Antep fıstığı

ibp.gov.tr

Antep fıstığı

ANTEP FISTIĞI

DÜNYA ÜRETİMİ

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’nün en güncel verileri olan 2011 yılı

verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran’dır. İkinci

sıradaki Amerika Birleşik Devletleri son zamanlarda üretim tekniklerini ve sulama

tekniklerini geliştirmek suretiyle üretim hacmini devamlı artırmış ve İran’a rakip konuma

gelmiştir. Ülkemiz ise dalgalı üretim yapısı ile üretimin çok olduğu sezonda bu ülkelerin

ardından üçüncü sırada yer almaktadır. (Tablo 1)

İran fıstıklarının fiyatının göreceli olarak daha düşük ve fıstıkların iri taneli olması İran

fıstıklarının dünya çapında talep edilmesine neden olmaktadır. Ancak üretim esnasında

oluşan aflatoksin, ithalatçı ülkelerin zaman zaman İran fıstığı ithalatına engel koymalarına

neden olmuş ve geçtiğimiz yıllarda özellikle Avrupa Birliği ile A.B.D. bu konuda ciddi

önlemler almaya başlamışlardır.

Çin Halk Cumhuriyeti’nde yetişen Antep fıstığı farklı bir biyolojik familyadan (Pistacia

chinensis) olup, söz konusu ağacın meyveleri insan tüketimine elverişli değildir. Çin’de söz

konusu bitkinin üretimine son yıllarda ağırlık verilmiş olup, bu bitki biyodizel yakıt üretimi

çalışmaları için yetiştirilmektedir.

A.B.D.’de Antep fıstığı ağırlıklı olarak Kaliforniya eyaletinde yetişmektedir. Bu ülkeye fıstık

ilk olarak İran’dan 1848 yılında getirilmiştir. A.B.D.’de Kirman ve Peter tipi Antep fıstıkları

ağırlıklı olarak yetişen çeşitler olup, bu çeşitlere ilave olarak Ibrahmim, Ohadi, Safidi, Şasti

ve Vahidi çeşitleri de vardır.

Dünya Antep Fıstığı pazarı incelendiğinde ürünün reeksporta tabi olduğu, Hong Kong,

Almanya, Hollanda, Lüksemburg gibi üretici olmayan ülkelerin de bu pazarda önemli rol

oynadığı görülmektedir.

Tablo :1 Dünya Antep Fıstığı Üretimi (Ton)

Ülkeler 2010 2011 Değişim Pay

İran 446.647 472.097 5,7% 49,8%

A.B.D 236.775 201.395 -14,9% 21,3%

Türkiye 128.000 112.000 -12,5% 11,8%

Çin Halk Cum. 58.000 74.000 27,6% 7,8%

Suriye 57.471 55.610 -3,2% 5,9%

İtalya 9.170 10.801 17,8% 1,1%

Yunanistan 8.998 9.580 6,5% 1,0%

Afganistan 3.830 4.203 9,7% 0,4%

Tunus 2.300 2.100 -8,7% 0,2%

Kırgızistan 800 888 11,0% 0,1%

Diğer Toplam 2.091 2.199 5,2% 0,2%

Genel Toplam 956.173 947.072 -1,0% 100,0%

Kaynak : FAO

© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 1


TÜRKİYE ÜRETİMİ

Dünyada Yakındoğu, Akdeniz Bölgesi ve Asya’nın batı bölgelerinde yetişen Antep fıstığı

(Latincesi Pistacia vera) , adından da anlaşılacağı üzere, ülkemizde ağırlıklı olarak

Gaziantep yöresinde yetişmektedir. Yine Antep fıstığı yetiştirilen toplam il sayımız 44 olup,

bu iller Güneydoğu, Akdeniz, Ege ve hatta İç Anadolu Bölgelerimizde bulunmakla birlikte,

ancak üretimde en çok söz sahibi olan iller Gaziantep, Kahramanmaraş, Adıyaman,

Şanlıurfa, Mardin, Kilis, Diyarbakır ve Siirt’tir.

Ülkemizde Antep fıstığı yetiştiriciliği profesyonel anlamda 1948 yılında Ceylanpınar Devlet

çiftliği ile 114 dekar alanda başlamıştır. Bugün bu kurum Antep fıstığı araştırmalarında

önemli bir yere sahip olup, bu araştırmalar için 10,7 milyon hektarlık bir alan ayrılmış

bulunmaktadır.

Ülkemizde üretim bölgelerinde bağlı olarak, birçok fıstık çeşidi mevcut olup başlıca çeşitleri

şunlardır:

Uzun: küçük ebadına karşın, Gaziantep yöresinden dünya çapında lezzeti ile

tanınmaktadır. Diğer çeşitlere nazaran daha geç olgunlaşmakta fakat verimi daha yüksek

olarak gerçekleşmektedir. Gıda sanayinde kullanımı oldukça yaygındır. Ülkemizde bulunan

en yaygın çeşittir.

Kırmızı: ağırlıklı olarak Gaziantep yöresinin yüksek kesimlerinde yetişmekte olup, erken

olgunlaşması nedeniyle tercih edilmektedir.

Siirt: Siirt ve Şanlıurfa’da yetiştirilen Siirt fıstığı, iri taneleri ve yüksek çıtlak oranı nedeniyle

önemli bir popülariteye sahiptir.

Halebi: sıcak bölgelerde yetişen bu çeşit, hem kuruyemiş hem de gıda sanayine girdi

olarak kullanılmaktadır.

Ohadi: büyük ebatları nedeniyle daha çok kuruyemiş olarak tüketilmekte olup, geç

olgunlaşan bir çeşittir.

Bu türlerin dışında;

• Keten Gömleği,

• Beyaz Ben,

• Değirmi,

• Çakmak,

• Sultani,

• Vahidi,

• Mümtaz,

• Sefidi ve Hacı Şerifi de ülkemizde yetiştirilen Antep fıstığı çeşitleri arasında yer almaktadır.

© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 2


DIŞ TİCARET

Dünya İhracatı

Uluslararası pazarlarda İran ve ABD kökenli fıstıklarının fiyatlarının düşük olması,

fıstıkların iri taneli olması ve çıtlak oranının yüksek olması daha çok tercih edilmesine

neden olmaktadır.

Ülkemiz kökenli fıstıkların daha küçük ve fiyatının yüksek olması uluslararası pazarlarda

pazarlanabilmesi açısından daha zor olmakla birlikte, ülkemiz fıstıklarının tadının daha

yoğun olması uluslararası pazarlarda önemli bir avantaj sağlamaktadır. Bu bağlamda söz

konusu ürünlerin tanıtımında bu özelliğin vurgulanmasının pazarlamada önemli olduğu

düşünülmektedir. Yine önemli bir üretici konumunda bulunan A.B.D.’nin de son yıllarda

ülkemiz Antep fıstığı ithalatçısı durumuna gelmesi bu özelliğinin pazarlanmasının etkin

olduğunu göstermektedir.

Trademap 2011 yılı verilerine göre dünyada toplam 2,2 milyar ABD dolarına ulaşan dünya

Antep fıstığı ihracatında en büyük payın 701 milyon dolar ile İran’da olduğu, bu ülkeyi 674

milyon dolar ile ABD’nin takip ettiği görülmektedir. Ülkemizin ise yakın dönemde 9. sıraya

yükseldiği ancak üretim ve ekili alan miktarları ile karşılaştırıldığında potansiyel ihraç

miktarının çok gerisinde olduğu görülmektedir. (Tablo 2)

Tablo 2: Dünya Antep Fıstığı İhracatı (Bin $)

Ülkeler 2010 2011 Pay

İran 1.159.352 700.918 31,7%

A.B.D 632.881 673.726 30,5%

Hong Kong, Çin 205.426 269.091 12,2%

Almanya 156.862 146.945 6,7%

Lüksemburg 103.913 95.921 4,3%

Belçika 65.583 86.979 3,9%

Hollanda 85.122 86.902 3,9%

Suriye 29.107 27.909 1,3%

Türkiye 13.973 23.342 1,1%

Afganistan 14.225 18.231 0,8%

Genel Toplam 2.533.702 2.209.282 100,0%

Kaynak: Trademap

Dünya İthalatı

Trademap 2011 yılı verilerine göre dünyada toplam 2,1 milyar ABD dolarına ulaşan dünya

Antep Fıstığı ithalatında en büyük pay %22 ile Hong Kong’dadır. Bu ülkeyi Almanya (%16),

Çin Halk Cumhuriyeti (%6) ve İtalya (%6) takip etmektedir. (Tablo 3)

© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 3


Tablo 3: Dünya Antep Fıstığı İthalatı (Bin $)

Ülkeler 2010 2011 Pay

Hong Kong, Çin 550.489 450.068 21,9%

Almanya 269.459 323.545 15,7%

Çin Halk Cum. 203.136 116.644 5,7%

Italya 107.033 114.244 5,6%

Rusya Federasyonu 82.999 112.708 5,5%

Lüksemburg 129.083 103.169 5,0%

Vietnam 369 92.082 4,5%

Hollanda 101.644 91.170 4,4%

Fransa 88.017 90.678 4,4%

Belçika 72.812 88.316 4,3%

Genel Toplam 2.330.717 2.056.063 100,0%

Kaynak: Trademap

Türkiye’nin Antep Fıstığı İhracatı

Üretim maliyetlerinin yüksekliği rakip ülke ürünleri karşısında pazarlama zorluklarını

beraberinde getirmekle birlikte, 2011 yılında antepfıstığı ihracatımız 40 milyon dolar (2.545

ton) olarak gerçekleşmiştir (ambalajlı Antep fıstığı dahil). 2012 yılında ise Antep fıstığı

ihracatımız bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %30 oranında artış ile 52 milyon dolara (4.744

ton) çıkmıştır.

Ülke bazında ihraç pazarlarımız incelendiğinde ise en büyük payı %18 ile İtalya’nın

aldığını, bu ülkeyi sırasıyla Almanya (%15), İsrail (%9) ve ABD’nin (%7) izlediği

görülmektedir. (Tablo 4)

Tablo 4: Türkiye’nin Antep Fıstığı İhracatı

2011 2012

Ülke Adı

Miktar

(Ton)

Değer

(Bin$)

Miktar

(Ton)

Değer

(Bin$)

Değişim

Pay

İtalya 549 11.180 639 9.481 -15,2% 18,4%

Almanya 389 5.885 624 7.693 30,7% 14,9%

İsrail 107 2.097 468 4.477 113,5% 8,7%

A.B.D. 254 2.997 356 3.666 22,3% 7,1%

Azerbaycan 191 2.194 334 3.195 45,6% 6,2%

Türkmenistan 73 771 316 2.605 237,7% 5,1%

Tacikistan 76 764 262 2.152 181,6% 4,2%

Irak 34 391 212 1.983 407,4% 3,8%

Mısır 8 131 148 1.754 1240,8% 3,4%

Belçika 189 2.724 95 1.149 -57,8% 2,2%

Diğer 675 10.572 1.291 13.355 26,3% 25,9%

Genel Toplam 2.545 39.707 4.744 51.509 29,7% 100,0%

Kaynak : Ekonomi Bakanlığı Bilgi Sistemi

© Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 4

More magazines by this user
Similar magazines