diye ümit ediyordum babam bana birkaç sefer

daha askere gitmedi tecil ettirmiþ sürekli gitmiyor babam dedi ki askere gitsin gelsin alsýn

seni buradan konuþ et ben hep aldým karþýma konuþtum [...] Þöyle yapalým böyle yapalým

hani askere gittin falan ama hiçbir þey deðiþmedi, düzelir diye ben son ana kadar bekledim

düzeleceðine her þey daha kötüye gidiyor deðiþmiyor, deðiþmesini beklemek hata keþke

diyorum beri hiç beklemeseymiþim o kadar ben de yýpranmazdým en azýmdan birikimlerim

bana kalmýþ olurdu elimde kendime yeni bir baþlangýç yapardým…"

(20 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"[Eþin aldatmasý ile yaþanan duygusal þiddet konusunda] Oldu tabi neden bana oldu diye

bu soruyu sordum. Þimdi herkes iþte beðeniyo, senin gibi bayana iþte yapýlýr mýydý ama

kendimde de arýyorum tabii ki. Acaba neden? Þöyle yapsam olur muydu, olmaz mýydý, bana

þöyle davranýr mýydý? Hep böyle kendimi de yargýlayan bi insaným zaten. Kendimde de hata

buluyorum. Hata bulduðum yerler de var. [...] Ama gene bu durumlar olur muydu olmaz

mýydý onu bilmiyorum ama hatalý davrandýðým yerler de vardý. Belki hani çok yaþým küçüktü,

ilgisiz olabilirdim."

( 41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk, kadýn)

134


Çaresizlik

Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kadýnlarýn birçoðunun evlerinden ayrýlmaya karar verdiklerinde dönecekleri bir ana-baba

ocaðý olmamasý, yakýn çevrelerinde onlara destek olacak kimsenin bulunmamasý,

güvenecekleri bir dost çevresinin eksikliði, onlarý çaresiz býrakmakta, þiddet yaþasalar da

o evde kalmaya mahkum etmektedir. Kadýnlarýn bir kýsmý kendi çevrelerindeki gelenekgörenekler

çerçevesinde bir kere evlendikten sonra artýk kendi ailelerine geri dönmenin

kabul görmeyeceðinden, namus konusunun gündeme getirileceðinden ya da çocuklarýnýn

istenmeyeceðinden söz etmektedirler. Bazý kadýnlar da zaten ailelerinin isteði dýþýnda

evlendikleri için ailelerinin onlara kucak açmayacaðýndan, kendi ailelerinin bile eþlerinin

tarafýný tutacaðýndan söz etmekte ya da ailelerinde de þiddet olduðu için o ortama dönmek

istemediklerinden kendilerini yalnýz ve çaresiz hissetmektedirler (bkz Kutu 15). Çoðu kez

de eðitimsiz olduklarý ya da þimdiye dek evleri dýþýnda hiç çalýþmadýklarý için kendi

ayaklarýnýn üzerinde durup yaþamlarýný sürdürebilecekleri konusunda endiþelidirler. Bütün

bunlarýn sonucunda da, yaþadýklarý þiddeti aileleriyle paylaþma noktasýna ancak þiddetin

boyutlarýnýn oldukça derinleþtiði, dayanma sýnýrlarýnýn aþýldýðý bir noktada gelebilmektedirler.

Öte yandan, bazý kadýnlar da boþanma konusunda kesin bir karara varmadýkça herhangi

bir resmi kurum ya da STK'ya destek için baþvurmayý istemediklerini belirtmiþlerdir.

Aþaðýdaki anlatýlarda kadýnlarýn yaþadýklarý 'çaresizlik' halleri dile getirilmiþtir:

"Bana kapýyý gösterirdi. En büyük gerekçesi, yani cesaret aldýðý þey benim kimsesiz olmamdý.

Annemin babamýn olmamasýydý. Yani bi erkek kardeþimin olmamasýydý [...] Keþkelerim

vardý dedim ya baþta da benim tutunacak bir dalým olsaydý, caným ben o dayaðý yemezdim.[..]

Ben yoksa ayakta duramazdým. Yani manevi destek güzel de maddi destek lazým. Maddi

destek. Maddiyatsýzlýktan çekiyor kadýnlarýmýz. Gerçekten. Yani bir anne baba sahip çýkarsa

kadýn ayakta durabilir. Ben sahipsizlikten yani o kadar katlandým."

(46 yaþýnda, evli, 2 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Bir de þey de aile zaten benim ailem muhafazakar yani aslýnda çok fazla muhafazakar deðil

de, cahiller diyebilirim yani onlar kendilerini benim kadar geliþtirmediler nasýl diyeyim yani

kabul edemezler, yani kolay kolay benim eþimden ayrýlacaðýmý, ayrýlmýþ olmamý […] Onlarýn

bana sanmýyorum yani yol gösterebileceklerini. Tamam, bacým kardeþim yani böyle mutsuz

hayat gitmez biz arkandayýz demezler yani. Olmuyorsa, yürütemiyorsan bitir ayrýl demezler.

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Þiddete uðrayan kadýnlarýn yaþadýðý yalnýzlýk ve ailelerinden yeterince ya da zamanýnda

destek görmemeleri, anne/kayýnvalideler ile yapýlan görüþmelere de yansýmýþtýr. Annelerin

birçoðu, kendi deneyimlerini ve çevreden gelecek baskýyý dikkate alarak kadýn olarak

içselleþtirdikleri rol modelinden hareketle davranmaktadýrlar. Özellikle de kýzlarýnýn/gelinlerinin

çocuðu olduðu durumda o evliliðin sürmesi yönünde telkinde bulunuyor, iþsiz damatlara

iþ buluyor, maddi destek saðlýyor, aradaki anlaþmazlýklarýn böylece giderilebileceðini

düþünüyorlar. Genellikle kýzlarýna, verdiði kararlarda arkasýnda duracaklarý yönünde bir

135


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

cesaret veremiyorlar. Ciddi bir müdahale ancak þiddete uðrayan kadýn hastalanýnca veya

evini terk etmek durumuna gelince gerçekleþiyor. Bazý durumlarda da þiddete uðrayan

kadýnlar, ailelerindeki baba þiddeti nedeni ile eþleri ile ailelerinin onayý olmadan evlendikleri

için bir anlaþmazlýk durumunda da tekrar ailelerine dönmeye çekiniyorlar.

Evli bir kadýnýn evini terk edip ailesine dönmesinin aileler tarafýndan genellikle olumsuz

karþýlanmasý ve buna baðlý olarak da kadýnlarýn þiddete çok uzun bir süre dayanmalarý

bir adli týp uzmaný tarafýndan da þöyle dile getirilmiþtir:

"…bilmem, kadýn ne kadar dayak yese de o aile ortamýndan kolay kolay çýkmak istemiyor,

çünkü geriye döndüðünde kendi anasý babasý bile kabul etmiyor bu ülkede. Hani, eti senin

kemiði benim þeklinde evlendirme, hani evden bir kere gelin olarak çýktýn, dönmesi bile

zor, en yakýný, yardým isteyeceði adama bile dönemiyor… Ürküyor kadýn, geri dönebileceði

ailesi yok veya geri dönebileceði ailesi zaten güçsüz, bu kadýn oraya bir daha dönerse, oraya

yük olarak görülüyor…"

(Adli týp doktoru)

Kutu 15:

"Ailem eþine dön diye baský kuruyo. Çünkü mesela ben eþime dönersem, iþte herkesin

dedikodusu azalacakmýþ, bana iþte millet dul, kötü gözüyle bakmayacakmýþ… Benim

oraya gitmemi ben kurtuluþ olarak görmüyom yani nasýl kurtulayým. Gidecem ben

cehenneme, tekrar görümcemi görecem, kaynanamý görecem, kayýnlarýmý görecem,

onlarlan ayný þeyleri tekrar yaþayacam her zaman gözümün önünde bana böyle

aþaðýlayýcý gözle bakacaklar, ben bunlarý yapmak istemedim. Ben istemedikçe onlar

baský yaptý. En son iþte bi kaç bi kere daha yapmýþtýk böyle büyük kavga. [...] yani

herkes, hani bir savaþ varsa bi tarafa cepheye tutmak zorundasýn ya onlar bi tarafý

tutmak zorundalardý. O da genelde gidip mesela eþim tarafý eþimi tutuyodu [...]

Benim tarafým da kocamý tutuyodu. Eee sen git haksýzsýn iþte. Yani kadýnsýn ne

yapabilecen, ya ayrýlsan ne yapabilecen diye düþünüyolar. [...] resmen rezilsin yani

ortadasýn rezilsin. Hiç biþey yapamýyon, yapacak hiç biþeyin yok, gidecek bir yerin

yok, çaren yok. Çare yok, biri elinden tutmazsa çare yok. Mesela ben bu derneðe

geldim ki bana yardým etsinler diye. Bu dernek olmazsa benim çarem yok. Napacam?

Mesela iki üç gün sonra ben sokaktayým, nerde kalacam nerde yatacam?"

(35 yaþýnda, resmi nikahsýz eþinden ayrýlmýþ, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Utanma

Birçok kadýnýn özellikle de fiziksel þiddet yaþayanlarýn bundan utanmalarý, içlerine

kapanmalarýna, en yakýnlarýyla bile bu olayý paylaþmamalarýna, baþkalarýndan saklamalarýna

yol açmakta, bunun sonucunda da herhangi bir þekilde destek almalarýnýn yolu

týkanmaktadýr. Bu da sonuçta þiddet yaþayan kadýnýn yalnýzlýðýný arttýrmaktadýr.

136


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Görüþtüðümüz kadýnlardan birkaçý bu konu üzerinde durmuþ; kadýnlardan bazýlarý da

belli bir noktadan sonra bunu aþtýklarýný dile getirmiþlerdir:

"Ya tabi ki insan dayak yediðini baþka birilerine söyliyemiyo... Yani ben hep... sakla...

Saklamayý tercih ettim. [...] iþte biz kavga ettik, bugün dayak yedim þöyle oldu böyle dövdü

söyleyemiyosunuz yani utanç veriyodu bana."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Günlerce evden çýkmadýðým oldu, günlerce perdeleri hiç açmadým; perdeleri açmadým,

utanýyordum artýk komþulardan o seslerden gürültülerden [...] kendimi eve hapsediyordum…"

(44 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Ýlk zamanlar hava sýcak olduðu halde boðazlý giyiyordum çekiyordum buralarýma görünmesin

diye. Evden dýþarý çýkmýyordum, aðlýyordum falan ama bir süre sonra aþtým çünkü benim

utanmam gereken bir þey yok onu öðrendim. Onun utanmasý gerekiyormuþ."

(20 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Çocuklarýn durumu

Kadýnlarýn þiddet yaþadýklarý evden kaçýp gitmelerini engelleyen en önemli unsur çocuklarý

olmaktadýr. Çocuklarýný, ailenin sorumluluðunu taþýyamayan, düzenli iþi olmayan, kötü

alýþkanlýklarý olan, çocuklarýyla ilgilenmeyen, bazen onlara karþý da saldýrgan davranan

babalara býrakýp gitmek istememektedirler. Öte yandan, çocuklarýyla birlikte evi terk

etmeye kalkýþtýklarýnda da onlarýn geçimini nasýl saðlayacaklarý konusunda endiþe

duymaktadýrlar. Ayrýca, evin geçimini tümüyle kendisi saðlayan kadýnlar bile boþanmaya

kalktýklarýnda ya da eþlerini terk ettiklerinde onun daha fazla þiddet uygulayacaðýndan

ve çocuklara da zarar verebileceðinden korkmaktadýrlar. Bunlarýn yaný sýra kadýnlarýn

bazýlarý da çocuklarýnýn babasýz yetiþmesini istememekte, onlarýn büyümesini ve ayrýlýk

kararýný çocuklarýyla birlikte vermeyi tercih etmektedirler.

"Gene bir gün dayanamadým, bir gece çýktým çantamý aldým ve þey arkadaþýma gittim,

mahallede oturan bir arkadaþýma gittim, sabahleyin kalktým, aa bir baktým adam sabah

kapýda çocuklarla.[...] Çocuklarý görünce dayanamadým tabii, geri döndüm.[...] sonra oðlumla

konuþtum, ayrýlmayý düþündüðümü, bu evden gitmeyi düþündüðümü, çünkü kendilerine

zarar verdiðimi düþündüðümü söyledim, oðlum da dedi ki, 'yapma anne, babam bak sana

karýþmýyor, burada otur, yani yanýmýzda ol, biz bir hal olunca ayrýlýrsýn' dedi, yani düzenimizi

bozmayýn, dedi.[...] böyle þey kazanana kadar üniversiteye kadar böyle idare edelim dedi"

(47 yaþýnda, boþanmýþ, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"...Benim de tutunacak bi dalým olmadýðý için çocuklarýmýn büyümesini bekledim. Tabii ki

bu arada yani gözümün morluðu hiç geçmiyodu.[...] E ben de iki çocuðumu nereye býrakayým

gideyim öyle bi insana [...] Çocuklarým küçüktü. Yani onlarýn okumasý açýsýndan ben

sabrettim. Ben çocuklarýmýn büyümesini bekledim, çocuklarým lise sona geldiklerinde, en

137


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

sonunda büyük oðlum dedi ki 'anne daha ne kadar dayanacaksýn daha ne kadar

sabredeceksin.'[…] Yani çocuklarým için mücadele verdim."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Öte yandan, þiddet gördüðü evi hamile olmasýna karþýn terk edip, bir kadýn STK'sýndan

destek isteyen, sýðýnma evinde bir süre kalmýþ kadýnýn tavrý ise, þiddet yaþayan kadýnýn

çocuklarýný da alýp, evden kaçmasý yönündedir. Bu konudaki kararlýlýðýný þöyle ifade

etmiþ:

"Çocuðunu alýn kaçýn. Ciddi söylüyorum. Yani hani anlayamýyorum. Hakikaten. Çocuklarýný

alsýnlar, kesinlikle çocuklarýndan vazgeçmesinler, hiçbir þekilde ne olursa olsun. Hakikaten

çocuk bambaþka bir þey. Kesinlikle ve kesinlikle çocuklarýný o ortamda yetiþtirmesinler.

Böyle bir düþünceye bile sahip olmasýnlar ve on tane de olsa alýp kaçsýnlar. Muhtemelen

bir þeyler yapacaktýr. Alternatifler üretecektir. Muhtemelen, mecbur, çocuk olunca daha

da çok araþtýrma isteði duyuyorsun. Onun için o çocuklarý da alýp oradan kaçsýnlar. O adamý

terk etsinler."

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Toplumun aile-içi þiddete bakýþý

Þiddetin toplumda aile içi bir sorun olarak görülmesi ve aileyi koruma adýna dýþarýdan

baþkalarýnýn müdahale etmek istememesi, þiddete karþý kesin bir tavýr alýnmamasý, hatta

þiddete uðrayanýn da bir hatasýnýn olabileceðinin düþünülmesi, þiddetle mücadele edilmesini

olumsuz yönde etkileyen faktörler olarak ortaya çýkmaktadýr. Kadýnlardan biri toplumun

kadýna ve erkeðe bu konuda farklý bakýþýný þöyle dile getirmektedir:

"Bi kadýnýn erkeðini dövdüðü zaman yani bi tokat atar ne kadar saygýsýzlýk, çok ayýp olarak

nitelendiriliyo [...] Ama erkek yaptýðý için, yaptýðý zaman hiç öyle bir þey olmuyo. Yani erkek

de bundan tabi ki yüz buluyo. Onu bi özgürlük, erkeðe has bir þey olarak görüyorlar. Ayný

özgürlüklere ben sahip olsam belki ben de yapardým diye düþünüyorum. E aldatmalar da

böyle deðil midir? Kadýn her zaman saklar, çok ayýplanýr. Erkekler için hiç öyle bir þeydir.

Aralarýnda övünme kaynaðýdýr.

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Erkeklerle yapýlan odak grup toplantýlarýnýn birinde de bir katýlýmcý tarafýndan benzer bir

görüþ dile getirilmiþ, ancak ayný kiþi bu konuda kadýna düþen görevi de vurgulamýþtýr:

"...Ben dayak yiyorum evde diyen kadýn utanýyo da, ben karýmý dövüyorum diyen adam

sokakta utanmýyo, kahvede… Yani toplum adamý kýnasa, eðitim öyle verilse topluma ve bu

adam kýnansa bu adam yapamaz… Burada kadýna çok rol düþüyo aslýnda."

(60-65 yaþ, en az 15 yýllýk evli, lise üstü eðitim, erkek, odak grup katýlýmcýsý)

Kadýnlarýn þiddeti ilk kez yaþadýklarý zaman kararlý bir tepki gösterememeleri genelde

138


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

þiddetin dozunun artarak devam etmesine neden olmaktadýr. Kadýnlarý þiddete karþý ciddi

bir adým atmaktan alýkoyan ve önlerinde engel oluþturan birçok faktör arasýnda yaþanan

þiddetin geçici bir kriz olarak deðerlendirilmesi, utanma ve baþkalarýyla paylaþamama,

ona kucak açan yakýnlarý ve gidecek bir ana-baba ocaðýnýn olmamasýnýn getirdiði çaresizlik,

çocuklarýn durumu ve genel olarak toplumun aile-içi þiddete bakýþý sayýlabilir. Þiddetin

uzun bir süreç olarak yaþanmasý ise baþta kadýnlar ve çocuklar olmak üzere aile bireylerinin

hepsinin þiddetten gördüðü zararýn artmasý anlamýna gelmektedir. Ayrýca, þiddetin uzun

bir süre yaþanmasý ona müdahale edilmesini baþlangýçtan daha zor bir boyuta taþýrken,

bir taraftan da normalleþtirilmesi ve gündelik yaþamýn doðal bir parçasý olarak algýlanmasý

tehlikesini doðurmaktadýr.

Þiddetin kadýnlar, erkekler ve çocuklar üzerindeki etkileri

Þiddete maruz kalan kadýnýn vücudu ve ruhu tahribat yaþarken þiddet maðduru erkeklerin

bir kýsmý da yaþam sevincinin yok olmasýndan, üzerlerine bir aðýrlýk çökmesinden söz

etmektedirler. Þiddet yaþayan çiftler, bunu çocuklarýna hissettirmediklerini, onlarý

koruduklarýný söyleseler de þiddetin yaþandýðý ailelerde, çocuklar dahil her birey yaþanan

þiddetten þu veya bu derecede payýný almaktadýr. Özellikle de çocuklarýn þiddetin en ciddi

maðdurlarý olduklarýný, kadýnlarýn ve erkeklerin ifadelerinin yaný sýra, meslek sahipleri ile

yapýlan görüþmelerden de çýkarmak mümkündür. Hatta þiddete uðramýþ kadýnlarýn

çocuklarýný da gözlemiþ olan bazý meslek sahipleri, çocuklarýn þiddetin birinci derecede

maðdurlarý olduðunu vurgulamýþlardýr:

"Çocuklar aile içi þiddette birinci derecede maðdur. Ýkinci derecede kadýnlar… Her ne kadar

kadýn ve çocuða uygulanan þiddet arasýnda benzerlikler olsa da çocuklar daha büyük zarar

görüyorlar."

(Sosyal hizmet uzmaný)

Kadýnlar üzerindeki etkileri:

Yaþadýklarý þiddet ve þiddetin yarattýðý korku ve endiþe duygularý kadýnlarýn birçoðunun

saðlýðýný, özellikle de ruh saðlýðýný etkilemektedir. Birçoðu uykusuzluk çekmekte, depresyona

karþý ilaçlar kullanmakta, bunlarýn yan etkilerinden þikayet etmekte, birçoðu korku ve

endiþe duygularýndan söz etmektedirler. Þiddet altýndaki kadýnlar çoðu kez kendilerini

aciz, güçsüz, daha önce yaptýklarý birçok þeyi yapamaz bir durumda hissetmektedirler.

Kadýnlarýn birçoðunda fiziksel ve ruhsal rahatsýzlýklardan birlikte söz edilmiþtir:

"...Eþim geleceði zaman ben affedersin tuvalete giriyodum. Yani sarhoþ mu gelecek, beni

dövecek mi... Þu anda mesela kapý sert çarptýðý zaman bile ben çok korkuyorum. Yani çünkü

eve girerken kapý çarpýþýndan anlardým ben onun evin içine nasýl girdiðini... Ben bunlar ben

de, hep psikolojik þeyler býraktý."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

139


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"Þimdi de dayak atýyor ama þimdi biraz dayaðý býraktý yani, býraktý ama yine de üstümde

baskýsý var, bir yere gidemem oturmaya ne bileyim aþýrý þekilde ben de bunaldým ruh

saðlýðým bozuldu deli gibi oldum, deli gibiyim biri laf diyince burdan çýkýyor, beynime

yerleþmiyor laf. Hesabýmý unutuyorum, ne bileyim isterim ki namaz kýlmak secdeye yapýþayým

onu bile yapamýyorum. Öyle duruma düþtüm yani ben, ruh saðlýðým çok bozuldu haplarým

var benim. [...] Beyin damarlarýmda daralma varmýþ, haplarým var iþte…"

(34 yaþýnda, evli dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"Çok doldum çok doluyum… Kendime, geçip giden zamana üzülüyorum... Yani bu adamla

geçirdiðim zamana üzülüyorum ben, giden zamanýn geri gelmeyeceðinin bilincinde imiþ.

Mesela ben evet psikolojik tedavi aldým, alýyorum da, ya benim kullandýðým ilaçlar çok aðýr

geldi bana, uyanamýyodum ki okula gideyim zaten, istesem bile okula gidemezdim, çünkü

yav bi yatýyodum, ilacý içiyorum, saat 8'de içiyodum ilacý, 9 olmadan ben yatýyodum,

kalktýðýmda ertesi gün saat 2-3 olduðu günleri biliyodum, insan o kadar saat uyur mu? [...]

Yaþantýmý etkiledi, korkularýmý arttýrdý, ailemi bile etkiledi, yani her gün kontrol edilen

insan oldum artýk, yani her gün aranan insan oldum iyi misin diye, þimdi insanlar benim

hayatýmdan endiþe duyuyolar, gerçekten duyuyolar, benim hayatýmdan endiþe duyuyolar."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Kadýnlarýn bir kýsmý bir tükenmiþlik halinden, yalnýzlýktan, mutsuzluk ve çaresizlik

duygularýndan, topluma katýlamamaktan, utanç duymaktan ve intihar isteði duyduklarýndan

söz etmiþlerdir. Þiddet yaþayan kadýnlarýn kendilerini nasýl deðersiz hissettiklerini bir sosyal

hizmet uzmaný da þu sözlerle anlatmýþtýr:

"Kendini deðersiz hissediyor. Bir suçluluk duygusu hissediyor bazen, eðitim düzeyi de

düþükse kadýnýn. Yani o kendisinin uðradýðý þiddetten dolayý kendini suçlu da hissedebiliyor.

Utanma duygusu oluyor, kimseye anlatmamasý o yüzden. Deðersizlik, kendini deðerli

görmüyor. Ve toplum içinde bir güven kaybý, bir itibar kaybý gibi görüyor bu durumu, onun

için de saklama yönüne gidiyor"

Kutu 16

"Öyle yani mesela... Sanki ben artýk ben deðil gibiyim, baþka biri var gibi, eskisi gibi

düþünemiyom... Çok güler yüzlü bi insandým çok insanlara yani sevecen ve böyle

çok sýcakkanlý bi insandým, ruh gibi bi insan oldum. O güler yüz gitti mesela… Asýk

yüzlü, sürekli düþünen, sürekli napayým, ne edeyim diye düþünen, hani kendine çare

arayan ama çare bulamayan, çýkmazda, düþünsenize mesela ben ailemin yanýna

vardým, altý ay orada kaldým, bi balkonlarý vardý balkonun kenarý böyle bahçe, ben

altý ay boyunca o balkonda oturup karþýdaki aðacýn yapraklarýný seyrettim [...] çok

böle çok çökmüþ sanki böle bütün dünyanýn yükü, sýrtýma binmiþ yani ben o yükün

altýndan nasýl kalkayým diye düþünüyom, çare bulamýyom. Çare olmaz yani bitti.."

(35 yaþýnda, resmi nikahsýz eþinden ayrýlmýþ, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

140


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Bazý kadýnlar, fiziksel bazý rahatsýzlýklarýn yaný sýra, toplum içine çýkamama, insanlarla

konuþamama gibi sorunlardan ve bu arada kimisi de kadýnlarla ilgili kitaplarý okuyarak

kendi kendilerinin doktoru olma çabalarýndan söz etmiþlerdir:

"…Çok etkiledi caným; ben toplum içinde konuþamýyodum. Mesela diyelim ki, benim çocuk

diyo ki anne veli toplantýsý var gidemiyodum. O kadar pýstýrýlmýþtým ki, iki kelimeyi bir araya

getiremiyodum, yüzüm kýpkýrmýzý oluyodu; ondan sonra insanlardan çekiniyodum, insanlarýn

bana bir þey sormasýndan korkuyodum. Cevap veremiyodum. Ama nedir, kendimi toparladým,

komþumuz, alt komþumuz üniversite öðretim görevlisiydi, […] sesimizi duyduklarý için, bana

kitap getirdi. Kadýn psikolojisi üzerine bayaðý kitap okudum. Rahmetlik Duygu Asena' nýn

kitaplarýný çok okudum. Yani okuduðum kitaplarla yavaþ yavaþ psikolojim yani kendi… Yani

kendi kendimin doktoru oldum diyeyim."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Bir baþka kadýn ise, sürekli þiddete maruz kalmanýn, onu da þiddet eðilimli yaptýðý, 'normal'

hareket edemez hale geldiðini anlatmaktadýr:

"Bak biz hep eþyayý toplayýp geleceðimiz zaman, dizime kapandýðý zaman, dedim ki bak

ben normal deðilim artýk, çünkü ben de bittim artýk, o bana yaptýðý baðýrdýðý zaman, ben

de baðýrmaya baþladým, vurdukça baðýrmaya baþladým ben, daha baþka tepkiler, kýrdým,

evde ne var ne yok… Kýrmaya baþladým artýk, o baðýrdýkça duvardan panoyu aldým yere

vurdum, sehpaya vurdum, cam sehpa, sehpayý ters çevirdim, hýrsýmý alamýyorum artýk, ona

bir þey yapamýyorum, hýrsýmý o þekilde almaya baþladým artýk, dedim ki bir doktora gidelim

beraber sen normal deðilsin, ben gayet normalim dedi, anormal olan sensin, sen git

doktora…"

(44 yaþýnda, evli/eþinden ayrý yaþýyor, lise mezunu kadýn)

Erkekler üzerindeki etkileri

Kadýnlar kadar üzerinde durmasalar da, eþleriyle anlaþamayan, zaman zaman þiddet de

uyguladýðýný söyleyen erkekler de bu durumun kendilerini olumsuz etkilediðinden, baþ

aðrýsý ve uykusuzluk çektiklerinden, bazýlarý da üzerlerine bir aðýrlýk çöküp, yaþam sevincinin

yok olmasýndan ve hatta kendilerinden nefret ettiklerinden söz etmiþlerdir:

"…Ýnsan dünyaya küsüyor. Bazen oluyor insan dünyayý yani yaþama sevincini yitiriyor. Öyle

diyim yani yaþama sevincini yitiriyor yani insan [...] Evet, ya o genelde ikimizde de oluyor.

Yani eþimde de oluyor. Baþ aðrýsý ve uykusuzluk. Uyuyamýyorsun rahat uyuyamýyorsun yani

batýyor. Hayat batýyor, yaþamak batýyor, ama barýþtýðýnýz zaman ya da her þey rayýna girdiði

zaman daha iyi oluyor…"

( 35 yaþýnda, evli , üniversite mezunu erkek)

"Ben ona da söyledim. Yani 'beni kendimden nefret etmeye yönelik davranýþlarda bulunmaya

zorlama' diye. Çünkü ben kendimden nefret ediyorum, kendimi sevmiyorum böyle bir

141


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

durumda […]. Örneðin o istemediðim tartýþma ortamýna çekilip de ben de baðýrmak çaðýrmak

zorunda kalýnca kendimi sevmiyorum, kendimden nefret etmeye baþlýyorum."

(42 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

"….Psikolojik saðlýktan bahsedersek o iyi diil yani, [...] sürekli baþ aðrýsý vardý, bir de bir

süre çok uykusuzluk çektim yani, üç, dört bazen sabahlara kadar ayaktayým müzik dinliyorum,

televizyon dinliyodum, bir þekilde benim uykum yok, bu vakti nasýl geçirebilirim diye

düþünüyosun…"

(34 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Çocuklar üzerindeki etkileri

Þiddet yaþanan evlerde çocuklar çoðu kez þiddetin en yakýn tanýklarý, zaman zaman da

doðrudan yaþayaný olmaktadýr. Anne üzerinde þiddet uygulayan babaya bazen müdahale

etmek istedikleri için kendileri de þiddete maruz kalabilmekte ya da bazen anne hýncýný

çocuklarýndan alabilmektedir. Þiddet yaþanan evlerde çocuklar, sözel, duygusal ve fiziksel

þiddetle karþýlaþmaktadýrlar. Þiddet gören evlerde yaþayan çocuklarýn içine kapandýðý,

korkular taþýdýðý, iletiþim sorunlarý yaþadýðý, okul yaþamýnda baþarýsýz olduðu, arkadaþlarýnýn

ailesiyle ilgili sorular sormalarýndan çekindiði için okula bile gitmek istemediði belirtilmiþtir.

Kadýnlar bu durumu þöyle ifade etmiþlerdir:

"Düþün ki; sen hep yani þiddet gören annenin þiddet gördüðüne þahit oluyosun, ondan

sonra sen müdahale etmeye çalýþýrken baba sana da vuruyo bi tane, çocuklar içine kapandý.

Yani pýstýrdý. Sadece odaya kapanýp aðlýyolardý. Mesela ortaokulda falan araya girmeye

çalýþýyolardý büyüdükçe… En sonunda, en son dövdüðünde beni dýþarýya atmadan önce,

büyük oðlum babasýnýn boðazýna yapýþtý, annemi dövdürmem artýk diye. Bu sefer çocuða

da küfür, þiddet [...] Mesela çocuklar havuzun içine giriyor havuzdalar, balkondan baðýra

baðýra çocuklara küfrediyor havuzun içinde duymadýðý zaman çocuk… Mesela oðlumu

çaðýrýyor, duymadýðý zaman küfrederek baðýrýyor. O kadar arkadaþlarýnýn içinde rencide

oluyor. Böyle bir baba."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Eðitimleri [...] evlendirdiðim kýzýmýn ilkokul, oðlan liseden, lise birden terk, þu an okuyan

orta iki yaþýndaki kýzým var ama o kýzým da problemli. Þöyle, bir psikolog demiþ yani korkudan

ileri gelmiþ; […] küçükken çok doktorlara götürdüm, hiç bi yerinde bi sorun yok, fakat çocuk

içine kapanýk. Sorduðunuz soruya cevap veriyor, fakat sormasan bakýyo, çocuk korkudan.

Zannediyor ki o dönemde hani sanki kavga dövüþ sanki çocuðu öldürecek. Ýçine kapanýk."

(47 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"Etkileniyodum derken küçükken mesela çocuklarým ben çocuðuma þiddet uyguluyodum

ki hala onun gözyaþýný dökerim... Diyelim ki komþum bi þey yaptýðý zaman ona çatýyodum."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

142


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Görüþme yapýlmýþ erkeklerin bazýlarý da çocuklarýnýn çok içine kapalý ya da utangaç

olduðundan söz ederken, kimisi de çocuðunun 'fazla þiddete meyilli' olduðunu þu sözlerle

dile getirmiþtir:

"…Ama mümkün olduðu kadar, hani çocuðun yanýnda tartýþmamaya çalýþýyorsun ama bu

tartýþma ne zaman çýkacaðý belli olmuyor ki bir anda çýkýyor. Çocuðu odaya gönderiyorsun.

Çocuk küçük odada tek baþýna durur mu? Yeni geliyor yanýma sesleri duyuyor geliyor

noluyor diye, o arada biz bir yumuþuyoruz tabi. Þakalaþýyor oðlum, iþte konuþuyoruz yani

dövüþmüyoruz falan diyoruz. Ama etkileniyor çocuk. O da hýrçýnlaþýyor. [...] Hýrçýn þiddete

meyilli oluyor, […] yani oyuncaklarýný fýrlatýyor kýrýyor daðýtýyor döküyor ilgiyi üstüne

çekmeye çalýþýyor. Yani bizi o þeyden uzaklaþtýrmaya çalýþýyor. O kavga ortamýndan uzaklaþtýrýp

ilgiyi kendi üzerine çekmeye çalýþýyor."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

Özellikle babayý kendisine örnek alan erkek çocuklarda þiddet eðiliminin arttýðý bir meslek

sahibi ile yapýlan görüþmede de dile getirilmiþtir:

"…Çocuk babanýn yaptýðýnýn aynýsýný yapýyor ve 5 yaþýnda bir oðlan çocuðu bunu yapan.

Sýðýnma evimize aldýk neyse kadýný birazcýk rahatlattýk. Ýçerde tabi sýðýnma evi kalabalýk,

çoluk çocuk var, kadýnlar orda gürültü yapýyor, hemen o 5 yaþýndaki çocuk gitti mutfaktan

nasýl aldýysa býçaðý almýþ, 'hepinize susun diyorum' dedi. 'Ben de babam gibi deliyim, hepiniz

keserim' dedi. 'Sesinizi kesmek zorundasýnýz' ve o çocuða bayaðý uzun bir müddet tedavi

gördürdük. Çok acý ama tabi bunlar çocuklarýn gözünün önünde yaþandýðý için çocuklar

bunlarý birebir yaþýyor. Etkileniyorlar tabi"

(Sýðýnmaevi çalýþaný)

Þiddet yaþamak sadece maruz kalaný deðil o aile içinde baþta çocuklar olmak üzere herkesi

etkilemektedir. Þiddet yaþayan kadýnlar fiziksel olarak çeþitli biçimlerde zarar görürken,

ruhsal olarak onarýlmasý zor yaralar almaktadýrlar. Þiddet yaþamak kadýnýn onurunu

kýrmakta, kendine güvenini yok etmekte, çoðu kez yaptýðý iþleri bile yapamaz hale

gelmektedir. Utancýndan ya da destek alamayacaðýný düþündüðünden bu durumu

baþkalarýyla paylaþamadýðý koþullarda ise kendisini büsbütün yalnýz, toplumdan soyutlanmýþ

ve çýkmazda hissetmektedir. Bazen de birikmiþ öfkesini, baþta çocuklarý olmak üzere

baþkalarýna yöneltmektedir. Þiddet uygulamýþ erkeklerin bazýlarý (özellikle de eðitimi daha

yüksek olanlar) bu durumun ruh saðlýklarýný bozduðunu, yaþam sevinçlerini yok ettiðini

söylemiþlerdir. Kadýnlarýn, erkeklerin ve uzmanlarýn hemfikir olduklarý bir nokta da aileiçi

þiddetin en baþta çocuklara çok büyük zarar verdiðidir. Þiddet ortamýnda yaþayan

çocuklarýn içine kapanma, arkadaþlarýndan kaçma, okula gitmek istememe gibi sorunlar

yaþayabileceði gibi hýrçýn ve þiddet eðilimli de olabilecekleri dile getirilmiþtir.

143


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Kadýnlarýn þiddete tepkileri

Kadýnlarýn þiddete karþý nasýl bir tepki gösterdikleri,

• yaþlarý,

• eðitimleri,

• çalýþma durumlarý,

• nasýl bir kadýnlýk rolünü içselleþtirmiþ olduklarý,

• çocuklarýnýn sayýsý ve yaþlarý,

• eþleri ile duygusal baðlarýnýn devam edip etmemesi,

• toplumsal bir çevreye ve/veya onlara destek olan aile fertleri ve yakýn akraba/arkadaþa

sahip olup olmamalarý,

• haklarý ve þiddetle mücadele eden kurum-kuruluþlar hakkýndaki bilgi düzeyleri,

bu konuda çalýþan STK'lar ile iliþkileri

gibi faktörlerden etkilenmektedir. Ayrýca gösterdikleri tepkiler þiddetin yaþanma biçimi

ve süresine baðlý olarak zaman içinde farklýlaþabilmektedir. Çoðu kez, evli ve çocuklu

kadýnlar, hele de eðitim düzeyleri düþük olup, kendileri çalýþmýyorsa ve herhangi bir

ekonomik destekleri de yoksa birlikte yaþamý bir þekilde sürdürebilmek için þiddete karþý

çok kararlý bir tepki gösterememekte, çocuklarýný düþünerek, evden tümüyle ayrýlmaya

veya boþanmaya cesaret edememektedirler. Kadýnlara, ailelerinden de destek veren

birilerinin olmamasý þiddetin sürmesine yol açmakta, bu durumda da kadýnlar çoðu kez

kendilerine olan güveni büsbütün yitirdikleri için kesin bir adým atmakta zorlanmaktadýrlar.

Bazý durumlarda ise kadýnlar, birkaç gün için evlerini terk ederek, ya da eþlerinin onlardan

beklediði bazý hizmetleri yerine getirmeyerek bir tavýr sergilemekte ve eþlerini bir biçimde

cezalandýrmakta, ama bir süre sonra onlarý affetmektedirler.

Davranýþ ve tepki biçimleri

Susup, kabullenme, bir nevi 'kaderine teslim olma', çocuklarýný her þeyden önce düþünme,

eþinin iyi olan yanlarýný da görüp, bir biçimde birlikte yaþamý sürdürebilme, daha çok

yaþý 50'nin üzerinde, eðitimi az, aile ve kadýna iliþkin deðerleri daha geleneksel aile yapýlarý

içinde oluþmuþ kadýnlarýn tepki biçimidir. Bu kadýnlar için eþi terk etme veya ondan

boþanma, toplumsal çevrelerinde de uygun karþýlanmayacak davranýþ biçimleridir.

Annelerinden, 'gelinlikle gittiðin yerden kefenle çýkarsýn' öðretisini almýþlar, kadýnlarýn

görevinin ne olursa olsun aileyi ve çocuklarý korumak olduðunu öðrenmiþlerdir. Onlar

da kendilerini böyle hareket etmek durumunda hissetmektedirler. Bu kadýnlar þiddet

karþýsýndaki tepkilerini aþaðýdaki ifadelerle dile getirmektedirler:

"Uymamaya çabalarým, mesela bir þey diyosa karþýlýk vermem. Bir þey bahane eder mesela

bi þey söyler kalbini kýrar. Bir þey der sana, yersiz bi þey konuþur. Ben uymamaya çabalarým,

gayri alýþtýk [...] hani öyle sinirlendiði þeyi yapmamaya gayret ederim laf bulmasýn diye."

(50 yaþýnda, evli, 3 çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn )

144


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Çocuklar da, iþte sinirli olduðu için herkes alttan alýyor. Çocuklar da öyle alýþtýlar, huyuna

gitmeye çalýþýyorlar iþte. [...] Yani çýkýyoruz odadan, yani bulunduðu yerden çýkýyoruz. Çünkü

onun gücüne yetemem ki ben karþýlýk veremem."

(48 yaþýnda, bekar/ailesi ile yaþýyor, üniversite mezunu kadýn)

Ayrýca bu kadýnlarýn, karakola gidip eþini þikayet etmek, evini terk etmek, sýðýnma evine

baþvurmak gibi davranýþlara da pek olumlu yaklaþmadýklarý izlenmiþtir. Bunun nedeni,

hem eþlerinden korkmalarý, hem de aile sorunlarýný baþkalarýyla konuþmalarýnýn 'yakýþýk

almadýðýný' düþünmeleridir. Anne/kayýnvalide görüþmeleri bu tür yaklaþýmlar konusunda

birçok ipucu vermiþ, özellikle de onlarýn sýðýnma evlerini herkesin gidebileceði yerler

olarak görmediklerini, bu kuruluþlarý ancak kimsesiz ve yalnýz kadýnlar için gerekli ve

uygun yerler olarak nitelendirdiklerini yansýtmýþtýr. Bu konudaki görüþler þöyle dile

getirilmiþtir:

"Kadýn sýðýnmaevleri yani böyle bi kimsesiz kadýnlar için, sahip çýkmayanlar için çok iyi bi

yer.[…] Yalnýz kalanlar. Hani sokaklarda yaþamaktansa orasý çok iyi bi yer. Bence. Benim

fikrimce"

(55 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu anne/kayýnvalide)

"Görüyosunuz kadýnlar parklarda yatýyorlar. Sýðýnma evi açmýþlar ne kadar iyi. Tabi duyuyoz,

bazen sinirleniyom ben diyorum gideyim sýðýnma evine. Bazen sinirlendiðim zaman. Benim

sevenim çok. Ben gidemem oraya. Burada ev sahibimde yatarým. Benim çocuklarým var

ben kýyamam onlara..."

(55 yaþýnda, evli, dokuz çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ kadýn)

"...En çok bence ailelerin çocuklarýna kendilerinin sahip çýkmasý. Bence o, tabi ailesi varsa,

iyi de ailesi olmayanlarý düþün. Buna ben Kadýn Dayanýþma'ya gittiðimde, adliyeye gittiðimde

bi kýz gelmiþti oraya bebe var kucaðýnda, kocasý atmýþ dýþarýya, hiç kimsesi yoktu. Mor Çatýya

yollayacaklardý onu. Orda, o da üç hafta. En iyisi ne biliyo musun yavrum benim düþüncem,

kýz çocuklarýný okutacaksýn, kýz çocuklarýný eðiteceksin, ayaklarý üzerinde durmasýný

saðlayacaksýn."

(63 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Anne ve kayýnvalide konumunda olan kadýnlarýn dýþýnda daha genç ve kadýn haklarý

konusunda daha bilinçli kadýnlar arasýnda da resmi kurumlara baþvuru konusunda olumsuz

tavýr alan, bunu ancak artýk iliþkisini bitireceðine kesin olarak karar vermiþ olan kadýnlarýn

yapmasý gerektiðini söyleyen ve ayrýca sýðýnmaevlerine baþvurmayý da kendileri açýsýndan

pek uygun görmeyen bazý kadýnlar da vardýr. Bunlardan biri görüþlerini þöyle dile getirmiþtir:

"…Yani istemedim þey. Yani þöyle biþey olsaydý, yani o da bir yöntemdir de hani gidersiniz

polise jandarmaya her neyse. Sonuçta bu bir kamu suçudur ayný zamanda da. Hani o da

iþte þeye ruh hastasý bölümüne sevk eder filan bir süre orda ne bileyim tedavi görür gider

145


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

gelir filan. Bu arada eve gelmesi yasaktýr, kadýn da dinlenir falan ondan sonra tekrar barýþma.

Ama ben bunun çok iþlediðini sanmýyorum. Yani yeniden birleþme adýna iþlediðini

sanmýyorum. Ama boþanmak istiyorsanýz, gerçekten bir insaný hayatýnýzdan tamamen

çýkartmak için en güzel yöntem yani. Çünkü ispatlamýþ oluyorsunuz."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu kadýn)

Bir baþka kadýn ise sýðýnma evlerine karþý olumsuz tavrýný, onlarýn saðlayacaðý imkanlara

güvenmediði, bir belirsizlik yaþayacaðýný düþündüðünü açýklamasýnýn yaný sýra, 'sýðýnmak'

kelimesine de duyduðu tepkiyi þöyle ifade etmektedir (Bkz. Kutu 17).

Kutu 17

"…Onun çözüm olacaðýna inanmýyorum... Çünkü her baþý dara düþen öyle yerlere

gittiði için. Ben biraz bürokrasideki iþlerin nasýl yürüdüðünü neyin ne olduðunu az

bir þey biliyorum... Bu hükümetin, devletin diyeyim daha doðrusu, resmi kurumlara

veya ona benzer kurumlara kuruluþlarýna ne kadar ödenek yaptýðýný [...] oranýn

çözüm olacaðýný düþünmüyorum o yüzden hiç düþünmedim öyle yerlere gitmeyi [...]

Ben gitsem kadýn sýðýnma evine ben kaç gün barýnacam napýcam orda yani sonum

ne olacak? Bana bir iþ, bir meslek, bir sosyal güvence, bir maaþ mý baðlayacaklar?

Hayýr, bir belirsizlik yine olacak orda. Belki orda daha çok, tamam uzmanýydý

terapistiydi bilmem nesiydi, rehberiydi falan olacak ama ben orda daha çok bunalýma

gireceðimi düþünüyorum; benim sonum ne olacak, bu düþünceyle bir belirsizlik

olduðunu düþünüyorum orda… Yani sýðýnma evi ne demek ben neyim, sýðýntý mýyým?

[...] Ama böyle hiç tutacak dalý olmayan, güvencesi olmayan insan, denize düþen

yýlana sarýlýr mecbur kalýnýyorsa gidilir, tabii ki gidilir ama bana uygun deðil."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Sýðýnmaevi deneyimi yaþamýþ bir baþka kadýn ise sýðýnmaevinde yaþadýðý olumsuzluklarý

dile getirdikten sonra yine de erkek dayaðý yemektense sýðýnmaevinde yaþamanýn 'cennet'

sayýlabileceðini þöyle aktarmaktadýr (Bkz. Kutu 18).

Kadýnlarýn bazýlarý þiddete tepkilerini sözel þiddete baþvurarak gösterirken, bir kýsmý da

eþlerine küserek, yataklarýný ayýrarak, bir süre için evi terk ederek, onun istediði ve beklediði

hizmetleri yerine getirmeyerek, bazen de bunlarýn birkaçýný bir arada uygulayarak erkeði

cezalandýrmaya ve þiddetin önünü kesmeye çalýþmaktadýrlar.

Kadýnlar arasýnda, sözel þiddete baþvurmak zorunda kalan ya da kendini mutlaka bir

þekilde savunmanýn önemini vurgulayan iki kadýn görüþlerini þu þekilde dile getirmiþlerdir:

"... O zaman geriye bir tek þey kalýyo. O bana baðýracak ben ona baðýrcam o bana baðýrcak

ben ona baðýrcam. O zaman da ne kadar çirkinsin sen, iþte ne kadar kötü bi kadýnsýn sen,

ne kadar bilmem nesin. Bu sefer kiþilik aþaðýlamalarýna giriyor..."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu kadýn)

146


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kutu 18

"Evet, üç ay yararlandým. Üç ay kaldým. Devletin þeyi, SHÇEK'in sýðýnma evinde

kaldým. Ýþte orada hani çok kadýn var. Tabi hepsi aslýnda þiddete uðramamýþ. Ýþte

birilerinden kaçan, eþinden ayrýlan falan. Hamile olan insanlar var, saðlýklý saðlýksýz

insanlar var. Ruh dengesi bozuk, þizofren olan insanlar var. Böyle insanlarý tutup

hamile olan, çok hassas bir dönemde olan insanlarýn içerisine koymalarý bu saðlýklý

olan insanlarý da saðlýklarýnýn bozulmasýna yol açýyor [... ] Tabi ki. Hep bir arada

kalýyorduk. Ýki tane oda vardý. Altýþar yatak vardý. Salon vardý. Orada kalýnýyordu.

Kanepeler vardý yoðun olduðu zaman. Oralar açýlýyordu. Sabah öðlen akþam yemek

veriliyo. Þirketten geldiði için yemekler yenilebilecek yemekler deðil.[...] Ve ben

doðuma kadar hakikaten hiçbir þey yiyemedim. Su ve sütle beslenebildim. […] Orada

da manevi þiddete uðruyorsun tabi. Baðýrýrlardý yani düþünün çocuklu kadýnlara. Þey

derlerdi siz böylesiniz ki kocalarýnýz da sizi kapýya attý. Yani o personellerde böyle

bir düþünce var. Ve ne yaptýksa biz bu düþünceyi silemedik o personellerden… [...]

Haftada bir gün banyo günümüz vardý. On beþ dakika. Fazla yok. Fazla olduðu zaman

hemen fýrça yiyorsun.[...] Sýðýnma evi. O ortam da hoþ bir ortam deðil ama þimdi bir

adamdan dayak yemektense, hamile ya da çocuðun karnýnda, çocuðun gözünün

önünde dayak yemektense sýðýnma evi cennet gibi bir yer..."

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Her ne kadar kendimi savunsam da sözlü savunuyordum. […] Mesela bir kadýn dayak

yerken nasýl ben dayak yedim ama bunun karþýsýndayým diyorsa o noktada da zaten kendini

ve mezhebini savunuyorsun. Baþka yapabileceðin hiçbir þey yok ki. Adam kalkýyor mezhebine

küfrediyor. Sen gel bunu alttan al. Nasýl olacak? Mümkün deðil. Hakikaten öyle yani. Þimdi

açýk konuþalým. Dediðim gibi yalandan uzak yaþadýðým için. Açýðý bu, doðrusu bu. Alttan

almadým hiçbir zaman."

(26 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn )

Eþinden gördüðü þiddete baþlangýçta fazla tepki gösteremeyen bir kadýn, daha sonralarý

ona kendince bazý cezalar verdiðini þöyle aktarmýþtýr:

"Tabii ki küstüm, yataðýmý ayýrdým belli bi süre. Baþka yapabilecek bi þey yoktu" [….] Bi

þekilde bi ceza vermek istiyosunuz o anda. Ýþte istediklerini yapmýyosunuz, yataðýnýzý

ayýrýyosunuz, ütüsünü yapmýyosunuz mesela. Yani yemek vermiyosunuz, kalk kendin al

gibi. Yani böyle þeyler kendimizce. Yoksa baþka yapabilecek biþey yok yani. Bazan da alýp

valizinizi annenizin evine gidiyosunuz…"

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Bunlarýn yaný sýra bir baþka kadýn da, evdeki þiddeti engelleyebileceðini düþünerek, eþini

korkutmak ve caydýrmak umuduyla bazý stratejiler uygulamýþ, bunlarýn hiç birisi þiddetin

147


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

önünü kesmeyince, polis çaðýrmak durumunda kalmýþ ve daha sonra kýzýyla birlikte evini

terk etmiþtir. Aþaðýda, evin çeþitli odalarýna kamera yerleþtirdiðini söyleyerek eþini nasýl

kandýrýp, engellemeye çalýþtýðýný aktarmaktadýr:

"… Bir gün dedim ki kýzýmýn bilgisayarý vardý, dedim A… [eþinin akrabasý], dedim þey taktýrmýþ,

kamera taktýrdý dedim, bilgisayar açýkken dedim o kameradan ne yaptýðýný görecek, kendi

evinden izleyecek dedim. Mutfakta küfür ediyordu baðýrýyordu, salondan giriyordu hatun

napýyorsun iyi misin bir þeye ihtiyacýn var mý aslýnda kamera falan yok ha […]... Þimdi

mutfakta bana vurmaya kalktýðý zaman küfür etmeye, hemen ben salona kaçýyordum,

diyordum hadi küfür etsene þimdi de, ya ben sana ne zaman küfür ettim, diyordu. Sonra

A…….'ya dedim ki böyle böyle yaptým ben dayýna çaktýrma sakýn. Bak dayý dedi salona

taktýrdým ama þimdi mutfaða da taktýracam, dedi. O yan odaya taktýracam haberin olsun

dedi. Bu sefer yatak odasý kaldý, bir müddet öyle idare ettik..."

(44 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn )

Bazý kadýnlar ise þiddete çocuklarý için katlandýklarýný söylerken, baþ etme yöntemi olarak

da eþleri ile mümkün olduðunca az iliþki kurmayý, evde oturmamayý, kendilerini geliþtirecek

bazý faaliyetlere katýlmayý, gezmeyi, arkadaþlýklar kurmayý psikolojik sorunlarýný

büyütmemenin bir aracý olarak görüyorlar. Görüþülen kadýnlardan biri bu durumu þöyle

aktarmaktadýr:

"Yani iþte evde çok zaman geçirdiðim zaman sorunlarýn içimde kafamda daha çok büyüyeceðini

ve bunun evimdeki insanlara yani çocuklarýma ve eþim diyim inanýn yani eþim bile demek

istemiyorum bu insana, dilim varmýyo yani içim kaldýrmýyo daha doðrusu. O insana öfke,

þiddet, kin þeklinde filan dönebileceðini düþündüðüm için evde çok fazla zaman geçirmek

istemiyorum..."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Destek almak için STK'lara baþvuran kadýnlar görüþme yaptýklarýmýz arasýnda oldukça

azdýr. Bunlarýn, yaþam biçimleri itibarýyla kendi aralarýnda da birbirlerine pek benzememesine

raðmen genelde daha genç, eðitimli, kendi ayaklarý üzerinde durmayý isteyen kadýnlar

olduðu izlenmiþtir. Bunlarýn dýþýnda bir de artýk son noktaya gelmiþ olduðuna karar verip,

destek arayýþýna giren birkaç kadýnýn bir þekilde ilgili STK'ya ulaþtýðýndan söz edilebilir.

Kadýnlarýn, STK'lardan aldýklarý destek ile psikolojik açýdan güçlendikleri, iþ bulabildikleri,

resmi kanallara baþvurma cesaretini bulduklarý, sýðýnma evine yerleþebildikleri, hukuksal

süreçleri gerekli olduðu tarzda gerçekleþtirmeye yöneldikleri ve bu konuda yardým aldýklarý

görülmüþtür. Bazý kadýnlarýn destek aldýklarý STK'ya, daha sonra baþkalarýný da

yönlendirdikleri ya da kendilerinin orada aktif üye olarak çalýþtýklarý da gözlenmiþtir.

STK'lara baþvuran kadýnlar bazen kadýn kuruluþunun adýný televizyonlardaki kadýn

programlarýndan, bazen de tanýdýðý bazý kiþilerden elde ettiðini söylemektedirler. Kadýnlar

kuruluþun yardýmý ile barýnma ve iþ imkaný elde ettiklerini ya da psikolojik ve hukuksal

destek aldýklarýný þöyle dile getirmiþlerdir:

148


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Burayý iþte 118'den sordum. Kadýn dayanýþma vakýflarýnýn, birkaç tanesinin numarasýný

alabilir miyim diye. [...] Valla iþe girince biraz daha kafamý da daðýttým, daha iyi oldum. Evi

pek düþünmüyorum zaten, tabi düþünüyorum aklýma geliyor da yani evin içinde oturup

düþündüðüm gibi olmuyor tabi. Kafamý daðýtýyorum. Annem de daha rahatladý, yani çünkü

durumuma o da üzülüyordu."

(48 yaþýnda, bekar/ailesi ile yaþýyor, üniversite mezunu kadýn)

"Ýþte ben kayýnvalidemden þiddet gördükten sonra evden ayrýldým ve kadýn dayanýþma

vakfýna baþvurmuþtum. Evden ayrýlmadan iki ay önce baþvurmuþtum. Orada psikolojik

tedavi görüyordum. Telefonla. Ýþte ondan sonra kadýn dayanýþma vakfýna baþvurdum. Dört

gün iþte onlarýn o dönemde sýðýnma evleri vardý. Dört gün orada barýndým. Daha sonra

ailemin yanýna döndüm…"

(26 yaþýnda, boþanma davasý süren, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Sonra iþte avukatla tanýþtýk, A... ablayla, buraya geldik... ve mahkeme süreci baþladý

þikayetçi olduk, önce savcýya gittik [...] daha mahkeme olmadan savcýya gittik, adliyede

savcýya ifade verdim, orda þunu öðrendik, savcýdan, biz tutuklanmasý için tekrar dilekçe

vermek istedik ama veremeyeceðimizi öðrendik, savcýnýn kararý üzerine hani itiraz merci

yokmuþ, bizim yasamýzda yokmuþ yani böyle bir þey ve biz sadece tutuklamayý hakimden

isteyebiliyormuþuz bunu öðrendik ve 12 Þubattý ilk duruþma [...] ...'e (bir STK adý) üye

oldum, þimdi oradan tanýþtýðým birkaç kiþiyle yaþadýðýmýz benzer þeylerdi ve yaptýðý çalýþmalar

zaten kadýna yönelik þiddet her yönüyle, bunun içinde yer almayý çok çok istedim, ona üye

oldum."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Bazý kadýnlar ise en son noktada, artýk bir çýkýþ yolu olmadýðýný düþündükleri zaman

STK'lara gitmekte, ya da baþkalarýndan da aldýklarý destekle resmi kurumlara

baþvurabilmektedirler:

"Ý…. haným bana rapor aldýrdý, ondan duruþmaya çýktýk ben duruþmada þikayetçi olmadým

ama rapor olunca aðzým gözüm þiþ dudaklarým patlak hakim denetimi serbestlik verdi ne

tutuklandý ne serbest kaldý gidip imza veriyor þimdi 5 sene boyunca..[….] Þimdi þöyle ben

þikayetçi olmadýðým halde hakim dosyayý kapatmadý..."

(20 yaþýnda, evli, 1 çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Kurumlara ancak son aþamaya gelindiðinde baþvurulmasý konusunda farklý meslek

gruplarýndan kiþiler de gözlemlerini þöyle dile getirmiþlerdir:

"Artýk fiziksel bulgular örtülemez hale geliyorsa, yoksa onun dýþýnda hani, beni bu dövüyor

ediyor deyip karakola baþvuran vakalarýn büyük bir kýsmý bence halledilmeye çalýþýyor…

Ama zor bir iþ yani. Türkiye'de kadýnýn gidip þikayetçi olabilmesi zor bir iþ."

(Adli týp doktoru)

149


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"Ama iþim gereði, kadýn konuk evine aldýðýmýz vakalarda, artýk geriye dönüþü olmayan

vakalar geliyor. Yani hiç bir zaman bir tokat attý kocam bana deyip de, evinden ayrýlýp gelen

kadýn yok. Neredeyse artýk hayati, ciddi hayati tehlikeye maruz kalmýþ, can güvenliðim

tehlikede, aksi taktirde beni kocam öldürecek deyip evinden ayrýlan, kaçarcasýna çýkan..."

(Sosyal hizmet uzmaný)

Yaþanan þiddeti baþkalarýyla konuþmak/paylaþmak

Çoðu kadýn, yaþadýðý þiddeti bir süre sonra ailesi veya ailesinde kendisine yakýn gördüðü

bir kiþi ile paylaþmakta ancak genellikle çok destek bulamamakta, hatta bazen olumsuz

karþýlanmaktadýr. Ailelerin yaklaþýmý daha çok, kadýnlarýn 'idare etmesi', 'yuvasýný bozmamasý'

yönünde olmakta, ancak þiddet çok üst boyutlara ulaþtýðýnda, kadýn hastalandýðýnda,

yaralandýðýnda, öldürülme tehditi olduðunda daha ciddi bir müdahale gündeme gelmektedir.

Eðer kadýnlar ailelerinin onayýný almadan evlenmiþlerse, genellikle bu tür olaylarý ailelerine

açmakta daha fazla zorluk yaþamaktadýrlar. Özellikle anne/kayýnvalide görüþmelerinde

bu durum yansýmýþtýr. Çoðu kez kendisi de ailesinde þiddet maðduru olan anne/kayýnvalideler

þiddete uðrayan kýzlarý ve gelinlerine evlerine, çocuklarýna sahip çýkmayý telkin etmekte,

daha çok dýþardan, iþsiz eþe destek vererek, aileye maddi yardýmda bulunmakta ve kadýn

artýk dayanamaz hale geldiðinde müdahale etmektedirler. Böylesi durumlarda, babalar

çeþitli nedenlerle (zaten onlar da þiddet uyguladýklarý için veya karýþmak ya da karýþtýrýlmak

istemedikleri için) olayýn dýþýnda kalýrken anneler kendi imkanlarý ve bilgileri-görgüleri

çerçevesinde bir þeyler yapmaya uðraþmaktadýrlar. Þiddet gören kýzlarýna baþtan itibaren

destek veren ve duruma aktif olarak el koyan bir aile (daha çok da anne) dýþýnda çoðu

anne/kayýnvalidenin þiddet uygulayanlarý suçlasalar da þiddete uðrayan kadýndan çok

'aile'yi kurtarmak çabasýnda olduklarý görülmektedir. Bu arada, annelerin kýzlarýna ve

gelinlerine yaklaþýmlarýnýn da biraz farklý olduðu gözlemlenmiþtir. Kýzlarýnda damatlarý

daha kolay suçlarken, diðer tarafta oðullarýnýn artýk deðiþtiði üzerinde durmayý ve gelinlerinin

de bazý hatalarý olduðunu vurgulamayý tercih ettikleri izlenmektedir. Annelerin, kýzlarý ve

gelinlerinin uðradýðý þiddet karþýsýndaki tavýrlarý ile ilgili bazý ifadeler þöyledir:

"Bir haftalýkken zaten dövmeye baþlamýþ, bize fazla bir þey söylemiyordu da. Bize geldiði

zaman mesela, biz gidiyorduk gözü mor oluyordu, gardolaba vurdum, kapýya vurdum diye

yalan söylüyordu. Ondan sonra tuttu, olmadý onunla, ben Ankara'da iþ bulup buraya

getirdim. Geldikten sonra gerisin geri kýzým benim evdeyken eþyalarý geri götürmüþ, yarýsýný

getirdiydik biz zaten ondan sonra biz gerisin geriye yolladýk. Bizde bir þey vardýr ya, hani

sen gelinliðinle girdin kefeninle çýkacaksýn... [...] Kardeþlerim falan geri gitsin dediler, geri

gitti. O gittiðinde de intihar etmiþti. Ýntihar edince geri getirdik, tedavi ettirdik, psikiyatriye

götürdüm. 2 ay bende kaldý, iyileþti. Geri gitti, yine ayný olaylar olunca bir daha geldi."

(58 yaþýnda, eþi ölmüþ, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu anne/kayýnvalide)

"Damat bize geldiði zaman iyiydi. Biz melek diyorduk ama bilmiyorduk, kýza vuruyor. Gizli

gizli. […] En sonunda kýz küstü, geldi bize. Akþamüstü geldi. Kocasýyla geldiler. Geldi dedi

150


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

senin kýzýn ayrýlmak istiyor. Benim oðlum dayanamadý. Nasýl diyorsun ayrýlmak, bizde

ayrýlmak mayrýlmak yok dedi. [...] Benim bacýmýn ne hatasý var bana söyle. Bana söyle bi

hata yapmýþ, yanlýþ biþey yapmýþ bana söyle ben onun hakkýndan çýkacam. Ama kabul

etmem dedi. Oðlum býçakla saldýrdý ona. Sonra ben yine kurtardým dayanamadým, o

cezaevine girecek, o ölecek dedim.."

(55 yaþýnda, evli, dokuz çocuk sahibi, okula gitmemiþ anne/kayýnvalide )

"Gelinim çok dayak yedi oðlumdan. Oðlumun sinir hastalýðý vardý. Sinirlendiði zaman bardak

yerdi. Çok sinirliydi. Kendini býçaklardý... [...] Gelinim de çok kýskanç, birisi gelirdi eve

kýskanýrdý. Gelin de haksýz oðluma karþý. O da anne çekemem, çekemem derdi. Kaçýrdý onu.

Ben kabul etmedim. [...] Onlar oniki sene oldu. [...] Oðlum da bi sene oldu dayaðý býrakmýþ.

Böbrek hastasý zaten gelin, býraktý. [….] Evlendi evlenmedi baþladý dayak, çok dayak attý.

Bana sýðýndý, allaha sonra bana. Ben arka çýktým ona. Askere gitti sahip çýktým. Þimdi beraber

iþe gidiyoruz. Tapýyor kocasýna, çok seviyor, tapýyor ona. Her þeyi unutur."

(55 yaþýnda, evli, dokuz çocuk sahibi, okula gitmemiþ anne/kayýnvalide )

Bunlarýn yaný sýra, aileleri ile baþtan itibaren sorunlarýný paylaþýp, destek alan kadýnlar

olduðu gibi, bazen de anneler resmi kurumlarý kullanmak açýsýndan bilgi ve beceri sahibi

ise kýzlarýna yol gösterici olmakta, müdahale etmekte, STK desteðine baþvurmakta ve

gerekli hukuksal süreçleri baþlatabilmektedirler. Þiddet gören iki kýzýna da baþtan itibaren

destek vermiþ olan bir anne ayný zamanda bir kadýn kuruluþundan da yardým aldýðýný

þöyle aktarmýþtýr:

"…Paraylan tuttuk da kadýn dayanýþma verdi. S…. çok deðerli bi haným Allah razý olsun. Yani

hem bir psikolog gibi yanaþtý kýzýma, hem de davamýzla çok güzel ilgilendi, en ince detaylarýna

kadar. Zaten ben ona varana kadar bütün evraklarýmý hazýrlamýþtým. Yani bütün dosyayý

hazýrladým verdim. Dedi, 'valla avukat gibi çalýþmýþsýnýz' dedi, 'teþekkür ederim' dedi. Sadece

mahkemeye girdi..."

(63 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Aileleri ile sorunlarýný paylaþamayan bazý kadýnlarýn ise, tanýmadýklarý ama onlarý anlayýþla

dinleyen birilerini bulduklarýnda 'nefes almak' için durumlarýný onlara aktardýklarý izlenmiþtir:

"Mesela bir kadýn bana yardým da bulundu daha ben ona anlatýrým derdimi, güler yüzlü

ise, iyi niyetli ise anlatýyorum... [...] Rahatlýyorum, paylaþýyorum, nefes alýyorum derin bir

nefes..."

(34 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Kimi zaman da kadýnlar olaylara zaten tanýk olan yakýn komþularýyla durumlarýný

paylaþmaktadýrlar. Kayýnvalidesinin aðýr baskýsý altýnda yaþayan bir kadýn bu durumu

þöyle dile getirmiþtir:

151


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

"Ýþte […] komþularým iyiydi, komþularým çok iyiydi, yani þey yapýyodu [...] dert sahibi olursun

bilmem ne edersin, dýþarý çýk pazara git çarþýya çýk komþuya git, komþular da biraz uyarttý

yani, çok uyarttý hem de."

(43 yaþýnda, eþi ölmüþ, üç çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ kadýn)

Kadýnlar özellikle fiziksel þiddeti anlatmaya utansalar da çok yakýn arkadaþlarý veya benzer

sorunlarý yaþayan kiþiler ile bu konularý paylaþabilmektedirler:

"Arkadaþým... arkadaþýmdan bi tane yani dostum dediðim çok yakýn arkadaþým var. Her

þeyimi iþte bilen. Ben onun her þeyini bildiðimi zannediyorum. Onunla paylaþýyoruz çünkü

onun da böyle durumlarý vardý. Onun durumu benden de kötüydü bana göre… Onunla

paylaþýyoduk."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Ayrýca bazý kadýnlarýn yanlarýnda çalýþtýklarý kiþilerle durumlarýný paylaþtýklarý ve özellikle

de bu kiþiler mesleki açýdan da destek verebilecek konumda kadýnlar ise (psikolog, avukat

gibi) onlarýn yardýmlarý ile bazý STK'lara gittikleri ya da yine onlarýn yol göstermesi ile

resmi kurumlara baþvurduklarý görülmektedir.

Polisle ilgili görüþ ve deneyimler

Görüþülen kadýnlar arasýnda polisle ilgili deneyimlerini aktaranlara sýklýkla rastlanmamýþ,

ancak böyle bir deneyimi olanlarýn hepsi olumsuz bazý davranýþlardan söz etmiþlerdir.

Kadýnlar, þiddet olayýnýn polise bildirildiði koþullarda haklarýnýn yeterince korunmadýðý,

þiddet uygulayan kiþiye hoþgörülü davranýldýðý, þiddetin 'ailevi' bir sorun olarak deðerlendirip

müdahale edilmek istenmediði, sulh yoluna gidildiði gibi þikayetlerini aþaðýdaki ifadelerle

dile getirmiþlerdir:

"...Diyorlar ki karakola baþvurun. Asla deðil. Ben yaþadým bunu ben yaþadým.[...] Tutamayýz

dedi… Biz ifademizi aldýlar, beni hastaneye götürdüler darp raporu aldýlar dudaðým patlaktý,

ifademiz bitince gidebilirsiniz. O [eþi] orda kaldý, bizden sonra ifade verecekti artýk ne

konuþtularsa... Ama ben diyorum yani güvendiðimiz yok. Kapýyý kýrdý. Ben o zaman dedim

yarýn gidiyim savcýlýða baþvuruyum mu yok dedi fark etmez dedi zaten bu savcýlýða baþvursan

da, oraya gidecek, buraya gelecek; bir ay bir buçuk ay. Bir buçuk ay süresinde yani ben

ölmezsem, beni öldürmezse ben þey olacam; mahkemeye çýkacam Allahýn izniyle. Ya diyorum

ne olur bugün, bu gece tutun. Yani yarýn ben kapýmý bacamý yaptýrýrým, önlemimi alýrým,

savcýlýða baþvururum; bizim tutma gibi, bir nezarete atma gibi bir hakkýmýz yok diyorlar.

Ben onun için, gerçekten kadýn hakkýna inanmýyorum. Yani sen kendi kendini koruyabiliyorsan

korursun."

(46 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

"Gittim, karakola gittiðimizde saat altý buçuk yani yedi olmamýþtý daha, ifademi verdim,

onlara anlattým, çok detaylý anlattým, çok detaylý sordular çünkü, her zaman adliyede de

152


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

olduðu gibi hani üzerimdeki kýyafete kadar- savcý da bunu sormuþtu, üzerimde giydiðim

kýyafete kadar çok detaylý anlattým ve bana ýsrarla komiser þunu sordu "Bak þikayetçi olucak

mýsýn?" ve ben orda komiserle kavga ettim, buraya þikayet etmeye geldim zaten, size böyle

içimi dökmek için anlatmýyorum bunlarý þeklinde komiserle biz kavga etmeye baþladýk,

biraz sert bi adamdý o bana baðýrdý falan, þey oluyomuþ iþte þikayette bulunuyomuþ daha

sonra korkutuluyomuþ bi þey oluyomuþ, vazgeçiyomuþ genellikle kadýnlar, öyle bi þey

olmýycak dedim, evin adresini verdim, çünkü bildiðim bi evdi zaten, adresini verdim, gittiler."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

"…Ama polis bile þey yapmýyo ki. Yani polis bile normal görüyo ilk önce... Yani sizi haklý

görmüyo. Aa tamam haklýsýnýz, siz bi þiddet görmüþsünüz. Ýçeriði ne olursa olsun ama

hemen sizi baþýndan savmaya çalýþýyo ilk önce. Siz direttiðiniz zaman biþeyler oluyo. Ha

erkektir iþte barýþýrsýnýz þöyle olur böyle olur, ilk önce bi sulh yoluna gidiyo, barýþtýrma

yoluna gidiyo...Yani polis bile bunu yaptýktan sonra siz …"

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Öte yandan, meslek gruplarý ile yapýlan görüþmelerde, özellikle polisler kendilerinin aile

içi þiddet konusunda en fazla empati kurabilen meslek grubu olduklarýný belirtmiþlerdir.

Kadýnlarýn anlatýmlarý ve bazý meslek gruplarý ve STK'larýn görüþleri, polislerin daha çok

aileyi koruma yaklaþýmýyla kadýn ve erkeði barýþtýrma yoluna gittikleri görülmektedir.

Ancak, görüþülen polislerden biri de herhangi bir barýþtýrma olayýnýn söz konusu olmadýðýný

belirtmektedir.

"Þimdi bizim barýþtýrma olayýmýz olmaz. Barýþtýrma olayý olmaz bizde, taraflarý biz çaðýrýrýz;

bayan gelirse, bazý talepleri oluyor tabi bayanýn. Eþimi çaðýrýn biraz korkutun biraz gözdaðý

verin de gitsin de, bir daha yapmasýn gibi böyle tekliflerde bulunuyorlar bize. Ama bizim

dýþýmýzda bir teklif öyle bir yetkimiz yok öyle barýþtýrýp da sakýn bir daha yapmayýn bir daha

yaparsanýz þöyle þöyle, böyle bir olayýmýz yok. Bizim barýþtýrma olayýmýz, biz taraflarý

barýþtýrýp polis merkezinden salma olayýmýz olmaz."

(Polis memuru)

Þiddet maðduru kadýnlarýn yaþadýklarý þiddete gösterdikleri tepkiler, yaþ, eðitim, maddi

koþullar, aileye ve kadýna iliþkin içselleþtirilmiþ deðerler, çocuklarýn sayýsý ve yaþý, aileden

veya yakýnlardan herhangi bir desteðe sahip olup olmama, hak arama konusundaki bilgi

ve beceri, destek verebilecek kuruluþlara ulaþma durumu gibi bir dizi faktörün etkisi altýnda

ortaya çýkmaktadýr. Yapýlan görüþmeler kadýnlarýn susup, kaderine razý olup, eþiyle iyi

geçinmeye çalýþma, evi geçici olarak terk etme, ya da evde bazý iþlerini yapmayarak

eþlerini cezalandýrma, caydýrýcý bazý önlemler alma, eþiyle iliþkisini en alt düzeye indirip,

mümkün olduðu oranda evin dýþýnda yaþamýný geçirme, boþanma davasý açma, polis

çaðýrma, çocuklarýyla birlikte evi terk etme gibi tepkiler gösterdiklerini ortaya koymaktadýr.

Gösterilen tepkilerin biçimi þiddetin nasýl yaþandýðýna ve süresine baðlý olarak zaman

içinde farklýlaþabilmektedir. Bu arada, çocuklarýn durumunu gözeterek birçok kadýnýn

153


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

eþlerini ve evlerini terk etmekte zorlandýðý, eþleri ile baðlarý tümüyle kopsa da çocuklarýnýn

büyümesini bekledikleri görülmektedir. Anne ve kayýnvalide görüþmeleri, ailelerin þiddet

gören kadýndan ziyade þiddet yaþanan aileyi kurtarma çabalarýnýn olumsuz sonuçlarýný

sergilemiþ, yerinde ve zamanýnda verilecek desteðin önemine dikkat çekmiþtir. STK'lara

baþvuran kadýnlarýn sayýsý az olmakla birlikte bu konudaki anlatýlar, STK'larýn sadece

verdikleri psikolojik, hukuksal ve diðer yardýmlar açýsýndan deðil, kadýnlarýn kendilerini

güvende hissetmeleri, artýk yalnýz olmadýklarýný düþünmeleri açýsýndan da ne denli elzem

olduðunu göstermektedir. Bu da, kendini çaresiz hisseden, derdini kolay kolay paylaþamayan,

kendine olan güvenini tümüyle yitirmiþ bir kadýn açýsýndan yeni bir çýkýþ kapýsý umududur.

Sýðýnma evi yaþamý ve polis baþvurusu deneyimi olan az sayýda kadýn ise sýðýnmaevlerinin

önemli ve gerekli olduðunu belirtirken, sýðýnmaevinin maddi koþullarýndaki yetersizlikler

ile personelin tutumundan kaynaklanan bazý olumsuzluklara da deðinmiþlerdir. Polislerin

tutumlarýyla ilgili dile getirdikleri eleþtiriler ise onlarýn, kadýnlarýn yaþadýðý þiddeti 'normal'

görüp, ailevi sorun olarak deðerlendirip, sulh yoluna gitmeye çalýþmalarýdýr.

Þiddet uygulayan erkekler deðiþir mi?

Gerek kadýnlar, gerekse erkekler, þiddet uygulayan erkeklerin deðiþebileceðine dair

genellikle karamsardýrlar; birçoðu, özellikle belli bir yaþý geçmiþ erkeklerin deðiþmesinin

zor olduðunu söylerken bu durumu huylarýnýn böyle olmasýna, þiddeti ailelerinden

öðrenerek bu þekilde yetiþmelerine ve kötü alýþkanlýklar edinmiþ olmalarýna baðlamaktadýrlar.

Ancak, bazýlarýna göre zor olmakla birlikte erkekler psikolojik tedavi, destek ve eðitim ile

deðiþebilirler. Erkeðin þiddet uygular olmasýnda kadýnlarýn da payý olduðu söylendiði gibi,

erkeklerin deðiþmesinde de kadýnlarýn payýndan söz edilmektedir. Anne ve kayýnvalidelerin

bir kýsmýna göre þiddetin engellenebilmesi için tatlý dilin, uyumlu davranýþýn rolü büyüktür.

Öte yandan, görüþülen kiþilerin bir kýsmý da bu deðiþimin oldukça uzun bir sürede

olabileceðini 'erkekler toplumsal deðiþim sonucu deðiþir' veya 'erkeklerin toplumsal rollerinin

deðiþmesi gerekir, bu nedenle ben oðlumu farklý yetiþtiriyorum' diyerek anlatmýþlardýr.

Erkekler deðiþmez diyenlerin görüþleri

Erkeklerin deðiþmeyeceðini söyleyenlerin bir kýsmý onlarýn aileleri içinde yetiþtirilme

biçimleri üzerinde durmuþlar, anne-babanýn yanýnda büyümemiþ, eðitimi olmayan, þiddeti

veya bazý kötü alýþkanlýklarý ailesinde görmüþ ve öðrenmiþ kiþilerin deðiþemeyeceðini

düþünmektedirler. Özellikle kadýnlar, bir kez dayak atmýþ bir insanýn kolay kolay

deðiþmeyeceðini, onu deðiþtirmeye kalkanýn kendisinin de yýpranacaðýný düþünmektedirler.

Kadýnlar bunu, zaman zaman kendi ailelerinden de örnekler vererek þu ifadelerle dile

getirmiþlerdir:

154


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Benim annem yýllarca dayak yedi ve biz beþ çocukken babamý deðiþtiremedik. Biz koca

kocaydýk ve hani araya giriyorduk, annemi savun, biz hep anneden yana olduk ama

beceremiyorduk. Sonuçta baba bir yere kadar hareket edebiliyorsun konuþmalarýn bir

noktaya kadardýr. O noktadan sonra konuþsan babayý kaybedersin. Biz bunu bildiðimiz için.

Ya anneme yýllarca dayak yedi kadýn unutmadý ama bizim için unutmaya çalýþtý. Babam da

deðiþmedi."

(26 yaþýnda, boþanma davasý sürüyor, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Valla ne kayným deðiþebilir, ne benim kocam deðiþebilir. Ama deðiþenler varsa da

bilmiyorum. Bizimkiler deðiþmez, yýllardýr.. bi kere ana baba görmemiþler. Ýlkokulu bitiren

hemen Yozgat'tan Ankara'ya gelmiþ, çalýþmak amaçlý. Akrabalar elinden tutmuþlar. Akraba

yanýnda derken, onun bunun yanýnda, kalarak büyümüþler, ana baba görmemiþler. Yani

deðiþmez. Fazlasý olur eksiði olmaz. Ben onu biliyom onu söylerim."

(47 yaþýnda,evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

"Kesinlikle deðiþemez. […] Deðiþemez. Mesela sen karakterinde cimriysen hani bi insanda

karakter cimriyse, ne biliyim cömertse, ne biliyim güler yüzlü bi insansa, somurtuk bi insan…

O da bi karakter. Eðer sen þiddete meyilliysen, o þiddet hep gider. Yani istese de böyle

yapamaz."

(35 yaþýnda, resmi nikahsýz, bir çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Bazý kadýnlara göre ise þiddet uygulamak, 'erkek olmakla' ilgili birþeydir, o nedenle de

deðiþtirilemez. Böyle düþündüðünü belirten kadýnlarýn bazýlarý ayni zamanda kendileri

de oðullarýný böyle yetiþtirdiklerini ve bu durumun deðiþmesi gerektiðini söylemektedirler:

"Ceza verseniz de hani her yolu deniyosunuz hiç biþey olmuyo. O erkeðin içinde var. O

erkeðin, erkeðin kendisiyle alakalý biþi. Baþtan beri böyle yetiþtirildiði için. [...] Biz de anneyiz.

Belki çocuðumu ben de öyle yetiþtiriyorum. Hani öyle yapmasýný istemiyorum ama ona o

özgürlüðü veriyorum. Hani erkektir diye bakýyorum bi yerde. Ýþte bu, evvelden gelen biþey

bu. Erkeklere bu ayrýcalýk veriliyo."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

Bunlarýn yaný sýra kimi kadýnlar da erkeðin deðiþmeyeceðini, ama bunda kadýnýn da rolü

olduðunu düþünmektedir. Onlara göre bazen de kadýnlar çok konuþarak erkeði þiddet

uygulamaya kýþkýrtmaktadýr:

"Yanlýþ da anlamayýn da yüzde 50, 50 bu. Bazý kadýn da dayaðý neyi kendi veriyor þeyin

eline, erkeðin eline. Çok konuþuyo… Ya, dövsün deðil. Dövsün, kimse dayaðý istemez de

mesela olmayacak bir þeyi konuþtuðu zaman adam zývanadan çýkýveriyor."

(58 yaþýnda, eþi ölmüþ, dört çocuk sahibi, ilkokul mezunu bir anne/kayýnvalide)

155


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Öte yandan bir baþka kadýn da, þiddet uygulayan erkeklerin kaybedecekleri þeylerin çok

fazla olduðunu görüp, ödeyecekleri aðýr bedeli düþünerek, bunu umursadýklarý durumda

deðiþmek için çaba harcayabileceklerini belirtmektedir:

"Yani þu yani eðer gerçekten de yaptýklarý þeylerin bedelleri aðýr olursa yani iþte kaybetmek,

mesela K... gerçekten depresyona girdi ve aðýr yaþýyo yani. […] Umurundaysa yani bu þeyler

onun için belki deðiþmek için çaba harcar. Ama deðiþebilir mi onu bilmiyorum onun cevabýný.

Onun cevabýný henüz görmedik yani. Hani, umuttur ki deðiþir"

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu kadýn)

Erkeklerin arasýnda ise þiddet uygulayan kiþilerin deðiþmeyeceði konusu bazen çevrelerindeki

bazý örneklerden hareket ederek þu ifadelerle dile getirilmiþtir:

"Bence deðiþmiyor, deðiþmez. [...] Çünkü ben 9-10 yýllýk komþusuyum, hep öyledir yani,

eðer belirli bi yaþtan sonra dese yeter bilmiyom yani, onlar kendi aralarýnda yav yapmayalým

ayýptýr, bizim yaþýmýz geçti, ne bilim yani."

( 56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Þiddet uygulayan erkeklerin deðiþmeyeceðini yaþa ve yetiþme tarzýna baðlý olarak açýklayan

bazý erkekler ise görüþlerini þöyle ifade etmiþler:

"…Bi þi yapamazsýnýz erkekler için, erkekler çünkü farklý bi mecra yani, erkek… Otuzundan

sonra hiç biþeyi öðretemezsiniz, bi erkeðe. O fikirleri oturmuþtur o. Onun bildiði bildiktir.

O bakmayýn siz yani doktorlara filan giden gelen erkeklere aslýnda hiç biþey deðiþmiyo

onlarýn hayatýnda. [...] neden deðiþmiyo çünkü otuzundan sonra biþi öðretemezsin o insana,

o onun yani, ata zihniyetiyle yetiþen insanlar var."

(34 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Zor ama deðiþebilir

Þiddet uygulayan erkeklerin deðiþmelerinin zor olmakla birlikte olabileceðini söyleyen

kadýnlar esas olarak eðitim ve tedavi üzerinde durmuþlardýr. Onlara göre bu erkekler

ancak psikolojik yardým, tedavi ve bunlarýn yaný sýra bazý eðitim programlarý ile deðiþebilirler.

Kadýnlarýn üzerinde durduðu bir diðer konu da erkeklerin psikolojik sorunlarý olsa da bu

konuda destek almaya pek istekli olmamalarýdýr. Onlara göre, kadýnlar sorunlarýný ve

hatalarýný görmeye ve destek aramaya daha meyilli iken, erkekler psikolojik rahatsýzlýklarýný

ve davranýþlarýndaki hatalarý çok zor kabul etmektedirler. Kadýnlar bu konulara iliþkin

görüþlerini þöyle dile getirmiþlerdir.

"Evet psikolojik yardým alabilirler [...] Toplu þekilde seanslar olabilir. Nasýl kadýn programlarý

oluyo, seminerleri oluyo, böyle biþeyler olabilir. Örneðin çalýþtýðý yerde - 300 kiþilik bi

personel çalýþtýðý yer - bayanlara ayrý beylere ayrý eðitici birtakým seminerler olabilir."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

156


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Bence deðiþmez çok zor belki bir uzman yardýmý alýrsa belki bir ihtimal ama siz tek baþýnýza

yetmiyorsunuz onu biliyorum ben çünkü çok uðraþtým ben çok karþýma aldým çok konuþtum

iþte ne bileyim benim ikna kabiliyetime de güvenirim aslýnda hani bir anda deðiþiyor gibi

oluyor tamam söz veriyorum sana diyor ama can çýkýyor huy çýkmýyor iþte verdiði sözü çok

çabuk unutuyor."

(20 yaþýnda, evli bir çocuklu, lise mezunu kadýn)

"Kesinlikle tedavi, psikolojik tedavi, kesinlikle, yani hani þunu söylüyodum ya ben az önce

bi kere döverse tekrar döver tarzýnda bi cümlem oldu, evet bunu yapabilir, [...] öncelikle

kendisi farkýnda deðil, psikolojik rahatsýzlýk bana göre, ama birey farkýna varacak bunun

ya da farkýna vardýrýlacak bi þekilde, bunu neden yaptýðýný çünkü bilmiyolar, gerçekten

bilmiyolar [...] Bunun bir rahatsýzlýk olduðunu da bilmiyodur çünkü önce bunu kabul etmek

gerekiyo... Ve belki tedavi, psikolojik yönde bi tedavi, belki bi psikolog tam bilmiyorum

ama deðiþebileceðini düþünüyorum ama tedavi þart."

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Anne/kayýnvalide görüþmelerinde de erkeklerin eðitim ile deðiþebileceðini söyleyenler

vardýr. Bu eðitimin nasýl bir eðitim olacaðý tam açýklanmasa da anlatmak istediklerinin

sadece okula gitmek ile sýnýrlý olmadýðý izlenimi edinilmiþtir:

"Deðiþir diyorum ben. Her þeyde deðiþiyolar da onda neden deðiþmesinler. Yani erkekler

öncü deyi kimse ilgilenmiy. Deðiþir neden deðiþmesin. Kadýnlar deðiþiyo da erkekler neden

deðiþmesin? Bu erkekse o da kadýn [...] Önce eðitim lazým. Hep eðitimsizlikten oluyo.

Okumak deðil eðitim."

(50 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ kadýn)

Anneler arasýnda bir baþka kadýn ise þiddet uygulayan erkeklerin tedavinin yaný sýra

eþlerinin yardýmý ve onlarýn 'tatlý dili' ile deðiþebileceðini söylemektedir:

"Deðiþir tabi […] Tatlý dille, konuþarak deðiþir. Eþleri deðiþtirmeli tabi ki ya. Belki bir tedavi

anlamýnda bi þeye pisikolaða baþvurmalarý gerekiyor. Kendilerinin bir tedavi görmesi

gerekiyor. Eþlerinin yardýmýyla beraber…"

(55 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Erkeklerin bazýlarý, þiddet uygulayan erkeklerin deðiþebileceðini söylerken bunu daha

ziyade erkeklerin kendilerinin kýsa sürede yapabilecekleri bazý þeylere deðil, daha uzun

erimli ve kökten deðiþimlere baðlamýþlardýr. Bu da bir anlamda çok köklü bir toplumsal

deðiþiklik olmadýkça erkeklerin deðiþmeyeceðini yansýtmaktadýr. Gündeme getirilen bir

diðer konu ekonomik sýkýntýlardýr; kimileri de ancak bunlar aþýldýðýnda þiddet uygulayan

erkeðin deðiþebileceðini dile getirmektedir. Sözü edilen bir diðer konu da eþinden bir süre

ayrý kalýp, iliþkileri gözden geçirmenin erkekleri deðiþtirebileceði olmuþtur. Ýlginç olan

nokta, görüþülen kiþilerin bir kýsmýnýn kendisi ya da eþi psikolojik destek almasýna karþýn

157


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

- belki de bir yarar saðlamadýðýný düþündüklerinden - deðiþme konusu ile bunu

iliþkilendirmemeleridir. Erkeklerin hangi koþullarda deðiþebileceði konusundaki görüþler

þöyle ifade edilmiþtir:

"Toplumsal iliþkiler deðiþtiði sürece niye deðiþmesinler? Ama bu iliþki biçimlerini öncelikle

deðiþtirmek lazým. Yani o iliþki biçimlerine neden olan zemin sürdüðü sürece çalýþma hayatý

böyle olduðu sürece, siyasi hayat böyle olduðu sürece, kültürel hayat böyle olduðu sürece,

eðitim her þeyden önce bu þekilde devam ettiði sürece bu sorunlarýn çözülebileceðine

kültürel olarak çözülebileceðine inanmýyorum."

(42 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, lise mezunu erkek)

"…Ben deðiþebilirim. […..] Benim deðiþmem için gereken þey valla biraz sýkýntý, iþ sýkýntým

oluyor. Ondandýr. Kendimi biraz toparlasam iþte elime bir iþ geçse daha rahatta olurum

yani. Daha yani aramýzda bir sorun olmaz yani tartýþma olmaz. Biraz sýkýntým olduðu için

ben biraz kendimi þey yapýyorum yani he! Sýkýyorum yani kendimi iþte ne biliyim yani iþte,

Ahmet'in borcuymuþ, þunun borcuymuþ diye biraz kendimi þey yapýyorum yani

sinirleniyorum."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul terk erkek)

"Deðiþir […] O insana aile sevgisini aþýlamak lazým ya, ya da eþinden belli bir süre uzak

tutmak lazým. Ben þundan da yanayým. bi insan eðer eþini özlemiyorsa o insanýn sevgisi

azalýr. Ondan eþinden ya mantýklýca düþünüp senede bir hafta yada bir ay uzak durmasý

lazým. Eðer maddi imkaný varsa, ne bileyim onu ailesinin evine gönderebilir. Kendi ailesinin

evine gidebilir. Bir hafta üç gün beþ gün telefon falanla görüþme yapmadan. O zaman

insanlar daha mantýklý düþünmeye baþlarlar [...] O zaman deðerini anlar yani, iki tarafta

birbirinin deðerini anlar yani. Hani sensiz nasýl oluyor? Senle nasýl oluyor? Kýyaslama yapar."

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

Þiddet uygulayan erkeklerin deðiþimi konusuna kadýnlar da, erkekler de çok iyimser

yaklaþmamaktadýrlar. Birçoðu, ailelerinde böyle öðrendikleri, 'erkek' olarak böyle

yetiþtirildikleri, psikolojik bazý sorunlarý olduðu için deðiþmelerinin zor, hatta mümkün

olmadýðýný söylemiþlerdir. Ayrýca, bazý erkeklere göre, olumsuz siyasi-ekonomik koþullar,

maddi sýkýntýlar da erkekleri þiddet uygulamaya yönelten bir zemin yaratmaktadýr. Zor

olmasýna karþýn, yine de erkeklerin deðiþebileceði konusunda görüþ belirtenler ise bunun

esas olarak psikolojik destek ve bazý eðitimler ile saðlanabileceðini söylemiþlerdir. Uzman

yardýmý, esas olarak kadýnlarýn vurguladýðý bir konu olmuþ, bu arada erkeklerin bu tür

destek almaya pek istekli davranmadýklarý da dile getirilmiþtir. Ayrýca, anne/kayýnvalide

görüþmelerinin bazýlarýnda kadýnlarýn kýþkýrtýcý olmamalarýnýn, karþýlýk vermemelerinin,

uyumlu ve hoþgörülü davranmalarýnýn da erkeklerin deðiþmesinde rol oynayabileceði

ifade edilmiþtir. Erkeklerin bazýlarý ise kýsa süreli önlemlerden ziyade köklü toplumsal

deðiþikliklerin gerektiði noktasý üzerinde durmuþlardýr.

158


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Þiddete karþý kadýnlar neler yapabilir?/ neler yapýlmalý?

Kadýnlarýn görüþleri

Þiddet karþýsýnda kadýnlarýn bir kýsmý, erkeklerle uyum saðlamak, geçinmek dýþýnda bir

þey yapýlamayacaðýný söylerken çoðunluðu susup oturulmamasý gerektiðini, mutlaka bir

þeyler yapýlabileceðini ve bu konuda baþta devlet olmak üzere çeþitli kuruluþlarýn yapabileceði

bir þeyler olduðunu anlatmaya çalýþmýþlardýr. Kadýnlarýn bu konudaki önerileri, þiddete

karþý gösterilecek ilk tepkilerden, kadýnýn statüsünü deðiþtirecek, onu güçlendirecek daha

köklü önlemlere ve gelecek nesillerin farklý olmalarýný saðlamak amacýyla çocuklarýn farklý

yetiþtirilmesini içeren bazý önerilere dek geniþ bir alana yayýlmaktadýr.

Þiddet karþýsýnda fazla bir þey yapýlamayacaðýný, kadýnlarýn ancak uyumlu ve geçimli

olarak erkeðin þiddete baþvurmasýnýn belli ölçülerde engelleyebileceðini, kimsenin de aile

iþine karýþmamasý gerektiðini, þiddet yaþasa da kadýnlarýn çocuklarý için o evden

ayrýlmamalarýný söyleyenler daha çok anne/kayýnvalide kategorisinde görüþülmüþ, yaþça

daha büyük ve çoðu kez de yaþamlarý boyunca aile içi þiddetin parçasý olmuþ kadýnlardýr.

Kendi yaþamlarýnda önüne geçemedikleri bir durumun yarattýðý tepkinin yaný sýra kadýnlarýn

gösterdikleri tepkiler þiddetin yaþanma biçimi ve süresine baðlý olarak zaman içinde

farklýlaþabilmektedir. Çaresizlik ile bu tür bir anlayýþý ifade ettikleri söylenebilir. Yine de

þiddet gören kýzlarýna - belli bir aþamadan sonra da olsa - ellerinden gelen desteði verdikleri,

ailenin kurtarýlmasý imkansýz hale geldiði noktada kýzlarýnýn evinden ayrýlmasýný, boþanmasýný

destekledikleri görülmektedir. Kaldý ki anne/kayýnvalide kategorisinde görüþme yapýlmýþ

kadýnlarýn hepsi de böyle bir tavýr içinde deðildir. Bazýlarý, artýk durumun eskisi gibi

olmadýðýný, kadýnlarýn baþvurabilecekleri yerler olduðunu ve kadýn olarak daha çok

bilinçlendiklerini söyleyerek kendileri için gösteremedikleri tepkiyi kýzlarýnýn durumunda

ortaya koymaktadýrlar. Aþaðýdaki ifadeler, anne/kayýnvalideler arasýndaki farklý anlayýþlara

örnek olarak deðerlendirilebilir:

"Valla eskiden köyde, bizim adette derlerdi ki çekeceksin, bu senin kaderin, senin çilen.

Öyle çoktu. [...] Mahallede valla, N… vardý, o döverdi, sesleri gelirdi, evlerimiz yakýn birbirine,

herkeþ kimse kimsenin evine karýþamaz. Herkes kapýsýný kapatýr evine oturur. Evinden

sorumlu herkes. Deðil mi? Öbürünün evine karýþamazsýn. [...] Valla ben hiç tercih etmem

çocuklarýndan ayrýlmasýn. Olan çocuklara oluyor. Anne gidiyor bir erkek buluyor. O çocuklarýn

ne çektiði sýkýntýyý bir Allah bilir bir ben bilirim."

(65 yaþýnda, eþi ölmüþ, beþ çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ bir anne/kayýnvalide)

"Kadýnlar ne yapmalý? Dediðim gibi kadýnlar otoritesini koyacak. Ýlk dayakta bi kere tepkisini

koyacak. Mesela ben çok küçüktüm yapamadým. Ortalýk bu kadar bilinçli deðildi. Benim

çocukluk dönemimdeki Ankara'yla þu andaki Ankara'nýn alakasý yok. […] Kadýnýn otoritesi

çok önemli, kendini ifade edebilecek. Yani kocam çalýþýyo, kazanýyo, getiriyosa, ben de evde

çalýþýyom. Ben de çalýþýyom, evi temizliyom, yemeði yapýyom, çamaþýr yýkýyom, ütü yapýyom

benimki de çalýþma diyebilecek. [...] Ben dayaða karþýyým. Þimdi kocama söylüyom artýk

159


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

dedim ya söz hakký bende. 'Eðer þimdiki aklým olsaydý, her dayakta bi rapor alýrdým. O

zaman bu zamanki kadar kadýn haklarý da olmuþ olsaydý her dayakta bi rapor alýrdým. Seni

idam yaptýrýrdým.' Ben çok çektim yavrum, çok çektim. […] Kýrk yedi sene nasýl geçti. 90'dan

bu yana on yedi senedir kafa dinç, on yedi senedir de bunlarla [çocuklarýný kast ediyor]

uðraþýyom. O zaman kendimle uðraþtým, þimdi de bunlarla uðraþýyom."

(63 yaþýnda, evli, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu bir anne/kayýnvalide)

Þiddet yaþamýþ kadýnlarýn bir kýsmý da, kendileri yapmakta zorlanmýþ olsalar bile þiddete

uðrayan kadýnlarýn buna mutlaka tepki göstermeleri, eþlerinden korkmamalarý,

barýþmamalarý, ondan boþanmalarý ve hatta çocuklarýný yanlarýna alýp kaçmalarý gibi

görüþler dile getirmiþlerdir. Bunlarýn arasýnda genç bir kadýna göre, korkmak, sessiz kalmak

ve hiçbir adým atmamak insanýn içindeki korkuyu büsbütün büyütecek ve þiddetin de

devam etmesine yol açacaðýný þöyle anlatmýþtýr (Bkz. Kutu 19):

Eþlerinden boþanmýþ ve kendileri ayaklarý üzerinde durmaya çalýþan kadýnlar ise eþi terk

Kutu 19

"Olumsuz olan her þey için hiç bi kere sessiz kalýnmýycak çünkü erkek arkadaþý ya

da her kimse seni dövüyosa ve sen hiçbir þey yapmýyosan onun karþýsýnda bu artýk

bi zaman sonra onlar için normal biþeymiþ gibi oluyo ve yine dövüyo ve bi kere

dövdükten sonra yine de dövücek. Bi þeyi bi kere yaptýktan sonra ikinciyi de üçüncüyü

de yapar… […] Kendim ara sýra korkuyo olsam da, siz korkmayýn falan, yani korkmayýný

öneririm herþeyden önce ve mutlaka þikayet edilmeli, […] Çünkü böyle biþeye sessiz

kalmak bu normal biþey bunu bi daha yapýn demek anlamýný taþýyo. O yüzden

kesinlikle sessiz kalýnmamasýný öneririm, hiçbir þekilde yani korkmamasýný öneririm

çünkü zaten dediðim gibi hani bu korku içinizde kaldýðý zaman, hani dýþa vurmadýðýnýz

zaman ya da aslýnda yapýlmasý gereken þeyler yapýlmadýðýnda korku zaten içinizde

büyüyo, zaten büyür, büyüycek, böyle düþünüyorum. Ben karakola gitmemiþ olsaydým,

evet ilk baþta hayýr dedim, yani gitmemiþ olsaydým daha çok korkuyo olcaktým…"

(25 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

etmeyi ve boþanmayý bir çözüm yolu olarak görürken, erkeklere onlarsýz da yapabileceklerini

hissettirmenin ve kendi ayaklarý üzerinde durabilmenin önemini de vurgulamýþlardýr.

Üzerinde durduklarý bir konu da evde sürekli yaþanan þiddetin çocuklar üzerindeki olumsuz

etkisidir. Bu konudaki görüþler þöyle dile getirilmiþtir:

"Daha uzun bi ceza vermek lazým. Öyle küsmelerle barýþmalarla olmuyo. Barýþmýcaksýn

yani gücünüz olucak sonra sizde. Sizin biþeyler baþardýðýnýzý gördükçe saygýsý artýyor. [...]Evde

oturuyosanýz eðer ev hanýmýysanýz hani sizi o da zavallý gibi görebiliyo. […] Ama siz

ayaklarýnýzýn üstünde durduðunuzu, onsuz da yapabileceðinizi ona hissettirirseniz,

160


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

gösterirseniz size olan þeyi deðiþiyo, bakýþ açýsý deðiþiyo."

(41 yaþýnda, boþanmýþ, bir çocuk sahibi, ortaokul terk kadýn)

"Ya benim yaþadýðým durumda olanlar hiç eþiyle ayrýlsýnlar, kendi ayaklarý üzerinde durmaya

çalýþssýnlar. Burda ben tamam mahvolmuþ olabilirim de çocuklara da etki yaratýyo. Gece

12'de içeri girip, baðýrýp gürültü, sabahleyin okula gidecek çocuk, nasýl okusun? Çocuk

korkudan þey yapamýyor…"

(47 yaþýnda, boþanma davasý sürüyor, üç çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Ýki eþinden de þiddet görmüþ, bu þiddete boyun eðmemiþ, bir kadýn kuruluþunun desteði

ile çocuðu ile birlikte yaþam mücadelesi veren genç bir kadýn ise yaþadýðý tüm zorluklara

karþýn þiddet olan evde kalýnmamasýný, çocuklarýn o ortamda büyütülmemesini kararlý

bir biçimde dile getirmiþtir.

Kendisi þiddet gördüðü eþinden ayrýlamamýþ, kýzýnýn da þiddet görmesine zamanýnda

müdahale edememiþ bir anne de hem kadýnlarýn ekonomik olarak baðýmsýzlýðýný, hem

de eþlerin birbirlerini iyi tanýmalarýnýn önemini vurgulamýþtýr:

"Vallahi þiddetin engellenmesinde kadýnlarýn ekonomik durumu þey olacak ve buna karþý

gelecekler. Benim ekonomik þeyim yoktu, gücüm, çocuk da baskýndý. Kalabalýk olunca hiç

bi tarafa kýpýrdayamadým. Ýþte gençlerin düþünmesi lazým bilerek, sevgiye güvenmek hiç

doðru deðil. Sevgi bitiyor, evlendin mi bitiyor, saygý lazým. Sorup soruþturarak evlenmeleri

lazým. Þiddet gördüler miydi karþý gelmeleri lazým."

(70 yaþýnda, eþi ölmüþ, altý çocuk sahibi, ilkokul mezunu anne)

Bir baþka anne ise, televizyondan edindiði bazý bilgilere dayanarak, þiddete uðrayanlarýn

devlete baþvurmasý gerektiðini, kendi kýzýna da bunlarý aktardýðýný dile getirmiþtir. Ancak,

devlet derken kadýnlarýn tam olarak nereye gideceklerini anlatamamýþ, sadece sýðýnma

evlerini duyduðunu söylemiþtir:

"Valla televizyonda izliyom. Üzülüyom yani çok orda anlatýyolar. Üzüntüm oluyo,

televizyondaki bazý kadýnlar anlatýyolar orda. Allah yardýmcýsý olsun derim [...] Baþvuracaðý

nere, gider devlete gidecen. Baþka nere gidebilirsin. [...] Devlette mesela kadýn kollarý var,

bilmem neleri var. Oralara, öyle duyuyom televizyondan. Demek ki oralardýr baþka nere

olacak bilmiyim […] Televizyonda anlatýyo kadýnlar böyle böyle sýðýnma yerlerine gidiyoruz

diyerek."

(62 yaþýnda, evli, dört çocuk sahibi, hiç okula gitmemiþ anne/kayýnvalide)

Birçok kadýn ise þiddete karþý çýkabilmeleri için kadýnlarýn güçlenmesi ve statülerinde

köklü deðiþiklikler olmasýndan söz etmiþtir. Kadýnlarýn kendi ayaklarý üzerinde durmalarý

için eðitime, iþe, ekonomik baðýmsýzlýða ihtiyaçlarý vardýr:

"Valla çok köklü deðiþimler lazým. Ne bileyim eðitim sorunlarý var, ekonomik sorunlar. Yani

161


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

çok köklü deðiþimler lazým. Öyle polise bildirmekle falan olacak bir þey deðil bu."

(48 yaþýnda, bekar, üniversite mezunu kadýn)

Bazý kadýnlara göre ise, bunlarýn da ötesinde kadýnlarýn hem þiddetin ne olduðunu

öðrenmeleri hem de kendi toplumsal cinsiyet rollerini sorgular hale gelmeleri önemlidir.

Bu konuda kadýnýn kendisinin deðiþmeyi/dönüþmeyi istemesi önemlidir ama ayný zamanda

ona destek olacak sivil toplum kuruluþlarýnýn da rolü büyüktür. Þiddetle mücadelesinde

çok çeþitli aþamalardan geçip, farklý deneyimler edinen ve bu süreçten güçlenerek çýkan

bir kadýn bu konudaki görüþlerini þöyle dile getirmiþtir (Bkz. Kutu 20).

Kutu 20

"Farkýndalýk olayý çok önemli, þiddeti þiddeti öðrenmek de çok önemli bence, biz

þeyi gözden kaçýrýyoruz mesela ben ilk .....'nda N'nin verdiði þiddet eðitimine

katýlmýþtým, onlar bir alan çalýþmasý yapacaklardý, orada katýlmýþtým, [...] çok

enteresandýr, kendime gülüyorum hala, ben þiddeti yaþamadým dedim, ilk konuþmamýz

bu þekildeydi, çünkü þiddetten anladýðým benim fiziksel þiddetti. Eðitim bittiðinde

ben böyle ben ne kadar çok þiddet yaþamýþým dedim. [...] yani gerçekten bunu bilmek

çok önemli. [...] Hep þey derler ya eðitim, ne eðitimi o da çok tartýþmalý bir konu,

ben eðitim demiycem ama toplumsal bilincin yükselmesi çok önemli diye bakýyorum,

bu cinsiyet rollerinin sorgulanmasý çok önemli diye düþünüyorum, farkýndalýðýn çok

önemli olduðunu düþünüyorum ve her kadýnýn kadýnca bir bakýþ açýsýnýn olmasý

gerektiðini düþünüyorum. [...] sivil toplum örgütlerine daha fazla iþ düþtüðünü

görüyorum, bunun bilincindeyim, sivil toplum örgütlerinin güçlendirilmesi gerektiðinin

farkýndayým, ama bu arada kadýnýn mutlaka güçlendirilmesi gerektiðini düþünüyorum."

(47 yaþýnda, boþanmýþ, iki çocuk sahibi, lise mezunu kadýn)

Kadýnlýk ve erkeklik rol modellerinin sorgulanmasýyla ilgili olarak gündeme getirilmiþ bir

konu da erkek çocuklarýnýn kýz çocuklarýndan farklý yetiþtirilmemesidir. Ancak bunu dile

getiren kadýnlarýn önerileri, içselleþtirdikleri annelik görevlerini yansýtarak, esas olarak

kadýnlarý hedef almaktadýr. Ýfadelerinde bir taraftan, þiddet uygulayan erkeði de sonuçta

onlar doðurup yetiþtirdiði için kadýnlara yönelik örtük bir suçlama/serzeniþ izlenirken, öte

taraftan erkek çocuklarýný farklý bir biçimde yetiþtirme görevini yine kadýnlara verdikleri

görülmektedir:

"…Bugün beni döven, þiddet gördüðüm erkeði bir kadýn doðurdu. Anneler çocuklarýný güzel

yetiþtirsinler. Ben oðlumu sofra hazýrlarken bana yardým et deyip eline birkaç bi þey verdiðim

zaman eþimin ailesinden amcalarý olsun babannesi olsun, býrak yav sen kýz mýsýn diyolardý

benim çocuðuma. Þimdi ben geç yattýðým zaman, oðlumun pantalonunu eðer ütülemeden

yatmýþsam, sabah da erken kalkarým ütülerim düþüncesinde yatmýþsam kalkamamýþsam,

162


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

oðlum kendi pantolonunu ütüleyip gidebiliyo okula. Ben böyle bir çocuk yetiþtirdim. Yani

anneler çocuklarýný güzel yetiþtirsinler. Artýk kadýnmýþ erkekmiþ, yani bu ayrýmý yapmasýnlar."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Bu görüþlerin yaný sýra, bazý kadýnlar da, þiddetin engellenebilmesi için hem kadýnlara

hem de erkeklere verilmesi gereken, iletiþim becerilerini geliþtirici bazý eðitimlerden söz

etmiþler ve ayrýca psikolojik desteðin önemini vurgulamýþlardýr. Bundan önceki bölümde

de belirtildiði gibi, bazý kadýnlara göre erkekler sorunlarý olduðunu kabul etmemekte ve

destek almaktan da kaçýnmaktadýrlar. Erkeklerin psikolojilerinin bozuk olduðunu kabul

etmeyip kendilerini kusursuz gördüklerini ve bütün suçu eþlerine attýklarýný vurgulayan

bir kadýn evlendikten sonra çeþitli sorunlarýn yaþanmamasý için çiftlere evlilik öncesi bazý

testlerin uygulanmasý ve evlenmelerine bunlarýn sonuçlarýna göre izin verilmesini de dile

getirmiþtir.

"…Bence evlenirken insanlarýn da psikolojik testten geçmesi lazým. O kan testi falan hikaye

yani [...] Akraba evliliklerinde diyolar ki çocuklar sakat oluyo. [...] Tamam etkendir akraba

evlilikleri bozukluklarda, bir takým genetik bozukluklarda ama bence insanlarýn beyni bozuk.

Kafasý bozuk ruhlarý bozuk; kan testi deðil de, psikolojik test yapýlsýn evlenirken ben bunu

isterim, böyle biþey olsun isterim yani."

(34 yaþýnda, evli, iki çocuk sahibi, ilkokul mezunu kadýn)

Erkeklerin görüþleri

Þiddete karþý kadýnlarýn neler yapabileceði konusu erkekler ile de görüþülmüþ, ancak

erkeklerin yapýlabilecek þeylerden çok yapýlmamasý gerekenleri vurguladýklarý, daha çok

bunlarý konuþmayý tercih ettikleri görülmüþtür.

Görüþülen erkeklerin bir kýsmý polisin araya sokulmasý, erkeklerin polis zoruyla evden

uzaklaþtýrýlmasý konusuna çok olumsuz yaklaþtýklarýný, bunu erkeklerin gururunu rencide

edici bulduklarýný þöyle ifade etmiþlerdir:

"Karýsýný öldürsün diye kanun çýkarýyorlar. Erkek evden uzaklaþtýrýlýr mý? Ne diye

uzaklaþtýracaksýn erkeði evden? [...] Yok caným, nerden 6 ay, ben iki gün uzak durdum mu

deli oluyom ben. Öyle bir þey olur mu? [...] Bu þekilde olmaz, 500 metre uzaklýkta 6 ay."

(32 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

"Aslýnda polis devreye girmeden olsa, polis girdiði zaman, yani [...] Erkekler gururlu yaratýklar

olduðu için, 'sen beni polise þikayet ettin' […] Erkek biraz gururlu olduðu için karýsýný þöyle

düþünebilir: 'Yav beni polise þikayet ettin. Bundan sonra iþim olmaz.' diyebilir; 'boþanalým

bitsin' diyebilir. […] Çünkü ben de bir erkeðim. Belki gurur meselesi yapabilirim. "

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

163


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Yine bazý erkekler, boþanmayý bir çözüm olarak görmediklerini söylemiþler, eþlerin

birbirlerine sevgi ve saygýyla yaklaþmasýnýn altýný çizerken bir taraftan da boþanma fikri

onlara eþlerinin bir baþkasý ile birlikte olmasýný çaðrýþtýrdýðýndan bundan duyduklarý

rahatsýzlýðý da ifade etmiþlerdir:

"Bilmiyom abi, bence en baþta iyilik olacak, saygý olacak.. Ýyi degil yav boþanmak. Yani

düþünemiyom yani bir baþkasýna karýmý vermek, çocuðum baba diyecek baþkasýna [...]

Olmasýn tabi. Hayatta karþýyým."

( 32 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

"…Boþanmak hoþ biþey deðil yani, benim hiç kalbimden geçmedi yani, geçmez de yani,

diyelim ben bugün huzur, yani çok olmuyorsa ilerde, hiç olmuyorsa yani ben baþýmý alýr

giderim, onlar evinde kalsýn yani, bir kadýný al dýþarý at olmaz yani ben öyle görüyorum. […]

Hoþ bir þey deðil yani, yani insanlýða elveriþli deðil bence yani [...] iyi bir þey deðil, boþandýn

mý acaba bir daha gider baþka yerde ne olur daha kötü olur. O bence çözüm deðil yani."

(56 yaþýnda, evli, beþ çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Sýðýnmaevi konusunda görüþ belirtmiþ erkeklerin yaklaþýmý kadýnlarýn bir kýsmý ile benzerlik

taþýmakta, sýðýnmaevlerini kadýnlarýn ancak çok zor durumda kaldýklarýnda geçici bir süre

için tercih edebilecekleri kurumlar olarak görmektedirler. Onlara göre bu kurumlar daha

çok yalnýz, kimsesiz ve artýk evlenmesi söz konusu olmayan ya da evlenmek istemeyen

kadýnlar içindir.

"Sýðýnmaevi bazý kadýnlar var onlara çözüm olur, yani kaç yýl eziyetini çeken insan var

kocasýnýn ya artýk tak edebilir yani […] Bence çoðu kadýn oraya sýðýnmak istemez ya, kadýn

o yaþantýyý istemez ki yani sonuçta. Yeniden evlenmeyi isteyebilir, ne biliyim yani, hiç koca

yani erkek görmeyebilir hayatýnda, görmeyi istemeyebilir, benim bi evim olsun, bu bana

yeter, erkekte olmasa olur da diyebilir, olsun da diyen olur. […] Yani bakar kilosuna bi bakar,

tipine bi bakar, düþüncelerine bi bakar, fikirlerine bi bakar, ya ben artýk evlenemem de

diyebilirse, o kadýn, iki üç tane çocuðu varsa, 'artýk evlilik benden geçmiþ', diyen bi kadýn

hiç kimsesi de yoksa, o sýðýnmayý tercih edebilir, bir süre, kendini toparlayana kadar. Geçici

bir süre belki ona faydalý olarak gelebilir ama uzun süre kimseler böyle bi yerde kalmak

istemez."

(34 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

Erkekler, þiddetin engellenebilmesi için daha çok eþlerin kendi aralarýnda konuþabilmeleri,

empati geliþtirebilmeleri, her iki tarafýn da kendi hatalarýný düzeltmeleri gibi noktalar

üzerinde durmuþlardýr. Bazýlarýna göre, küçüklükten itibaren eðitim sistemi içinde insanlarla

iliþki kurma ve iletiþimin öðretilmesi bu açýdan yarar saðlayacaktýr. Eþiyle sorunlarýný

konuþup, tartýþarak, problemlerini biriktirmeden birbirine açýlarak halletmeye çalýþan bir

kiþi ise, polislere, memurlara ve diðer çalýþanlara da iþyerlerinde aile içi iletiþim konusunda

eðitim verilmesinin önemini vurgulamýþtýr.

164


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

"Ýki tarafýn da kendini düzeltmesi lazým. Kadýn da düzeltecek, erkek de düzeltecek kendini.

Onu býrakmak istemiyorsan, çocuðunu, kadýnýný, evini býrakmak istemiyorsan kendine çeki

düzen vereceksin. Ýçkiden vazgeçecen, kumardan vazgeçecen, o þekilde olabilir."

(32 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, ilkokul mezunu erkek)

"Problemi çözeceksin, ertesi güne kalmayacak. Ertesi güne kaldý mý, o insan mantýklý bir

þey de söylese sen onu algýlayamazsýn yani. Algýlamak istemezsin çünkü kafanda bir soru

iþareti vardýr. Bana bu yanlýþý yaptý, kesin bu da yanlýþtýr dersin dinlemezsin [...] Bu sorunun

çözümü de eðitimden geçiyor. Kadýný da eðitmek lazým, erkeði de eðitmek lazým. […] Bence

bunu ilkokulda insanlara ders olarak vermek lazým, yani bir toplumda bir insanýn nasýl

davranacaðýný, aile içinde nasýl davranacaðýný…"

(35 yaþýnda, evli, bir çocuk sahibi, üniversite mezunu erkek)

Yaþça daha büyük ve yaþamlarý boyunca þiddete maruz kalmýþ, daha çok da anne/kayýnvalde

kategorisinde görüþülmüþ kadýnlarýn bazýlarý þiddetin engellenmesi için kadýnlarýn susup

oturmak dýþýnda pek fazla bir þey yapamayacaðýný, en baþta çocuklarýna sahip çýkmalarý

ve evlerini terk etmemeleri gerektiðini söylemektedirler. Ancak bunlarýn dýþýndakiler,

kadýnlarýn þiddete karþý mutlaka bir þeyler yapmasý gerektiðini dile getirmiþlerdir. Uzun

yýllar þiddet yaþamýþ, ciddi bir tepki göstermekte çok zorlanmýþ kadýnlar bile þiddete maruz

kalanlarýn korkmamasý, susmamasý, eþleriyle barýþmamasý, anlaþmanýn mümkün olmadýðý

koþullarda boþanmayý, çocuklarýný alýp evi terk etmeyi göze almasý gerektiðini

düþünmektedirler. Ancak birçoðu da bunun için kadýnlarýn güçlendirilmesi ve kendi

ayaklarý üzerinde durabilecek konuma gelmeleri gerektiði noktasý üzerinde durmuþlar ve

devletin bu konuda saðlayacaðý desteðin önemini belirtmiþlerdir. Bunlarýn da ötesinde

kadýnlarýn hem neyin þiddet olduðunu öðrenmeleri, hem de kendi toplumsal cinsiyet

rollerini sorgular hale gelmelerinin önem taþýdýðý dile getirilmiþtir. Bu konuda en baþta

kadýnýn kendisinin deðiþmeyi/dönüþmeyi istemesinin gerektiði söylenirken ona destek

saðlayacak sivil toplum kuruluþlarýnýn rolünün önemi üzerinde de durulmuþtur. Bunlarýn

yaný sýra þiddetin engellenebilmesi için hem kadýnlara hem de erkeklere verilmesi gereken,

esas olarak da iletiþim becerilerini geliþtirici bazý eðitimlerden de söz edilmiþ ve psikolojik

destek konusuna vurgu yapýlmýþtýr. Sözü edilen diðer bir konu da erkek çocuklarýn anneler

tarafýndan kýzlarla eþit bir biçimde yetiþtirilmesidir. Erkekler ise, þiddete karþý ne yapýlabileceði

konusunda yapýlacak olan þeylerden çok, yapýlmamasý gerekenlerden söz etmiþlerdir.

Polise þikayet etmek, þiddet uygulayan erkeði evden uzaklaþtýrmak, boþanmak, kadýnýn

sýðýnmaevine gitmesi gibi konulara olumsuz yaklaþtýklarýný belirtirken yapýlacak þeyler

olarak karþýlýklý sevgi ve saygý, erkeðin ve kadýnýn kendilerine çeki-düzen vermesi, problemi

karþýlýklý konuþma, insanlarla iletiþimin öðrenilmesi gibi konular üzerinde durmuþlardýr.

165


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Þiddete karþý mücadelede sorun alanlarý ve çözüm önerileri

Bu kýsýmda, kadýna yönelik þiddet konusuyla iliþkili farklý meslek gruplarýndan kiþiler ile

temel çalýþma alaný kadýna yönelik þiddet olan ya da bu konuda çalýþma yapan STK'larýn

temsilcileriyle yapýlan görüþmelerden elde edilen izlenimler, özellikle de yaþanan sorunlar

ve çözüm önerileri açýsýndan ele alýnacaktýr.

Burada görüþlerine yer verdiðimiz kiþiler, psikolog, sosyal hizmet uzmaný, adli týp uzmaný,

hakim, avukat gibi meslek sahipleri, imamlar ve þiddete maruz kalan kadýnlara destek

veren STK'larýn temsilcileridir. Görüþlerini aktardýðýmýz kiþiler öncelikle þiddete maruz

kalan kadýnlara verilecek desteklerden, daha sonra ise þiddetin engellenmesine yönelik

uzun vadede yapýlmasý gerekenlere yönelik sorunlardan ve bunlarýn çözümlerinden söz

etmiþlerdir. Bu bölümde, sorun alanlarý ve çözüm önerileri birlikte ele alýnacaktýr.

Kadýna yönelik þiddetin devamýný saðlayan toplumsal koþullar

Görüþmelerde, kadýna yönelik þiddetin yaþanmadan önce önlenmesine iliþkin sorun

alanlarý olarak dile getirilen þiddetin devam etmesini saðlayan toplumsal koþullar olmuþtur.

Bu koþullar içinde aile ve toplum iliþkileri, toplumsal yapýnýn cinsiyetçi olmasý, kadýnlarýn

ve erkeklerin davranýþlarý, kadýnlarýn yeterince haklarýnýn farklýnda olmamalarý ve bu

nedenle güçlenmelerinin önemi dile getirilmiþtir.

Farklý bakýþ açýlarýna sahip olmalarýna raðmen, aile iliþkilerini sorun alaný alarak gündeme

getiren meslek sahipleri, kendi meslekleri ve dünya görüþlerine göre saðlýklý olmayan aile

iliþkilerine vurgu yapmýþlardýr. Kadýnlar arasýndaki iliþkilere de özelikle erkek meslek

sahipleri deðinmiþlerdir. Bu konuda kadýnlarýn birbirlerine karþý önyargýlý olduklarýný dile

getiren bir avukat, kadýnlarýn birbirlerine destek olmadýklarýný, daha önce yaþadýklarý

sýkýntýlarý gelinlerinin de yaþamasý konusunda rahatsýzlýk duymadýklarýný söylemiþtir. Bunun

toplumsal bir sorun olduðuna deðinen avukata göre, bu sorunun çözümü için toplumsal

olarak çaba harcanmasý gerektiðidir.

Þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik destek mekanizmalarýndaki sorunlar

ve çözümler

Þiddete maruz kalan kadýnlara verilecek acil destek sisteminde öncelikli konu, bu alanda

çalýþan kurumlarýn, taþýdýklarý öneme raðmen sayý ve kapasitelerinin yetersiz olmasýdýr.

Bu durum, hem resmi kurumlar hem de STK'lar için geçerlidir.

Destek mekanizmalarýna iliþkin atýlacak her adým, þiddet yaþamýþ olan kadýnlarýn kendilerini

biraz daha güvende hissetmelerine, yalnýzlýktan kurtulmalarýna katký saðlamasý açýsýndan

çok büyük önem taþýmaktadýr. Görüþmelerde, kadýnlara destek verecek olan kurumlarýn

iþleyiþiyle ilgili ne tür aksaklýklar olduðu özellikle þiddet maðdurlarý ile daha yakýn temas

halinde olan meslek sahipleri tarafýndan dile getirilmiþ, görüþtüðümüz bazý kiþilerin (örneðin

imamlarýn) bu mekanizma hakkýnda yeterli bilgiye sahip olmadýklarý izlenmiþtir.

166


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

Kamu kurum ve kuruluþlarý ile kadýn danýþma merkezi ve sýðýnmaevlerinin

sayýsýnýn yetersiz olmasý

Kadýn danýþma merkezi ve sýðýnmaevi sayýsýnýn yeterli olmamasý bu alanda çalýþan kiþiler

tarafýndan dile getirilen önemli konulardan biridir. Danýþma merkezleri kadýnlara psikolojik

destek hizmeti saðlamak, kadýnlarý yargýlamadan dinleyerek kendilerini yalnýz hissetmemeleri

açýsýndan yardýmcý olmak ve ihtiyaçlarý doðrultusunda gerekli kuruluþlara yönlendirmek

açýsýndan önemli kuruluþlardýr. Kadýnlarýn yaþadýklarý þiddete katlanmalarýndan, hatta

bazý kadýnlarýn bu durumu kendileri için bir kader olarak nitelendirmelerinden, uzun süre

yaþanan þiddetin yarattýðý yýkým ve çaresizlikten daha önceki bölümde bahsedildi. Bu

nedenle, kadýn danýþma merkezleri sayýsýnýn artmasý, kadýnlarýn güçlenmesi, kendi haklarý

ve yapabilecekleri konusundaki farkýndalýklarýnýn artmasý açýsýndan önem taþýmaktadýr.

Þiddete maruz kalan kadýnlarýn çocuklarýyla birlikte kalabilecekleri yerler olarak tasarlanan,

kamu kuruluþlarý, yerel yönetimler ve STK'lar tarafýndan açýlan sýðýnmaevleri özellikle

evlerinden çýkarýlmýþ ya da çýkmak zorunda kalmýþ kadýnlarýn barýnma imkanlarýnýn

saðlanmasý açýsýndan önemli kurumlardýr. Þu anda ülkemizde SHÇEK'e baðlý olanlar

dahil olmak üzere 49 sýðýnmaevi olmasý, ülke nüfusu göz önüne alýndýðýnda yeterli

olmaktan çok uzaktýr (KSGM, 2008). Görüþmelerde dile getirilen en önemli noktalardan

bir diðeri ise, sýðýnmaevleri sayýsýnýn az olmasýnýn yaný sýra sýðýnmaevinde ya da kadýn

konukevinde verilen hizmetin eksikliðidir. Sadece barýnma imkaný sunmanýn, kalma

süresinin 3 ile 6 ay arasýnda deðiþmesinin geçici bir çözüm olduðu belirtilmiþ, sýðýnmaevinden

ayrýldýktan sonra kadýnlarýn baðýmsýz bir yaþam sürdürebilmeleri ve kendi ayaklarýnýn

üzerinde durabilmeleri için mutlaka desteklenmeleri gerektiði vurgulanmýþtýr. Aslýnda bir

önceki bölümde de belirtildiði gibi þiddet maðduru kadýnlar da sýðýnmaevlerine baþvurma

konusunda 'geçici olma' durumunun yarattýðý güvensizliði vurgulamaktadýrlar.

Buna baðlý olarak çeþitli meslek sahipleri tarafýndan beceri kazandýrma ve istihdama

yönelik çalýþmalar yapýlmasýnýn gerekliliðine deðinilmiþtir. Sýðýnmaevinde görev yapan

bir sosyal hizmet uzmaný kurumdaki eksiklikleri þu þekilde açýklamaktadýr:

"Sýðýnmaevinde yani kadýn konuk evinde sadece kadýnlarýn barýnma ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasý

yeterli deðil. Orda kadýnlarýn üretken hale gelmesi, boþ vakitlerin deðerlendirebileceði

çalýþmalarýn olmasý, bir meslek sahibi deðillerse ki, biraz önce dediðim gibi çoðu meslek

sahibi deðil, mesleðe yöneltilmeleri için bir takým iþ imkanlarýnýn da olmasý lazým."

(Sosyal hizmet uzmaný)

"En sonunda kadýnýn artýk bütün çaresi bitiyo ve sonunda gidiyo. Kavgalar da ediyo, kýrk

defa karakola da gitmiþ oluyo, gözü de morarmýþ oluyo... Artýk son çare bütün akrabalarý

da gezmiþ oluyo yeter artýk diyorlar yeter artýk dediðinde kadýn sýðýnmaevine geçiyo. Yani

bir kere Sýðýnmaevinin mutlaka konum olarak çok daha halkýn gözünde olumlu bir þeye

çekilmesi lazým ki kadýn tercih etsin orayý. Sýðýnmaevlerinde ne meslek edindirme, ne

çocuklara yönelik hiç bir çalýþma yok. Meslek edindirme olmadan sýðýnma evi olmaz. Kadýný

167


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Kendisi ile görüþme yapýlan bir avukat, devletin özellikle þiddete maruz kalan kadýnlara

yönelik istihdam olanaklarý yaratmasý gerektiði konusunda bazý yasalar çýkarmasýnýn önem

taþýdýðýný belirtmiþtir. Hükümlülere ve sakatlara belirli kontenjanlarda ayrýlan istihdam

olanaklarýnýn þiddet yaþamýþ ya da sýðýnmaevinde kalmýþ kadýnlar için de geçerli olabileceðini

öneri olarak dile getirmiþtir. Bir baþka bir avukat ise, kadýnlarýn istihdama katýlmasýna

yönelik olarak þu öneriden bahsetmiþtir:

"Sonra iþte yeni iþ kanununda getiriliyormuþ, kadýn çalýþtýrýlmasý konusunda vergi indirimi

gibi bazý kolaylýklar. Ýþte kadýnlara istihdam açýsýndan, iþ olanaklarýnýn saðlanmasý lazým."

(Avukat)

Ayrýca, sýðýnmaevinden ayrýldýktan sonra kadýnlara verilebilecek bir destek olarak kira

yardýmý yapýlmasýna iliþkin öneri gündeme getirilmiþtir:

"Þiddet maðduru kadýnlara öncelikli olarak ilk etapta kira ödeyebilmesi için bazý olanaklarýn

saðlanmasý lazým... Ýlk etapta yerleþtirilmesi, ondan sonra kirasýný ödeyebilecek iþe sahip

olmasý... Yani bir iþ, kendi yuvasýný kurabilecek ortamýn oluþturulmasý…"

(Avukat)

Birçok meslek sahibi kiþinin belirttiði diðer bir konu da, devletin kadýna yönelik þiddet

konusunu toplumsal bir sorun olarak ele almasýnýn önemidir.

Sýðýnmaevlerine gelen kadýnlarýn farklý þiddet biçimlerine maruz kalmýþ olmalarý bir yandan

farklý ihtiyaçlarý da gündeme getirmektedir. Kadýnlarýn çocuklarýyla birlikte geldiklerini de

düþünerek, sýðýnmaevine yerleþtirilmeden önce bir ara kuruluþ gerektiðinden bahsedilmiþtir.

Kadýnlarýn özel konumlarýna göre yerleþtirilmelerinin saðlanmasý konusunda çaba

harcanmasý gerektiðine dikkat çekilmiþtir. SHÇEK bünyesinde hizmet veren kadýn

konukevlerinin alt yapý açýsýndan farklý gruplara hizmet vermeye yönelik olmadýðý dile

getirilmiþtir. Kadýn konukevinde görev yapan bir sosyal hizmet uzmaný bir ara kuruma

ya da istasyona ihtiyaç olduðunu þu sözlerle açýklamýþtýr:

"Aslýnda bizim konukevlerinden çok, bu konularda sýkýntýlarýmýz, mutlaka bir ara kuruluþ

olmalý. Mesela, çocuklar için örnek vereyim, çocuklarý yerleþtiriyorsunuz, sokaktan ya da

þiddete uðramýþ bir çocuk geliyor, hemen o çocuklarýn yanýna yerleþtirdiðiniz zaman, o

çocuklara zarar veriyor. Yaþ gruplarý farklý oluyor, bir ara kuruluþ olsa en azýndan bir

gözlenme, geçici bir ikame saðlanýr. Kadýnlar için de ayný, konuk evinin amacý geçici bir süre

destek saðlamak, bunun için de bir ara kuruluþ olmalý. Bütün kuruluþlarýn ortaklaþa açtýðý

bir ara kuruluþ olmalý. Orada gözlenmeli, ondan sonra konukevine getirilmeli, konuk evinde

3 ay ya da 6 ay kadar bir hizmet veriyoruz."

(Sosyal hizmet uzmaný)

Sýðýnmaevi açýlmasý konusunda yeni 5393 sayýlý Belediye Kanunu ile birlikte belediyelerin

sýðýnmaevi açma zorunluluðu da bu konuda çalýþan STK temsilcilerinin yaný sýra sosyal

168


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

hizmet uzmanlarý, avukat ve hakimler tarafýndan dile getirilmiþtir. Ancak, Belediyeler

Kanunu ile 50.000 den fazla nüfusu olan her belediyenin bir sýðýnmaevi açmasý gerekliliðinin

tam da iþlemediði, çok az sayýda belediyenin bu konuda danýþma merkezi ve sýðýnmaevi

açmasýnýn ihtiyaçlara yanýt vermediði ve belediyelerin bu konuya gereken önemi

vermedikleri vurgulanmýþtýr.

Özellikle SHÇEK'in yönetmeliðinde yer alan alkol ve uyuþturucu baðýmlýsý, psikiyatrik

hastalýðý olan kadýnlarýn kadýn konukevlerine kabul edilememesi, bu konuda ihtisaslaþmýþ

kadýn sýðýnmaevlerine olan ihtiyacý da gündeme getirmektedir. Kadýn konuk evinde görev

yapan bir sosyal hizmet uzmanýnýn da dile getirdiði gibi belediyeler, farklý özellikleri olan

kadýnlarý da içeren daha geniþ bir kitleye hizmet verebilmek açýsýndan etkili bir rol

oynayabilirler.

"Belediyeler konuya çok önem vermiyor... Özellikle yerel yönetimlerin el atmasý lazým

konuya, çünkü kadýn konuk evimiz kendi yönetmeliðimiz, 2008/128 sayýlý yasaya dayanýlarak

çýkarýlan bir yönetmelikle hazýrlanmýþ iþlevlerini sürdüren bir kadýn konuk evi. Oysa

belediyelerin açacaðý konuk evi çok daha geniþ bir kitleye hitap edebilir, daha kapasitesi

geniþ, imkanlarý geniþ olabilir. Bizim o kadar imkanýmýz yok. Buna raðmen bir konuk evi

açmýþýz. Ama oraya aldýðýmýz kadýnlarýn da yönetmelikteki þartlara uygun olmasý lazým.

Mesela fuhuþla iþtigal eden kadýný biz alamayýz, alkol baðýmlýsýný alamayýz, ya da zihinsel

özürlü bir kadýný alamayýz."

(Sosyal hizmet uzmaný)

Ayrýca, kadýn kuruluþlarýnýn daha önce bazý belediyeler ile birlikte iþbirliði içinde açtýklarý

sýðýnmaevlerinin yönetim deðiþikliði ya da baþka nedenlerle kapanmasý da STK'larýn bu

konuda yaþadýklarý olumsuz deneyimler olarak gündeme getirilmiþtir.

Çalýþan personelin yeterli eðitim ve donanýma sahip olmamasý

Kadýna yönelik þiddet konusunda uzman olarak çalýþabilecek ve bu konuda yeterli

donanýma sahip personel eksikliði, koordinasyon açýsýndan da önemli bir sorun olarak

dile getirilmiþtir. Psikolog ve sosyal hizmet uzmanlarý sayýsýnýn yetersiz olmasý ve bu

uzmanlarýn da zaman zaman yetki konusunda sýkýntý yaþamalarý verilen hizmetin kalitesini

etkilemekte, özellikle de acil karar bekleyen durumlarda sýkýntý yaþanmasýna neden

olmaktadýr.

"Teknik eleman yetersizliði var yani aile danýþmanlýðýný verecek personelin eksikliði var. O

kanunlarýn o personelin eþliðinde yürüyor olmasý lazým… Yetki devrinde sorunlar var, çünkü

yeterli meslek elemaný yok. Var olan elemanlar da karar verip yönlendirme konusunda

sýkýntý yaþýyorlar. Ýþine sahip çýkan yeterli meslek elemaný yok. Kurumlar birbirleriyle

paslaþmýyor. Oysa alanda hýzlý karar vermek lazým. Ýnsanlar acil çözüm bekliyor."

(Sosyal hizmet uzmaný)

169


Türkiye’de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Devlet kurumlarý arasýnda iþlerin yavaþ ilerlemesinin dýþýnda, bu konuda çalýþan meslek

sahiplerinin konuya duyarlýlýðýnýn ve kiþilerin birbirlerini tanýyor olmasýnýn çözümde etkili

olduðu belirtilmiþtir. Çalýþmalarýný sürdürürken veya maðdur kiþileri yönlendirecekleri

yerlere karar verirken kurumlarda çalýþanlarýn duyarlýlýðýný da dikkate aldýklarýný belirten

bir adli týp doktoru, "Her kurumdaki, her birimdeki hassasiyet de ayný olmuyor. Bir yere

giderken veya bir vakayý gönderirken þu adamýn daha iyi ilgileneceðini bilerek gönderiyoruz.

Anlatabildim mi yani yatkýnlýðý fazla olan duyarlýðý fazla olan adam bu iþi çözer" diyerek

kurumda çalýþanlarýn deðiþmesi durumunda zor durumda kalýnabileceðinin de altýný

çizmiþtir.

Kadýna yönelik þiddetle mücadele için bütçe lazým

Þiddetle mücadelede yapýlmasý gereken çalýþmalarýn önündeki en önemli engellerden

biri olarak bu alana ayrýlan bütçenin yeterli olmamasý konusu üzerinde durulmuþtur.

SHÇEK'in ve STK'larýn yeterli bütçeye sahip olmadýðý, görüþmelerde görüþmelerde, sýklýkla

üzerinde durulan konulardan biri olmuþtur.

"…Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu'nun bütçesi nedir, sýðýnaklara ne kadar para

ayrýlýyor ve oradaki personelin çok özel nitelikleri olmasý gerekiyor, ona göre harcama

yapmasý gerekiyor. Bunu yapýyor mu? Yani sosyal hizmetlerde de masa da oturup evrak

yazan sosyal hizmet uzmanýyla sýðýnma evindeki sosyal hizmet uzmaný ayný parayý alýrsa…

O elemanlara yine kendi psikolojik destek veriyor mu?

(Odak grup katýlýmcýsý, kadýn örgütü çalýþaný)

Kadýnlara yönelik hizmet veren kurum ve kuruluþlarda sürekliliðin olmamasý

Þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik hizmetlerle ilgili olarak sürekliliðin olmamasý, sivil

toplum kuruluþu temsilcileri ve bu konuyla ilgili projelerde çalýþmýþ meslek sahipleri

tarafýndan vurgulanmýþtýr. Süreklilik konusu, devlet kurumlarý ve STK'lar açýsýndan farklý

biçimlerde gündeme getirilmiþtir. Örneðin, aile içinde meydana gelen þiddetin tespit

edilmesi, þiddet yaþayan kadýn ve çocuklarýn bu ortamdan uzaklaþtýrýlmasý ve sonrasýnda

kendilerine yeni bir yaþam kurabilmeleri için gerekli olanaklarýn saðlanmasý konusunda

devlet kurumlarýnýn verdiði destek mekanizmasýnda yaþanan sorunlara vurgu yapýlmýþtýr.

Diðer taraftan projeler, aidat ve baðýþlar gibi süreli ve sýnýrlý kaynaklarla hizmet vermeye

çalýþan STK'lar açýsýndan maddi imkansýzlýklar hizmetin sürekliliðinin saðlanamamasý

boyutuyla dile getirilmiþtir.

Özel kuruluþlar ve STK'lar karþýlaþtýrýldýðýnda hizmetin devamlýlýðý açýsýndan devlet

kurumlarýna dikkat çeken bir sosyal hizmet uzmaný, devlet kurumlarý arasýndaki koordinasyon

eksikliðinin çok önemli bir sorun olduðunu belirtmiþtir.

"Koordinasyon, iþbirliði ve bütüne yönelik hizmet vermeleri gerek. Aile içi þiddet bir bütün

olduðu için, kimi nereye daðýtacaðýnýzý þaþýrýp kalýyorsunuz. Böyle olunca da verdiði hizmet

tümüyle þiddet uygular hale geliyor. Çocuklarla ilgili bütün düzenlemeler aksýyor. Hizmet

170


Aile Ýçi Þiddet Algýsý: Niteliksel Araþtýrma Sonuçlarý

modeli þiddet modeli oluyor. Ýnsanlarýn düzenlerini bozuyorsunuz. Düzeni koruyucu önlemler

yok. Geçici çözümlerle düzen bozuluyor. Sürekli bir politikasý yok devletin. Oysa her þey bir

bütün. Bunu bugün buraya koyarsan yarýn toz olup gidiyor. Sistemle karþýlaþmak þiddeti

ortaya çýkarýyor. Ýlk olarak okulda yaþanýyor bu. Okuldaki rehberlik hizmetleri düzgün olsa,

orada tespit edilecek çocuðun yaþadýðý þiddet."

(Sosyal hizmet uzmaný)