76.Sayı (2009/1) - Orman ve Su İşleri Bakanlığı

ormansu.gov.tr

76.Sayı (2009/1) - Orman ve Su İşleri Bakanlığı

Fotoğraf: Mehmet AKAR

Ilıca Şelalesi / Pınarbaşı / Kastamonu


Değerli Çevre ve İnsan Dergisi Okuyucuları…

2009 yılının ilk sayısında tekrar birlikte olmanın

mutluluğu içerisindeyim.

Orman yangınları için büyük risk olan bir

yaz mevsimine daha girmiş bulunmaktayız.

Orman yangınlarıyla mücadele için

her bölgemizde yangın söndürme

ekiplerimizle, araç ve gereçlerimizle,

havadan söndürme araçlarıyla

günün 24 saati tetikte

beklemekteyiz.

Vatandaşlarımızdan en büyük beklentimiz

daha duyarlı davranmaları… Zira

orman yangınlarının çok büyük bölümünün

insanlarımızın tedbirsizliği ve dikkatsizliği

sonucu meydana geldiği, çıkan orman yangınlarının

% 97’sinin insan kaynaklı olduğu

unutulmamalıdır.

Ülkemizin en önemli kaynaklarından olan

ormanlarımızın korunması ve mevcut orman

alanlarımızın artırılması konusunda herkesin

gerekli hassasiyeti göstermesi gerekmektedir.

En büyük temennimiz ormanlarımızda

hiç yangın çıkmaması… Ancak

bununla birlikte erken uyarı sistemlerimiz

ve modern ekipmanlar

sayesinde çıkabilecek yangınlara

erken müdahale edilerek daha büyük

kayıpların önüne geçmek için

tüm personelimizle canla başla çalışacağımızın

da bilinmesini isterim.

Bütün gayretimiz daha temiz, daha yaşanabilir

bir ” TÜRKİYE “ için…

Prof. Dr. Hasan Zuhuri SARIKAYA

Müsteşar

T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı

Adına Sahibi ve

Genel Yayın Yönetmeni

Prof. Dr. Hasan Z. SARIKAYA

(Müsteşar)

Yayın Koordinatörü

Mustafa ARI

Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanı

Yazı İşleri Müdürü

Aycan SARGIN

Haber Müdürü

Sinan DELİDUMAN

Redaksiyon

Semih ŞEYDA

İ. Ethem AVŞAR

T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı

Eğitim ve Yayın Dairesi

Başkanlığınca Hazırlanmıştır.

Grafik Tasarım - Baskı

Başak Matbaacılık

Anadolu Bulvarı Meka Plaza No:5/15

Gimat ANKARA

T: (0312) 397 16 17 F: (0312) 397 03 07

www.basakmatbaa.com

e-mail:basaktanitim@gmail.com

Yönetim Yeri ve Yazışma Adresi

T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı

Eğitim ve Yayın Dairesi

Başkanlığı

Söğütözü Cad. No:14/E Kat:3

Beştepe - ANKARA

Tel: (0312) 207 51 91-92

Faks: (0312) 207 51 09

www.cevreorman.gov.tr

e-posta: eyd@cevreorman.gov.tr

Baskı Tarihi:

03.07.2009

ISSN: 1302-0145

Dergide yer alan yazılardan doğacak her türlü sorumluluk yazı sahiplerine aittir.


içindekiler

04

06

08

11

14

18

24

26

27

28

Babakan Erdoan

Çevre ve Orman Bakan

Prof. Dr. Veysel Erolu

5 Haziran Dünya Çevre Günü

22 Mays Dünya Biyolojik

Çeitlilik Günü

Biyolojik Çeitlilik

Su Forumunun Ardndan

Uygulamal Çevre Eitiminin Ardndan

Orman Tekilat 170 Yanda

Orman Yangnlarna Dikkat

Çevre ve Orman Bakanl Çalmalar


Bakanlar Toplants

Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim

Kamu Görevlileri Etik Davran lkeleri ve

Uygulamadaki Durumu

Nene Hatun

Türkiye ile Avusturalya Arasndaki

Mutabakat Zapt

Evde Hayvan Beslemek

Gaziantep Doa Koruma Dernei

Life Hawaman Projesi

Çevreden...

Bulmaca

32

34

38

45

47

48

50

54

61

64


Kayseri Kranard Kent

Ormannda düzenlenen

Dünya Çevre

Günü Festivali’ne itirak

eden Babakan Recep Tayyip

Erdoan, burada yapt

konumada, çevre kirliliine

dikkati çekti. Bugün artk

tüm dünyada çevre ve iklim

konusunda ciddi tehditlerin

eiinde bulunulduunu

söyleyen Erdoan, ‘’Çevre

konusunda eskiye dayanan

hassasiyetlerimizi hatrlatmamz,

hatrlatmakla kalmayp

unuttuumuz bu vasflarmz

yeniden hayata geçirmemiz

artk kaçnlmaz bir hal ald’’

diye konutu.

Kayseri Büyükehir

Belediyesi’nin giri-

imleriyle Türkiye’nin

ilk özel atk sterilizasyon

tesisinin Kayseri’ye kurulduunu

ifade eden Erdo-

an, ‘’Bütün mesele bu ie

inanmak. Türkiye’nin ilk

özel tbbi atk sterilizasyon

tesisinin açln ve lisans

verme iini de burada gerçekletiriyoruz.

Gayretlerimizin

asla boa çkmayacana,

çlklarmzn yank

bulacana inanyorum’’

diye konutu.

4 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Babakan Erdoan, Kzlderililere

ait ‘’Son aaç kesildiinde,

son nehir kirlendiinde

ve son balk öldüünde o zaman

parann yenmediini anlayacaksnz’’

atasözünü hatrlatarak, ‘’buna

yürekten katldn’’, çevreyi koruyarak

sanayilemenin mümkün

olduunu vurgulad. Çevre ve Orman

Bakanl’nn daha önce ayr

olduunu, bu bakanlklar kendilerinin

birletirdiini söyleyen Erdoan,

‘’Ormansz çevre, çevresiz orman

olmaz’’ diye konutu.

Çevre ve Orman Bakan Erolu

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu da burada yapt konumada,

‘’Esasen çevreci olmak

lafla olmuyor. Çevreci olmak icraatla

oluyor’’ dedi.

Babakan Erdoan’n talimatyla

geçen yl ‘’Milli Aaçlandrma Seferberlii’’

balattklarn söyleyen

Erolu, unlar kaydetti:

‘’Seferberlii balattmzda, hedefimiz

1 ylda 420 bin hektarlk alan

aaçlandrmakt. Ancak biz hedefimizi

de aarak 463 bin hektarlk alan

aaçlandrarak bu çalmay tamamladk.

Çevre için 2003’ten bu yana

çok eyler yapld. Öncelikle, hava

kirlilii ölçüm istasyonlarnn saysn

artrdk ve ülke geneline yaydk.

Daha sonra ülkemizin denizlerini

temizledik ve denizlerimizin temiz

olduunu gösteren ‘Mavi Bayrak’

uygulamasn balattk. u an mavi

bayrakl 300 noktamz oldu.’’

Babakan Recep Tayyip Erdoan’n,

stanbul’a Belediye Bakan seçildii

zaman, baz gazetelerin promosyon

olarak gaz maskesi dattn, ancak

yaplan çalmalarla, stanbul’un

dünyann sayl temiz ehirlerinden

birisi haline geldiini kaydeden

Erolu, ‘’AK Parti iktidar döneminde

balatlan çevre hareketleri sonucu,

Türkiye’nin her taraf yeile boyand’’

diye konutu.

Bir Milyon Fidan Kampanyas

Konumalarn ardndan, Babakan

Erdoan video konferans sistemiyle

Denizli, Erzurum Kocaeli, Malatya

ve Samsun illerine balanarak ‘’1

milyon kadn, bir milyon fidan’’ kampanyasn

balatt. Erdoan, Kranard

Kent Orman’nda fidan dikti.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 5


ÇEVRE VE ORMAN BAKANI PROF. DR. VEYSEL

EROLU, YAYINLADII MESAJLA DÜNYA

ÇEVRE GÜNÜ’NÜ KUTLADI…

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr. Veysel ERO-

LU, mesaj yaynlayarak Dünya Çevre Günü’nü

kutlad. Bakan Erolu’nun mesaj öyle;

Çevre; insan ve tabiat varlklarnn birbirleriyle etkileim

içinde bulunduu bir sistemdir.

Hzl nüfus art ve sanayileme, çevrenin kirlenmesini

gün geçtikçe arttrmaktadr. Bu sebeple çevre ve çevre

meseleleri hzla deien dünyann ana gündem balklarndan

birini oluturmaktadr.

Çevrenin korunmas, gelitirilmesi ve iyiletirilmesi konularnda

gösterilen çabalarn gayesi, insanlarn daha

salkl vevenli bir çevrede yaamalarnn salanmasdr.

Çevre, bir kurum ya da kuruluun deil bütün insanln

sorumlu olduu yaam alandr. Gelecek nesillere iyi

bir çevre brakmak için; kirlenmelerin önlenmesi, tabiatn

korunarak tahribatnn engellenmesi, yeil alanlarn

korunmas ve artrlmas ile kamuoyunun bilinçlendirilmesi

önem arz etmektedir.

Çevre ve Orman Bakanl olarak çevreyi; havas, suyu

ve toprayla bir bütün olarak ele alyoruz ve çalmalarmz

bu bütünlük içerisinde uyumlu olarak yürütüyoruz.

Maksadmz; daha yeil, daha güzel, daha temiz

ve daha yaanabilir bir Türkiye hedefini gerçekletirmektir.

Bu hedefe ulamak için var gücümüzle çalyoruz.

“Küçük eyler, Dünyay yeniler” Çevre için yapacanz

her faaliyet, gelecek nesillerin daha güzel bir ortamda

yaayaca bir dünya ina edecektir.

6 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 7


5 Haziran

Çevre ile ilgili uluslararas politikalarn

dönüm noktas olarak kabul

edilen 5 Haziran 1972 tarihinde gerçekleen

“Stockholm Konferans” 113

ülkenin çevre konusunda yaygn bir

platform oluturmasnn yannda sorunlara

evrensel düzeyde sahip çklmas

açsndan da son derece önemli

olmu ve bu konferans sonucunda

yaynlanan deklerasyonla 5 Haziran

tarihi, “Dünya Çevre Günü” olarak

ilan edilmitir. 34 yl önce bugün ilan

edilen dünya çevre günü, ülkemizde

ve dünyada çevre korumaclnn ve

bilinçli bir katlmn salanmas amacyla,

küresel bilinçlendirme günü

olarak kabul edilmektedir.

Bu sebeple, 5 Haziran 2009 tarihinde

Dünya Çevre Günü münasebetiyle stanbul

Sütlüce Kongre ve Kültür Merkezinde

düzenlenen merasim, çözüm

önerileri ve Türkiye’de çevre konusunda

yaplan çalmalarn anlatld-

video gösterimiyle balad. Daha

sonra merasim, srasyla Çevre ve Orman

Bakanl Müstear Prof.Dr. Hasan

Zuhuri SARIKA’nn konumalar,

stanbul Büyükehir Belediye Bakan

Kadir Topba’n ve Çevre ve Orman

Bakan Prof. Dr. Veysel Erolu’nun

konumalaryla devam etti.

Bakan Erolu konumasnda:

Gelecek nesillere daha iyi bir çevre

braklmas için herkesin kendisini

Haber - Fotoraf: Kemal Tark UYGUR

muhasebeden geçirmesi gerektiini

anlatt. Türkiye’nin son 15 ylda hava,

su, toprak kirlilii ve erozyonla mücadelede

çok iyi noktaya geldiinin

altn çizdi.

Konumalarn ardndan ödül merasimine

geçildi, En Çevreci Televizyon

Program, en Çevreci lk öretim Oku-

8 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


lu, En Çevreci Organize Sanayi Bölgesi,

ve En Çevreci Belediye dallarnda ödüller

datld. Bu kapsamda; ‘’Medya Alannda

Çevre Berat Ödülü’’ne layk görülen

HaberTürk Gazetesi Genel Yayn Yönetmen

Yardmcs Doan Satm ve Türkiye

Gazetesi Çevre Koordinatörü Sinema Sanatçs

Ediz Hun’a ödülünü Bakan Erolu

verdi.

Çevre ve Orman Bakanl tarafndan

ülke genelinde lköretim okullar arasnda

“Uygulamal Çevre Eitimi Projesi”

çalmalar sürdürülmektedir. Proje kapsamnda

okullarmz; gerçekletirdikleri

sosyal faaliyetler, çevre gezileri, atklar

ve geri kazanm, hazrlanan çevre köeleri,

aaçlandrma ve yeillendirme çalmalar,

su ve enerji tasarrufu ile velilerin

projeye yaptklar katklar göz önünde

bulundurularak yaplan deerlendirme

sonunda dereceye giren okullar belirlenmitir.

Bu çerçevede; En Çevreci lköretim

okullar kategorisinde birinci olan

Aydn Çapahasan lköretim Okulu, ikinci

olan Afyonkarahisar Ayazini lköretim

Okulu ve üçüncü olan Burdur Suna Uzal

lköretim Okulu’nun ödüllerini stanbul

Büyükehir Belediye Bakan Kadir Topba

takdim etti.

Çevrenin korunmas, çevre kirliliinin önlenmesi

ve çevre bilincinin arttrlmas için

ülke genelinde çevre konusunda organize

sanayi bölgelerini tevik etmek amacyla

”Türkiye’nin En Çevreci Organize Sanayi

Bölgesi” yarmas düzenlenmitir. Yarma

kapsamnda, Organize Sanayi Bölgesi

dosyalar Bakanlmza gönderilmi olup,

Bakanlmzn ilgili teknik birimlerinden

uzmanlar ve OSBÜK yetkililerinden olu-

an juri tarafndan dosyalar üzerine yaplan

deerlendirme ve yerinde inceleme

sonucunda dört Organize Sanayi Bölgesi

ödüle hak kazanmtr. Bu çerçevede

‘‘En Çevreci‘’ Organize Sanayi Bölgeleri’’

kategorisinde Eskiehir Organize Sanayi

Bölgesi birinci oldu. Kocaeli Plastikçiler

Organize Sanayi Bölgesi ve Bursa Demirta

Organize Sanayi Bölgesi ikincilii paylarken,

Kocaeli Taysad Organize Sanayi

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 9


Bölgesi de üçüncü oldu. Ödüllerini stanbul Vali

Yardmcs Mehmet Fahri CAN verdi.

Çevrenin korunmas, çevre kirliliinin önlenmesi

ve çevre bilincinin arttrlmas için ülke

genelinde çevre konusunda belediyelerimizi

tevik etmek amacyla, ”Türkiye’nin En Çevreci

Belediyesi” yarmas düzenlenmitir. Yarma

kapsamnda her ilde yaplan deerlendirmeler

sonucunda seçilen birincilere ait dosyalar Bakanlmza

gönderilmi olup, Bakanlmzn

ilgili teknik birimlerinden uzmanlardan oluturulan

jüri tarafndan yaplan deerlendirme

sonucunda dört belediye finale kalm, yaplan

yerinde inceleme sonucunda dört belediye

ödüle hak kazanmtr. Bu çerçevede En Çevreci

Belediyeler kategorisinde; Denizli Belediyesi

birinci, Yozgat Belediyesi ikinci olurken, Alanya

ve Didim Belediyeleri üçüncülüü paylatlar.

Ödüllerini Çevre ve Orman Bakan Prof.Dr.

Veysel EROLU takdim etti.

Ödül töreninin ardndan Çevre ve Orman Bakanl,

Petrol Sanayi Dernei, Türk Eczaclar

Birlii, Tanabilir Pil Üreticileri ve thalatçlar

Dernei ve Lastik Sanayicileri Dernei arasnda

Atklarn Kaynanda Ayr Toplanmas (AKAT)

Platformu ile protokol imzaland. Protokol, Türkiye

genelinde bütün atklarn çevreye ve insana

olas zararlarn yok etmeyi ve atklar deerlendirme

yoluyla ekonomiye ve tabiata yararl olacak

ekilde geri kazanmay ve geri dönüümü

salamay amaçlyor.

Merasimin son bulmasndan sonra Bakan Erolu

ve davetliler, eski Galata Köprüsü’ndeki çevre

konulu serginin açlna itirak etti.

10 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


22 Mays Dünya Biyolojik Çeitlilik Günü

Dünya Biyoçeitlilik Günü

“Biyolojik Çeitlilik ve stilac Yabanc Türler”

Temasyla KUTLANDI

Çevre ve Orman Bakanl

Doa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüü

Biyolojik çeitlilik, canllarn

farklln ve deikenliini,

içinde bulunduklar karma-

k ekolojik yaplarla, birbirleriyle ve

çevreleriyle karlkl etkileimlerini

ifade etmektedir. nsanlarn bata

gda olmak üzere temel ihtiyaçlarn

karlamasnda vazgeçilmez bir yeri

olan canl kaynaklarn temeli biyolojik

çeitliliktir. Dier bir deyile biyolojik

çeitlilik bir ülkenin biyolojik zenginliidir.

Dünyann giderek azalan canl

kaynaklar ve giderek kirlenen toprak

ve su kaynaklar dikkate alndnda,

ülkelerin sahip olduu biyolojik çeitlilik,

stratejik bir güç durumuna gelmektedir.

Dünyada biyolojik çeitlilik kuzeyden

güneye ve batdan douya doru

art gösterir. Ülkemiz ise, kuzey ile

güney, bat ile dou arasndaki geçi

noktas olarak, üç fark biyocorafik

alan birletiren ve geçi formlar ile

birlikte, Avrupa-Sibirya, ran-Turan ve

Akdeniz olmak üzere üç biyocorafik

alan kapsayan bir ülkedir. Bu nedenle

Türkiye hem tür, hem genetik hem

de ekosistem seviyelerinde yüksek

bir çeitlilie sahiptir.

Birlemi Milletlere üye ülkeler tarafndan,

dünyann kar karya olduu

çevresel sorunlarla ba edebilmek için

uluslar aras seviyede ibirlii salanmas

gerektii kabul edilmi ve 1992

ylnda Rio’da düzenlenen Dünya Zirvesinde

iklim deiiklii, çölleme ve

biyolojik çeitlilii konu alan üç temel

çevre sözlemesi imzaya açlmtr.

Bu üç sözlemeden biriside Biyolojik

Çeitlilik Sözlemesidir.

Ülkemiz Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi’ni,

imzaya açld 5 Haziran

1992 tarihinde imzalamtr. Sözleme,

TBMM tarafndan 29 Austos

1996 tarihinde 4177 sayl Kanun ile

onaylanm ve onay belgesinin Birlemi

Miletlere tevdisi akabinde14 Mays

1997 tarihinde yürürlüe girmitir.

Sözlemeye bu güne kadar 191 ülke

taraf olmutur.

Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi’nin üç

temel amacn;

•Biyolojik çeitliliin korunmas

•Biyolojik kaynaklarn sürdürülebilir

kullanm

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 11


•Genetik kaynaklarn kullanmndan

kaynaklanan faydalarn adil ve hakkaniyete

uygun paylam oluturmaktadr.

Biyolojik çeitlilii en geni muhteviyatta

ele alan BM Biyolojik Çeitlilik

Sözlemesi’nin metninin kabul edildii

“22 Mays” tarihi BM tarafndan

“Dünya Biyolojik Çeitlilik Günü” olarak

ilan edilmitir.

Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi Sekreteryas

tarafndan her yl Dünya Biyolojik

Çeitlilik Gününde ele alnacak

bir konu belirlenmektedir. 2009 yl

için Dünya Biyolojik Çeitlilik Gününün

konusu “biyolojik çeitlilik ve

istilac yabanc türler” olarak kabul

edilmitir. stilac yabanc türler, belli

bir ekosistemde doal olarak bulunmayan

ancak sonradan o ekosisteme

sokulmu ve ar düzeyde yaylarak

o ekosistemdeki doal türlerin yaama

alanlarn daraltarak azalmalarna,

bazen de yok olmalarna neden

olan türlerdir. Sözleme kapsamnda

biyolojik çeitliliin yabanc türler nedeniyle

tehlikeye girmesini önlemek

amacyla yabanc türlerin doal ekosistemlere

yerletirilmeden önce tâbi

tutulmas gereken deerlendirmeleri

ve daha önceden ekosistemlere bir

ekilde girmi olan istilac yabanc

türlerin kontrol altna alnmasna yönelik

tedbirleri içeren bir rehber onaylanmtr.

22 Mays Dünya Biyolojik Çeitlilik

Günü vesilesiyle düzenlenen etkinlikler

ülkemizde ve tüm dünyada biyolojik

çeitliliin önemi hakknda

toplumsal bilincin güçlenmesine katk

salayacaktr.

Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi Rio’da

imzaya açld tarihte Türkiye Cumhuriyeti

adna zamann Babakan tarafndan

imzalanm, TBMM’de onay

süreci tamamlanarak 27 Aralk 1996

tarihinde Resmi Gazetede yaynlanarak,

14 Mays 1997 tarihinde yürürlülüe

girmitir.

Biyolojik Çeitlilik Sözlemesinin

amac; Biyolojik çeitliliin korunmas,

biyolojik kaynaklarn sürdürülebilir

kullanm ile genetik kaynaklarn kullanmndan

doan faydalarn eit ve

adil paylamnn salanmasdr.

Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi, dünyada

ilk kez biyolojik çeitlilii tüm

yönleriyle bu kadar kapsaml olarak

irdeleyen ve genetik kaynaklar uluslararas

bir antlamada balayc yükümlülüklerle

kapsayan ve biyolojik

çeitlilii insanolunun ortak endiesi

olarak ele alan bir sözlemedir.

12 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Biyolojik Çeitlilik Sözlemesinde biyolojik

çeitlilii üç katagoride ele

almaktadr; türlerin sahip olduu genetik

çeitlilik, tür çeitlilii ve ekosistem

çeitlilii. Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi

ülkelelere kendi snrlar içindeki

biyolojik çeitlilik deerlerini ve

doal kaynaklarn belirleme, koruma

ve sürdürülebilir bir ekilde kullanma

sorumluluunu vermektedir.

Birlemi Milletler Genel Kurulu, Sözlemenin

dünyada yürürlülüe girme

tarihi olan 29 Aralk gününü Dünya

Biyolojik Çeitlilik Günü olarak kabul

etmitir. Ancak tüm ülkelerde 29

Aralk günü yl sonu olmas nedeniyle

etkinlik yaplamamas üzerine Sözleme

Sekreteryas, Sözleme metninin

kabul günü olan 22 Mays gününü

“Dünya Biyolojik Çeitlilik Günü” olarak

kabul edilmitir.

Bugünde; Biyolojik Çeitlilik Sözlemesinin

taraf ülkelerce uygulanmas,

karlalan sorunlarn tesbiti, ortak

çözümlerin bulunmas, dünyada hzla

azalan biyolojik çeitliliin korunmas,

gelitirilmesi ve sürdürülebilir kullanmnn

salanmas yönünde dikkatleri

bir daha çekmektir.

nsanlarn bata gda olmak üzere temel

ihtiyaçlarn karlamasnda vazgeçilmez

bir yeri olan canl kaynaklarn

temeli biyolojik çeitliliktir. Tpta

kullanlan ilaçlarn yarsnn kökenini

yabani bitki ve hayvanlar oluturmaktadr.

Üretimi yaplan tüm tarm çe-

itlerinin, yani kültüre alnm bitki ve

hayvan türlerinin temeli doada bulunan

yabani akrabalarna dayanr. Gda

ve tarm için önem tayan ve giderek

azalan canl kaynaklar, bugün bir ülkenin

sahip olabilecei önemli avantajlar

arasnda saylmaktadr. Dünyann

tarm yaplabilecek nitelikteki alanlar

ve su kaynaklar hzla kirlenmekte ve

yok olmaktadr. Bilim adamlar yakn

gelecekte insanlarn ciddi bir gda ve

su sorunu ile kar karya kalaca

görüündedir. Bu gelimeler nda,

ülkelerin sahip olduu biyolojik

çeitlilik, özellikle genetik kaynaklar

anlamnda büyük bir güç durumuna

gelmektedir. Dünya’nn her yerinde

biyolojik çeitlilii azaltan veya onu

olumsuz yönde etkileyen nedenlerin

hemen hepsinde dorudan veya

dolayl olarak insan faktörünün etkili

olduu görülür. Biyolojik zenginlii

azaltan nedenlerin kökeni ne olursa

olsun; onu korumak, yönetmek ve

sürdürülebilir ekilde kullanmak yine

biz insanlarn sorumluluudur. Ülkemiz

insanlarn gda güvenlii için ya-

amsal kaynaklarn sahibi bir ülke olarak

dünyann ansl ülkelerinden birisidir

ve bu önemli zenginlii gelecek

nesillerin refah için aklc bir ekilde

koruma ve kullanma sorumluluunu

tamaktadr. Bu olaanüstü ekosistem

ve habitat çeitlilii beraberinde

önemli bir tür çeitliliini getirmitir.

22 Mays Dünya Biyolojik Çeitlilik

Günü vesilesiyle düzenlenen etkinlikler

ülkemizde ve tüm dünyada biyolojik

çeitliliin önemi hakknda

toplumsal bilincin güçlenmesine katk

salayacaktr.

nsanlarn bata

gda olmak

üzere temel

ihtiyaçlarn

karlamasnda

vazgeçilmez bir

yeri olan canl

kaynaklarn

temeli biyolojik

çeitliliktir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 13


Biyolojik Çeitlilik ve

Doal Kaynak Yönetimi Projesi’nin Ardndan...

Osman ÖZTÜRK

Doa Koruma ve Milli Parklar

Genel Müdür Yardmcs

Erdoan ERTÜRK

Biyolojik Çeitlilik ve Doal Kaynak Yönetimi

Projesi Koordinatörü V.

Dünya üzerindeki ilk resmî korunan

alan çalmalar Amerika

Birleik Devletleri tarafndan

gerçekletirilmi ve sahip oldu-

u doal güzellikler ve yaban hayat

nedeniyle 1872 ylnda “Yellowstone

Milli Park” ilan edilmitir.1933 ylnda

Londra’da imzalan “Baz Bölgelerdeki

ve Özellikle Afrika’daki Doal Flora ve

Fauna’nn Korunmas Sözlemesi “ile

milli parklar, tabiat rezervleri ve dier

rezervlerin oluturulmasna karar verilmi

ve ilk biyolojik çeitlilik koruma

çalmalar balatlmtr. Daha sonraki

yllarda bu konularda birçok uluslar

aras sözlemeler yaplmtr. Özellikle

biyolojik çeitlilik üzerine odaklanan

en önemli sözlemeler; 1971 tarihli

“Özellikle Su Kular Yaama Ortam

olan Uluslararas Öneme Sahip Sulak

Alanlar Hakknda Sözleme (Ramsar

Sözlemesi)”, 1972 tarihli “Dünya

Kültürel ve Doal Mirasnn Korunmas

Sözlemesi (Dünya Miras Sözlemesi)”,

1975 tarihli “Nesli Tehlikede

Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin

Uluslararas Ticaretine likin

Sözleme (CITES Sözlemesi)”,1983

tarihli “Yaban Hayvanlarn Göçmen

Türlerinin Korunmasna likin Sözleme

(Bonn Sözlemesi)” ve 1992

tarihli “Biyolojik Çeitlilik Sözlemesi

(Rio Sözlemesi)”dir.

Rio Sözlemesini 1996 ylnda onaylayan

Türkiye, sahip olduu biyolojik

çeitliliin önemini kavram ve son

yarm asrda artan nüfusun basksyla

giderek arlaan ve ülkedeki ekosistemlerin

ve doal kaynaklarn sürdürülebilir

olmayan bir ekilde kullanlmasna

neden olan tehditlerin farkna

varmtr. Söz konusu bu tehditlerin

belirlenerek ortadan kaldrlmas veya

azaltlmasna yönelik birçok çalma

gerçekletiren Çevre ve Orman

Bakanl, Küresel Çevre Fonu’ndan

(GEF) salad finansal destek ile

biyolojik çeitliliin korunmasna yönelik

ulusal düzeyde bir güçlendirme

çalmas yapmak, Korunan alanlarn

etkili ve sektörler aras bir yaklamla

yönetimini salamak amacyla modeller

gelitirmek ve bu çalmalar

ülke düzeyine yaygnlatrmak üzere

“Biyolojik Çeitlilik ve Doal Kaynak

Yönetimi Projesi”ni balatmtr.

12 Temmuz 2000 tarihinde Hazine

Müstearl ve Dünya Bankas arasnda

imzalanan “Hibe Anlamas”

uyarnca yürürlüe giren ve Doa Koruma

ve Milli Parklar Genel Müdürlü-

14 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


ü tarafndan yürütülen söz konusu

proje kapsamnda aadaki çktlar

elde edilmitir:

-Taslak Biyolojik Çeitlilik ve Doa

Koruma Yasas

-Ulusal Biyolojik Çeitlilik zleme Veri

Taban (www.nuhungemisi.gov.tr)

-Camili Sultan Sazl, Köprülü Kanyon

ve neada için Korunan Alan Yönetim

Planlar (Camili Bölgesi 2005

ylnda UNESCO tarafndan Biyosfer

Rezerv olarak ilan edilmitir.)

- Camili Biyosfer Rezervi, Sultan Sazl

ve neada Longoz Ormanlar Milli

Park dare ve Ziyaretçi Merkezleri ve

Dier Alt Yap Tesisleri

-Ege ve Marmara Bölgelerinde Boluk

Analizi Çalmalar

-Biyolojik Çeitlilii çeren Orman

Amenajman Yönetmelii

-Orman Amenajman Plan Yapm Revize

Teknik artnamesi

-neada Bölgesi ( Bulankdere ve neada

Orman letme eflikleri) ve

Camili Bölgesi Biyolojik Çeitlilik çeren

Orman Amenajman Planlar

-Biyolojik Çeitlik Ulusal Bilinçlendirme

Stratejisi ve Eylem Plan

-Sivil Toplum Kurulular Kapasite Artrma

ve Strateji ve Eylem Plan

-Proje Sahalar ve Çevresinde Yaayan

Yöre Halk Tarafndan Gerçekletirilen

Küçük Hibe Projeleri

Doa Koruma ve Milli Parklar Genel

Müdürlüü’nün koordinasyonunda

Orman Genel Müdürlüü, Kültür ve

Turizm Bakanl ile beraber 2000 ylndan

beri devam eden ve 2006 yl

sonunda bitirilmesi planlanan proje,

neada, Camili ve Sultan Sazl proje

bölgelerinde yaplmas planlanan

idare ve ziyaretçi merkezi inaatlarnn

uzamasndan dolay, 30 Eylül

2008 tarihinde tamamlanmtr.

ÇIKARILAN DERSLER

Ülkemizin biyolojik

çeitliliine ait her

türlü verinin (flora,

fauna, habitatlar,

ekosistemler vs.) kayt

altna alnmas, biyolojik

çeitlilie etki eden

tehditlerin belirlenmesi

ve biyolojik çeitliliin

izlenmesi amacyla

Bakanlmz bünyesinde

“Ulusal Biyolojik

Çeitlilik zleme Veri

Taban” kurulmutur.

Proje uygulamalar sonunda yukarda

belirtilen çktlara ulalmas sürecinde

baz dersler çkarlmtr. Bunlardan

birisi, yöre halknn korunan alan

planlamas ve yönetimi konusunda

katlmnn salanmas olmutur. Herne

kadar dört proje sahas için hazrlanan

yönetim planlar tüm ilgi gruplarnn

katlm ile meydana getirilmi ve

tüm bu gruplara yönetimde söz sahibi

olma hakk tannmas düünülmü

olsa da ülkemizdeki yasal mevzuatn

bu tür bir yönetim yapsna müsaade

etmemesinden dolay halkn katlmnn

olduu bir yönetim modeli maalesef

tesis edilememitir.

u bir gerçek ki; ekosistemlerin, habitatlarn

ve türlerin korunmas ve

sürdürülebilir yönetimi bu deerlerin

çevresinde yaayan yöre halknn ve

sivil toplum kurulularnn katks ve

destei olmadan gerçekleemez. Söz

konusu yöre halk ve sivil toplum kurulular,

sosyal ve ekonomik açdan

güçlendirilmedikçe ve çevre konusunda

bilinçlendirilmedikçe doa koruma

konusunda baarya ulalmas

uzak bir ihtimaldir. Proje kapsamnda

yerel düzeyde gerçekletirilen eitim

ve bilinçlendirme çalmalarnn yan

sra doal kaynaklara olan basky

azaltmak amacyla yöre halk ve sivil

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 15


toplum kurulularna yönelik olarak

hazrlanan “Küçük Hibe Programlar”

baarl bir ekilde yürütülmü ve kurumumuz

ile yöre halk arasnda bir

ven köprüsü kurulmutur.

GELECEK ADIMLAR

ster ülkenin mali kaynaklar kullanlarak

isterse d kaynak destekli olarak

yürütülsün bütün projelerin ana amac

baarl çktlarn ülke geneline yaygnlatrlmas

ve çkarlan derslerin

iyice yorumlanarak gerekli tedbirlerin

alnmas olmaldr.

Proje ile Türkiye’de ilk defa korunan

alanlarda, ilgi gruplarnn aktif katlm

ile bir yönetim planlamas süreci balatlmtr.

Bu sürecin dier korunan

alanlarda uygulanmas için gerekli

çalmalar Genel Müdürlüümüze

bal Milli Parklar Dairesi Bakanl

tarafndan yaplmakta ve buna ilikin

artnameler ve i tanmlar hazrlanmaktadr.

Bu tür planlama yaklamnda

önemli olan husus, ilgi gruplarn

planlamann balangcndan

sonuna kadar sürece dahil etmektir.

Günümüzdeki katlmclk süreçleri

çok farkl düzeylerde olmaktadr. Örnein

talya’da baz korunan alanlarn

yönetimi sivil toplum kurulularna

veya özel sektöre devredilebilmektedir.

Ülkemizde ise böyle bir yönetim

modeli yasal mevzuattan kaynaklanan

nedenlerle mümkün olamamaktadr.

Korunan alanlarn ve dolaysyla

biyolojik çeitliliin etkin ve verimli bir

ekilde yönetimi için yöre halknn sürece

katlmas mutlaka gereklidir.

Ülkemizin biyolojik çeitliliine ait her

türlü verinin (flora, fauna, habitatlar,

ekosistemler vs.) kayt altna alnmas,

biyolojik çeitlilie etki eden tehditlerin

belirlenmesi ve biyolojik çeitliliin

izlenmesi amacyla Bakanlmz bünyesinde

“Ulusal Biyolojik Çeitlilik zleme

Veri Taban” kurulmutur. Genel

Müdürlüümüze bal Doa Koruma

Dairesi Bakanl içerisindeki Biyolojik

Çeitlilik ve Gen Kaynaklar ube

Müdürlüünün koordinasyonunda,

Türkiye’nin dört bir tarafndan elde

edilen biyolojik çeitlilik verileri belli

bir denetim süzgecinden geçirelerek

veri tabanndaki yerini alacaktr. Bu

çalma ülkemizin doal kaynaklarn

bir ölçüde izleme ve oluabilecek tehditleri

yönetme frsat douracaktr.

neada Longoz Ormanlar Milli Park,

Camili Biyosfer Rezervi ve Sultan

Sazl Milli Park ziyaretçi merkezleri,

mimari projelerinin çiziminden

malzeme seçimine kadar olan tüm

süreçlerde profesyonel bir yaklamla

meydana getirilmilerdir Doa Koruma

ve Milli Parklar Genel Müdürlüü,

Türkiye’deki dier korunan alanlarda

idare ve ziyaretçi merkezi tesisi için

gerekli yatrmlar salamaktadr. Söz

konusu proje alanlarnda yaplan bu

üç ziyaretçi merkezi, yaplmas planlanan

dier tesisler için önemli bir

tecrübe salayacaktr.

Bilindii üzere milli park sahalar içerisinde

yaayan köylüler snmalar

için gerekli “yakacak odunu” ve ya-

adklar mekan onarmak için gerekli

“yapacak odunu” ihtiyacn milli park

içerisinden salayamamaktadr.Daha

önce de belirttiimiz gibi doal kaynaklarn

ve biyolojik çeitliliin korunmas

yörede yaayan insanlarn

sosyo-ekonomik problemlerinin çözümü

salanmadan mümkün görünmemektedir.

Proje kapsamnda bu

sorunu çözmek amacyla Türkiye’de

ilk defa neada ve Camili bölgelerinde

biyolojik çeitliliin entegre edildii

orman amenajman planlar hazrlanmtr.

Söz konusu planlarn bir

benzeri Genel Müdürlüümüzün kendi

imkanlar dorultusunda Köprülü

Kanyon Milli Park’nda da meydana

getirilmitir. Bu plan hem Genel Müdürlüümüz

ve hem de Orman Genel

Müdürlüü tarafndan onaylanmtr.

Genel Müdürlüümüz bünyesindeki

Milli Parklar Dairesi Bakanl söz

konusu bu uygulamay bütün korunan

alanlara yaygnlatrarak milli park

içerisinde yaayan yöre insann odun

ihtiyacnn karlamasn planlamaktadr.

Korunan alanlarn ilgi gruplarnn destei

ve katlm ile beraber planlanmas

ve yönetimi için söz konusu bu

gruplarn ekonomik ve sosyal açdan

iyiletirilmesi gerekmektedir. Projenin

tasarm aamasnda bu konunun

önemi fark edilmi ve yörede yaayan

insanlarn doa koruma hedefleri

ile uyumlu olarak hazrlayaca küçük

ölçekli projelerin desteklenmesi için

16 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


proje içerisinde özel bir bütçe tahsis

edilmitir. Küçük Hibe Programlar

olarak isimlendirilen bu çalma ile

yörede yaayan insanlarn proje çalmalarna

ve yönetim plan hazrlanmas

sürecine destei salanmtr.

Bakanlmz bünyesinde kurulu

olan Orman ve Köy likileri Genel

Müdürlüü (ORKÖY) yllardan beri

orman köylüsüne proje karl kredi

salayan bir kurulutur. Bundan sonraki

süreçte gerekli olabilecek mali

destein bu kurum tarafndan salanmas

düünülmektedir. Bu amaçla,

Genel Müdürlüümüz ve ORKÖY

Genel Müdürlüü arasnda yaklak

bir yl önce balatlan bir ortak çalma

ile ilk admlar atlm ve balangç

toplantlar yaplmtr. Bundan

sonraki temel strateji öncelikle plan

yaplmas düünülen korunan alanlarn

tespit edilmesi ve bu alanlarda

yaayan insanlarn alternatif geçim

kaynaklar üretmesi için gerekli kredi

yada hibe kaynaklarnn ORKÖY’den

salanmas eklinde olacaktr.

Proje kapsamnda hazrlanan “Biyolojik

Çeitlik Ulusal Bilinçlendirme Stratejisi

ve Eylem Plan” ülke düzeyinde

doa koruma bilincinin artrlmas için

önemli bir rehberdir. Genel Müdürlü-

ümüz bünyesinde kurulu olan “Eitim,

Tantm ve Halkla liikler ube

Müdürlüü”nün görev ve sorumluluklarnn

tekrar gözden geçirilmesi

ve söz konusu strateji ve eylem plan

dorultusunda yeni bir i tanmna

kavuturulmas gerekmektedir. Ayrca

söz konusu ube müdürlüünün kapasitesinin

arttrlmas için yeterli sayda

kalifiye eleman ile takviye edilmesi ve

gerekirse Daire Bakanl yapsna

dönütürülmesi ulusal ve uluslararas

anlamda çok büyük görevler yüklenmi

olan Genel Müdürlüümüzün

tantm ve bilinçlendirme faaliyetleri

açsndan çok faydal olacaktr.

Doa koruma faaliyetleri, sivil toplum

kurulularnn destei ile çok

daha verimli ve etkili yaplabilecektir.

Avrupa Birlii’ne giri sürecinde olan

ülkemizde bu konuya son yllarda

çok daha önem verilmektedir. Genel

Müdürlüümüz, sivil toplum kurulular

ile çok sk bir ibirlii halinde

çalmaktadr.Bu ibirliinin sürdürülebilir

olmas için çevre konusunda

faaliyet gösteren sivil toplum kurulularnn

kapasitelerinin arttrlmas

ve desteklenmesi gerekmektedir.

Proje kapsamnda hazrlanan “Sivil

Toplum Kurulular Kapasite Artrma

ve Strateji ve Eylem Plan”nn Genel

Müdürlüümüz ilgili birimleri tarafndan

çalma konusu kapsamna alnmas,

gerekli protokollerin yaplmas

ve uygulamalarn balatlmas önemli

gelime olacaktr.

Çok zengin bir biyolojik çeitlilie sahip

olan ülkemizin korunan alanlarnn

saysnn artrlmas amacyla proje

kapsamnda balatlan ve Türkiye’deki

korunmas gereken alanlarn tespit

edilmesini amaçlayan “ Boluk Analizi”

çalmalarnn Milli Parklar Dairesi

Bakanl ve Doa Koruma Dairesi

Bakanl’nn ortak çalmas ile sürdürülmesi

önem arz etmektedir.Böyle

bir çalma, korunan alanlarmzn

doru, güvenilir ve kriterlere uygun

bir ekilde belirlenerek artmasna ve

izlenmesine yardmc olacaktr.

Proje sahalardan Camili, 2005 ylnda

UNESCO nsan ve Biyosfer Program

tarafndan “Uluslar aras önem

tayan karasal ve/veya ky ekosistemlerine

sahip,biyolojik çeitliliin

korunmas ile kalknma ve kültürel

deerlerin beraber yönetilerek çatmalarn

önlenmesi amacyla belirlenen

alanlar” kapsamnda deerlendirilerek

”Biyosfer Rezerv” alan

olarak ilan edilmitir. Camili Biyosfer

Rezervi Taslak Yönetim Plan’nda

belirlenen yönetim modelinin dier

kurumlar aras ortak yönetim ihtiyac

gerektiren korunan alanlarda

yaygnlatrlmas faydal olacaktr.

Bu sayede,Türkiye’deki korunan

alanlarn ve bu alanlarn ekosistemlerini

dorudan veya dolayl etkileyen

tampon ve geliim bölgelerinin

ortak bir yönetim çats altnda yönetilmesinin

yolu açlacaktr.

Sonuç olarak, Bakanlmz bünyesinde

ve Genel Müdürlüümüz koordinatörlüünde

Dünya Bankas

ile ibirliinde yürütülen Biyolojik

Çeitlilik ve Doal Kaynak Yönetimi

Projesi hedeflenen sonuçlara memnun

edici bir ekilde ulam ve gelecek

projeler için tecrübe ve veriler

salamtr.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 17


Su Forumunun Ardndan

5. Dünya Su Forumu

Bakanlar Konferans …

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu, 5. Dünya Su Forumu

kapsamnda düzenlenen, ‘’Bakanlar

Konferans’’nn açlnda yapt konumada,

konferansn devlet bakanlarnn

bir araya gelmesinin ardndan

gerçekletirilen, üst düzey siyasilerin

katld ikinci toplant olduunu söyledi.

Konferansa katlan siyasetçilere seslenen

Erolu, ‘’Sizler bütün dünya

ülkelerinin hayat hakk olarak deerlendirdiimiz

sudan sorumlu insanlar

olarak çok önemli bir görev ifa ediyorsunuz’’

dedi.

Dünyann hemen her ülkesinde sudan

kaynakl sorunlar yaandna’’ dikkati

çeken Erolu, ‘’Su aklldr, yaar.

Eer onu korursanz o da sizi bereketli

topraklar ve bol ürünle ödüllendirir.

Ona hoyrat davranrsanz kuraklkla,

afetlerle mücadele etmek zorunda

kalrsnz. Çünkü su, insanlarn tabiata

müdahalesinden en fazla etkilenen

doal kaynaktr. Günümüzde birçok

toplum suyun kötü yönetilmesi nedeniyle

zarar görüyor’’ diye konutu.

Türkiye’nin su kaynaklarn adil bir ekilde

yönetmeye çaltklarn anlatan

Erolu, öyle devam etti:

‘’Ülkemiz su zengini deil. Bu sebeple

suyun iyi yönetilmesi gerekiyor.

Buradan hareketle, sulama, atk suyun

artlmas ve içme suyu tesislerine

ilikin uzun vadeli planlamalar yapld.

Devlet Su leri, 2008 yl bandan

itibaren yapt çalmalarla 636

adet tesisi iletmeye ald. En fazla

suyun tarma harcand bilgisinden

hareketle damla sulama gibi modern

sulama tekniklerini hayata geçirerek,

daha az suyla daha fazla alan suluyoruz.

Orman ile su iç içedir. Bu sebeple,

ormanlarn yangnlarn zararlarndan

korunmas maksadyla son teknoloji

ürünleri kullanarak bir yangn erken

uyar sistemi gelitirdik ve kullanyoruz.

Nehir ve göllerde suyun kalitesini

her dakika ölçüyoruz. Ülkemizin

271 plaj ve marinasna mavi bayrak

verildi.’’

Suyun ayn zamanda temiz enerji

kayna olduunu vurgulayan Bakan

Erolu, u anda kurulu gücü 14 bin

megavat olan hidroelektrik santrallerinin

bu potansiyelini 5 yl içinde 40

bin megavata tamay planladklarn

anlatt.

‘’Birçok insan için su, musluu açtnda

akp giden bir eydir’’ diyen

Erolu, suyun musluklara kadar getirilmesi

sürecinde harcanan emein

çok büyük olduunu söyledi.

Erolu, Türkiye’nin su kültürünü en

üst düzeye ulatrm bir ülke oldu-

unu belirterek, ‘’Bunun en önemli

göstergesi de Türk müteahhitlerinin

yurt dnda bu alanda kazandklar

baarlardr’’ dedi.

BM Gda ve Tarm Organizasyonu

Direktörü Jacques Diouf

BM Gda ve Tarm Organizasyonu

Direktörü Jacques Diouf da forumun

ülkelerin su konusundaki bilgi ve becerilerini

paylamalar adna önemli

bir çalma olduunu ifade etti.

Diouf, gelecekte su sknts yaanmasnn

önüne geçilmesi için ülkelerin

bir an önce suya yönelik alt yap

çalmalarna hz vermesi gerektiini

söyledi.

18 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Dünya Su Konseyi Bakan Loic Fauchon

Dünya Su Konseyi Bakan Loic Fauchon

da forumun suyu olmayan,

suya ulaamayan insanlarn sesini

duyurduu bir platform olduunu ifade

etti.

Forumun, devlet büyüklerinin katlmyla

siyasi bir nitelik kazandn da

vurgulayan Fauchon, ‘’nsan onurunu

ilgilendiren suyu ayn zamanda bir insan

hakk olarak da görüyoruz. Bireysel

bir haktr, kolektif haktan farkldr’’

diye konutu.

5. Dünya Su Forumu Genel Sekreter

Yardmcs Ahmet Mete Saatçi

5. Dünya Su Forumu Genel Sekreter

Yardmcs Ahmet Mete Saatçi, forumun

imdiye kadar gayet baarl ilerlediini

ifade etti.

Suya ilikin etkin kararlar alnmasn

beklediklerini belirten Saatçi, ‘’Forumun

suya ilikin sorunlarn çözümünde

ciddi bir yolu açmasn temenni

ediyoruz. Bu forumun ardndan dünyada

yoksulluun önlenmesi ve su

sorunlarnn çözümlenmesi için yol

açlacak’’ diye konutu.

5. Dünya Su Forumu Bakanlar

Süreci Bakan Sumru Noyan

5. Dünya Su Forumu Bakanlar Süreci

Bakan Sumru Noyan da suyun tüm

insanlarn ve medeniyetlerin hayat

kayna olduunu vurgulayarak, ekosistemler

için vazgeçilmez olduunu

söyledi.

Nüfus art, kontrolsüz kentleme ve

göç gibi unsurlarn su kaynaklar üzerinde

bask yarattna iaret eden

Noyan, suya ilikin tüm paydalarn

uyum stratejileri gelitirmeleri gerektiini

ifade etti.

‘’5. Dünya Su

Forumu’’u Kapsamnda

mzalanan ‘’Bakanlar

Bildirisi’’

5. Dünya Su Forumu kapsamnda düzenlenen

Bakanlar Konferans sonunda

imzalanan ‘‘Bakanlar Bildirisi’’

açkland.

Bildiride Bakanlar; Gündem 21 ve

Johannesburg Eylem Plan’ndakiler

de dahil olmak üzere, su ve sanitasyon

konusunda uluslararas düzeyde

kabul edilmi hedeflere ulamada,

ulusal hükümetlerin üstlendikleri önceki

taahhütlerini bir kere daha teyit

ettiklerini, Birlemi Milletler Sürdürülebilir

Kalknma Komisyonu’nun kararlarn,

su, su kullanm, sanitasyon

ve salkla ilgili çok tarafl anlamalar

kabul ettiklerini belirttiler.

Bildiride, su güvenliinin salanmas

ihtiyacn bildiklerini ifade eden bakanlar,

bu hedefe varmak için tüm

küresel deiikliklere su yönetiminin

adaptasyonunu ilerletmek ve her seviyede

ibirliini gelitirmenin hayati

olduu kansnda olduklarn vurgulad.

Bakanlar dünyann; nüfus art, göç,

kentleme, iklim deiiklii, çölleme,

kuraklk, çevresel bozulma ve

arazi kullanm ile ekonomik ve beslenme

deiiklikleri gibi hzl ve daha

önce örnei bulunmayan küresel

deiikliklerle kar karya bulunulduunu

hatrlattklar bildiride, Binyl

Kalknma Hedeflerine erimekte ve

sosyo-ekonomik kalknma için uygun

seviyedeki su güvenliine ulamakta

özellikle Afrika gibi dünyann çeitli

yerlerine özgü zorluklar bildiklerini

ifade etti.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

19


‘’5. Dünya Su Forumu’’ Bakanlar

Konferans’na katlan bakanlar ve heyet

bakanlar, u görüleri paylatklarn

kaydetti:

‘’Binyl Kalknma Hedefleri gibi uluslararas

düzeyde kabul görmü hedeflere

ulamak vevenli ve temiz

suya, sanitasyona eriimi, salkl ve

temiz ekosistemler için uygun politikalar

ve her seviyede yeterli mali kaynaklar

salayarak, mümkün olan en

ksa sürede iyiletirme çabalarmz

arttracaz. Sürdürülebilir kalknma

çerçevesinde, su ile ilgili küresel zorluklar

çözmeye kararlyz.

Hzla artan nüfuslar ve deien tüketim

kalplarn dikkate alarak, yeterli

gdann sürdürülebilir üretimini gerçekletirmek,

özellikle krsal alanlarda

yaam standartlarn iyiletirmek

ve uluslararas kabul görmü kalknma

hedefleri ve dier ilgili uluslararas

anlamalarla tutarl ve uyumlu

olarak yoksulluk ve açl ortadan

kaldrmak için, uygun ekilde, sulama

ebekeleri kurma ve tarmda yamur

suyundan yararlanma da dahil olmak

üzere; su talep yönetimini ve tarm

için su kullanmnn üretkenliini ve

etkinliini iyiletirmeye, bunlarn yan

sra, tarmsal üretkenlii arttrmaya

ve suyu korumaya gayret edeceiz.’’

Küresel deiikliklerin su kaynaklar,

doal hidrolojik süreçler ve ekosistemler

üzerindeki etkileri konusundaki

yaklamlarn ve tüm sektörlerin

yüzey ve yer alt sularnda yaratt

kirlilii önlemek için çabalarn güçlendireceklerini

ifade eden bakanlar,

su sknts çekilen bölgelerde, deniz

suyunun artlmas ve atk sularn yeniden

kullanm için temizlenmesi

amacyla yatrm yapma ve bu yatrmlarn

sürdürülebilir ve finanse edilebilir

olmas için teknolojik destek ve

bilgi salama gereksinimini dikkate

alacaklarn vurgulad.

Silahl çatmalar zamannda su kaynaklarnn,

su alt yaplarnn ve çevrenin

korunmasn amaçlayan uluslararas

hukuka sayg göstereceklerini

ve gerekli olmas durumunda, bunu

daha da gelitirmek için ibirlii yapacaklarn

belirten bakanlar, küresel

deiikliklerin olas etkilerini öngörmek

ve ortadan kaldrmak için snr

ötesi, ulusal veya bölgesel planlar ve

programlar gelitirmeye, uygulamaya

ve daha da güçlendirmeye kararl

olduklarn kaydetti.

Taknlar ve kuraklk da dahil olmak

üzere doal ve insan kaynakl afetleri

önlemek ve karlk verebilmek

için çalmaya kararl olduklarn ifade

eden bakanlar, su izleme sistemlerini

iyiletirmek ve yararl bilgilerin, kom-

u ülkeler de dahil olmak üzere, tüm

ilgili nüfuslarn serbest kullanmna

açk olmasn salamak için çabalayacaklarn

belirtti.

5. Dünya Su Forumu

Kapsamnda ‘’Enerji

çin Su, Su çin Enerji’’

Konulu Bakanlar

Toplants Yapld

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu, 5. Dünya Su Forumu

çerçevesinde düzenlenen ‘’Enerji çin

Su, Su çin Enerji’’ konulu Bakanlar

Toplantsnn açlnda yapt konumada,

su ile enerjinin birbirinden

ayrlmaz yapk kardeler gibi oldu-

unu dile getirerek, suyun sürdürülebilir

gelime için son derece önemli

olduunu söyledi.

Suyun ayn zamanda gda ve enerji

üretiminde önemli rol oynadn,

tabii çevrenin bütünlük ve sürdürülebilirliini,

hayat kalitesini belirlediini

dile getiren Erolu, suyun toplumsal

ve ekonomik geliimde de merkezi

bir ilev gördüünü kaydetti.

Bakan Erolu, yatrmlarda büyüme

ve yoksulluun azaltlmas için öngörülen

yerel, bölgesel ve ulusal hedeflerde

suyun önemli bir öncelie sahip

olduunu vurgulayarak, ‘’Su geliimi

ve yönetimi, katlmc bir yaklamla

ele alnmal ve kullanc, planlamac ve

karar verici birimler, çalmalarn her

aamasna dahil edilmelidir. Su, temel

bir insani haktr. Suyun yönetim,

kullanm ve datm adalet, sürdürülebilirlik

ve eitlik esaslar çerçevesinde

yürütülmelidir’’ diye konutu.

Su kaynaklarnn gelitirilmesinin,

Türkiye’nin ekonomik büyümesinde

de önemli bir paya sahip olduunu

ifade eden Erolu, sulama projeleri

sayesinde, sadece yamur suyu ile

alnan ürünün neredeyse 7 kat fazlasnn

elde edilebildiini anlatt.

Erolu, ekilebilir arazilerin yüzde

21’inden elde edilen zirai gelirin,

20 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


gayrisafi yurt içi haslann neredeyse

üçte birine karlk gelerek, ekonominin

çok önemli bir parçasn oluturduuna

dikkati çekerek, hidroelektrik

projelerinden ylda 46 milyon kilovat

saat yenilenebilir enerji elde edildiini

bildirdi.

Çevre ve Orman Bakan Erolu, hedeflerinin,

‘’Türkiye’nin su ve toprak

kaynaklarn gelitirmek, ayn zamanda

hidroelektrik potansiyeli kullanmak

olduunu’’ ifade ederek, sözlerini

öyle sürdürdü:

‘’Türkiye’de 130 milyar kilovat saatlik

bir hidroelektrik potansiyeli vardr.

Ancak bugün için 46 milyar kilovat

saatlik bir ksm kullanlmaktr. Bunu

gelitirmek maksadyla 2003 ylnda

Su Kullanm Anlamas Yönetmelii

adyla bir yönetmelik hazrladk. Yani

özel sektörün önünü açtk. Bu ekilde

özel sektörden u ana kadar bin

500’ü akn hidroelektrik santral kurulmas

için müracaat var. Bunlarn

bir ksmnn u anda projesi yaplyor,

bir ksmnn inaat sürüyor. Bu ekilde

yakn bir gelecekte potansiyelimizin

büyük bir ksmn kullanacaz. Bin

500 hidroelektrik santrali için yakla-

k 23 bin 500 megavatlk bir kurulu

güç ortaya çkacak, ayn zamanda 70

milyar kilovat saatlik bir enerji üretilecektir.

Türkiye için bu, gerçekten

büyük açlm olmutur. Çünkü bunu

özel sektör adeta yap-ilet-devret

esasna göre yapacak, yani 49 yla

kadar ina etmek suretiyle iletecek,

elektriini serbest piyasada satabilecek

ve böylece sudan enerji elde etmi

olacaz.’’

Bakan Erolu, geçmite Türkiye’de

elektrik kullanmnn son derece snrl

olduunu, bundan 10 yl önce ylda

kii bana kullanlan elektrik enerji

miktarnn bin 500 kilovat saat iken,

bugün dünya ortalamas olan yaklak

2 bin 500 kilovat saatin yakalandn

kaydetti.

Avrupa ortalamasnn 5 bin kilovat

saat olduunu bildiren Erolu, ‘’Bu

dikkate alnrsa Türkiye’de hala yaplacak

çok enerji santrali olduu ortadadr’’

dedi.

Erolu, sözlerine öyle devam etti:

‘’Maalesef enerjide ülkemiz büyük ölçüde

da bamldr. Ülkemizin enerjisinin

yüzde 57’si doal gaza baml

doal gaz çevrim santralleri ile salanmaktadr.

Yaklak yüzde 20-25’i

ise suya baml olarak hidroelektrik

enerjiden devredilmektedir. Geri kalanlar

da normalde kömüre dayal

santrallerden salanmaktadr. Ülkemizde

u anda hiçbir nükleer santral

mevcut deildir. Nükleer santral

kurulmas yönünde bir ihale dosyas

hazrlanmtr. Sadece tek bir firma

müracaat etmi olup bu konuda çalmalar

devam etmektedir.’’

Fransa Çevre Bakan Borloo

Fransa Çevre Bakan Jean Lois Borloo

da dünyada son dönemlerde yerel

enerji konusunun önem kazandn

söyledi.

Afrika gibi suyun yetersiz olduu ülkelerde

enerjiye de ihtiyaç olduuna

iaret eden Borloo, bu tür ülkelerde

sivil toplum örgütleri, meslek kurulular,

merkezi ve yerel yönetimler

bir araya getirilerek su konusunda ortak

çalma yapldn kaydetti.

Kosova Çevre ve Alan Planlama Bakan

Mahir Yaclar

Kosova Çevre ve Alan Planlama Bakan

Mahir Yaclar da su konusunda

dünya ülkelerinin özellikle de komu

ülkelerin i birliinin çok önemli oldu-

unu söyledi.

Enerji tasarrufu konusunun Kosova’da

yeni yeni örenildiini ve projeler yaplmaya

yeni balandn ifade ederek,

rüzgar ve güne gibi alternatif

enerjiler konusunda bir projeleri bulunmadn

belirtti.

Muhammed Quaseem

Afganistan Üst Düzey Su Aratrmalar

Danman Muhammed Quaseem

de ülkesinde tarlalarn sava sebebiyle

çok zarar gördüünü, buna bal

olarak gda üretiminin yarya dütü-

ünü anlatt.

Quaseem, Afganistan’n kalknma

stratejisinde suyun çok önemli olduunu,

ülkenin hedeflerine ulaabilmesi

için gerekli altyap kurma ve

yeterince su stoklamak zorunda bulunduklarn

dile getirerek, konuda

uluslararas destek ve i birliine ihtiyaçlar

olduunu vurgulad.

‘’Enerji için Su, Su için Enerji’’ Bakanlar

Toplants Kapan

‘’Enerji için Su, Su için Enerji’’ konu-

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

21


lu Bakanlar Toplantnsn kapannda

konuan Çevre ve Orman Bakan

Veysel Erolu, 5. Dünya Su Forumu

çerçevesinde gerçekletirilen toplantnn

yararl geçtiini söyledi.

Erolu, suyun gücünden elde edilen

hidroelektrik enerjinin temiz, yenilenebilir,

küresel iklim deiikliinde

kullanlabilecek en önemli enerji olduunu

belirtti.

Bakan Erolu, barajl hidroelektrik

santrallerinin birçok faydas olduuna

iaret ederek, elektrik sarfiyatnn

belli mevsimlerde ve günün belli saatlerinde

pik yaptn ve bu saatlerde

hidroelektrik santrallerin hemen devreye

girdiklerini vurgulad. Bu barajlarn

çok amaçl kullanlabildiini, içme

suyu, sulama suyu gibi çok büyük

faydalarnn bulunduunu dile getiren

Erolu, özellikle biriktirmeli olanlarn

nehirlerdeki debileri dengelediini

kaydetti.

Çevre ve Orman Bakan Erolu,

Türkiye’de hidroelektrik santrallerin

nehre brakt su konusunda tartmalar

yaandn, hatta idari mahkemelere

müracaatlar olduunu, baz

hidroelektrik santrallerin iptalinin

dahi gündeme geldiini belirterek,

özellikle nehir santrallerinde, nehrin

yatana braklacak su miktarnn

ciddi ekilde ele alnmas gerektiini,

oradaki ekolojik hayatn devam açsndan

bunun bir zaruret olduunu

bildirdi.

Enerji Tasarrufu

Enerji tasarrufuna önem verilmediini

ifade eden Erolu, eski pompa istasyonlarnn

verimliliinin çok düük olduunu,

bunlarn mutlaka yenilenmesi

gerektiini belirterek, Türkiye’de

pek çok yere su iletmek için pompal

sulama yapldn, pompalarn veriminin

düük olmas halinde enerji

kaybnn meydana geldiini vurgulad.

Erolu, ‘’Sulamada eer ileri teknolojiler

kullanmazsak lüzumsuz bir maliyet

ve enerji kaybna sebep olmaktadr.

Bütün sulamalarda ileri teknolojilerini

yani az su kullanan damlamal

sulama sistemlerini tercih etmek

gerekir. Bunu mecbur hale getirmek

gerektii kanaatindeyim’’ dedi.

stanbul’un engebeli bir ehir olmas

sebebiyle baz tepelerine su iletmek

için pompa kullanldn, bunun da

büyük enerji kayplarna sebep oldu-

una dikkati çeken Erolu, enerji tasarrufu

salamak için yeni bir sistem

kurduklarn söyledi.

Erolu, enerjinin büyük ksmnn

snmak için kullanldn, binalarn

s izolasyonunun yaplmasnn

çok önemli olduunu kaydederek,

Türkiye’de orman köylerinde evlere

güne kolektörleri koyduklarn, snmak

veya scak su elde etmek için

ormandan odun kesilmesinin engellendiini

bildirdi.

Bakan Erolu, konumasna öyle devam

etti:

‘’Su ve enerji konusunda atlmas

gereken en önemli admlardan biri,

kurumsal yapnn güçlendirilmesi ve

ayn zamanda bir takm salkl mevzuatn

ortaya konulmasdr. Bunu

yapmak gerekir ki i adamlar emin

bir ekilde hidroelektrik santralleri

alannda yatrm yapsn. Birçok ülke

mevcut elektrik potansiyelini kullanamyor.

Türkiye’de u anda yüzde

40’lardayz. Baz ülkelerde su bol

fakat kullandklar potansiyel yüzde

20-25’lerde. Bunu artrmak için o

ülkelerin hukuki yaplarn, mevzuat

düzenlemeleri yapmalar gerekir ki i

adamlar emin bir ekilde oraya yatrm

yapsn. Genellikle suyu bol olan

ülkelerde para az. Yeni finans modelleri

ortaya konmal, yap-ilet-devret

uygun sistemlerdendir.’’

Türkiye’de bu konuda örnek bir uygulama

yapldn, bu uygulamann

özellikle Tacikistan, Afganistan ve

Kosova’da kullanlabileceini dile getiren

Erolu, ‘’Çok büyük bir potansiyel

geliti, 1500’den büyüklü küçüklü

santrallere müracaat var. Özel sektörün

potansiyelinin bu iin içine sokulmas,

mevzuatta bir takm düzenlemeler,

kurumsal yap güçlendirilmesi

ile bu konuda hzl bir ekilde adm

atabilirsiniz’’ dedi.

Bakan Erolu, 5.

Dünya Su Forumu

Kapsamnda Konuk

Bakanlarla kili

Görümelerde Bulundu

Çevre ve Orman Bakan prof. Dr.

Veysel Erolu, 5. Dünya Su Forumu

kapsamnda stanbul’da bulunan konuk

bakanlarla ikili görümelerde bulundu.

22 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Bakan Erolu, srasyla ran Enerji Bakan

Perviz Fattah, Singapur Çevre ve

Su Kaynaklar Bakan Yacoob brahim,

Etiyopya Su Kaynaklar Bakan Aswaf

Dingamo Kame, spanya Çevre Krsal

ve Deniz Bakan Elena Espinosa Mangana

ve Banglade Su Kaynaklar Bakan

Chandra Sen ile görütü.

Erolu, ikili görümelerle alakal

yapt açklamada 5. Dünya Su

Forumu’nun çok büyük faydalar olduunu

ifade ederek, ‘’u ana kadar

yaplan su forumlarnn en büyüü

oldu’’ dedi.

stanbul’da yaplan forumda çocuk

forumu, gençlik forumu ile kadnlarla

ilgili oturumlar gibi yenilikler de yapldn

anlatan Erolu, foruma 163’ü

yabanc toplam 263 parlamenterin

katldn bildirdi.

Erolu, foruma 155 ülkeden üst seviyeden

olmak üzere toplam 192 ülkeden

katlmlar olduunu hatrlatarak,

‘’Gerçekten bu muhteem bir forum

oldu. Forum ve sergiye katlanlarn

says 33 bin kiiyi geçti’’ diye konutu.

Bundan önceki forumlara katlmn en

fazla 18-20 bin civarnda gerçekleti-

ini dile getiren Erolu, stanbul’daki

foruma çou yabanc 1286 kaytl

basn mensubunun itirak ettiini de

söyledi.

Bakan Erolu, forum kapsamnda

parlamenterler oturumunun yan sra

belediye bakanlar oturumunun da

gerçekletirildiini, belediye bakanlar

düzeyinde katlmn 200 civarnda

olduunu bildirdi.

Cumhurbakan Abdullah Gül’ün

emirleriyle forumun açlnda mini

bir ‘’Devlet ve Hükümet Bakanlar

Zirvesi’’nin yapldn hatrlatan

Erolu, yarn da Bakanlar

Deklerasyonu’nun yaymlanacan,

bununla ilgili hazrlklarn yapldn

kaydetti.

Erolu, ‘’stanbul Mutabakat’’nn da

büyük ölçüde imzalandn, ehirlere

salkl yeterli miktarda su teminine

dair stanbul Su Mutabakat’nn su

tarihine geçeceini ifade etti.

Çevre ve Orman Bakan Erolu, konuk

ülkelerin bakanlarnn, su konusunda

tecrübeli olduu için Türkiye

ile ibirliini daha da gelitirmek istediklerini,

yardm ve eitim konusunda

karlkl ikili ibirlii anlamalar imzalanmasn

talep ettiklerini söyledi.

Uluslararas ibirliini gelitirmeye

gayret ettiklerini ifade eden Erolu,

bugün çok sayda yabanc bakanla ikili

görümelerde bulunduunu anmsatarak,

‘’Bu kadar çok yabanc bakann

randevu talebinin olmasn, ülkemizin

tannmas, kalknmas ve ibirliini

gelimesi açsndan fevkalade önemli

görüyorum’’ dedi.

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu, Hrvatistan, Ukrayna,

Katar, Msr, Moolistan ve Nijer’den

gelen konuk bakanlarla yapt görümelerde

ise ilgili bakanlklarla yaplacak

ortak çalmalar ve ibirlii konular

ile Türkiye’nin Devlet Su leri

Genel Müdürlüü araclyla Afrika

ülkelerine yapt yardm çalmalarnn

ele alndn ifade etti.

Türkiye, bu forumdan çok güzel istifade

etti. stanbul’da 30, 40 hatta

60 bin kiilik çok büyük bir organizasyonlarn

baaryla yaplabileceini

gösterdi’’ dedi.

Foruma katlanlarn, ‘’bundan sonra

forum düzenleyecek ülkelerin bu

çtay amasnn zor olduunu’’ dile

getirdiklerini anlatan Erolu, unlar

kaydetti:

‘’Görütüüm ülke bakanlar, Türkiye

ile ikili ilikilerin gelitirilmesinin faydal

olacan, Türkiye’nin çok büyük

bir ülke olduunu, yldznn parlad-

n çok açk bir ekilde dile getirdi.

Forum, Türk müteahhitlerin gücünü

de görmeleri açsndan çok önemli

bir açlm olacak. Yeni potansiyel

alanlar, yeni i alanlar douyor.

Çünkü gelen insanlar karar vericiler,

bakanlar, müstearlar, belediye bakanlar.

Örnein Ürdün’de bir Türk

irketi 1 milyon dolarlk bir su temin

ii ald. Nijer ile ilgili çalmalar yaplyor.

Etiyopya, Sudan, Ukrayna, Hindistan,

Endonezya taleplerde bulunuyor.

imkanlar douyor. Forumun,

stanbul’un tantmna da çok büyük

katks oldu. Forumda çou yabanc

bin 286 basn mensubu görev ald.

Medya, forumdaki yüksek teknolojiyi

bütün dünyaya yanstt. ‘’

stanbul Büyükehir Belediyesi’nin

çok büyük bir baarya imza attn

ifade eden Bakan Erolu, forumun

yapld kongre ve kültür merkezinin

bitirilmesinde gösterdii gayretin takdir

edildiini söyledi.

Bakan Erolu, Avrupa’nn en büyükleri

arasnda yer alan Sütlüce Kongre ve

Kültür Merkezi’nin stanbul için büyük

bir kazanç olduunu dile getirdi.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

23


2008-2009 ÖRETM YILI

UYGULAMALI ÇEVRE ETM

PROJESNN

ARDINDAN…

Haber: Semih EYDA Fotoraf: Kemal T. UYGUR

Mülga Çevre Bakanl ile Milli

Eitim Bakanl arasnda imzalanan

çevre eitimi konularnda

yaplacak ibirlii protokolü çerçevesinde

1999-2000 öretim ylndan itibaren

Ankara’da Uygulamal Çevre Eitimi Projesi

balatlmtr.

Söz konusu proje bu güne kadar Ankara

merkez ve ilçelerinde 360 ilköretim okulunda;

Çevre ve Orman Bakanl Eitim

ve Yayn Dairesi Bakanl koordinasyonunda,

Ankara Valilii l Milli Eitim Müdürlüü,

Çevre ve Orman l Müdürlüü ve

Ankara Büyükehir Belediyesi Çevre Koruma

ve Kontrol Dairesi Bakanl ibirli-

inde baarl ekilde uygulanmaktadr

Bu kapsamda proje okullarnda öretmen

ve örencilere çevrenin önemi, orman,

bitki ve hayvan varlklarnn korunmas,

çevre kirliliinin önlenmesi ve olumlu tüketim

alkanlklarnn kazandrlmas konularnda

görsel ve basl materyaller destei

ile eitim çalmalar yaplmaktadr.

Ayrca proje okullarnda geri kazanlabilir

atklar deerlendirilmek üzere kaynanda

ayr ayr toplanmakta, çevre köeleri

hazrlanmakta, yeillendirme çalmalar

yaplmakta ve çeitli yarmalar düzenlenmektedir.

Ayrca her yl yaplan törenlerle

dereceye giren okullar ödüllendirilmektedir.

2008-2009 Öretim yl“Uygulamal Çevre

Eitimi Projesi” kapsamnda yer alan

okullarda, 21 Mart Dünya Ormanclk

Günü etkinlikleri çerçevesinde “Ormanlarmz

ve Faydalar, Orman Yangnlar,

Erozyon ve Çölleme, Fidan Dikimi” konusunda

eitim çalmalar ile fidan dikim

uygulamalar, tiyatro enlikleri ve teknik

geziler düzenlenmitir..

2008-2009 Uygulamal Çevre Eitimi

Projesinde bulunan 20 lköretim okulu

idareci ve öretmenleri ile Bakanlmz

22. katnda yaplan toplantda Uygulamal

Eitim Projesi tantlm ve çalmalara

balanmtr. Belirli tarihlerde okullarmza

yaplan ziyaretlerle proje devam etmitir.

Proje kapsamnda Bu yl projeye alnan

20 lköretim Okulu örencilerin bir ksm

25-28 Kasm 2008 tarihlerinde Mamak’ta

bulunan Kat Atk Depolama alanlarn

gezme imkan buldu. Yaklak 600 örencimiz

toplanan çöplerin nasl ülke ekonomisine

geri kazandrldn uygulamal

olarak görme imkan bulmulardr.

Uygulama Çevre Eitimi Projesi balad-

ndan itibaren devam eden okullarda

uzman personellerce verilen eitimde

2008 - 2009 ylnda 20 okulumuzdan

yaklak 4.000 örenci eitime katlm

ve ayrca proje dndan eitim talebinde

bulunan 6 okulumuzdan yaklak 800 örencimize

eitim verilmitir.

Bilgilerini Yartrdlar……

Uygulamal Çevre Projesi Eitimi projesi

kapsamnda 2008-2009 Öretim ylnda

projeye dahil olan 20 lköretim okulu

arasnda 08 Nisan 2009 tarihinde Çevre

konulu ödüllü bilgi yarmas düzenlenmi

ve finale 4 lköretim Okulumuz

kalmtr.

Finale kalan okullarmz; Aydnlkevler

.Ö.O, Vildan Nurettin Demirer .Ö.O,

Batkent .Ö.O, Kamil Ocak .Ö.O. olmutur.

Final yarmas 23 Mays 2009

Cumartesi günü TRT Ar Stüdyosunda

GAP TV de saat : 10,30 da canl olarak

yaynlanmtr. Yarma sonucunda yedek

sorular dahil bütün sorulara doru yant

24 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


veren Batkent .Ö.O ve Kamil Ocak

.Ö. okullar arasnda kura çekmi ve

kura sonucunda Birinci Batkent .Ö.

okulu olarak belirlenmitir, kinci Kamil

Ocak .Ö.O, Üçüncü Vildan Nurettin

Demirer .Ö.O ve Dördüncü

Aydnlkevler .Ö.O oldu.

Yarmaya katlan çevreci çocuklarmza

ödülleri programda taktim

edilmi olup, baarl çalmalarda

bulunan idareci ve öretmenlere de

baar plaketleri verilmitir.

Projeye katlan okullarmza 23-27

Mart 2009 tarihlerinde Panayr

Sanat Merkezi Çocuk Tiyatrosunun

“Akll Sincap” adl oyunu sergilenmi

ve yaklak 2.000 örencimiz

ücretsiz olarak izlemilerdir. Bunun

dnda salon imkanlar bulunan baz

okullara tiyatro grubu gönderilmitir.

Ayrca proje okullarmza sedir,

karaçam, m.servi, akasya, ide ve

hlamur aaçlar okullarmza kadar

götürülüp teslim edilmitir. Belirli

tarihlerde yaplan Fidan Dikme enlikleri

ile de çevreci çocuklarmz

aaç dikme mutluluuna ulamtr.

BU ÇOKUNUN ADI ‘‘ÇEVRE’’

2008 – 2009 öretim yl Uygulamal

Çevre Eitimi Projesi kapsamnda

bulunan okullarn çalmalar, oluturulan

deerlendirme kurulunca

incelenmi, ilk üçe giren okul ile

mansiyon ödüllerinin verilecei üç

okul tespit edilmitir. Ayrca en çok

atk toplayan bir okul ödüllendirmeye

layk bulunmutur. Ayrca proje

kapsamnda “ Su Konulu Resim Yarmas”

düzenlenmi ve dereceye

giren örenciler de ödül kazanmaya

hak kazanmtr.

5 Haziran Dünya Çevre Günü kapsamnda,

10 Haziran 2009 Çaramba

günü projeye dahil okullarn katlm

ile Söütözü Orman çi Dinlenme

yeri Turan GÜNAY Toplant Salonunda

bir ödül töreni düzenlenmitir.

Tören sayg duruu ve stiklal Mar-

nn ardndan T.C. Çevre ve Orman

Bakanl Eitim ve Yayn Dairesi

Bakan Enver KURGUN açl

konumas ile balad. Kamil Ocak

.Ö.O örencisi Beyza ÖZAYDIN’n

okuduu iirden sonra Kamil Ocak

.Ö.O örencisi Sertaç YÜKSEL ve

Sincan Cumhuriyet .Ö.O Öretmenlerinden

Saliha ÇÇEK’in konumalar

ile program devam etti. Daha

sonra Ankara Büyükehir Belediyesi

Çev.Kor.Kont. Dairesi Bakan Hatice

AKGÜL, l Çevre Orman Müdürü

Haluk ÖZDER ve T.C Çevre ve Orman

Bakanl Müstear Yardmcs

Musa DEMRBA 5 Haziran Dünya

Çevre gününün anlam ve önemi ile

ilgili konumalarn yaptlar.

Konumalarn ardndan Vildan Nurettin

Demirer .Ö. Okulunun hazrlad

Mardin Yöresi halk oyunu gösterisini

sundular.

2008-2009 Uygulamal Çevre Eitim

Projesi kapsamnda ödül alan okullarmzn

açklanmas ve ödüllerinin

verilmesi etkinlie katlan çevrecileri

oldukça heyecanlandrd.

UYGULAMALI ÇEVRE ETM PROJES KAPSAMINDA “

SU KONULU RESM YARIMASI” SONUÇLARI;

3. SINIFLAR

1. RÜZGAR UÇAROLU (ABDÜLKADR YÜZBAIOLU

.Ö.O ETMESGUT)

2. AHMET ALKAÇ( NAZIM AKÇAN .Ö.O ALTINDA)

3. TANYEL ORAMAN ( KARAPÜRÇEK .Ö.O ALTINDA)

5. SINIFLAR

1. DLARA AKBUNAR ( KEÇÖREN MECDYE .Ö.O)

2.SARP YAIZ ÇELKEL( ZYAGÖLKALP .Ö.O

YENMAHALLE)

3. EYLÜL BANYOCU (ORAN PERHAN NAN .Ö.O

ÇANKAYA)

8. SINIFLAR

1. SEMANUR KILIÇ (MALAZGRT .Ö.O SNCAN )

2. GZEM TOPCUOLU (GÜLTEN KÖSEMEN .Ö.O

ÇANKAYA)

3. CANSU CAYMAZ (GÜLHANE .Ö.O KEÇÖREN )

Ödül alan baarl okullarmz ise öyledir;

ANKARA L EN ÇEVREC LKÖRETM OKULLARI

YARIMASINDA;

1.Sincan Cumhuriyet .Ö.O

2.Sincan l Genel Meclisi .Ö.O

3.Keçiören Kamil Ocak .Ö.O

MANSYON ÖDÜLÜ ALAN OKULLARIMIZ;

HAYMA HATUN .Ö.O (ALTINDA

TEMEN KALMAZ .Ö.O (ÇANKAYA)

EHT PY.ÇV. BRAHM ÇOBAN .Ö.O (YENMAHALLE)

EN ÇOK ATIK TOPLAYAN OKUL YARIMASINDA;

1.Köy Hizmetleri .Ö.O Çankaya

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

25


Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr. Veysel Erolu, Orman tekilatnn kuruluunun

170. yl dönümü dolaysyla, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Konferans

Salonu’nda düzenlenen merasime itirak etti.

Bakan Erolu, merasimde yapt konumada tekilat görevlilerini çalkanlklar ve

fedakârlklarndan dolay kutlad.

SK Genel Müdürlüü yapt dönemde, Orman Genel Müdürlüünün çalmalarn

hayranlkla izlediini anlatan Erolu, ‘’naat fakültesini kazanmasaydm, orman

mühendislii okumak istiyordum’’ dedi.

Orman alan azalyor” deniliyor.

Türkiye, son 30 ylda orman varln

çoaltan nadir ülkelerdendir’’ diyen

Erolu, 30 yllk periyotta orman alannn

yaklak 1 milyon hektara, orman

varlnn ise 900 milyon metreküpten

1 milyar 300 bin metre

küpe yükseldiini ifade etti.

Orman alan ve varlnn artrlmas

konusunda çalmalarn sürdüünü

belirten Erolu, Orman Genel Müdürlüünün

teknolojinin kullanm

anlamnda da dünyann önde gelen

kurumlarndan biri olduunu belirtti.

Yangnla mücadele, orman

varlnn kontrolü gibi çalmalarda,

Orman Genel

Müdürlüünün teknolojinin

en ileri imkânlarn kullandna

dikkati çeken Erolu,

teknoloji anlamnda komu

ülkelere de yardmda bulunulduunu

anlatt.

Ormanlarn küresel snmayla

mücadelede en

önemli silah olduunu vurgulayan

Erolu, öyle devam

etti:

‘’Bu sebeple, komu ülkelerdeki

yangnlarn söndürülmesi noktasnda

da biz varz. Gürcistan’da,

Makedonya’da yangnlara müdahale

edip, kontrol altna alnmasnda

da biz varz. Kiraladmz hava

araçlarnn buralarda da kullanlmasna

ilikin sözlemelere maddeler

koyduruyoruz. Tekilatmz, orman

yangnlarnda baarldr. Ancak rehavete

kaplmak doru deil. Yanan

alanlar 1 yl içerisinde aaçlandrmaya

yönelik planlar yapyoruz. Bunun

en güzel örnei, Antalya-Taal

yangndr. Bu bölgeyi yangna dayankl

aaçlarla aaçlandrdk.

Geçen yl 420 bin hektarlk alanda

aaçlandrma ve rehabilitasyon

çalmas yapacaktk, bu çalmay

rakam 463 bin hektara yükselterek

tamamladk. Bu yl da hedefimiz,

500 bin hektar. Ben orman tekilatnn

bu rakam yakalayacana inanyorum.’’

Orman Genel Müdürü Osman Kahveci

de tekilatn, ‘’orman kaynaklarnn

en etkin ekilde korunmas’’

misyonuyla hareket ettiini

söyledi.

Kahveci, orman kaynaklarnn

en salkl ekilde vatandan

hizmetine sunulmasna

yönelik çalmalara

öncelik verdiklerini belirterek,

‘’Bugün, Türk orman

tekilat, Orta Asya’dan

Orta Dou’ya ve Balkanlar’a

kadar her yere tecrübesini

aktaracak noktaya gelmitir

ve aktarmaktadr’’ dedi.

26 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Yaz Scaklar Balyor...

Dikkat!

Orman Yangnlarna

Orman yangnlar, Türkiye gibi

Akdeniz iklim kuanda olan

ülkelerde tabii bir olgudur.

Orman yangnlarnda sadece aaçlar

deil, biyolojik çeitlilik ve ekosistem

de zarar görmektedir.

Yangnla birlikte atmosfere salnan

karbon gaz dolaysyla sera etkisi

olumakta ve bu da küresel snma

ve iklim deiikliini hzlandrc bir

etken haline gelmektedir.

Ülkemizin özellikle Kahramanmara’tan

balayp Akdeniz ve Ege sahil bölgelerinden

stanbul’a kadar uzanan 1.700

km’lik ky bandnn 160 km’lik ksm

yangnlar açsndan en riskli bölgeyi

oluturmaktadr. Buna göre ormanlarmzn

yaklak %60’na tekabül eden

12 milyon hektarlk ksm yangna çok

hassas bölgelerde yer almaktadr.

Ülkemiz, orman yangnlar ile mücadelede;

bölgesinde en baarl

ülkedir. Orman yangnlarnda

zarar gören alanlarn baka

maksatlarla kullanmna kesinlikle

izin verilmemekte, bu

alanlar hzla yeniden ormanlatrlmaktadr.

Ülkemizdeki orman yangnlar

ile mücadele Çevre ve Orman

Bakanl Orman Genel

Müdürlüü’ndeki Yangn Harekat

Merkezi’nden yürütülmektedir.

Orman yangnlar ile hzl ve etkin

mücadele kapsamnda ormanlar içerisinde

Çevre ve Orman Bakanlnca

gerçekletirilen çalmalar:

Orman yangnlar ile mücadelede

hzl ve etkin müdahale etmek, yangna

müdahale sürelerini ksaltmak için

Yangn Yönetim Sistemi Kurulmutur.

Bu sistem ile ülke genelinde hava ve

yer araçlar birimlerimizce ayn anda

izlenip yönlendirilebilmektedir.

• Ülkemizdeki orman yangnlarnn %

79’u 0-400 m rakmdaki sahil kesiminde

çkmaktadr. Bu alanlarda yerleim

merkezlerinin ve yangn mevsiminde

nüfus hareketlerinin youn

olmas, ormanlar üzerindeki basky

artrmakta ve yangn çkma ihtimalini

yükseltmektedir. Bu alanlar gözetim

ve denetim altna almak amacyla,

Görmeye Dayal Orman Yangn Bulma

ve zleme Sistemi Projesi uygulamaya

konmutur. Bu proje ile duman

balangcndan 10-25 saniye içinde

bulunmakta, Yangn Yönetim Merkezlerine

alarm gönderilmektedir. Bölgede

havann kritik olduu günlerde

ayn anda 7-8 yangn çkabilmektedir.

Bu yangnlara müdahale etmedeki

öncelik sras bu sistemle kolayca belirlenip,

lüzumsuz hava ve yer arac

gönderilmesi engellenmektedir.

Orman yangnlar ile mücadelede en

önemli öe, eitim ve bilinçlendirmedir.

Çünkü yaplan istatistiklere göre

yangnlarn çk sebeplerinin banda

insanlarn ihmal ve dikkatsizlii gelmektedir.

%5-9 orannda ise orman

yangnlar tabii sebeplerden kaynaklanmaktadr.

Özellikle scak yaz aylar

orman yangnlar bakmndan büyük

risk tamaktadr. Bu sebeple bütün

kurum ve kurulular ile vatandalara

önemli görevler dümektedir.

Vatandalarn yapmas gerekenler:

• Piknik yapmak için yaklan atein

dikkatle ve tamamen söndürülmesi,

Ormana sönmemi sigara, izmarit

veya kibrit atlmamas,

• Anz yaklmamas,

• Çocuklarn atele oynamasna

izin verilmemesi,

Orman içinde ya da yaknnda

çöp veya otlarn yaklmamas,

Ormanda bir duman veya ate görüldüünde

hemen, ücretsiz orman

yangn ihbar hatt, 177’nin aranmas

ve durumun bildirilmesi, gerekmektedir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 27


Çevre ve Orman Bakanl

Çalmalar (2003-2008)

15 yl boyunca

sürüncemede

kalan Çevre

Kanunu günümüz

ihtiyaçlarn

karlayacak

ekilde yeniden

düzenlenerek çevre

hakk birçok gelimi

ülkeden daha çada

bir yaklamla

ele alnmtr. lk

defa “Çevreye

Kar lenen

Suçlar” Türk Ceza

Kanunu kapsamna

alnmtr.

• 2003 ylndan itibaren çevre mevzuatnda

%250’lik bir artla, 32

olan düzenleme says 110’a çkarlmtr.

• En önemli çevre problemlerinden

biri olan kat atklarn düzenli depolanmas

konusunda yaplan çalmalarla

2003 ylnda sadece 15

olan kat atk düzenli depolama

tesisi says 2008 ylnda 34’e çkarlmtr.

• Hazrlanan Kat Atk Eylem Plan ile

2012 ylna kadar bu says 130’a

yükseltilerek 50 milyon kiinin

atklar düzenli ekilde bertaraf

edilecektir.

• Ambalaj Atklarnn Kontrollü Ayrtrlmas

Yönetmelii hazrlanmtr.

2003 ylnda 350 bin ton olan

geri kazanlan ambalaj at miktar,

2008 ylnda 2,5 milyon tona

çkarlmtr. Toplama ve ayrma

tesisi says ise 28’den 145’e yükseltilmitir.

• Salk kurulularndan kaynaklanan

atklarn sebep olabilecei tehlike

risklerinin ortadan kaldrlmas

için taplan çalmalar neticesinde

2003 ylna kadar 4 adet olan düzenli

bertaraf tesisi says 21’e yükselmitir.

Su kirliliinin önlenmesi maksadyla

sanayi ve belediyelerde

kanalizasyon ve atksu artma

tesisi çalmalar hzlandrlmtr.

2002 ylnda 145 atksu

artma tesisi ile hizmet edilen belediye

says 248 iken, 2008 yl itibariyle

205 artma tesisi ile hizmet

edilen belediye says 419’a ulamtr.

Belediyelerin atksu artma

tesislerinin ülke ihtiyaçlarna uygun

önceliklerde yaplmasn salamak

için bir Atksu Artma Eylem

Plan hazrlanmtr. Yaplan planlamalarda

atksu artma tesisi ile

hizmet verilen nüfusun toplam belediye

nüfusuna oran 2010 ylnda

%73’e, 2012 ylnda ise %80’e

ulamas hedeflenmektedir. Bu

hedeflere ulaabilmek için atksu

artma tesislerinin su havzalarna

28

Çevre

ve İnsan 2009/1 Sayı:76


göre planlanmasna balanm, bu

çerçevede 6 havzada Havza Koruma

Eylem Plan çalmalar tamamlanmtr.

• Atk Yalarn Kontrolü Yönetmelii

ile 2008 ylndan itibaren Belediyelere

konutlardan kullanlm kzartmalk

yalarn toplanmas yükümlülüünü

getirilmitir.

• AB müktesebat uyum çalmalar

kapsamnda Tehlikeli Kimyasallarn

thalat ve hracat Tüzüü ile Kalc

Organik Kirleticiler Tüzüü’ne uyum

çalmalar devam etmektedir.

• Gürültü kirlilii konusunda 2008 yl

itibaryla AB direktifi de dikkate alnarak

yaymlanan Çevresel Gürültü

Yönetmelii ile sorumlu kurum ve

kurulular net olarak belirlenmi,

gürültü kontrolü için uluslararas

çevre politikalaryla paralel bir

strateji tespit edilmitir. Bu strateji

dorultusunda öncelikle ehirlerde

havaalan, otoyol, demiryolu gibi

önemli gürültü kaynaklar civarnda

gürültü haritalar çkarlacak,

daha sonra gürültü eylem planlar

hazrlanarak, gürültü paneli ve

benzeri uygulamalara geçilecektir.

2014 ylna kadar nüfusu 250 binin

üzerindeki yerleim alanlarnda

gürültü haritalar ve eylem planlar

tamamlanm olacaktr.

• Atk yönetimi konusunda önem verilen

bir baka balk ise hava kirlili-

inin önlenmesidir. Hava kirliliinin

önlenmesi ve solunabilir temiz bir

hava için; 1986 ylndan beri uygulanmakta

olan Hava Kalitesinin

Korunmas Yönetmelii, Avrupa

Birlii direktifleri de dikkate alnarak

deitirilmi ve kirlilik kaynaklar

(snma, sanayi, motorlu tatlar)

ve yakt kalitesi dikkate alnarak

2003-2008 yllar arasnda 4 adet

yeni yönetmelik hazrlanm, projeler

yaplm ve hava kalitesi ölçüm

a sistemi kurulmutur. Bugün

hava kalitesi sürekli takip edilen

81 ilimize ait yaplan ölçümleri, internet

üzerinden Çevre ve Orman

Bakanl web sayfasnda 24 saat

boyunca izlemek mümkündür.

• Küresel iklim deiiklii ile mücadele

çalmalarna ulusal ve

uluslararas ölçekte önem verilmitir.

Küresel bir sorun olan iklim

deiiklii ile mücadele balamnda

ülkemiz 24 Mays 2004

tarihinde Birlemi Milletler klim

Deiiklii Çerçeve Sözlemesi’ne

(BMDÇS) taraf olmutur. BMDÇS

kapsamndaki en önemli taahhütlerimizden

birini yerine getirmek

amacyla ilgili Bakanlklarla birlikte

Çevre ve Orman Bakanl klim

Deiiklii I. Ulusal Bildiriminin

hazrlanmasn koordine ederek

UNDP ve GEF’in finansman desteiyle

klim Deiiklii Birinci Ulusal

Bildirim Raporu hazrlanm ve

Birlemi Milletler klim Deiiklii

Çerçeve Sözlemesi Sekretaryasna

ubat 2007’de gönderilmitir.

Kyoto Protokolü’ne taraf olunmas

için Bakanlar Kurulu karar

TBMM’ye gönderilmi, ilgili komisyonlarda

görüüldükten sonra

Genel Kurul gündemine alnmtr.

Atk sektörüne yönelik olarak, öncelikle

atklarn kaynanda azaltlmas,

geri kazanlmas, düzenli depolanmas

ve oluan depo gaznn

enerjiye dönütürülmesi çalmalar

yaygnlatrlmaktadr.

• Çevre Düzeni Plan; dengeli ve sürekli

kalknma amacna uygun olarak

ekolojik ve ekonomik kararlarn

bir arada deerlendirilmesini salamak

üzere ekolojik, biyolojik, ekonomik,

sosyal ve mekansal veriler

kullanlarak ve koruma-kullanma

dengesi gözetilerek kirliliin olumadan

önce önlenebilmesi ve

salkl çevrenin oluturulmasna

yönelik; tarm, turizm, konut, sanayi,

ulam ve benzeri genel arazi

kullanm kararlarnn ve bu kararlara

ilikin politika ve stratejilerini belirlendii

ve alt ölçekli planlar yönlendiren

üst ölçekli fiziki planlardr.

• 2003 yl itibariyle ülkemizin

%5’inde Çevre Düzeni Plan var-

2009/1 Sayı:76

Çevre ve İnsan

29


ken, bugün ülkemizin yars Çevre

Düzeni Planna kavumutur. 2012

ylna kadar tamamlayacamz bu

stratejik planlar, toprak kaynaklarmzn

doru ekilde kullanmn hedeflemektedir.

• Ülkemizin %27,2’si ormanlarla kapldr.

Ancak bu ormanlarmzn %50’si

iyiletirmeye muhtaçtr. Hedefimiz

ormanlarmz en ksa sürede iyiletirmektir.

• 2003 ylndan beri ormanlarn iyiletirilmesi

ile aaçlandrma ve

erozyon kontrolü çalmalarnda

büyük bir hamle gerçekletirilmektedir.

2002 ylnda 79.000 hektar

aaçlandrma, erozyon kontrolü,

rehabilitasyon çalmas yaplrken

2008 ylnda bu miktar 4,5 kat arttrlarak

400.000 hektara çkarlmtr.

• Uluslararas Gda ve Tarm Tekilat

(FAO) raporlarna göre, aaçlandrma

çalmalarmzla dünya genelinde

en fazla aaçlandrma yapan ilk

10 ülke içinde yer almay baarmtr.

Ancak bununla yetinilmemi,

2008-2012 yllarn kapsayacak

ekilde “Aaçlandrma ve Erozyon

Kontrolü Seferberlii Eylem Plan”

hazrlanarak faaliyete balanmtr.

Bu eylem plan kapsamnda 2008–

2012 yllar arasnda 2 milyon 300

bin hektar, dier bir ifade ile yaklak

olarak Trakya büyüklüünde

bir sahada aaçlandrma, erozyon

kontrolü ve ormanlarn iyiletirilmesi

çalmas yaplacaktr. Milli Aaçlandrma

Seferberlii için Türk Silahl

Kuvvetleri, Milli Eitim, Ulatrma,

Salk, Sanayi Bakanl gibi pek çok

kurum ve kurulula protokoller imzalanmtr.

• 2002 ylnda 117 milyon adet fidan

üretilmekteyken, 2008 ylnda bu

miktar 4 kat arttrlarak 400 milyon

adede çkarlmtr.

• 2002 ylnda 2.199 hektar olan özel

aaçlandrma miktar yaplan tevik

ve destekler neticesinde 5 kat arttrlarak

2008 ylnda 11.500 hektara

çkarlmtr.

• Saylar her geçen gün artan Kent

Ormanlar da bir taraftan ehirlerde

karbon yuta vazifesi görecek, di-

er taraftan da insanmz yaad

yerin yan banda yeille buluturacaktr.

Bu kapsamda 2003-2008

yllar arasnda 63 Kent Orman kurulmutur.

• Dünyann her tarafnda ormanlar

tehdit eden risklerin banda gelen

orman yangnlar konusunda da

büyük ilerleme kaydedilmitir. Son

5 ylda yangna müdahale süresi 1

saatten 15 dakikaya indirilmitir.

Orman yangnlar ile mücadele için

Kameral Yangn Takip Sistemi kurulmutur.

Bu proje ile duman balangcndan

10-25 saniye içinde

bulunmakta, Yangn Yönetim Merkezine

alarm gönderilmektedir. Yer

ekibi güçlendirilerek 600 olan arazöz

says ise 1100’e çkarlmtr.

Son 3 ylda 600 adet havuz ve su

toplama çukurlar oluturulmutur.

• Bütün kta Avrupa’snda 12.000 bitki

türü varken Türkiye’de 11.000 bitki

türü vardr. Bu bitkilerin 4 binden

fazlas endemiktir. Yine bütün kta

Avrupa’snda 80.000 hayvan türü

varken Türkiye’de 60.000 tür vardr.

• Ülkemizin önemli doal ve kültürel

kaynaklarnn korunmas maksadyla

korunan alan ilan çalmalarna hz

verilmitir. 2003 ylndan bugüne

kadar 6 Milli Park, 16 Tabiat Ant,

12 Tabiat Park ilan edilmitir.

Bu sayede sadece 2873 sayl Milli

Parklar Kanunu kapsamndaki korunan

alanlarn toplam 1.026.218

hektara ulamtr. 6 ylda, plan ve

çalmalar tamamlanan korunan

alanlarn says, ilk Milli Parkn ilan

edildii 1958 ylndan itibaren geçen

45 yllk süredekinden tam 3

kat fazladr.

30 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Küresel iklim

deiikliinin en

fazla etkiledii

sektörlerden biri

olan su kaynaklar

konusunda

bütün taraflarn

ihtiyaçlarn dikkate

alan entegre havza

yönetimi anlayyla

457 tesis hizmete

alnmtr

• 1958’den 2003 ylna kadar 44 ylda

toplam 14 alan planlanmken;

2003-2008 yllar arasnda 35 alan

planlanm olup, 8 alanda da plan

çalmalar devam etmektedir.

• Ülkemizde ilk kez Deniz Kaplumbaalar

Rehabilitasyon Merkezi

2008 ylnda Mula Dalaman’da

kurulmutur. Dünyada nesli tükenmi

olan ve sadece 40 adet olan

Kelaynaklar, Urfa Birecik’te çoaltlarak

110 adete ulatrlm ve doal

göçlerinin devamll salanmtr.

Akdeniz kylarnda nesli tükenmekte

olan Akdeniz Foku Koruma Program

baar ile sürdürülmektedir.

• Küresel iklim deiikliinin en fazla

etkiledii sektörlerden biri olan su

kaynaklar konusunda bütün taraflarn

ihtiyaçlarn dikkate alan entegre

havza yönetimi anlayyla 457 tesis

hizmete alnmtr. 124 adeti baraj

ve gölet, 21 adeti içme suyu projesi

olan tesislerden 90’a yakn sulama

tesisi olup, 600 bin hektar arazi sulu

tarma kavuturulmutur.

• çme Suyu Eylem Plan ve Sulama

Eylem Plan ile bütün Türkiye’nin su

ihtiyac il il planlanmtr.

• Temiz bir enerji olan su kaynaklarnn

enerji üretiminde kullanlmas

için Su Kullanm Hakk Anlamas

Yönetmelii yürürlüe girmitir.

GAP Eylem Plan ile özellikle sulama

yatrmlarna hz verilmi, ilave kaynak

aktarlmtr.

• lk olarak 2002 ylnda çkarlan Sulak

Alanlarn Korunmas Yönetmelii

2005 ylnda revize edilerek AB

Direktiflerine uyumlu hale getirilmitir.

Etkin bir koruma kullanma

dengesini kurmak maksadyla sulak

alanlarmzda 25 adet koruma

bölgesi belirlenmitir. 2003 ylna

kadar 3 alanda yaplan sulak alan

yönetim plan çalmalar 2008 yl

itibaryla 15’e çkarlmtr.

• Kirlilik nedeniyle kaybedilen AB Korunan

Alan A Snf diplomas gerçekletirilen

projeler sayesinde

Manyas Ku Cenneti Milli Park’nn

A Snf Diplomas ülkemize yeniden

kazandrlmtr.

Su kaynaklarnn uluslararas ölçekte

deerlendirilmesi için 5. Dünya

Su Forumu, ülkemizde yaplmtr.

16-22 Mart 2008 tarihleri

arasnda stanbul’da düzenlenen

5. Dünya Su Forumu, corafi snr

tanmayan su problemlerine kar

birlikte hareket etmek için iyi frsat

salamtr. Dünyann en önemli su

zirvesi olan Forum’da su kaynaklar

ve iklim deiikliine uyum konusu

da bütün yönleriyle bilimsel olarak

ele alnmtr.

• Ülke genelinde belirlenen 14 Özel

Çevre Koruma Bölgesinde, 2002

yllna kadar 76 adet proje gerçekletirilmiken,

2008 yll itibaryla

toplam 296 adet proje gerçekletirilmitir.

6 ylda 3 adet kat atk

düzenli depolama tesisi ve 6 adet

transfer istasyonu tamamlanmtr.

2009/1 Sayı:76

Çevre ve İnsan

31


Bakanlar Toplants

Karadeniz ekosisteminin korunmas çalmalarn uygulanabilir bir sistem çerçevesinde

gelitirmek ve gerekli çalmalar Bükre Sözlemesi uyarnca yapmak amacyla

Karadeniz’in Kirlilie Kar Korunmas Komisyonu (Karadeniz Komisyonu) Daimi Sekreteryas,

Akit Taraflarn cra Organ niteliinde olup; her bir Karadeniz’e kyda ülkeden bir

temsilcinin yer ald Karadeniz’in Kirlilie Kar Korunmas Komisyonu’na destek salamak

üzere kurulmutur. Karadeniz ülkeleri arasndaki koordinasyon stanbul’da bulunan Daimi

Sekretarya tarafndan yürütülmektedir.

32 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Bu balamda, 16 Nisan

2009 tarihinde Sofya -

Bulgaristan’da Karadeniz

Komisyonu 21. Komisyonerler Toplants,

ardndan 17 Nisan 2009 tarihinde

Bakanlar Toplants düzenlenmitir.

Toplantya Karadeniz’e kys

olan 6 ülkenin (Türkiye, Bulgaristan,

Romanya, Ukrayna, Rusya ve Gürcistan)

Çevre Bakanlar katlm salamtr.

Komisyonerler Toplants’na

Komisyoner sfatyla Müstearmz

Sayn Prof. Dr. Hasan Z. SARIKAYA,

temsilci olarak Deniz ve Ky Yönetimi

Dairesi Bakanlndan Çevre

Yüksek Mühendisi Tülay SALMAN

ve Çevre ve Orman Uzman Yardmcs

Erol ÇAVU katlmtr. Bakanlar

Toplants’na ayn heyetle beraber

Sayn Bakanmz Prof. Dr Veysel

EROLU katlm salamladr.

Söz konusu toplantlarda; Merkez

Anlamas, Karakökenli Kirleticiler

Protokolü, Karadeniz Eylem Plan ve

Acil Müdahale Plan onaylanm ve

toplant sonunda Bakanlar Deklarasyonu

yaynlanmtr.

•Avrupa Komisyonu (EC) Genileme

Genel Müdürlüü (DG

Enlargement)’nün, “Teknik Yardm

ve Bilgi Deiimi (Technical Assisstance

Information Exchange Instrument)

arac olan ve ülkelere Avrupa

Birlii (AB) mevzuatn uyumlatrma,

uygulama ve yaptrmnda yardmc

olan TAIEX tarafndan, 6-8 Nisan

2009 tarihleri arasnda, talya’nn

Roma kentinde düzenlenen, “Deniz

ve Ky Kirliliinin zlenmesi” konulu

TAIEX Eitimine, Çevre Yönetimi

Genel Müdürlüü Deniz ve Ky Yönetimi

Dairesi Bakanl’ndan Daire

Bakan Veysel ASLAN, Ege ve Akdeniz

ube Müdürlüü’nden Çevre ve

Orman Uzman Ahmet Rfat LHAN,

Çevre ve Orman Uzman Yardmcs

Mehmet AKINER ve Çevre ve Orman

Uzman Yardmcs Ömer ÖZ-

TÜRK katlm salamlardr.

•Barselona Sözlemesi Eki Protokollerinden

“Gemilerden Kaynaklanan

Kirliliinin Önlenmesi ve Acil

Durumlarda Akdeniz’in Kirlenmesine

Kar Mücadelede birlii Hakknda

Protokol” (2002 Protokolü) Malta

Hükümeti’nin desteiyle Malta’da

kurulmu olan, Acil Müdahale Bölgesel

Faaliyet Merkezi (Regional

Marine Pollution Emergency Response

Centre for the Mediterrenaen

Sea) (REMPEC), tarafndan yürütülmektedir.

Protokolün uygulanmas aamasnda

her iki ylda bir düzenli olarak taraf

ülkelerin katlm ile Odak Noktalar

Toplantlar yaplmaktadr.

9. REMPEC Odak Noktalar Toplants

21-24 Nisan 2009 tarihleri arasnda

Malta’da gerçekletirilmitir.

Toplantnn balca çalma konular

aadaki gibidir;

-8. Odak Noktalarndan bugüne kadar

yaplan çalmalarn tartlmas,

-2009-2011 yllarnda yaplmas

planlanan faaliyetlerin tartlmas,

-Gemilerden kaynaklanan kirliliin

önlenmesine yönelik ibirlii anlamalar,

-Akdeniz Teknik Çalma Grubunun

faaliyetleri,

-MARPOL EK-I’in Akdeniz’de uygulanmasna

yönelik iyiletirmeler,

-EC/MEDA kaynakl Denizcilik Güvenlii

ve Gemilerden Kaynaklanan Kirliliin

Önlenmesi Projesi(SAFEMED)

kapsamnda yaplan çalmalar,

-Gemi Balast Sular Yönetimine ilikin

çalmalardr.

Söz konusu toplantya Daire Bakanlmzda

görevli REMPEC Odak

Noktas Kimya Mühendisi Meryem

ASLAN tarafndan katlm salanmtr.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 33


Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim (STÜ)

Ayen SATIR

Çed ve Planlama Genel Müdürlüü

Çevre Envanteri Dairesi Bakanl

Çevre Ajans ubesi Müdürlüü

Refah seviyesinin tüketimle ölçüldüü

modern toplumlarn

yol açt çevresel ve sosyal

etkiler, ulalan boyutun ciddiyeti

açsndan küresel düzeyde yeni politikalarn

gelitirilmesi ihtiyacn ortaya

çkarmtr.

1992 ylnda Rio’da gerçekletirilen

BM (Birlemi Milletler) Çevre

ve Kalknma Konferans’nda sunulan

raporda; sürdürülebilir kalknmann

uygulanabilir olmas için gerekli tüketim

ve üretim alkanlklar bakmndan

ilgili deiimler öncelikli olarak

ortaya konulmutur. 1997 ylnda

Amsterdam Antlamas Avrupa Birlii

bünyesinde Sürdürülebilir Kalknmay

öncelikli hedeflerden biri haline getirmitir.

2002 ylnda Johannesburg’ta

gerçekletirilen Dünya Sürdürülebilir

Kalknma Zirvesi’nde ise Sürdürülebilir

Tüketim ve Üretim (STÜ) Sürdürülebilir

Kalknma’nn ön koulu olarak

kabul edilmitir

Sürdürülebilirlik, yaam döngüsü zinciri,

kaynaklarn etkin kullanm sürdürülebilir

üretim ve tüketim yaklam

içerisinde ele alnmtr.

Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim

Yaklam

STÜ yaklamnda, çevresel snrlar

göz önüne alnarak, doal hayata verilen

zarar en aza indiren yollar aranrken,

dünyann kaynaklarn sürdürülebilir

bir ekilde kullanan ekonomik

büyümeyi salamak olgusu vardr.

Tüketim, hem ürün ve hizmetlerin

kullanmn hem de doal kaynaklarn;

suyun, enerjinin, topran etkin

kullanmn kapsamaktadr.

Bölgesel Deerlendirmelerde; ekonomik

alt yap, kaynak ve enerji tüketimi,

sera gaz emisyonlar, ekonomik

gelimeler, refah ve artan ekonomik

eitsizlik, hane halk tüketim miktar,

“tüketimin sosyo demografik eilimler

ile olan ilikisi, çevresel basklar

hatta ekolojik ayak izleri bile sürdürülebilir

üretim ve tüketim bal altnda

deerlendirilmektedir.

Bu yaklam nedeniyle de STÜ, ekonomik

kalknmaya engel oluturmamakta,

tam aksine i dünyasna yeni

frsatlar da sunmaktadr. Enerji ve

hammadde kullanm açsndan üretim

süreçlerinin optimizasyonu, iletmelerde

tasarruf salarken dier

taraftan Avrupa Birlii (AB) içerisinde

sürekli büyüyen bilinçli tüketici pazar

açsndan da rekabete yönelik avantajlar

salamaktadr.

Sürdürülebilir bir gelimenin salanabilmesi

için uygulamaya yönelik stratejilerin

oluturulmas gerekmektedir.

Uygulamaya yönelik gelitirilecek

stratejiler; ekonomi, toplum ve çevre

balklar ile birlikte dier çevresel

faktörleri de içermektedir.

Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim konusu

Avrupa Komisyonu Çevre Genileme

Merkezinde de ülke ekonomilerine

katk salayabilecek önemli

frsatlar biçiminde deerlendirmektedir.

Bu kavram etkin ekonomi yaklamnda

enerji ve kaynak temininde

önemli frsatlar yaratmakta olup gelien

ekonomilerde çevresel basklarn

azaltlmas, tüketim anlaynn

deiimi, ekonomik geliimde hem

çevresel hemde ekonomik boyutta

önemli katklar salamaktadr.

STÜ yaklam ile ekonomik faaliyetler;

kaynak kullanm, enerji miktarlar

veya yaymlanan kirlilik miktar ile

Ham

maddelerin

Yönetimi ve

Kullanm

Çevre yaklaml

teknoloji

sektöründe daha

dayankl ve temiz

üretim

Daha iyi

Üretim ve

Hizmetler

Daha

Bilinçli

Hanehalk

Tüketimi

Daha Bilinçli

Kamu

Tüketimi

ekil:1 Doal Kaynaklar Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim: Daha iyi Ürünler

34 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Yeniden

Kullanm

Geri Dönüüm

Geri Kazanm

Doal

Kaynaklar

Plan

malat /

Üretim

döngüsü zinciri ile paralellik tamaktadr.

Avrupa Komisyonu’nun finanse

ettii, Ortak Aratrma Merkezi’nin

gerçekletirdii “Ürünlerin Çevresel

Etkisi (EIPRO)” projesi, yaam döngülerinin

tamamna göre deerlendirildiinde

ve AB-25’e yönelik toplam

tüketim içinde, en fazla çevresel

etkiye sahip olan ürün ve hizmetleri

belirlemitir. Avrupa Birlii çalmalarnn

deerlendirmesi en yüksek

yaam döngüsü etkisine sahip olarak

tüketim kategorilerini barnma, gda

ve içecekler; özel ulam biçiminde

saptamtr.

Toplama

Datm

Isnma ve scak su, elektrikli ev aletleri

ve yap ileri dahil olmak üzere,

tüketim alanlar hep birlikte çevresel

etkilerin % 70 ila % 80’nine, tüketim

harcamalarnn ise % 60’na karlk

gelmektedir.

karlatrlmakta, verimsizlik, ar

kullanm örneklerinin olumsuz çevresel

etkilerinin önemi ortaya konulmaktadr.

STÜ konusunda oluturulabilecek

politikalar ile yaam döngüsü zinciri

aadaki yaklam ile ifade edilebilir.

Yaam Döngüsü Zinciri

Kullanm

ekil 2: Eko-yenilik (Atk-Geri Dönüüm Mevzuat Döngüsü)

Yaam döngüsü yaklam, sürdürülebilir

üretim ve tüketim kavramlarnn

temelini oluturmakta olup, tüm ya-

am döngüsü içerisinde bir üretimin

ekonomide brakt etkinin hem sosyal

hem de çevresel etkilerini ortaya

koymaktadr.

Yaam döngüsel bir yaklam madde

ve enerjinin ömürleri boyunca kullanmyla

gerçekleen olumsuz çevresel

etkileri saptar ve bunlarn önemini

belirler.

Doal Kaynaklarn Sürdürülebilir Kullanmna

ilikin AB Tematik Stratejisi

ise; bir ürünün tüm yaam döngü zinciri

içerisinde etkilerinin, bir çevresel

ortamdan bir baka ortama geçii ile

olumsuz çevresel etkilerinin nasl önlenebilecei

üzerinedir.

Yaam döngüsü yaklamnda, bir

üretim meteryalinin geri dönüümü,

ham madde çkarm ve enerjinin

elde edilmesi ile balamakta olup

madde ve enerji üretimi, paketleme

süreci ilem dalmnn bir parçasdr.

Ekonomik göstergeler içerisinde

ticari ve endüstriyel sektörler asl faaliyet

alanlar içerisindedir.

Tüketici tarafndan kullanlmak üzere

ortaya konan mal ve hizmetler sürdürülebilirlii

salayabildii müddetçe

yaam döngüsünün bir parças

haline gelmektedir. Bu düünce yeniden

kullanm, geri kazanm ve yaam

Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim

-Sürdürülebilir Endüstri Politikalar

üzerine bir eylem plan, 4 Aralk 2008

tarihinde Avrupa Komisyonu tarafndan

onaylanm ve son halini almtr.

Eylem plannda;

•Daha iyi üretim

•Daha akll tüketim

•Daha dayankl üretim

•Küresel boyutta eylem

ile snflandrlmaktadr. Bunlarn bir

ksm, üretimin geri dönüüm salamaya

imkân verecek boyutta planlanmas

amacn tamaktadr.

Ürünlerin yaam döngüsü zincirinde

desteklenmesi, ürün geliimlerinde

süreklilik, pazar çalmalarn da daha

iyi üretim ve akll tüketim alkanlklar

ile birlikte düünülmesi gereklilii

ortaya konulmaktadr.

Uygulama da yaam döngüsünün

salanmas; ekonomik tevikler,

standartlar, etiketleme mekanizmlarnn

oluturulmas, yeil kamu ihalesi,

gönüllü düzenlemeler ve paydalarn

katlm ile gerçekleebilecektir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 35


STÜ eylem plan bütüncül bir yakla-

m gerektirmektedir. Eylem plan

içerisinde ise; ekolojik plan, enerji

snflamas ve ekolojik snflama direktifleri

yer almaktadr. STÜ yakla-

mndaki “daha iyi üretim” kavram

Ekolojik planlama direktifi altnda

incelenmektedir. Uygulama ölçütleri

ise minimum gereksinimlerin belirlenmesi,

çevresel performans kriterleri,

ihtiyaçlarn ve ölçütlerin sürekli

güncellenmesi biçimindedir.

AB’de teknolojik ilerlemeler, ürün

standartlarnn iyilemesi standart

ev ve mutfak aletlerinin verimliliinde

iyilemelere yol açmtr (ekil

3). Yine de aydnlatma ve elektrikli

ev aletleri için konut bana toplam

elektrik tüketimi ylda % 1,5 orannda

artmaktadr. Bunun balca sebebi

ise, fazla standart ev aleti ve yeni

elektrikli cihaz mülkiyetidir. Klima

üniteleri balca sorundur. Toplam

konut saysndaki ylda % 0,8’lik art,

ev aletleri için elektrik kullanmnda

2,3 orannda yllk bir arta yol açmaktadr.

Sürdürülebilirlik

Kaynaklarn sürdürülebilir kullanm

için, kaynak gereksinimi ve ekosistemlerin

üretken kapasitelerinin korunmas

önemlidir.

Üretimde sürdürülebilirliin artrlmas,

üretim verimlilii açsndan iyileme

yenilikçi teknik ve yönetimsel

yaklamlar ile çevrenin daha iyi izlenmesi

ve kontrolünü gerektirmektedir.

Kaynaklarn sürdürülebilir yönetimine

yönelik ihtiyaç, çevresel etkilerin

ekonomik kalknma ile ilikisi bakmndan

ayrlrken, üretimdeki ekoverimliliinin

artrlmas AB politika

gündeminde önemli yer tutmaktadr.

AB balamnda, bu radikal bir adm

deil, sürmekte olan bir politika gelitirme

sürecinin bir parçasdr. Politika,

1980 yllarnda alt seviye teknolojilerden,

1990’larda daha önleyici

ekil 3 Doal kaynaklarn kullanmndan bu kaynaklarn yeniden kullanmn ortaya koyan yaam

döngüsü zinciri.

çevresel stratejilere günümüzde ise

üretim ve hizmetlerin bütün bir ya-

am döngüsü içerisinde etkilerinin

azaltlmas aamasna kadar pozitif

yönde bir deiim izlemektedir.

Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim

kavram içerisinde endüstri, gda,

konut, ulam önemli ve incelenmesi

gereken balklardr.

Bir çok ülkede kirlilik ve kaynak yo-

unluu endüstriyel alt sektörlerde

(ya, gaz , metal ve yiyecek gibi endüstrilerde)

endüstriyel üretimin üstünlüünü

ortaya koymaktadr.

Öncelikli endüstriyel sektörler; çelik

ile demir d metal imalat, kok kömürü

imalat, rafine petrol ürünleri,

nükleer yaktlar, kimyasallar, kimyasal

ürünler, insan yapm elyaf ile çimento

ve cam gibi metal d mineral

ürünlerdir.

Karlatrma amacyla, en büyük

çevresel etkiye neden olan öncelikli

tüketici ürünleri arasnda gda ve içecek

(et ve et ürünleri ile bunlar takip

eden süt ürünleri), özel ulam (ço-

unlukla özel arabalar) ve barnma

(inaat, enerji ve stma) gibi konular

yer almakta olup bu balklarn kümalatif

etkileri çevresel bozulmalara

neden olmaktadr.

Naturel Natural Resources: Doal

Kaynaklar

Incineration and

Landlling: Landfilling: Atk Yakma ve ve

depolama

Recovery: Geri Kazanm

Extraction of Raw Materials:

Ham Materials: madde Ham çkartlmas madde

Recycling çkartlmas of Materials and

Components: Recycling of Materials Madde ve Bile- and

iklerin Components: Geri Dönüümü Madde ve

Desing Bileiklerin and Portection: Geri Dönüümü

Tasarm Design and ve Üretim Protection:

Packaging

Tasarm ve

and

Üretim

Distribution:

Packaging and Distribution:

Ambalajlama ve Datm

Ambalajlama ve Datm

Sonuç ve Deerlendirme:

Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim yaklam

sürdürülebilir sosyal beklentiler

ile paralellik göstermektedir. Bu konuda

Avrupa ‘da bu yaklam destekleyen

eylem planlar, göstergeler ve

hedefler ortaya konulmaktadr. Bu konuda

Unep/Wuppertal Institute Collaborating

Centre on Sustainable Consumption

and Production merkezleri

gibi enstitülerce küresel boyutta ortak

planlar hedefler ve etkiler saptanmaya

çallmaktadr. Bu enstitülerce birçok

projeler balatlm yaplan projeler,

yaam döngüsü zinciri içerisinde geri

dönüüm ve ekonomik gelimeye

pozitif katk salamak yaklam altnda

yürütülmektedir.

Endüstriyel tesislerde kaynak kullanm

ve kirlilik konusundaki verilerin

sistematik olarak ulusal düzeyde

toplanamad gerçei ile karlalmaktadr

Endüstriyel tesislerde güvenilir

verilerin varl, çevresel yönetim

açsndan politika salayc mekanizmalarda

etkilidir.

Ülkemiz, Avrupa Birliine giri sürecinde,

1 Mays 2003 tarihinde Avrupa

Çevre Ajansna tam üye olmutur.

Avrupa Çevre Ajans, çevre politikasn

gelitirme, benimseme, uygula-

36 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


ma ve deerlendirme alannda, çalanlar

ve kamu için önemli bir bilgi

kaynadr Amac ise ; AB ve üye

ülkelere çevreyi iyiletirmek, çevre

konusunda yer alan ilgili hususlar

ekonomik politikalarla bütünletirmek

ve sürdürülebilirlik yönünde

ilerlemelere yardmc olmaktr. Ayrca,

Avrupa Çevre Bilgi ve Gözlem

An (EIONET) koordine etmektir.

Avrupa Çevre Ajans ve Avrupa Konu

Merkezi Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim

konusunda 2009-2013 yllar

arasndaki çalma plannda, STÜ

uygulamasnn desteklendii ulusal

politika giriimlerini, stratejik eylem

planlarn, kurumsal altyap ve uluslararas

ibirliini salamaya yönelik

hedefler ortaya koymutur.

Bu kapsamda AÇA’nn 2009 çalma

plan içerisinde yer alan STÜ konu

bal, AÇA’na üye ülkelere de gerekli

altyapnn salanarak; görev

paylam, alnacak tedbirler ve giri-

imlerin balatlmas yönünde zorlayc

olacaktr.

Bu yaklam ülkemiz için, ekonomik

kalknma temelinde çevresel korumann

salanmas, sosyal sorumluluk

çerçevesinde ulusal giriimlere

katk salayacak önemli bir adm

olacaktr.

Küresel ve kümülatif etkiler bir sebebsonuç

zinciri olarak anlalrsa, hem

çevre açsndan etkili hem de uygun

maliyetli politikalar belirlemek açsndan

pozitif katk salayacaktr.

YYECEK

VE ÇECEK

KONAKLAMA

Üretim sonras ürünün bir yerden

baka bir yere tanmas (ktalararas,

ülke, ehir) emisyona neden olmaktadr.

Tüketim konusundaki insiyatifi,

tüketiciye brakmamak gerekir.

Ülkemiz için, Stratejik planlama ve

hedefler belirlenmeli, eitim ve farkndalk

art salanmaldr. Çevreci

kamu ihaleleri gibi artnameler hazrlanabilir.

Bu konuda yaplacak çalmalar

Ulusal STÜ stratejilerinin belirlenmesi

açsndan balangç olabilir.

Toplu tamalarda ulam bakmndan

kolaylk salanmas, farkl KDV

uygulamalar, çevreci olana daha az

vergi uygulamas ile karbon ticaret

sisteminin getirilmesi gibi uygulamalar

da tevik edici nitelikteki uygulamalardr.

Parakendecilerle çevresel

performans etkileri artrlabilir.

ehir planlamas çevreci yaklamlar

gözönünde bulundurularak deerlendirilebilir.

Ayrca tüketici bilgilendirme

kampanyalar düzenlenebilir.

Ortaya çkacak tablo ile eylem planlar

konusunda ulusal stratejimizi ortaya

koyacak eylem planlarndaki aktörler

ve balatlacak projeleri deerlendirebilme

imkan ortaya konabilir.

Konu kapsamnda AÇA ulusal uzmanlar

ile görümeler devam etmektedir.

Ülkemizde 2010 ylnda STÜ konusunda

ulusal bir çaltay düzenlenmesi

planlanmaktadr. Bu konuda

gerçekletirilecek çaltay’n Sürdürülebilir

Üretim ve Tüketim yaklam

konusunda altyapnn oluturulmas

açsndan etkili olmas beklenmektedir.

Ayrca STÜ konusunda ülkemiz

ihtiyaçlar ve öncelikleri dikkate alndnda;

kurumsal altyapnn güçlendirilmesi,

sivil toplum kurulular ve

kurumlararas ibirliinin salanmas

açsndan daönem tamaktadr.

TAINIRLIK

ARAÇLAR

Üretim ve tüketim alanlarnda yüksek çevresel etki olarak nitelendirilen bileenler 4

balk altnda snandrlmtr.

REFERANSLAR

1-Avrupa Çevre Ajans –Avrupa Konu

Merkezi Sürdürülebilir Üretim ve

Tüketim Avrupa’nn Çevresi/ Dördüncü

Deerlendirmesi

2 -http://www.rec.org.tr/sayfa.

asp?id=113

3 -Dall vd., 2002; Nemry vd., 2002;

Kok vd., 2003; Labouze vd., 2003;

Nijdam ve Wilting, 2003; Moll vd.,

2004; Weidema vd., 2005.

4 -EEA;2009 Work Plan, waste

prevention and end-of-life waste

management policies are covered in

the EEA – ETC series of waste policy

factsheets

5 -Avrupa Çevre Ajans –Avrupa Konu

Merkezi Sürdürülebilir Üretim ve Tüketim

Avrupa’nn Çevresi/ Dördüncü

Deerlendirmesi

6 -http:// ec ec.europa.eu/eussd/

escp_europa eu/environment/ eussd

escp en.htm

7-http://www.scp-centre.

org/News_gesamter_

Artikel.813+M565cd62158e.0.html

8 -EEA, 2009 Work Plan ,”Waste

Prevention and End-of-life Waste

Management Policies Are Covered in

the EEA – ETC Series of Waste Policy

Factsheets”

9-Department of the

Environment,Transport,Energy and

Communicatons,”Impacts of consumption

in Switzerland and key

decisions for environmentally sound

consumption patterns”,2007

10 -Kranj, Slovenia, ”10th Eionet

workshop on Resource and Waste

Management, Kaarina Huhtinen

Finnish Environment Institute,

26.9.2007

11- Sustainable production and

consumption in the European

Union,European Communities, 2004,

Belgium

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 37


KAMU GÖREVLLER

ETK DAVRANI LKELER VE

UYGULAMADAK DURUMU

Ahmet SANDAL

Kamu Yönetimi Uzman

Etik Eiticisi Program Katlmcs

Ülkemizde kamu

görevlilerinin uymalar

gereken etik davran

ilke ve kurallar çeitli

kanun ve yönetmelik içinde

yllardan beri (dolayl bir

ekilde) mevcut iken, 2004

ylnda çkarlan 5176 sayl

Kamu Görevlileri Etik Kurulu

Kurulmas Hakknda Kanun

ile bu kural ve ilkeler

dorudan ve kapsaml bir

ekilde bir mevzuatta toplanmtr.

Bu tarihten sonra,

etik konusu gündemde daha

fazla yer tutmaya balamtr.

Etik konusunun gündemi bu

ekilde doldurduu bir zaman

diliminde, kamu görevlilerinin

etik davran ilke ve kurallar

ile bunun uygulamadaki görünümü,

uygulamada karlalan

sorunlar üzerinde görü ve dü-

ünceleri bu yaz ile aktarmak

istedim. Hemen belirtmek gerekirse,

etik kavram ile etik

ilke ve kurallar ilk bakta basitmi

gibi görünse de, esasnda anlalmas

zor bir konudur. Bu zorlua ramen

kamu yönetimimizin salkl ileyii

ve kurumsal yönetimin gelitirilmesi

açsndan çok çok önemli bir konudur.

Yazmzda, kamu görevlileri etik davran

ilkeleri konusunda önce mevzuat

ve kurumsal yap hakknda bilgi

verdikten sonra uygulamadaki duruma

ilikin baz düünce ve görülerimizi

sunacam.

Önce etik kavramnn tanm ve açklamasndan

balayalm.

I–ETK KAVRAMININ TANIM VE

AÇIKLAMASI:

Etik kavram Yunanca “ethos’’ sözcüünden

gelmekte olup “karakter,

alkanlk, huy” gibi anlamlar bulunmaktadr.

Etik, felsefenin bir dal

olarak gelime göstermi ve insann

ödev, yükümlülük, sorumluluk ve

erdem gibi özelliklerini analiz eden,

doru ve yanl, iyi ve kötü, güzel ve

çirkin ayrmn öne çkaran, bu ayrmlardan

sonra, toplumda doru, iyi ve

güzel davranlarn yaygnlk kazan-

38 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


masna ve daha iyi bir hayatn yollarnn

bulunmasna çalan bir bilim dal

olarak kendisini göstermitir.

Burada etik ile ahlak arasnda fark var

m, yok mu hususu üzerinde durmak

istiyorum. Çünkü, çou kimse, kamu

görevlilerinin uymalar gereken davran

ilke ve kurallar konusunda yabanc

bir kelime olan etik kelimesinin

kullanlp da neden ahlak kelimesinin

kullanlmadn merak etmektedir.

Esasnda, kökeni Yunanca’ya dayanan

etik kelimesi ile dilimizdeki ahlak

kelimesi birbirinden fark yoktur. (ki

kelimenin anlam olarak birbirinden

farkl olduunu iddia edenler, “ahlak

bir olgu ve tarihi süreç içerisinde ya-

anan bir ey olmasna karlk etik,

bu olgunun kendisine yönelik aratrma,

bir bilgi, bir felsefedir” demekte

iseler de, buna katlmak mümkün

deildir. Ahlakn esasta bir bilgi, bir

felsefe yan bulunmaktadr) Ahlak,

Arapça hulk sözcüünün çouludur.

Hulk, huy, adet, alkanlk, yaradl,

insann ruhsal-zihinsel-manevi halleri

anlamna geldiine göre, yukardaki

etik tanmndan fark bulunmamaktadr.

II–KAMU GÖREVLLERNN ETK

DAVRANI LKE VE KURALLARINI

DÜZENLEYEN MEVZUAT:

Ülkemizde Kamu Görevlilerinin uymalar

gereken etik davran ilke ve

kurallar, Anayasa’dan balamak

üzere, çeitli Kanun, Yönetmelik, Genelge

ve benzeri hukuki metinlerde

mevcut bulunmaktadr.

1-Anayasamzda Etik Konusuna likin

Hükümler:

Anayasamzn 10’uncu maddesinde,

“herkes, dil, rk, renk, cinsiyet, siyasi

düünce, felsefi inanç, din, mezhep

ve benzeri sebeplerle ayrm gözetilmeksizin

kanun önünde eittir”,

129’uncu maddesinde “memurlar

ve dier kamu görevlileri Anayasa ve

kanunlara sadk kalarak faaliyette bulunmakla

yükümlüdürler” ve 137’nci

maddesinde “kamu hizmetlerinde

herhangi bir sfat ve suretle çalmakta

olan kimse, üstünden ald

emri, yönetmelik, tüzük, kanun veya

Anayasa hükümlerine aykr görürse,

yerine getirmez ve bu aykrl o emri

verene bildirir. Ancak, üstü emrinde

srar eder ve bu emrini yaz ile yenilerse,

emir yerine getirilir; bu halde,

emri yerine getiren sorumlu olmaz.

Konusu suç tekil eden emir, hiçbir

suretle yerine getirilmez; yerine getiren

kimse sorumluluktan kurtulamaz”

eklinde belirlenen hükümler

konumuzla yakndan ilgilidir.

2-Kamu Görevlileri Etik Kurulu

Kurulmas Hakknda Kanun

Ülkemizde etik konusunu bal bana

ela alan konuya ilikin dorudan

ve kapsaml kurallar getirilmesi 2004

ylnda çkarlan 5176 sayl Kamu

Görevlileri Etik Kurulu Kurulmas

Hakknda Kanun ile salanmtr. Bu

tarihten sonra etik konusundaki çalmalar

hz kazanm ve Kamu Görevlileri

Etik Davran lkeleri ile Bavuru

Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik

13.04.2005 tarih ve 25785

sayl resmi Gazetede yaymlanarak

yürürlüe girmitir. Kurumlarda üçer

kiiden tekil edilen Etik Komisyonlar

kurulmu, etik konusunda eitim

çalmalar artrlmtr. Öte yandan,

Babakanln 2004/27 sayl Babakanlk

Etik Kurulu konulu, 2005/16

sayl Babakan ve Bakanlarn Uurlanma

ve Karlanmalar, Seyahatler

ve Hediye Uygulamas konulu iki ayr

genelgesini, ayrca Babakanlk Etik

Kurulunun Hediye Alma Yasa hakkndaki

2007/1, Kamu Konutlar Tahsis

lemleri hakknda 2008/1 ve 24

Kasm Öretmenler Günü hakknda

2008/2 sayl genelgeleri, ayrca, Babakanlk

Kamu Görevlileri Etik Kurulunun

kendisine yaplan müracaatlar

üzerine verdii kararlar uygulamada

yer bulmutur.

Ülkemizde etik

konusunu bal bana

ela alan konuya ilikin

dorudan ve kapsaml

kurallar getirilmesi

2004 ylnda çkarlan

5176 sayl Kamu

Görevlileri Etik Kurulu

Kurulmas Hakknda

Kanun ile salanmtr.

Bu tarihten sonra etik

konusundaki çalmalar

hz kazanm ve Kamu

Görevlileri Etik Davran

lkeleri ile Bavuru Usul

ve Esaslar Hakknda

Yönetmelik, 13.04.2005

tarih ve 25785 sayl

resmi Gazetede

yaymlanarak yürürlüe

girmitir.

3- 657 sayl Devlet Memurlar

Kanunundaki Etik Davran lke ve

Kurallar

657 sayl Devlet Memurlar Kanunun

3/C, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14,

15, 16, 28, 29, 30 ve 31. maddeleri

de etik davran ilke ve kurallaryla yakndan

ilgilidir. Bu maddelerde geçen

hükümleri uzun uzun yazmak yerine

balklarn yazmak istiyorum. Bu balklardan

bile anlamak mümkündür ki,

ilgili hükümler etik konusuna ilikindir.

657 sayl DMK’nun 3/C maddesi

“liyakat”, 6. maddesi “sadakat”, 7.

maddesi “tarafszlk ve Devlete ballk”,

8. maddesi “davran ve ibirli-

i”, 9. maddesi “yurtdnda davran”,

10. maddesi “amir durumunda

olan Devlet Memurlarnn görev ve

sorumluluklar”, 11. maddesi “Devlet

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 39


Memurlarnn görev ve sorumluluklar”,

12. maddesi “kiisel sorumluluk

ve zarar”, 13. maddesi “kiilerin

uradklar zararlar”, 14. maddesi

“mal bildirimi”, 15. maddesi “basna

demeç ve bilgi verme”, 16. maddesi

“resmi belge, araç ve gereçlerin yetki

verilen mahaller dna çkarlmamas

ve iadesi”, 28. maddesi “ticaret ve

dier kazanç getirici faaliyetlerde bulunma

yasa”, 29. maddesi “hediye

alma ve menfaat salama yasa”,

30. maddesi “denetimindeki teebbüsten

menfaat salama yasa”,

31. maddesi “gizli bilgileri açklama

yasa” hakkndadr.

3-Dier Mevzuatta Etik Konusunu

lgilendiren Hüküm ve Kararlar:

Anayasamz, 657 sayl Devlet Memurlar

Kanunundan baka, baz

mevzuat içerisinde de etik davran

ilke ve kurallarn ilgilendiren çokça

hükme rastlamak mümkündür. Bu

mevzuatlara ilikin isim vermek gerekirse,

2531sayl Kamu Görevlerinden

Ayrlanlarn Yapamayacaklar lere

Dair Kanun, 3628 sayl Mal Bildiriminde

Bulunulmas, Rüvet ve Yolsuzluklarla

Mücadele Kanunu, 5018

sayl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol

Kanunu, 4982 sayl Bilgi Edinme

Hakk Kanunu, 5237 sayl Türk Ceza

Kanunu gibi hukuksal metinlerde etik

ilke ve kurallara rastlamak mümkündür.

Bunlarla birlikte, Türkiye’nin taraf

olduu baz Uluslararas Anlama ve

Kararlarda da etik konusunda düzenlemeler

mevcuttur. Bu kapsamda,

OECD Uluslararas Ticari lemlerde

Yabanc Kamu Görevlilerine Verilen

vetin Önlenmesi Sözlemesini,

içeriinde yolsuzlukla mücadeleyle

ilgili öncelikli hedeflerinde yer

ald Avrupa Birlii Müktesebatnn

Üstlenilmesine likin Türkiye Ulusal

Programnn Uygulanmas, Koordinasyonu

ve zlenmesine Dair Karar

sayabiliriz. Öte yandan, 26.12.2007

tarih ve 26738 sayl resmi Gazetede

yaymlanarak yürürlüe giren Kamu

ç Kontrol Standartlar Teblii de etik

konusunda hükümler içermektedir.

III- KAMU GÖREVLLERN

UYMALARI GEREKEN ETK

DAVRANI LKE VE KURALLARI:

Kamu Görevlileri Etik Davran lkeleri

ile Bavuru Usul ve Esaslar Hakknda

Yönetmelikte, etik davran ilke

ve kurallar aadaki ekilde belirlenmitir.

1- Görevin Yerine Getirilmesinde

Kamu Hizmeti Bilinci (md.5)

2- Halka Hizmet Bilinci (md.6)

3- Hizmet Standartlarna Uyma

(md.7)

4- Amaç ve Misyona Ballk (md. 8)

5- Dürüstlük ve Tarafszlk (md.9)

6- Saygnlk vevenlik (md.10)

7- Nezaket ve Sayg (md.11)

8- Yetkili Makamlara Bildirim

(md.12)

9- Çkar Çatmasndan Kaçnma

(md.13)

10- Görev ve Yetkilerin Menfaat

Salamak Amacyla Kullanlmamas

(md.14)

11- Hediye Alma ve Menfaat Salama

Yasa (md.15)

12- Kamu Mallar ve Kaynaklarnn

Kullanm (md.16)

13- Savurganlktan Kaçnma (md.17)

14- Balayc Açklamalar ve Gerçek

D Beyan (md.18)

15- Bilgi Verme, Saydamlk ve Katlmclk

(md.19)

16- Yöneticilerin Hesap Verme Sorumluluu

(md.20)

17- Eski Kamu Görevlileriyle likiler

(md.21)

18- Mal Bildiriminde Bulunma

(md.22)

Kamu görevlileri, görevlerini yürütürken

Yönetmelikte belirtilen bu etik

davran ilke ve kurallarna uymakla

yükümlüdürler. Kurum ve kurulularn

yetkili sicil amirleri, personelin

sicil ve performansn, Yönetmelikte

düzenlenen sözkonusu bu etik davran

ilkelerine uygunluk açsndan

da deerlendirmek durumundadr.

Yönetmelikle belirlenen etik davran

ilkeleri, kapsama dahil tüm kurum

ve kurulularda uygulanr. (Bu kapsama

Cumhurbakan, TBMM Üyeleri,

Bakanlar Kurulu Üyeleri, TSK ve

yarg mensuplar ve Üniversitelerdeki

kamu görevlileri hariç tüm kamu çal-

anlar dahildir)

5176 sayl Kanun kapsamndaki

kamu görevlileri, etik ilke ve kurallara

uyacana dair, ie girdii tarihten

itibaren bir ay içerisinde “Etik Sözleme”

belgesini imzalamakla yükümlüdürler.

Bu belge, personelin özlük

dosyasna konur. Kamu kurum ve

kurulularnda istihdam edilen her

düzeydeki personel, istihdama ilikin

koullarn bir parças olarak etik davran

ilkeleri ve bu ilkelere ilikin sorumluluklar

hakknda bilgilendirilir.

IV- ETK MEVZUATININ

UYGULAMASINDAN SORUMLU

KURULU

08.06.2004 tarih ve 25486 sayl

Resmi Gazetede yaymlanarak yürürlüe

giren 5176 sayl Kanun ile

Babakanlk bünyesinde “Kamu Görevlileri

Etik Kurulu”oluturulmutur.

Kurulun sekretarya hizmetleri Babakanlk

Personel ve Prensipler Genel

Müdürlüü tarafndan yerine getirilmektedir.

Kamu Görevlileri Etik Kurulu, 5176

sayl Kanun kapsamndaki konularda

her türlü kararlar almak ve uygulamak

üzere Bakanlar Kurulu tarafndan

atanan 11 üyeden olumaktadr.

Kurul üyeleri, Bakanlk görevi yapm

olanlar arasndan bir üye, l belediye

40 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


akanl yapm olanlar arasndan

bir üye, Yargtay, Dantay, Saytay

üyelii görevlerinden emekliye ayrlanlar

arasndan üç üye, Müstearlk,

büyükelçilik, valilik, bamsz ve

düzenleyici kurul bakanl görevlerinde

bulunmu veya bu görevlerden

emekliye ayrlanlar arasndan üç

üye, Üniversitelerde rektörlük veya

dekanlk görevlerinde bulunmu öretim

üyeleri veya bunlarn emeklileri

arasndan iki üye, kamu kurumu niteliindeki

meslek kurulularnda en

üst kademe yöneticilii yapm olanlar

arasndan bir üyeden tekil olunmutur.

Kurul, Bakann daveti üzerine en az

alt üyeyle toplanr ve üye tam saysnn

salt çounluunun ayn yöndeki

oyu ile karar verir. Toplant kararlar

ilgililere duyurulur. Bu Kurul, Türk

kamu yönetiminde etik konusundaki

en yetkili tekilat konumundadr.

V- ETK DAVRANI LKE VE

KURALLARININ UYGULAMA

DURUMU:

1- Kamu Görevlileri Etik Davran lkeleri

ile Bavuru Usul ve Esaslar

Hakknda Yönetmelikte belirtilen etik

davran ilke ve kurallarnn hepsi ayn

önem ve derecede deildir. Bu ilke

ve kurallardan bir ksm, uyulmamas

hâlinde neredeyse usulsüzlük ve

yolsuzluk derecesinde olup, bir ksm

ise uyulmamas durumunda honutsuzlua

ve uygulanmas durumunda

Kamudaki hizmet kalitesinin yükseltilmesi

ve Vatanda memnuniyetine

neden olur. Örnek vermek gerekirse,

bir kamu görevlisinin vatandaa nezaketsiz

ve saygsz davranmas elbette

ciddi bir hadisedir. Ancak, hediye

alma ve menfaat salama yasana

aykr hareket etme, kamu mallarn

savurgan kullanma, çkar çatmasna

neden olma hâlleri, daha ar ve

yolsuzlua, usulsüzlüe kadar varan

sonuçlar olan hadiselerdir.

2- Her etik d davran ayn zamanda

yasa d davran demek de-

ildir. Ancak, her yasa d davran

ayn zamanda etik d davrantr.

Bu duruma örnek vermek gerekirse,

bir vergi denetmeninin einin çalt-

bir fabrikada vergi incelemesinde

bulunmas etik d davrantr, ancak

yasa d deildir. Bu durum bir çkar

çatmasdr. Bir memurun liyakate

uymamas, Devlete kar sadakat d

davranlarda bulunmas, görev ve

sorumluluklarn yerine getirmemesi,

tarafszln ihlal etmesi, yurt içi ve

dnda memur vakarna aykr davranmas,

görevi dolaysyla hediye

ve benzeri menfaat salamas, kendisine

teslim edilen bir resmi eyay

özenle korumamas etik d davranlardr,

bu davranlar ayn zamanda

yasa d davranlardr. Bir davrann

hem etik d hem de yasa d

olmas durumunda, 657 sayl Devlet

Memurlar Kanunun 125. maddesinde

cezalar gündeme gelmektedir.

Ancak, yukarda belirtildii ekilde,

bir davran etik d olsa da, yasa

d olmad müddetçe 657 sayl

DMK’nun disiplin hükümleri yönünden

takibi gerekmez. Ancak etik

mevzuat açsndan takibi gerekir.

3- Etik mevzuatnda etik d davran

olarak görülen ve gerekli ekilde tedbir

alnmadnda, usulsüzlüe, yolsuzlua

kap aralayan bir kavram da

çkar çatmasdr. Kamu Görevlileri

Etik Davran lkeleri ile Bavuru Usul

ve Esaslar Hakknda Yönetmeliin

13. maddesinde bu kavram öyle tanmlanmtr:

Çkar çatmas, kamu

görevlilerinin görevlerini tarafsz ve

objektif ekilde icra etmelerini etkileyen

ya da etkiliyormu gibi gözüken

ve kendilerine, yaknlarna, arkadalarna

ya da ilikide bulunduu kii

ya da kurululara salanan her türlü

menfaati ve onlarla ilgili mali ya da

dier yükümlülükleri ve benzeri ahsi

çkarlara sahip olmalar halini ifade

eder. Çkar çatmas durumunda,

kiisel menfaat ile kamu menfaati

kar karya gelmektedir. ki menfaat

çakmaktadr. Kamu görevlileri,

çkar çatmasnda ahsi sorumlulua

sahiptir ve çkar çatmasnn doabilecei

durumu genellikle ahsen bilen

kiiler olduklar için, herhangi bir potansiyel

ya da gerçek çkar çatmas

konusunda dikkatli davranr, çkar

çatmasndan kaçnmak için gerekli

admlar atar, çkar çatmasnn farkna

varr varmaz durumu üstlerine

bildirir ve çkar çatmas kapsamna

giren menfaatlerden kendilerini uzak

tutarlar.

Konuya ilikin bir örnei yukarda

vermitim. Birkaç örnek daha vermek

istiyorum: Bir ihale komisyonu

üyesinin bir arkadann da teklif verdii

bir ihalede görev almasna disiplin

mevzuat açsndan herhangi bir

engel yoktur, ancak etik açdan engel

bulunmaktadr. Tevik ve kredilerden

sorumlu bir kamu görevlisinin, hisse

sahibi olduu bir irketin tevik

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 41


ve kredi bavurusunu kabul etmesi

ve bu ii bizzat icra etmesinde yasal

açdan herhangi bir engel yoktur, ancak

etik açdan bu davran doru bir

davran olarak görülemez. Burada

sralanan örnekler, etik mevzuatnda

“çkar çatmas” olarak tanmlanarak

etik d davran olarak görülmektedir.

4- Etik d davranlar ileyenlere

yönelik nasl bir takip yaplabilir? Bu

fiilleri ileyenler hakknda, 5176 sayl

Kanun kapsamnda müracaatta

bulunabilir. Kamu kurum ve kurulularnda

etik davran ilkelerine aykr

uygulamalar bulunduu iddiasyla, en

az genel müdür veya eiti seviyedeki

kamu görevlileri hakknda Babakanlk

Kamu Görevlileri Etik Kuruluna

bavurmak mümkündür. 5176 sayl

Kanun kapsamna girmeyen (en az

Genel Müdür ve eiti seviyesi dndakiler)

kamu görevlilerinin, etik davran

ilkelerine aykr uygulamalar

bulunduu iddiasyla yaplacak bavurular,

ilgili kurumlarn yetkili disiplin

kurullarna iletilmek üzere kurum

amirliine yaplr. Bu müracaatlar,

Babakanlk Etik Kurulu tarafndan

çkarlan yönetmeliklerde belirlenen

etik davran ilkelerine aykrlk olup

olmad yönünden deerlendirilir.

Deerlendirme sonucu alnan karar,

ilgililere ve bavuru sahibine bildirilir.

5- Kamu görevlilerinin uymalar gereken

etik davran ilke ve kurallar içerisinde

uygulamada en çok gündeme

gelen ve tartlan hediye alma yasa-

dr. Bu yasak konusunda kafalarda

netlik olmad ve istifhamlar bulunduunu

düünmekteyim. Bunun için

bu hususu ayrntl olarak açklama

gereini duydum.

Kamu görevlisinin görevini yapma

esnasnda tarafsz hareket etmesini,

performansn, görevlerinde verdii

kararn etkileyen veya etkileme ihtimali

bulunan her türlü eya ve menfaat

hediye kapsamna girmektedir.

Bu eya ve menfaatin ekonomik de-

eri olup olmamas önemli deildir.

Bu nokta itibariyle, bir altn saat ya

da tek ta yüzük de hediyedir, kamu

görevlisinin masasna isminin yazld

mermer isimlik de hediyedir. Bu

nokta itibariyle, kamu görevlilerinin

hediye almamas, kamu görevlisine

hediye verilmemesi temel ilkedir.

Buna ramen, görev yaplan kuruma

katk anlamna gelen eyalar (makam

arac ve belli bir kamu görevlisinin

hizmetine tahsis edilmek üzere alnan

eyalar hariç) kurumun demirba

listesine kaydedilmek ve kamuoyuna

açklanmak artyla hediye kapsamnda

deildir. Bununla birlikte, kitap,

dergi, makale, kaset, takvim, cd veya

buna benzer nitelikte olanlar, halka

açk yarmalarda, kampanyalarda

veya etkinliklerde kazanlan ödüller,

herkese açk konferans, sempozyum,

forum, panel, yemek, resepsiyon

veya buna benzer etkinliklerde

verilen hatra niteliindeki eyalar,

tantm amacna yönelik, herkese da-

tlan ve sembolik deeri bulunan

reklam ve el sanatlar ürünleri hediye

kapsamnda deildir.

Baz hediyelerin Babakanlk Kamu

Görevlileri Etik Kuruluna bildirilmesi

gerekmektedir. Yönetmelik Kapsamna

giren en az Genel Müdür, eiti ve

üstü görevliler, uluslararas ilikilerde

nezaket ve protokol kurallar gere-

ince, yabanc kii ve kurulular tarafndan

verilen hediyelerden, 3628

sayl Kanunun 3. maddesi hükümleri

sakl kalmakla birlikte, sözkonusu

maddede belirtilen snrn altnda kalanlar

ile görev yaplan kuruma katk

42 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


anlamna gelen, kurum hizmetlerinin

hukuka uygun yürütülmesini etkilemeyecek

olan ve kamu hizmetine

tahsis edilmek, kurumun demirba

listesine kaydedilmek ve kamuoyuna

açklanmak kouluyla alnanlar ile

kurum ve kurululara yaplan balarn

Babakanlk Kamu Görevlileri

Etik Kuruluna bildirilmesi gerekmektedir.

Bu durumda, uluslararas ilikilerde

nezaket ve protokol kurallar

dâhilinde, yabanc devlet, milletleraras

kurulu ya da Türk uyruunda

olmayan herhangi bir özel veya tüzel

kii veya kurulu tarafndan verilen

ve alnd tarihteki deeri on aylk

net asgari ücret toplamn amayan

hediyeler alnabilir. Bunun üzerindeki

hediye ve hibe niteliindeki eyalarn

alndklar tarihten itibaren bir

ay içinde kuruma teslim zorunluluu

bulunmaktadr.

Hediye yasa kapsamnda olanlar

sralamak gerekirse; görev yaplan

kurumla i, hizmet veya çkar ilikisi

içinde bulunanlardan alnan kar-

lama, veda ve kutlama hediyeleri,

burs, seyahat, ücretsiz konaklama ve

hediye çekleri, tanr veya tanmaz

mal veya hizmet satn alrken, satarken

veya kiralarken piyasa fiyatna

göre makul olmayan bedeller üzerinden

yaplan ilemler, hizmetten yararlananlarn

verecei her türlü eya,

giysi, tak veya gda türü hediyeler,

görev yaplan kurumla i veya hizmet

ilikisi içinde olanlardan alnan

borç ve krediler. Bu tür hediyelerin

kamu görevlisi tarafndan kabul edilmesi

mümkün deildir.

Hediye alma yasa konusunda zaaf

olan baz kamu görevlilerinden u

söz ve benzeri sözler duyulmaktadr.

“ sahiplerinden bir dolmakalem

veya bir çakmak ya da bir saat almaktan

ne çkar? sahipleriyle birlikte

bir yemek yemekten ne çkar?

Bir kutu çikolata ya da bir kutu baklava

almaktan ne çkar? sahipleriyle

birlikte, maç biletlerini i sahiplerinin

karlad bir futbol maçna gitmekten

ne çkar? Sözler böyle devam

eder gider. Bu tür sözler söyleyenler

unu da ilave ederler: “Bunlar sosyal

ilikilerin ve geleneimizdeki hediyeleme

adetinin birer sonuçlardr.

Ben hediyemi alsam da yine kendi

iimi yapyorum ve hiç etkilenmiyorum.”

Öncelikle, bu tür söz ve söylemlerin

hiçbir ehemmiyeti olmadn

belirtmeliyim. Burada önemli olan

hususlar unlardr: Bu tür hediye ve

ikramlar belirli ya da muhtemel beklentiler

için mi verilmektedir? Kar

tarafn yani hediye verenin bir kamu

i ve ileminin kendi lehine cereyan

etmesi için plan ve hesab var mdr?

Kamu görevlisinin o görevde (ya da

o makamda) olmasyla o hediyenin

gelmesi arasnda bir ba var mdr?

Hediye alanlar ve verenler, bu sorularn

cevaplar konusunda darya

kar lisanen, bazen “hayr” kkn

dile getirseler de, içlerinde seslendirdikleri

k her zaman “evet” kkdr.

unu açkça belirtmek gerekir, o görevli

o makamda ya da görevde olmasayd

o hediye gelmeyecekti. Öyleyse,

kamu görevlisine hediye verilmesi

büyük çounlukla bir beklentiye

ve hesabi bir davrana dayanmaktadr.

(Buna ramen az da olsa hiçbir

beklenti olmadan, hasbi bir ekilde

da hediye verilmesi ve ikramda bulunulmas

ihtimal dâhilindedir. Bu

karakterde olanlara hiçbir kimsenin

söyleyecek sözü olamaz. Bu karakterde

olanlara ancak sevgi ve sayg

duyulur.)

Hediye konusunda, son bir paragraf

açp unu belirtmek istiyorum: Baz

hediyelerin iyi niyete dayand batan

belli olmaktadr. Bu hediyelerin

niteliinde hiçbir kuku uyandrmayacak

ve bir beklentiye (bir hesaba)

dayanmayacak özellik bulunmaktadr.

Örnek vermek gerekirse, hastanede

yatan bir hastann kendisine

güzel davranlarda bulunan hemirelere

taburcu olduktan sonra getirdii

bir kutu pasta buna örnek olarak

verilebilir. Ancak, bu durumda bile

ilgili hemirelerin “biz görevimizi

yaptk ve hastaya güzel davranlarda

bulunmak iimizin bir parças”

demesi ve hediyeyi kabul etmemesi

en etik olandr.

6- Kamu görevlisinin günlük hayatta

hiç düünmeden yapt ve kendi

bak açsyla ehemmiyetsiz gördü-

ü baz durumlar da etik ddr. Ne

gibi durumlar diye soracak olursanz,

öyle cevap verebilirim. Bir kamu

görevlisinin sabah kahvaltsn iyerinde

yapmay alkanlk hâline getirmesi,

bir kamu görevlisinin iyerinde

yüksek sesle müzik dinlemesi ve i

sahiplerine ve i arkadalarna kar

kaba ve nezaket d sözlerle (argo

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 43


terimlerle) hitap etmesi, bir kamu

görevlisinin devaml surette cep telefonun

arjn iyerinde doldurmas,

sabah geç gelmeyi ve akam erken

ayrlmay alkanlk hâline getirmesi,

kamu görevlisinin gizli kapakl i

yapyormucasna ya da yapt iin

önemini kendince olduundan çok

abartarak deiik tavr ve pozisyonlar

içine girmesi, kamu mallarna kar

hor bak açs sergileyecek davranlar

içinde bulunmas bu durumlara

birer örnektir. Bu örnekler çoaltlabilir.

VI- ETK DAVRANILARDA BLNÇ

VE VCDAN BALANTISI

Etik davran ilke ve kurallarn, kamu

görevlilerinde gerekli bilinci oluturmak

için çokça anlatmak ve kiileri

düünmeye sevketmek gerek. Ancak

ne kadar anlatlrsa anlatlsn, sonuçta

i kiinin vicdannda balayp orada

bitiyor. Sözkonusu bu davran

ilke ve kurallarn kamu görevlilerine

anlattmzda ve geri plana çekilip

i uygulamaya geldiinde, kii kendi

nefsi ile kurallar arasnda skp

kalyor. Nefsi diyor ki, “yap bunlar

bir ey olmaz”, kurallar ise “yapma

bunlar, uygun deil” diyor. Herkesin

bana polis ya da denetim görevlisi

dikmek mümkün olmadna göre,

herkes sahip olduu bilinçle ve nefsiyle

ba baa kalyor. Bilinç mi, nefis

mi galip gelecek derseniz, “insanz ve

etten kemikteniz, nefis daha ar basyor”.

te bu noktada, nefsi yenmenin

yolu, bu bilinçle birlikte vicdanlar

gelitirmektir. Yani, salt olarak, “bilgileri

anlatp anlatp geçmenin, deyim

yerindeyse, etik davran ilke ve kurallar

kamu görevlisinin kafasna doldurmann

tek bana faydas olmaz”.

Ancak, bilinç ile vicdan arasnda salam

bir balant kurulursa sonuç almak

mümkündür. Zaten, bu balant

kurulursa dardan hiçbir müdahaleye,

polise, denetim elamanna gerek

olmaz. Bunu veciz bir ekilde anlatmak

için, “bilinç ile vicdan arasnda

salam bir ba kurmaktr en büyük

hadise, vicdanlara hükmedildiinde

gerek olmaz hiçbir polise” diyorum.

Bu durumda, bizim yapmamz gereken

etik konusunu hem bilinç hem

de vicdanlara yönelik olarak çokça

anlatmaktr, ya da konuyla ilikili

çokça nasihat vermektir. Bu noktada,

etik konusunda bilinç oluturmada

ve vicdanlara hitap etmede çok

önemli gördüüm, bir nasihati aada

sunuyorum. Bu nasihat görünüte

bir Devlet Bakanna yönelik olsa da,

kamu görevinde en yüksek ahlakî de-

erlerin esaslarn göstermekte olup

özde tüm Kamu Görevlilerine hitap

etmektedir.

eyh Edebali’nin Osman Bey’e Nasihati:

Ey oul; Beysin! (Lidersin)

Bundan sonra öfke bize, uysallk

sana,

Gücenirlik bize, gönül almak sana,

Suçlamak bize, katlanmak sana,

Acizlik bize, yanlg bize, ho görmek

sana,

Geçimsizlik, çatmalar, uyumsuzluklar,

anlamazlklar bize, adalet sana,

Kötü söz, om az, haksz yorum

bize, balamak sana.

Ey oul, bölmek bize, bütünlemek

sana,

Üengeçlik bize, uyarmak, gayretlendirmek,

ekillendirmek sana.

Ey oul,

Sabretmesini bil, vaktinden önce çiçek

açmaz.

unu da unutma, insan yaat ki devlet

yaasn.

Ey oul, iin ar, iin çetin, gücün

bal kla.

Allah yardmcn olsun.

Sonuç ve Deerlendirme:

Babakanlk Kamu Görevlileri Etik

Kurulunun organize ettii Türkiye’de

Yolsuzluun Önlenmesi çin Etik Projesi

ad altndaki bir çalmaya Etik

Eiticisi yetitirilmek üzere (Mart –

Nisan 2009 aylarnda devam eden

bir eitime) katldm. Sözkonusu

proje kapsamnda çeitli kamu kurum

ve kurulularndan 100’e yakn

kamu görevlisi mezkûr eitimi ikmal

ederek Etik Eiticisi sertifikas almlardr.

Etik Eiticileri bata kendi

kurumlarnda çalan personele yönelik

olmak üzere, etik konusundaki

eitim çalmalarn balayacaklardr.

Bu eitimlerle birlikte etik davran

ilke ve kurallarna ilikin kamu görevlilerindeki

bilinçlenme artarak devam

edecektir.

Kamu görevlilerine ilikin etik mevzuat

ve etik davran ilke ve kurallar

ile ilgim Mart 2009 ayndan itibaren

farkl bir boyut kazand. Etik konusuna,

bu tarihten önce, etik sözlemesini

imzalam ve etik davran ilke ve

kurallarn farknda bir kamu görevlisi

olarak bakarken, bu tarihten sonra

farkl gözle bakmaya baladm. Etik

davran ilke ve kurallar herkesi etkiler,

yeter ki, bunlar sistematik bir

ekilde anlatalm. Ancak, yukarda da

belirttiim gibi bu bilincin vicdanlara

hitap eden güzel sözlerle desteklenmesi

gerektii de açk bir gerçektir.

Etik konusundaki bu bilinçlenme ve

inanç, kamu yönetiminde dürüstlük,

effaflk, tarafszlk, hesap verebilirlik,

kamu yararn her zaman ön planda

tutma, israftan kaçnma, nezaket

ve sayg, çkar çatmasndan kaçnma,

hediye alma ve menfaat salama

yasana tam olarak uyma, halka

hizmette kusur etmeme, saygnlk

veveni beraberinde getirecektir.

Etik davran ve ilkeler, toplumda

ve kamu yönetimindeki bozuma ve

yozlamaya kar en tesirli panzehirdir.

Etik davran ilke ve kurallara

uyulduunda, vatandan Devlete

olan güveni artar ve gelecee daha

fazla umutla baklr.

Yazm, Babakanlk Etik Kurulunun

misyon sözü olan “Daha iyi bir gelecek

için etik yönetim” diyerek sona

erdiriyorum.

44 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


KAHRAMAN TÜRK

KADINI NENE HATUN

ANISINA ERZURUM

AZZYE VE MECDYE

TABYALARI “NENE

HATUN TARH MLL

PARKI” OLARAK

06.06.2009 TARHL

RESM GAZETEDE

YAYINLANARAK LAN

EDLD

Mecidiye ve Aziziye Tabyalarnn

Tad Tarihi ve Kültürel Kaynak

Deerleri Sebebiyle Milli

Park Statüsü le Koruma Altna Alnmas

Çalmalar Doa Koruma ve Milli Parklar

Genel Müdürlüünce Tamamland.

Tarihimize 93 Harbi olarak geçen 1877–

1878 Osmanl-Rus Savanda ehrin korunmasnda

etkin rol üstlenen Mecidiye

ve Aziziye tabyalar, Ruslarn kente daha

fazla ilerlemesini engellemitir. Erzurum’u

ele geçirmek isteyen Ruslar Ermenilerin

de yardmyla Aziziye Tabyalarna saldrp,

nöbetçileri ehit ederler. Bu haber

üzerine Erzurum halk o zaman henüz 20

yanda olan Nene Hatun’un önderliinde

kadn-erkek ellerine ne geçirdiyseler

Aziziye Tabyasna koarak büyük bir mücadele

sonucunda tabyalar geri alrlar.

Aziziye Tabyasnda gösterdii kahramanlkla

adn tarihe yazdran Kahraman Türk

Kadn Nene Hatun bir cesaret sembolü

olarak tannm ve anlmtr. Ömrünün

son demlerini “Üçüncü Ordu’nun Annesi”

olarak geçiren ve 1955 ylnda “Yln

Annesi” seçildikten sonra 22 Mays 1955

günü Erzurum’da vefat eden Nene Hatun,

Aziziye Antnn yanna defnedilmitir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 45


Erzurum li snrlar içerisinde kalan

tabyalar ve yakn çevresi, tad tarihi

ve kültürel ayn zamanda tabii kaynak

deerleri sebebiyle Doa Koruma ve Milli

Parklar Genel Müdürlüünce ilgili Kurum

görüleri alnarak 2873 sayl Milli Parklar

Kanunu gerei“Nene Hatun Tarihi Milli

Park” olarak Milli Park statüsü ile koruma

altna alnmtr.

Sayn Bakanmz Prof. Dr. Veysel

EROLU’nun onay ile ilan edilen “Nene

Hatun Tarihi Milli Park” içerisinde

Kahraman Türk Kadn Nene Hatun ve

Erzurum halknn esiz mücadelesini

yaayan ve gelecek nesillere aktaracak,

ziyaretçi-tantm ve simülasyon merkezi ve

milli park hizmet binas yer alacaktr.

Aziz halkmza ve Erzurumlulara hayrl

olmas dilei ile …

46 Çevre ve İnsan

2009/1 Sayı:76


Türkiye le Avusturya

Arasnda Çevre ve Ormanclk

Alannda birliini Öngören

Mutabakat Zapt mzaland

Resmi ziyaret için Viyana’ya giden Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr. Veysel Erolu;

Avusturya Tarm, Ormanclk, Çevre ve Su Bakan Nikolaus Berlakovich’ ile bir araya

gelerek Türkiye, Avusturya arasnda çevre ve ormanclk alannda ibirliini öngören

mutabakat zaptn imzalad.

Mutabakat zapt, iki ülke arasnda,

“iklim deiikliinin yol açt

sorunlarla ortak mücadele, mevcut

uygulamalarn AB mevzuatna

uyarlanmas, çevrenin korunmasnda

teknik ibirlii ve bilimsel

aratrma sonuçlarnn mübadelesini”

öngörüyor.

Çevre ve Orman Bakan Erolu,

Türkiye’de iki ülke irketlerinin ortaklaa

yaptklar çok sayda proje

bulunduunu ve mevcut ibirliini

daha da güçlendirmeyi arzu ettiklerini

belirterek, Berlakovich’i

Türkiye’ye davet etti.

Almanya ve sviçre ile birlikte Ilsu

Baraj’na kredi salayan Avusturya

Maliye Bakanlnda Devlet Sekreteri

Reinhold Lopatka ile de görü-

en Bakan Erolu, baz çevrelerin

aleyhte propagandalarna ramen

hükümetin Ilsu Baraj’n ina etmekte

kararl olduunu anlatt ve

barajn finansmanna ilikin görü

alveriinde bulundu.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 47


EVDE HAYVAN BESLEMEK

Hazrlayan: Veteriner Hekim Hasan PAALI • Veteriner Hekim Dr. Ebru TONG

zmir l Çevre ve Orman Müdürlüü

Doa Koruma ve Milli Parklar ube Müdürlüü

Günümüz koullarnda youn

çalma hayatnn içinde insanlar

psikolojik açdan rahatlatan

etkinliklerden biri de hayvan sahibi olmaktr.

Hayvan besleyen, hayatn evcil

bir hayvanla paylaan insanlarn daha

huzurlu olabildikleri, özellikle kedi, köpek

gibi birebir ilgi bekleyen hayvanlarla

yaayan insanlarn daha çok sportif ve

sosyal etkinliklerde bulunduu bilinmektedir.

Çünkü artk yeni bir sosyal

yaam biçimi edinilmitir. Ancak ülkemizde

bu sosyal yaam biçimi ne yazk

ki henüz yeterince kabul görmemitir.

Hayvan sahibi olmak, zaman zaman

kiileri rahatlatmak yerine daha çok sorun

yaanmasna neden olmaktadr.

Evlerinde hayvan besleyen kiilerin

komular ile yaadklar sorunlar oldu-

unu ya da yaanan baz sorunlara dair

faturann evde beslenen hatta artk o

ailenin bireyi olmu hayvanlara çkarldn

hepimiz duymaktayz. Bu noktada

yaananlar, izlenmesi gereken yollar

ve yasal düzenlemelere geçmeden

önce, belki de sorunun temelinde olan

bilinçli hayvan sahibi olma konusundan

söz etmek gerekir.

Kiiler hayvan sahibi olmadan önce

olanaklarn, aile bireylerinin bak açlarn,

hayvana ayrabilecekleri yeterli

zamann olup olmadn iyi düünmeli

ve ona göre karar vermelidir. Hayvan

sahibi olmann sadece sevgi olmad

ayn zamanda baz sorumluluklar getirdii

ve sevginin emek istedii unutulmamaldr.

Özellikle ev ortamnda beslenecek hayvanlara

ilikin karar verirken tür seçimi

önemlidir.Yeterli zaman olmayan bir

kiinin kedi, köpek beslemek yerine

ku, balk gibi hayvanlar tercih etmesi

gerekmektedir. Ev ortamna dahil edilecek

hayvann da bir canl olduunu

unutmadan ona uygun yer ayrlabilmesi

ya da yaam alanna göre küçük veya

büyük rk seçiminin yaplmas yerinde

olacaktr.

Hayvann (kedi, köpek) alnaca yer ev

ve süs hayvan sat yeri (petshop) ise;

sat sözlemesinin talep edilmesi, hayvann

mikroçipli olmas, yaban hayvan

ise sat belgesinin düzenlenmesinin

istenmesi ve halkal olmas, CTES Sözlemesi

kapsamndaki bir tür ise CTES

Belgelerinin istenmesi, hayvann geldii

yerin, anne- babasnn salk durumunun

ve kaytlarnn bilinmesi yararldr.

Pitbull, Tosa, Dogo Argentino, Japenese

Tosa, Fila Brezilaro rk ve melezi köpeklerin,

maymun, pirena, ylan ve timsah

gibi tehlike arz eden ve beslenmesi

yasak olan türlerin seçilmemesine özen

gösterilmelidir.

Özellikle toplumsal bir soruna katk

48 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


koymak adna hayvan bakmevleri de

gezilerek buralardan hayvan edinmek

ya da bir sokak hayvann sahiplenmek

olasl da mutlaka deerlendirilmelidir.

Hayvan edinildikten sonra belediye kaydnn

yaptrlmas, hayvanlarn salklar

ile ilgili bilgilerin yer ald salk karnelerinin

bulunmas, alarnn ve paraziter

tedavilerinin düzenli olarak yaptrlmas

gerektii unutulmamaldr. Ayrca köpek

sahibi iseniz köpeinizle darda dola-

rken çevre kirlilii yaratmasn önleyici

tedbirlerin alnmas, ksa sevk kaylaryla

serbest braklmadan dolatrlmasnn

salanmas gereklidir.

Bir ekilde hayvan beslemeye karar veren

kiilerin özellikle apartmanda hayvan

beslenmesi ile ilgili ikayetler nedeni

ile çou zaman apartman sakinleri

arasnda büyük problemler yaanmaktadr.

Bu konularla ilgili l Çevre ve Orman

Müdürlükleri, l Tarm Müdürlükleri

ve Mahkemelerde çok sayda bavuru

bulunmaktadr.

Yasal olarak apartmanlarda ve sitelerde

kat sahipleri arasnda hayvan beslenmesi

ile ilgili çkan uyumazlklar sonucu

hayvann tahliyesi için Mahkemelerde

açlan davalarda Sulh Hukuk Mahkemeleri

ve Yargtay’dan standart hukuki

kararlarn ortaya çkt görülmektedir.

Sulh Hukuk Mahkemeleri konutlarda

hayvan besleme konusunu Kat Mülkiyeti

Kanunu açsndan deerlendirmektedir.

Bu kanuna göre;

1- Yönetim plannda köpek beslenmesi

konusunda bir yasak bulunup bulunmadna

2- Beslenen hayvann dier kat sahipleri,

kiraclar veya kullanclarn rahatsz

edip etmediine göre karar verilmektedir.

Kat Mülkiyeti Kanununun ;

28. Maddesinde “Yönetim plan yönetim

tarzn, kullanma maksat ve eklini

yönetici ve denetçilerin alacaklar ücreti

ve yönetime ait dier hususlar düzenler.

Yönetim plan, bütün kat maliklerini

balyan bir sözleme hükmündedir.”

18. Maddesinde “Yönetim Kat malikleri,

gerek bamsz bölümlerini, gerek

eklentileri ve ortak yerleri kullanrken

doruluk kaidelerine uymak, özellikle

birbirini rahatsz etmemek, birbirinin

haklarn çinememek ve yönetim plan

hükümlerine uymakla, karlkl olarak

yükümlüdürler.” denilmektedir.

Bu çerçevede dava konusu olan apartmann

veya sitenin yönetim plannda

“hayvan beslenmesi yasaktr” ibaresi

bulunduu zaman mahkemeler; Hayvann

komular rahatsz edip etmemesi,

çevre kirlilii, gürültü kirlilii yaratp yaratmad,

salk durumu, psikolojik durumu

ve davransal özelliklerine bakmakszn

çou kez keif yaplmadan

dorudan apartmanda dava konusu

hayvann beslenmesi yasaklanp baka

bir adrese tahliye edilmesine karar vermektedir.

Eer yönetim plannda hayvan beslenmesini

yasaklayan bir madde yoksa ve

yukarda sözü edilen 18. madde kapsamnda

komular rahatsz etmiyor ise

davalarda Mahkemeler red karar vererek

apartmanda hayvan beslenmesine

izin vermektedir.

Yönetim plannda hayvan beslenmesini

yasaklayan bir maddenin olmad

ancak beslenen hayvann apartman sakinlerini

rahatsz ettii, tank ifadeleri

ve Mahkemenin tayin ettii bilirkii raporlar

ile tespit edildii durumlarda da

yine apartmanda dava konusu hayvann

beslemesi yasaklanp baka bir adrese

tahliye edilmesine karar verilmektedir.

Mahkemelerin atad bilirkiiler veteriner

hekimlerden olumakta ve hayvann

rk özellikleri, davranlar, psikolojisi,

salk durumu, alarnn ve paraziter

tedavilerinin düzenli olarak yaplp yaplmad,

temel itaat eitimlerinin verilip

verilmedii, yaama ortam, sahibinin

yeterli zaman ayrp ayrmad,

çevre kirlilii, gürültü kirlilii yaratp yaratmad,

saldrganlk durumuna baklarak

rahatsz etme koulunun salanp

salanmad konusunda raporlarn

düzenleyip mahkemelere sunmaktadrlar.

Mahkemelerimizin 634 sayl (5711 sayl

yasa ile baz bölümler deitirildi)

Kat Mülkiyeti Kanununa göre yönetim

plannda “hayvan beslenmesi yasaktr”

ibaresi bulunduu zaman “rahatsz

etme” kouluna baklmakszn nesnel

herhangi bir olguya dayanmayan tahliye

kararlar Ülkemizin 2003 ylnda kabul

ettii Ev Hayvanlarnn Korunmasna

Dair Avrupa Sözlemesi ve 2004 ylnda

yürürlüe giren 5199 sayl Hayvanlar

Koruma Kanununu ile çelimektedir.

Mahkemelerin bu konularda karar verirken

Kat Mülkiyeti Kanununun yannda

Ev Hayvanlarnn Korunmasna Dair Avrupa

Sözlemesi ve Hayvanlar Koruma

Kanunu çerçevesinde de konuyu irdelemesi

yada Meclisimizin bu konuda yeni

yasal düzenlemeler yapmas önem arz

etmektedir.

Hayatmza bir çok güzellik katan hayvanlarla

bir arada yaamaya çalrken

dier kiileri rahatsz etmemek en temel

sorumluluklarmzdan biri olmaldr. Ancak

toplumda da artk evcil hayvanlarla

huzur içinde yaayabilme konusunda

bilincin gelimesi, çevremizin yalnzca

insanlarn yaam alan olamayacann

kabul edilmesi kaçnlmaz bir gerçektir.

Özellikle apartman ve sitelerde farkl

nedenlerle anlamazlk yaayan insanlarn

sorunlarnda evcil dostlarmzn

kullanlmas hiçbir zaman çözüm yöntemi

olmamaldr.

Yasal düzenlemeler ve yaananlar açsndan

deerlendirdiimizde insanlarn

bilinç düzeylerinin artrlmasnn yan

sra yasal düzenlemelerin bir an önce

yaplmas gerei unutulmamaldr.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

49


Sivil Toplum Köesi

GAZANTEP

Endemik bitkilerin tantlmasna yönelik

02/05/2007 tarihinde bir lköretim

Okulunda endemik bitkilerin

korunmas ve Çevre bilinci kazandrldoakoruma

nature protection association

Atila PEK

Çevre ve Orman Bakanl

Eitim ve Yayn Dairesi Bakanl

dernei

Doa Koruma Dernei

10.04.2006 tarihinde Çevre

ve Doa Koruma sektöründe

çalan 7 kii tarafndan kurulmu ve

amac; Doa ve doal kaynaklarn ve

kültürel mirasn korunmasna dorudan

veya dolayl eitim, aratrma,

inceleme, proje ve uygulama çalmalar

yoluyla katkda bulunmaktr.

Dernek bu amaca ulamak için doainsan

ilikilerinin ve doal deerlerin

tantlmas, sevdirilmesi, doay ve

kültür varlklarnn koruma bilincinin

yaygnlamas, doayla ilgili sorunlara

kamuoyunun dikkatinin çekilmesi için

çalan bir Sivil Toplum Kuruluudur.

Doa Koruma Dernei, birinci ylnda

iki proje hazrlanm ve AB hibe fonlarndan

yararlanmak üzere deerlendirmeye

gönderilmitir. Dernek, dünyada

sadece Gaziantep’te yetien

endemik bir bitki türü olan Antepkayakekii

(Satureja aintabensis P.H.

Davis) bitkisini koruma projesi hazrlam

ve bu bitkinin yöre halkna tantlmas

ve korunmas için kampanya

balatm, bu kapsamda Gaziantep

ilinde Çevre ve Orman Bakanl ve

dier ilgili Kurumlarn katlm ile bu

endemik bitkimizin korunmasna yönelik

toplant düzenlenmi, endemik

bitkilerimizin yöre halkna tantlmas

için broürler hazrlanmtr.Bu bro-

ürler, okullarda yaplan eitim çalmalarnda

örencilere, öretmenlere

ve halka datlmtr.

Antepkayakekii bitkisinin korunmas

çalmalar kapsamnda Çevre ve

Orman Bakanlna müracaat edilmi

ve 16.11.2006 tarihinde Gaziantep l

Çevre ve Orman müdürlüünde konuyla

ilgili kurum temsilcilerinin katld

bir toplant düzenlenmi ve bitkinin

yaam alannn korunmas gerektii

karar alnm ve Çevre ve Orman

Bakanl görüüne sunulmutur.

Endemik bitkilerin tantlmasna yönelik

deiik tarihlerde Gaziantep’teki

lköretim Okullarnda endemik bitkilerin

korunmas ve Çevre bilinci kazandrlmas

konularnda seminerler

düzenlenmitir. 02.05 2007 tarihinde

Endemik bitkilerin Korunmas konulu

derneimiz uzmanlarnn katld seminer

düzenlenmitir.

Ayrca, Gaziantep ilinde yaanan

Çevre Sorunlarna insanlarn dikkatini

çekmek ve yöre halknn bu konuda

bilinçlendirilmesini salamak amacyla

5 farkl konuda broürler hazrlanm,

bir okulda çevre bilinci kazandrlmasna

yönelik panel düzenlenmitir.

Doa Koruma Dernei, her yl kutlanmakta

olan 5 Haziran Dünya Çevre

günü kutlamalarna katlm ve bu etkinlikler

kapsamnda yaplan çevrenin

korunmas konulu Resim Yarmasnda

dereceye giren örencilere ödül

verilmitir.

50 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


mas konularnda seminerler düzenlenmitir.

Dernek tarafndan biyolojik çeitlilik

bakmndan son derece zengin ve

önemli olan sulak alanlarn korunmasna

yönelik çalma balatlm ve bu

kapsamda Güney Frat Havzas- Karkam

Sulak Alan yönetim plan Gaziantep

l Çevre ve Orman Müdürlüü

ile birlikte hazrlanm ve Çevre ve

Orman Bakanlna sunulmutur.

l Dernekler Müdürlüü tarafnda 12

Haziran 2007 tarihinde düzenlenen

e- Dernek Kurumsal Yazl Projesi eitim

programna katlm salanmtr.

Ayrca, Gaziantep ilinde yaanan Çevre

Sorunlarna halkn dikkatini çekmek

ve yöre halknn bu konuda bilinçlendirilmesini

salamak amacyla 5 farkl

konuda broürler hazrlanm, bir

okulda çevre bilinci kazandrlmasna

yönelik panel düzenlenmitir.

Doa Koruma Dernei, Gaziantep

ilinde her yl kutlanmakta olan 5 Haziran

Dünya Çevre günü kutlamalarna

katlm ve bu etkinlikler kapsamnda

yaplan çevrenin korunmas konulu

Resim Yarmasnda dereceye giren

örencilere ödül verilmitir.

PROJELER

1-SOF DAI/ YELCE (GAZANTEP/

TÜRKYE) YÖRESNN ENDEMK

BTKLERNN BELRLENMES VE

KORUNMASI PROJES:

Bu proje ile, Sof Da/Yeilce bölgesinin

endemik bitkilerinin belirlenmesi,

biyoçeitliliinin endemik bitkiler

bakmndan ortaya çkarlmas, belirlenen

endemik bitkilerin halka tantlmas,

broür ve kitapçk hazrlanp tantm

çalmalar yaplmas ve projede

toplanacak olan canl materyallerin

bir botanik bahçesinde sergilenmesi

ve bu bitkilere yönelik koruma çalmalarnn

balatlmas ve envanter

oluturma, çevre ve doa koruma,

aratrma faaliyetlerinin gelitirilmesi

ve elde edilen verilerin halka ulatrlmas

amaçlanmtr.

2-GAZANTEP YÖRES ENDEMK

BTKS ANTEPKAYAKEK’N

KORUMA PROJES:

Bu proje ile, Antepkayakekii’nin

dünyada bilindii tek lokalite olan

Dülükbaba orman içerisindeki alann

ve bitkilerin koruma altna alnmas,

bitkinin tohumlarnn alnarak çoaltlmas,

gen kaynaklarnn korunmas,

habitat özelliklerinin belirlenmesi, bitkinin

yetitii alanda bitkinin korunmasna

yönelik tedbirlerin alnmas

ve Botanik Bahçesine introdüksiyonunun

yaplmas amaçlanmtr.

3-AVRUPA BIRLII GENÇLIK

PROGRAMI EYLEM 1.2 GENÇLIK

GIRIIMLERI

“GENÇLER DOA ÇN EYLEMDE

“PROJES

Avrupa Birlii Gençlik Program Eylem

1.2 Gençlik giriimleri kapsamnda

Derneimizce ”Gençler Doa çin Eylemde”

projesi Avrupa Birlii Eitim

ve Gençlik Programlar Merkezi Bakanlnca

kabul edilmi ve Mart 2008

tarihinde balayan proje 26.02.2009

tarihinde sona ermitir.

Projenin uyguland ahinbey ve ehitkamil

ilçelerinde bulunan okullar,

konutlar, iyerleri, kamu kurum ve

kurulularnda atk katlarn kayna-

nda ayr toplanmas ve geri dönü-

ümünün salanmas gerçekletirilmitir.

Bu sayede doal kaynaklarmz

korunmasna, enerji tasarrufuna, atk

miktarnn azalmas ile ekonomiye

katk salanarak, gençlerde ve kamuoyunda

atk kâtlarn ayr toplanmas

gerektii bilincinin yerlemesine katkda

bulunmutur.

Proje kapsamnda gençlere çevre ve

doa koruma, ve geri kazanm konularnda

seminer, konferans ve eitimler

düzenlenmi, atk katlarn geri

kazanm konusunda broür ve afiler

datlm, orman içi temizlik ve aaç

dikme etkinlikleri gerçekletirilmitir.

Atk katlarn geri kazanmnn yaygnlatrlmas

projesi kapsamnda,

5000 adet Atk Kat Toplama Kutusu

2000 adet afi, 5000 adet broür

bastrlm ve projemizi tantc faaliyetler

gerçekletirilmitir. Projemiz

kapsamnda web sitesi hazrlatlmtr.

Web sitemiz (www.dogakorumadernegi.org)

sadece Gaziantep deil,

Ülke çapnda büyük ilgi görmütür.

Projemiz kapsamnda bir yllk süre

zarfnda 47.650 kg atk kat toplanarak

geri kazanm salanmtr. Toplanan

bu atk katlar ile; 807 adet

yetikin aacn kesilmesi önlenmi,

10 dekarlk ormanlk alann korunmas

salanm, 195,160 kilovat/saat

enerji tasarrufu salanm, 1846,8

ton su israf önlenmitir.

Çevreye kar duyarl ve gelecek nesillere

yaanabilir bir çevre brakmak

isteyen gençleri ve herkesi Doa Koruma

Dernei faaliyetlerine destek

vermeye davet ediyoruz.

Ergün ÖZUSLU

DOA KORUMA DERNE

Yönetim Kurulu Bakan

Adres :

Karata 2. Bölge 392 Nolu Cad.

Öümsöüt Sitesi Kat:3

No:7 ahinbey/Gaziantep

Web: www.dogakorumadernegi.org

e-mail: ergunozuslu@gmail.com

Tel: 0532 670 83 58

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 51


YEL HABER

ÇEVRE OSKARLARI ’ODTÜ’

NÜN OLDU

Designnobis Tasarm Ekibi,

en prestijli çevre ödüllerinden

biri olarak gösterilen Gren Dot

Awards 2008’de üç ödüle birden

layk görüldü.

ODTÜ Mimarlk Fakültesi Öretim

Üyesi Dr. Hakan Gürsu bakanlndaki

Designnobis Tasarm

Ekibi. Geçen yl kazandklar tasarm

oscar’nn ardndan, en frestijli

çevre ödüllerinden biri olarak

gösterilen Gren Dot Awards 2008

de üç ödüle deer görüldü.

Geçen yl tasarm oskar olarak bilinen

IDA 2007 de en iyi ulam arac

ödülünü “Volitan” isimli tenneleriyle

kazanan ekip, 52 ülkeden binin üzerinde

projenin katld “Gren Dot

Awards 2008’de ayn projeleriyle en

iyi çevreci ulam arac ödülüne layk

görüldü.

Volitan, güne ve rüzgâr enerjisi kullanarak

hareket eden, deniz suyundan

tatl su çevrimini gerçekletiren, karbondioksit

atk üretmeyen, gelecein

alternatif teknelerinden birisi olma iddiasyla

tasarland.

27 ayda 19 ödül

Ekibin “Su Kapan” isimli tasarm, evreci

ürün grubunda ikincilii kazanrken,

“File Knight” isimli susuz orman yangn

söndürme arac da kavramsal dalda

mansiyon ödülüne layk görüldü.

Fire Knight, elektrik enerjisiyle desteklenirken,

yangn öncesi ve sonras

hizmet edebilen bir araç olarak tasarland.

Apua Trap ise sulama sorunuyla kar

karya kalan yeni dikilmi aaçlarn

destek sistemi olarak tasarland. Do-

al ortamda kaybolan ve buharlaan

su zerreciklerini toplamay ve aaç

köklerine yönlendirmeyi amaçlayan

ürünün aaçlandrmay da destekleyecei

tahmin ediliyor.

Haziran 2009’da Miamide düzenlenecek

büyük bir törenle ödüllerine kavuacak

ekip, ayrca büyük bir baarya

da imza atm oldu, son ödüllerle

birlikte Designnobis tasarm ekibi,

son 27 ayda 6 s uluslar aras olmak

üzere toplam 19 ödül kazand.

KOÇ’ TAN ÇEVRE KAMPANYASI

Koç Topluluu’nun “Ülkem çin” ve

“Meslek Lisesi Memleket Meselesi”

projeleri, Tema Vakf’nn da desteiyle

ortak bir çalmada buluarak, etki

alannn geniletti.

Türkiye’nin en yaygn ve geni katlml

sosyal sorumluluk projelerini hayata

geçirmeyi hedefleyen topluluk,

bu yl Çevre ve Orman Bakanl ve

Tema vakfnn da desteiyle yürüttü-

ü ülkem için projesiyle Türkiye’ nin

7 farkl bölgesinde 7 adet ülkem için

orman oluturdu.

Projenin devam niteliindeki çalmayla

mevcut yeil alanlarn korunmas

için, ormanlarn bulunduu illerdeki

çocuklara ve gençlere yönelik

bilinçlendirme kampanyas düzenlenecek.

18-30 Aralk 2008 tarihleri

arasnda Ankara, Batman, Giresun,

Kaman, Idr, stanbul, zmir, Kocaeli,

Mersin ve Tekirda’daki bur siyerlerle

daha önceki yllarda “ Ülkem

çin” projeleri kapsamnda yenilenen

okullardaki örencilere çevre eitimi

verilecek.

ÇEVECLER NÜKLEERC OLDU

ngiltere’nin çevreci isimleri U dönüü

yaparak nükleer santral istedi. Grenpeace

eski bakan, fosil yaktlarn yol

açt karbon salnmna dikkat çekerek

nükleerin iklim deiikliinden iyi

olduunu söyledi.

ngiltere’nin önde gelen çevrecileri

nükleer enerji konusundaki muhalif

tavrlarndan kesin bir dönü sergileyerek

nükleer enerjiye dönütürülmesi

çars yapt.

ngiliz ndependent gazetesi, “nükleer

enerji mi evet, lütfen” balyla

manetten verdii haberinde önde

gelen çevreciler büyük bir U dönüü

yapt. Diye yazd. Habere göre nükleer

enerji konusundaki tutumlarn

deitiren bu isimler arasnda uluslar

aras çevre örgütü Greenpeace in eski

bakan, Stephen Tindale, ngiliz Çevre

Ajans Bakan Lord Chris Smith,

ngiltere nin ulusal bilim akademisi

RoyalSociety’nin, yln bilim kitab

ödülünü kazanan Mark lynas ve yeil

parti aktiviti ve milletvekili aday Chris

Goodall bulunuyor.

Santral kurulmas desteklenmeli

Kariyerleri boyunca nükleer enerjiye

kar çkan bu isimler, fosil yaktlaryla

elektrik elde edilmesinin yol açt

karbon salm ve küresel iklim dei-

ikliiyle mücadele edebilmek için

nükleer santrallarn kurulmasnn desteklenmesi

gerektiini söyledi.

Eski Greenpeace bakan Stephen

Tindale nükleer enerji konusundaki

görülerinin nasl deitiini öyle

açklad:

52 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


“Nükleer santrallere ksmen çevre kirlilii

ve nükleer atklar nedeniyle ama

özelliklede nükleer silahlarn yaylmasndan

duyduum korku yüzünden

muhaliftim. Fikrimin deimesi de bir

gecede olmad. Zaman içinde özellikle

Sibirya’da donmu tabakann

eriyerek metan gaznn atmosfere yaylmasna

neden olmasyla sorun çok

ciddi boyutlara ulat. Bu din deitirmek

gibi nükleere kar olmak çevreci

olmann önemli bir parçasyd,

ama imdi çevrecilerle konutuumda

nükleer enerjinin ideal olmamakla

birlikte iklim deiikliinden çok daha

iyi olduu konusunda giderek yaygnlaan

bir kan olduunu görüyorum.”

Çevre ajans bakan Lord Smith küresel

snmayla savata rüzgâr güne

gibi yenilebilir enerji kaynaklarnn da

önemli olduunu ancak nükleer güç

olmadan yüksek düzeyde karbon

salmna neden olmayacak ekilde

elektrik üretmenin çok zor olduunu

söyledi.

Mark Lynas ise gelecek 10-20 yl

içinde küresel snmayla mücadele

etme konusunda ciddiysek yeni nükleer

santralar kurulmas üzerinde dü-

ünmeliyiz dedi.

KÖPEK DOSTU OTOMOBL

JAPON otomobil firmas Honda, köpek

besleyenler için özel bir otomobil

üretti. Honda’nn Element isimli modelinin

bagajnda köpekler için emniyet

kemerli bir yatak, su kab ve köpe-

in arabaya rahat bir ekilde binmesi

için açlr rampa bulunuyor. Otomobil

koltuk klflar da köpein kirletme ihtimaline

kar leke tutmaz kumatan

yaplyor. “Köpek Dostu” otomobilin,

gelecek son baharda ABD’de satlmaya

balanmas planlanyor.

DUYURULAR

*Çevre konusunda yerel veya

ulusal düzeyde faaliyet gösteren

sivil toplum kurulularmzn

letiim bilgileri ile alakal

deiikliklerini resmi yaz, telefon,

faks veya mail yoluyla

aadaki adrese bildirmeleri

yararl olacaktr. Sivil Toplum

Kurulularnn ve halkmzn

çevreye yönelik her türlü çalmalar,

plan ve projeleri, duyurular,

istek ve önerileri, bizlere

iletildii takdirde Dergimizin bu

köesinde yaynlana bilecektir.

letiim Adresi:

Çevre ve Orman Bakanl

Eitim ve Yayn Daire Bakanl

Söütözü Cad. No:14/E

Betepe//ANKARA

Ömer BAKAN

K.STK.Halkla likiler ube Müdürü

Tel:0312 207 51 81-51 82

Faks:0312 207 51 09

E-mail:

obaskan@cevreorman.gov.tr

KONUAN

FOTORAF

www.mumsema.com

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 53


‘’Türkiye’de

Sanayiden

Kaynaklanan Tehlikeli

atk Yönetimin

yiletirilmesi’’

LIFE

HAWAMAN

PROJES

Çevre Yönetimi Genel Müdürlüü

Atk Yönetimi Dairesi Bakanl

Türkiye ile Almanya arasnda gerçekletirilen

bu projenin amac

Türkiye’de tehlikeli atk anlayn

gelitirmek ve tehlikeli atk yönetiminin

optimizasyonunu salamaktr.

LIFE HAWAMAN Projesi ‘’TR03/EN/IB-

01 Waste’’ Twinning Projesinin devam

Aralk 2008 olup Projenin kalitesi ve

sürdürülebilirlii açsndan Avrupa Komisyonu

tarafndan dört aylk bir uzatma

süresi verilerek biti tarihi 30 Nisan

2009 tarihine ötelenmitir.

Projenin uzatlm olmas u olanaklar

salamaktadr:

-Envanterin 2009 yl veri toplama aamasna

elik ederek görev C’ nin sürdürebilirliinin

ve tekrarlanabilirliinin garanti

altna alnmas,

-Bakanln Atk Yönetimi Dairesi çal-

anlarna özel olarak Görev B’ altnda

bir eitim gerçekletirilmesi

-Bir elektronik kontrol listesi sisteminin

tesis kaytlaryla ilikilendirilerek Görev

C3+D1 altnda programlanmas ,

-Görev D1,D2 ve D4 balklar altnda ek

teknik geziler düzenlemek.

54 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Görev A: Tehlikeli Atk Yönetimi

için Konsept Gelitirilmesi

Mevcut anlayn, dokümanlarn ve

bilgilerin gözden geçirilmesinin ardndan

her iki taraf da LIFE Projesi

teklifi ile hedeflenen kalitenin hayata

geçirilmesi dorultusunda konseptin

zeminini oldukça gelitirmeye karar

vermilerdir. Ek çalma aamalar,

örnein atk miktarnn ölçülmesi,

gündeme getirilmitir.

Konsept sonuçlarnn en ksa zamanda

yatrma,artm ve bertaraf tesislerinin

inasna dönütürülebilmesi için

KfW tarafndan finanse edilen bir devam

projesi balatlmtr.Bu da Görev

A’nn projenin sonuna

kadar uzatlmasn gerektirmitir.

Türkiye’de tehlikeli atklarn

ileniinin analizi ve ilgili

paydalarn analizi Temmuz

2007 tarihinden önce

balatlarak, 2008 yl Nisan

aynda, ODTÜ ve ÇOB

tarafndan taslak çalmas

yaplan tehlikeli atk yönetimi

ve tehlikeli atk yönetimindeki

problemlerin

mevcut durum tanmlarnn

gözden geçirilmesi ile tamamlanmtr.

Tehlikeli atklarn yönetimi konusundaki

taslak ve nihai konseptin detaylandrlmas

ve gözden geçirilmesi

için Türk uzman olarak Prof. Dr. Ülkü

Yeti ve ekibi ile sözleme yaplm,

GTZ uzman olarakta Alman üniversite

çalanlar (Prof. Dr.Thomanetz)

ayn amaca katkda bulunmak üzere

seçilmilerdir. Konseptin dökümantasyonu

tehlikeli atk yönetiminin

mevcut durumunun açklanmasyla

balamtr.

Konsept gelitirme çalmalar 2008

yl Eylül aynda çalma grubunun bir

toplantsyla balamtr. Burada konsept

yaplandrlm be çalma grubu

içerisinde görev ve sorumluluklarn

dalm hususunda anlalmtr.

Türkiye’deki Tehlikeli atklarn mevcut

durumu GIS haritalar kullanlarak

yanstlm; nufus, atk üretimi, sanayi

dalmlar ve kapasiteleri vb. bilgiler

birbiri ilikilendirilerek Türkiye’deki

atk durumunu özetleyen haritalar

elde edilmitir. Bu bilgiler ülkemizde

u anda mevcut olan atk verileribe

dayanarak girilmitir. Fakat Türkiye’de

u an tehlikeli atk üretimine dair istatistiki

bir veri taban bulunmad için

atk istatistiine sahip ülkelerde aç-

a çkan atk miktarn tahmin etmek

için kullanlan yöntemler pek çok uygulamal

çalmann sonucunda elde

edilen düzeltme faktörleri kullanlarak

Türkiye’ye uyarlanm,bunun sonucu

olarak tahmini atk üretimi verileri

elde edilnitir. HAWAMAN prjesinin

bir dier ürünü olan elektronik atk

veri tabannn tam performansl çalmasnn

sonucunda elde edilecek

olan atk üretim verileri sonraki yllar

için daha iyi tahminler yaplmasnda

kullanlacaktr. Bu bilgiler nda

hazrlanan bir konsept rapor tasla

Prof. Erwin Thomanetz ve istatistiki

hesaplamalar yapan Wilfried Denz

tarafndan bu görev altnda çalan

ekibe sunulmutur. Konsept raporu

üzerinde ilk çalmalar tamamlanm

olup Nisan ay sonunda rapor son

ekline getirilerek proje final raporuna

katkda bulunmak üzere sunulacaktr

Görev B: Tehlikeli Atklarn

Snflandrlmas

Görev B tehlikeli atklarn Avrupa Atk

Listesine(AAL) göre snflandrlmasn

temel alan bir çalmadr.Bu çalmann

içeriinde atklarn snflandrlmas

konusunda eiticilerin eitimi ve

tehlikeli atk snflandrlmas için kapsaml

bir klavuz hazrlanmas yer almaktadr.

Daha önce benzer bir konuda

çalan TR04/IB/EN/01 Eletrime

(Twinning) Projesi AAL’nin tüm atk

türlerine uygulanmas hususunda eiticileri

eitmitir. LIFE Projesi

ise atk snflandrlmasnn

detaylarna,muhtemel

tehlikeli atk girilerine ve

tehlikelilik kriterlerinin uygulamasna

odaklanmtr.

Faaliyet ve planlar Twinning

projesi ile uyumlatrmak

için Görev B’nin geniletilmesi

gerekmitir.

Görev B’nin sonuçlarnn

devamlln salamak

için bilgi paylam yapmak

amacyla ÇOB ve ilgili

il müdürlükleri dört tane

atk snflandrlmas eitimi

organize etmitir; Mays

2008’de Bursa’da, Haziran 2008’de

Mersin’de, Ekim 2008de zmir’de

ve Mart 2009da Ankara’da yaplan

bu eitimlerde tehlikeli atklarn üretiminden,

bertarafna, analizinden,

lisanslandrlmasna ve debetlenmesine

sektörün içinde aktif rol alan

kiiler daha sonra bubilgileri aktarabilecek

kapsamda eitilerek atklarn

snflandrlmas bilgisinin projenin

sonuçlandrlmasn takiben de yaylmas

hedeflenmitir. Bu eitimlerde

gelecein eiticileri tehlikeli atklarn

snflandrlmas konusunda detayl

olarak bilgilendirilmi, seminerden

sonra eitim program bir tartma ve

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 55


çaltay eklinde sürerek katlmclarn

atk snflandrlmasnda aktif olarak

rol almas salanmtr. Bu eitimlere

olan youn katlm talebini karlama

amacyla proje teklifinde önerilen saynn

yaklak 2 kat kadar eitici eitimi

yaplmtr.

Tehlikeli Atk snflandrlmasna ilikin

atk bilgi formlarn da içeren bir klavuz

eitimleri yapan Alman uzman

(Stefan Behrend) tarafndan hazrlanmtr.

Bu klavuzun içerik kontrolü

yaplarak ülkemiz ile uyumluluu

kontrol edilmitir. u anda bu klavuzun

ekil bakmndan son kontrolleri

basma hazrlanmak üzere yaplmaktadr.

Proje teklifinde yer alann aksine

taraflar klavuzun uygulannn ilk

olarak eiticilerin eitimi esnasnda

denenmesine karar vermilerdir eitimler

sonrasnda baklan istatistiklerde

yer alan klavuz hakkndaki yorumlar,

proje süresince klavuzun ekillendirilmesinde

dikkate alnmtr.

Görev B içerisine yaplan çalmalar,

klavuz ve snflandrma yöntemleri

ile eiticilerin eitiminin içerii,

Almanya’ya yaplan bir gezide Çevre

Genel Müdürlüü’ne tantlmtr.

Görev C:Tehlikeli Atk Yönetiminin

yiletirilmesi

Görev C, yani tehlikeli atk yönetimi

için detayl prosedürlerin tanmlanmas

Görev A altnda hazrlanacak

konsept ile yakn ilikilidir öyle ki her

iki görevin içerii ve zaman çizelgesi

paraleldir. Görev C’nin altyaps

Türkiye’de Tehlikeli Atklarn Kontrolü

Yönetmelii esas alnarak toplanm

olan envanter’dir. Atk üreticileri

Yönetmelik kapsamnda Tehlikeli Atk

Beyan Formlarn doldurarak Bakanla

göndermekle yükümlüdürler bu

ilem her yl Ocak-Mart aylar arasnda

bir önceki yln tehlikeli atk verileri

için yaplmas zorunludur.

Ekim-Aralk 2007 tarihleri arasnda

TÜK, ÇOB arasnda ARGUS GmBH

danmanl ile bir fizibilite çalmas

yürütülmütür. Sonuç olarak TÜK’in

Bilgi ilem Dairesi Bakanlnca,

ÇOB’da kullanlmak üzere Oracle

tabanl tehlikeli atk beyan sistemi

(TABS) programlanmtr.

TABS ilk olarak 2007 yl verilerini

girmek üzere 2008 ylnda kullanma

açlmtr.12 mart tarihinde 65.000

firmay kapsayan i kaytlar TOBB’dan

alnmtr. Çalan says 10’un altnda

olan firmalar ile belirli ekonomik sektörler

dnda tutulduu vakit toplam

i yeri says 38.000’e indirildi. Sanayiciler

ve l Çevre ve Orman Müdürlüklerinin

kullanmlarna göre detayl

örnekler ve açklamalarn bulunduu

iki adet kullanm klavuzu hazrlanarak

hem Atk Yönetimi Dairesi Bakanlnn

web sayfasnda hemde LIFE HA-

WAMAN Projesinin web sayfasnda

yaymlanmtr.14 Mart 2008 tarihinde

ARGUS/ÇOB ibirliinde yaklak

130 kiinin katlm salad payda

(il müdürlükleri/sanayi birlikleri) toplants

gerçekletirilerek TABS eitimi

verilmitir. Her bir il için hazrlanm

olan irketlerin adreslerini ve listesini,

sistem kullanc bilgilerini ve ifrelerini

içeren CD’ler il müdürlüklerine

datlmtr. l Müdürlüü elemanlarnca

bu kullanc adlar ve ifreler

illerinde bulunan tesislere tek tek iletilmitir.

Ardndan 20 Mart tarihinde

atk üreticilerinin veri girii 1 Nisan

ile 31 mays 2008 tarihleri arasnda

salanmtr (balangcn gecikmesi

sebebiyle bu süre uzatlmltr).Veriler

( kaytlar ve atk veri tablolar)

2 Haziran tarihinde TÜK tarafndan

ARGUS’a gönderilmitir.

Verilerin ilk deerlendirilmesinin ardndan

firmalarn %35-40’nn kullanc

bilgilerine ulaamadklar bunun

sebebinin de il müdürlüklerinin TOBB

veri tabanunda yer alan tüm firmalari

zamannda haberdar edemedikleri

olduu ortaya çkmtr. Bunun sebeplerinden

bir tanesi stanbul veya

Kocaeli gibi 10.000’den fazla firma

adresinin bulunduu illerde i younluunun

çok olmasdr.

Ayrca;

-irketler tehlikeli atk ürettiklerinin

farknda olmadklar için veya ürettiklerini

reddetikleri için gerekli verileri

salayamadlar.

-irketlerin büyük bir bölümü tehlikeli

ve tehlikesiz atklar doru snflandramadlar.

-Bazlar ise pozitif market deeri sayesinde

sattklar atklarnn atk olarak

snflandrlmasnn gereksiz oldu-

unu iddia etmilerdir.

Bütün bu sorunlarn üstesinden gelebilmek

için ÇOB, firmalardan gelen

çok sayda telefon aramalarna yant

vermi, Görev D2 altnda irketlere

kendi sanayi dallarndaki atk üretimi

hakknda bilgi vermek amacyla klavuzlar

hazrlamlar veya bu sorunla-

56 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


a kendi deneyimlerinden yola çkarak

cevap vermilerdir.

kaytlarnn ve artk üretim verilerinin

elde edildii zamanda ARGUS Görev

C3 altnda yer alan veri transferi ve

yöntemi içersindeki ayn tip veri tabann

gelitirmek üzerinde çalyordu.

Görev C4, TABS araclyla toplanm

olan verileri onaylamak,analiz

etmek ve sunmak için veri toplama

faaliyetinin ilk etabnn tamamlanmasnn

ardndan balamtr. Tehlikeli

atk izleme sisteminin (HAWA-

MONIS) gelitirilmesi ve sunulmas

esnasnda,onaylanan veri gidilerinin,

hazrlanacak olan teknik özelliklere

çok önemli katklar olmutur.Veri taban

içerisinde envaterin ilk ksmnn

sonlandrlmasnn ardndan ARGUs

tarafndan aadaki çktlar elde edilmitir;

firma cevap verme oranlar,

her ilde toplanan atk miktarlar, AAL

bölümü, geri kazanm/bertaraf ve dahili/harici

bertaraf.

Çalma Haziran 2008 tarihinde kapand

zaman sistemde yaklak

41.000 firma listelenmi ve bunlardan

%16’s elektronik sisteme girmi

ve firmalar hakknda veri salamtr.

irketlerin 3.600 (%9) tanesi ürettikleri

atk miktarn sistemde beyan etmilerdir.Elektronik

sistem devreye

girmeden önce sadece 600 firmaya

ulalabildii düünülürse muhatap

saysnn belirgin biçimde artt görülür.

Her ne kadar irket says açsndan

bakld zaman bu sonucun çok

da tatmin edici olmad düünülürse

çalan says göz önünde bulundurulursa

sonuç etkileyicidir. Yant veren

firmalarn oran %33 olup atk bilgilerini

paylaanlarn oran %26’dr. Büyük

firmalarn cevap verme oran küçük

olanlara göre belirgin bir ekilde daha

yüksektir dolaysyl da toplam çalan

saysnn üçte biri kapsam dahilindedir.

Bu çalma ayn zamanda i yeri

kaytlarnn tamamlanmas anlamnda

da etkili olmutur zira bu esnada

3.200 firma (tüm firma saysnn %8’i)

kayd eklenmitir.

Dier bir balangç veri analizi atk

miktarlarnn artma, geri kazanm/

bertaraf noktalarnda toplanmas ile

ilgilidir. Bu bilgi girilen toplam atk

miktarlarnn (hacim ve kütle) yorumlanmas

açsndan büyük önem

tamaktadr. Elektronik veri toplama

iinin ikinci deerlendirmeleri yaplmtr.

Envanterin gelitirilmesi referans

yl olan 2007 yl verilerinden

hareketle olmaldr.

Veri toplama çalmasnn en önemli

etkisi firmalarn, tehlikeli atklarn

kontrolü yönetmeliinin kendilerine

getirdii sorumluluun farkna varmamalar

ve yine tehlikeli atklarla ilgili

olarak kendi durumlarnn farkna

varmalar olmutur. Atk üreticileri ilk

kez dorudan iaret edilmi ve otoritelerce

atklarn snflandrmalar ve

kayt altna almalar konusunda uyarlmlardr.

l müdürlükleri de envanteri veri girii

yapmayanlara yönelik olarak kontrol

etmek ve onlar uyarma yükümlülüklerinden

dolay yeni bir role bürünmülerdir.Bu

faaliyetlerin atk üreticilerine

büyük bir etkisi vardr zira imdi

herkesin anlad üzere bunlarn atklarn

rapor etmemeleri otoritenin gözünden

kaçmamaktadr.

Tehlikeli Atk zleme ve Bilgi

Sistemi (HAWAMONIS)

Tehlikeli atk izleme ve Bilgi Sistem,

(HAWAMONIS), Tehlikeli atk beyan

sistemi (TABS) tarafndan toplanan

verilerin derlenmesi, dorulanmas

ve deerlendirilmesi amacyla uygulancaktr.

Bu dorultuda hazrlanan

program test aamasnda olup

TABS’tan alnan verilerin dorulanmasn

takiben yaklak 36 adet raporlama

yapabilecek ablonlar hazrlanmtr.Bunlar

Genel atk raporlar,

karlatrmal raporlar, karlatrmal

raporlar, kontrol raporlar ve GIS raporlar

olarak 4 bölüme ayrlmtr.Bu

dorultuda HAWAMONIS program

ile geri kazanm ve bertaraf tesislerine

ilikin veriler konusundaki kullancya

büyük katk salayacaktr.

Geri kazanm ve Bertaraf Tesislerinin

Kontrolü ve izlenmesi Sistemi (HA-

WACON)

HAWACON, Tehlikeli Atklarn Yönetimi

ube Müdürlüü görevleri arasnda

bulunan lisanslandrma ilemlerinin

standardnn oluturulmas

amacyla Task D altnda hazrlanan

‘’Tehlikeli atk Tesislerinin zlenmesi

Konsept Raporu’nda yer alan kontrol

listelerinin veri tabanna dönütürülmesi

amacyla tasarlanm olup henüz

yapm aamasndadr.

Görev D: Kapasite Oluturulmas

Türkiye’de yer alan tehlikeli atk üreticileri,

bertaraf ve artm tesislerine

yönelik bir denetim sisteminin gelitirilmesi

ve atk üreticilerinin de bu

denetimlerde kendi rolünün farknda

olmas amacyla tasarlanan görev D,

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 57


denetim için yetkili otorite ve bertaraf

tesisinin oluturulmasn ve atk bertaraf

tesisleri için kontrol esnasnda

kullanlacak olan özel parametrelerin

uygulanmasna yardmc olmay

amaçlamtr. Bu amaca yönelik olarak

denetimlerde kullanlacak kontrol

listeleri oluturulmu,bu listelerin

uyumluluunu denetlemek için farkl

sektörlerden tehlikeli atk üretici ve

bertaraf firmalarna uygulama çalmalar

düzenlenmitir. Ayrca, baz

tehlikeli atk üreticileri için atk yönetimini

kolaylatraca düünülerek

klavuz kitapçklar hazrlanmtr.

Denetim esnasnda kullanlacak olan

belgeler kontrol listeleri eklinde hazrlanmtr.

Bu belgeler denetim

elemanna denetimler esnasnda

standart ve tekrar edilebilir biçimde

klavuzluk edeceklerdir. Ülkemizde

mevcut olan kontrol dökümanlarnn

incelenmesinin ardndan tesislerin

kontrolüne yönelik genel bir kontrol

listesi 2008 Nisan –Temmuz aylar

arasnda hazrlanmtr. Austos

aynda kontrol listelerinin uygulanabilirlii

gelecekteki kullanclaryla/ÇOB

ve l Çevre ve Orman Müdürlükleri)

birlikte test edilmitir.Kontrol ziyaretleri

esnasnda ve sonrasnda deneyimlerin

paylalmasyla baarl bir

hizmet içi eitim salanmtr.

Dökümhaneler, metal ileme, galvaniz,

boyama ve vernikleme, Oto

tamirhaneleri, boya üretimi ve deri

üretimi sektörleri için hazrlanan tehlikeli

atk yöntemi klavuzlarnn içerik

çalmalar ubat 2009 tarihinde

sonlandrlm olup basma gitmek

üzere düzenleme çalmalar henüz

tamamlanmamtr. Atk üreticileri

için genel bir bilgi nitelii tayan bu

klavuzlar, hem üreticilere yönelik yarar

salayacak bilgiler içermekte hem

de denetici olan ÇOB çalanlarna

faydal bilgiler vermektedir.

Tüm klavuz çalmalarna ek olarak

atk tamaclnn kontrolü sistemin

gelitirilmesi içinde çalmalar yaplmtr.

AB ve AB d ülkelere snr

ötesi atk tamacl klavuzu hazrlanarak

basma hazr hale getirilmitir.

Bu klavuzlar ilgili sektörlere sivil toplum

kurulular aracl ile datlacak

ve ayn zamanda birer kopyas LIFE

HAWAMAN Projesinin web sayfasnda

yer alacaktr.

Görev D’nin izleme-denetim amacna

bir baka ekilde hizmet etmek üzere

tehlikeli atk ve hava emisyon dairelerinin

çalanlar ile 2 Alman uzman,

Görev D çalanlar birlikte ilk tesis gezilerini

zmir’de gerçekletirmilerdir.

(Petkim). Bu çalmadan edinen izlenimler

ve gezi ekibinin de katlmyla

yaplan bir çaltayn sonucunda özel

ve genel parametreler içeren genel bir

izleme raporu format hazrlanmtr.

Bu izleme konseptinin bir soucu olarak;

kamuya açk yakma tesislerinde

denetim esnasnda hizmet içi eitim

verilmesinin yetkili otoritenin denetim

mekanizmasna ciddi ekilde destek

vermesi beklenmektedir.Ayn zamanda

özel parametrelerin izlenmesinde

yetkili kurumlar arasnda bilgi alveri-

i konusunda u an için TÜBTAK organize

olmu durumdadr.

58 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


HAWAMAN projesinin Nisan ayna

kadar uzatma almas ile

birlikte izleme raporunun

içeriinin Türk

mevzuatna uyumluluunu

karlatrma

frsat bulunmu ayn

zamanda ÇOB referans

laboratuarnn

da katlmyla bir çaltay

düzenlenerek

hem özel parametrelerin

analizi hem de

izleme raporunun terminoloji

bakmndan

içerii kontrol edilerek

bu konudaki çalmalar

tamamlanmtr.

GÖREV E: ETM

Bu görev bal altndaki hedef ilk

olarak ‘’Denetim esnasndaki kapasitenin

arttrlmas ve yetkili kurumlarn

güçlenmesi’’ olarak belirlenmi ancak

sonradan paydalarn kapasitelerinin

arttrlmas ve projenin çevresel etkisinin

ve sürdürülebilirliinin gelitirilmesi

olarak geniletilmitir.

Alman üniversitelerinden seçilmi uzmanlar,

GTZ ve ÇOB çalanlar Ekim

2007 tarihinden Nisan 2008 tarihine

kadar eitim modülleri hazrlamlardr.Eitimlerin

bal ‘’özel tehlikeli

atk yönetimi’’ olarak belirlenmi ve

buna yönelik sunumlar Hakan Ünsal,

Eckard Schultes ve Prof. Erwin

Thomanetz tarafndan hazrlanmtr.

Tehlikeli atk yönetimi konusunda

transfer ve depolama istasyonlarndan,

atklarn ileri teknoloji ile bertarafna

kadar geni kapsaml ancak

sistematik biçimde ilerleyen bu eitimlere

sanayi kurulular ve il müdürlüklerinden

katlm salanmtr.

Eitimlerden sonra kullanlan eitim

materyali bir eitim CD’sinde derlenerek

bunlar her bir eitimin sonunda

katlmclara birer sertifika eliinde

takdim edilmitir.

Toplamda 190 katlmc için Haziran

2008 tarihinde Ankara’da Temmuz

2008 tarihinde Kocaeli’nde ve Kasm

2008 tarihinde Antalya’da üç eitim

düzenlenmitir. Eitimin sonuçlar

katlmclara uygulanan bir deerlendirme

anketi ile ortaya koyulmutur.

Görev E2 ÇOB’un 10 çalan için

Temmuz 2008 tarihinde Almanya’ya

gerçekletirilen bir gezi ile baarl bir

ekle tamamlanmtr. Önce küçük

bir delegasyon Bonn’da bulunan Çevre

Genel Müdürlüü’nü Tehlikeli Atk

Yönetimi konusunda fikir alveriinde

bulunmak ve LIFE HAWAMAN Projesinin

faaliyetleri hakknda sunumlar

yapmak üzere ziyaret etmitir. Bu

grup gezinin ilk iki gününde Köln’de

bulunan FKA tesisini gördüler.

GÖREV F: Görev yönetimi ve

raporlama

Çalma üniteleri ve çalma ekipleri

kuruldu ve ilk raporlama safhasnda

proje teklifi projenin uygulanmas için

uyarland ve GTZ tarafndan projeye

sürekli bir tercüman istihdam edildi.

ÇOB’nn proje çalanlar tayin edildi

ve tüm Türk ve Alman uzmanlar ie

baladlar Ortaklk anlamas mevcut

projenin finans ve teknik yönetimi için

çalma düzenleri çözümlendi. Taraflar

Brüksel’de Mart 2007 tarihinde

gerçekletirilen Kick-off toplantsna

ve Astrale (denetleyici firma) ile Mart

Aralk 2007 tarihinde gerçekletirilen

deerlendirme toplantlarna

katlmlardr.

Yönlendirme grubu oluturuldu

ve ilk yönlendirme grubu

toplants 3 temmuz 2007

tarihinde yapld.ikinci yönlendirme

grubu toplants Kasm

2008 tarihine ötelenmitir. Birinci

ve kinci ilerleme raporlar

gecikmeyle beraber Ekim 2007

tarihinde ve Mart 2008 tarihinde

hazrlanmlardr.

Proje yönetiminin olaan görevlerinden

bir tanesi AB projesi içinde kapasite

gelitirilmesidir.Buradaki aktivitelerin

bir özetini sunmak gerekirse

Kasm ay için GTZ ve COB arasnda

deneyimlerin alverii planlanmaktadr

ve bu da muhtemelen Çevre Genel

Müdürlüünün izin vermesi durumunda

GTZ Berlin tarafndan gerçekletirilecektir.

GÖREV G: Görev dalm

Projenin görsel kimlii için genel taslak

oluturuldu ve tüm LIFE HAWA-

MAN PROJE faaliyetleri için kullanlmtr.

Proje sonuçlarnn duyurulabilmesi

için baslm yüzey kaplamalarna

sahip CD’ler üretildi. ngilizce ve

Türkçe proje broürleri bastrld ve

Temmuz 2007 tarihinde Projenin açl

toplantsnda, eitimlerde, Görev

C2 ile ilgili bilgilendirme toplantsnda

datlmtr.

Projenin web sayfas bir yüklenici tarafndan

Ekim 2007 ve ubat 2008

tarihleri arasnda programland ve internette

mevcuttur.

kinci ve ksa bir payda danma/

bilgilendirme toplants artk beyan

sisteminin 14 Mart 2008 tarihindeki

eitimi ile balantl olarak gerçekletirilmitir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan 59


Çevre ve Çocuk

DOAYI KORUYALIM

Dünyay koruyalm,

Doaya zarar vermeyelim,

O da verir gelecekte

Çocuunuza hediye.

Önemini sorarsanz doann

Bozulunca alamazsnz cevab,

Anlarsnz sonra

Çoktan geçmi zaman.

Geri dönmek ve düzeltmek

stersiniz ama olmaz,

Bararak “Neden?” dersiniz

Cevap veren olmaz.

Doann önemini,

Bozmadan anlamal insan, n,

Keyne varmal yaamann,

Doayla iç içe insan.

Selçuk YILMAZ

Selçuk YILMAZ

ÖRETMENME

Öretmenim,

Krmz güller gibi gönlümde yanyorsun,

Bilgilerle dolu bir sandksnz öretmenim,

Öretirsiniz bize onlar,

Bir gün yanl yapsak ,

Sayenizde dier gün yanlmz olmaz,

Bir arkadam okuldan gidiyor

Alyorsunuz öretmenim,

Bir an söndü gönlümüzdeki ate

Zor durumumuzda kollarnzla sardnz

Hiç geçii olmayan bir hapis gibi,

Ne olursa olsun öretmenim,

Oyunlarmzda sorduk size

Cevap verdiniz öretmenim,

Örettiniz bize Matematii,Türkçe’yi

Hayat Bilgisini öretmenim,

Büyüdük bir anda büyüdük,

Mektup dolu odam

Hepsi size öretmenim.

BLN BAKALIM NERES

Tarih kokar her yan,

Ürün verir topra,

Renk renktir doas,

Krmzdr bayra,

nançldr insan,

Yeili mavisi,

Esizdir yaamas.

Selçuk YILMAZ

Selçuk YILMAZ

60 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Bakan Erolu,

Afyonkarahisar Tantm

Günleri’ne tirak Etti

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu, Afyonkarahisarl Sanayici

ve adamlar Dernei ile

Egeliler Birlii tarafndan Taksim

Metrosu’nda gerçekletirilen tantm

günlerine itirak ederek, ehrin çe-

itli sektörlerinin tantld stantlar

gezdi.

Bakan Erolu, stantlarda kendisine

sunulan ikramlar tadarak, hemehrileriyle

sohbet etti. Erolu, burada

yapt konumada, etkinlikte emei

geçenlere teekkür ederek, stantlar

gezerken hatralarnn canlandn

dile getirdi. Hükümet olarak Afyonkarahisar

ve Ege için yaplmas gereken

ne varsa yerine getirdiklerini ve

getireceklerini anlatan Erolu, Ege

Bölgesi’ndeki Gediz Nehri’ni kurtarmak

için bir plan yaptklarn kaydetti.

Afyonkarahisar’da ve Türkiye’nin birçok

ehrinde tabiat parklar oluturacaklarn

ifade eden Erolu, memleketine

yapt hizmetlere ilikin

bilgi verdi.

stanbul’un fethinin 556. yl dönümü

olduunu hatrlatan Bakan Erolu,

sözlerini öyle sürdürdü

‘’Atalarmz, muhteem bir tarih

yazmtr. Bir gecede, gemileri

Kasmpaa’nn srtlarndan denize

indirmilerdir. Bu topraklar, bizlere

kazandran bütün ehitlerimize

Allah’tan rahmet diliyorum. Birlik ve

beraberliimizin, bugünlerde daha

da pekimesi gerekiyor. En büyük

idealim Cumhuriyetin 100. ylnda

Türkiye’nin dünyadaki gelimi 5

devlet arasna girmesidir.’’

Erolu’nun konumann ardndan

Afyonkarahisar’n Bolvadin ilçesinin

belediye halk oyunlar ekibi gösteri

sundu. Etkinlie, Afyon Ticaret ve

Sanayi Odas Bakan Hüsnü Serteser,

Egeliler Birlii Bakan Hüseyin

Reit Öz de katld.

Bakan Erolu

arkikaraaaç’ta

Çevre ve Orman Bakan Prof. Dr.

Veysel Erolu, inceleme ve temaslarda

bulunmak üzere geldii

Isparta’nn arkikaraaaç ilçesinde

yaptklar ve yapacaklar çalmalar

hakknda bilgi verdi.

Bakan Erolu, ilçedeki Köprü Köyü

Baraj inaat hakknda da bilgi vererek,

22 Kasmda açln yapacaklar

barajn 1480 hektar alan sulayaca-

n bildirdi.

arkikaraaaç’taki kanalizasyon sorununun

da alacan vurgulayan

Erolu, ilçeye yeni yaplacak hastane

binas için çeitli spekülasyonlara sebep

olan aaç kesimini de deerlendirdi.

Bakan Erolu, kesilen 30 aacn

yerine 30 bin aaç dikileceini

kaydetti.

Çevre ve Orman Bakan Erolu,

‘’Milletimize hizmet sevdalsyz.

Hükümetimiz son 6 ylda ülkeye muazzam

hizmetler getirdi. Yollar görüyoruz,

bakn biz Ankara’dan buraya

2.5 saatte geldik. Geçmite olsayd

5-6 saatte gelemezdik. TOK devam

ediyor, salk tesisleri, aaçlandrmalar,

göletler, ulam hizmetleri,

tarm hizmetlerinde devasa admlar

atlyor.’’dedi.

18 Yl Aradan Sonra ki

Kelaynak Göçten Döndü

Çevre ve Orman Bakanl Doa

Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüü

ile Doa Dernei’nin ortak

çalmalar sonucunda 18 yl aradan

sonra Frat ve Dicle isimli iki kelaynak

geçtiimiz yl gönderildikleri

göçten dönmeyi baard. Frat ve

Dicle’nin hayatta kalmas, 1990 ylnda

Türkiye’de tükendii kabul edilen

kelaynaklarn neslinin kurtulmas

için büyük önem tayor. Yaplan çalmalarla

saylar yüze ulaan kelaynaklar

için vahi yaamlarn yeniden

sürdürme umudu dodu.

2007 ylnda Birecik üreme alanndan

ayrlan kelaynaklardan ikisinin göçü

baaryla tamamlayarak Birecik’e

döndüü ispatland. Birecik’ten gelen

haber, kelaynaklarn neslinin devam

için çok önemli bir gelime. ki genç

kelaynak Frat ve Dicle’nin bu göçü

baarm olmas sadece Türkiye’de

deil, uluslararas ölçekte de büyük

heyecan uyandrd. Bu yl da iki kelaynaa

verici takld. 2008’de toplam

be kelayna uydudan takip

edilecek. Bu be kelaynak sayesinde

elde edilecek veriler kelaynaklarn

tabii yaamlarna devam edebilmesi

için büyük önem tamaktadr. Bu yl

göçe gönderilen Kelaynaklarn göçü

internet üzerinden takip edilebilecektir.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

61


Orman yangnlarnn etkileri

ve yangn sonras yönetim

Bat Akdeniz Ormanclk Aratrma

Müdürlüü (Antalya)’nün Avrupa

Orman Aratrma Enstitüsü, Akdeniz

Çalma Ofisi (European Forest

Research Institute, Mediterranean

Regional Office -EFIMED) ve Avrupa

Aratrma Fonlarndan COST

(European Cooperation in Science

and Tecnology) ile ortaklaa olarak

organize ettii “Orman yangnlarnn

etkileri ve yangn sonras yönetim

- Course on forest fires: Impacts

and post-fire management” konulu

kurs 13-18 Nisan 2009 tarihlerinde

Antalya’da yapld.

Antalya / Belek’ te yaplan kursa

Suriye, Fas, Tunus, talya, spanya,

Portekiz, srail, Yunanistan ve Türkiye’

den toplam 25 aratrmac ve

doktora örencisi katlmtr. Kursta

eitici olarak ise Türkiye, Fransa,

Portekiz, spanya ve Yunanistan’dan

deiik üniversite ve aratrma kurumlarndan

toplam 9 eitici katlmtr.

Eitim dilinin ngilizce

olduu kursa ülkemizden Aratrma

Müdürlükleri’nden, Orman

Fakülteleri’nden ve Orman Genel

Müdürlüü’nden toplam 9 kii katlmtr.

Kursta; orman yangnlarnn orman

ekosistemleri üzerine olan etkileri,

Akdeniz havzasndaki vejetasyon yaplar,

iklim deiikliinin bitkiler üzerine

olan etkileri ve bitkilerin gelitirdikleri

uyum stratejileri, yanc yükü

ve yangn davranlar ile simülasyon

modellerinin gelitirilmei, yanc yükünün

azaltlmas uygulamalar, yangn

önleyici silvikültürel müdahaleler,

yakt izolasyonlar, yangn sonras

yönetim planlamalar çerçevesinde

yaplacak ilemler, ekosistem yenilenmesi,

rehabilitasyon çalmalar,

yangn emniyet eritlerinin özellikleri,

nerede ve hangi geniliklerde yaplmas

gerektii konular ilenmitir.

Kursun son günü 2008 ylnda yanan

Serik-Taal yangn ve sonrasnda

yaplan YARDOP projesi ve uygulamas

ile ilgili incelemelerde bulunulmutur.

Hükümetleraras klim

Deiiklii Paneli (IPCC)

30. Oturumu

Hükümetler Aras klim Deiiklii

Paneli (IPCC), Birlemi Milletler klim

Deiiklii Çerçeve Sözlemesi

(BMDÇS) altnda, karar vericilere

ve dier ilgili kiilere iklim deiiklii

konusunda tarafsz bilgi salanmas

amacyla kurulmutur. IPCC, insan

kaynakl iklim deiiklii konusunda

mevcut bilginin gelitirilmesine,bu

bilginin yaylmasna ve söz konusu

bu deiimin önlenmesi için yaplmas

gereken çalmalarn temellerini

belirlemesine yapm olduu

katklardan dolay 2007 Nobel Bar

Ödülüne layk görülmütür.

IPCC ayrca, BMDÇS Taraflar Konferans

veya Bilimsel ve Teknolojik

Danma Yardmc Organ Tarafndan

yönetilecek talepler üzerine

belirli konularda özel rapor ya da

teknik deerlendirmeler hazrlamaktadr.

Panelin metodoloji alanndaki

çalmalar, taraflarn sera gaz envanterlerinin

oluturulmas için rehberler

hazrlanmasnda önemli rol

oynamtr. Raporlar müzakerelerde

temel referans kaynaklar olarak kullanlmaktadr

Dier taraftan, ihtiyaca

göre belirli dönemlerde çalma

gruplar oluturulabilmektedir.

IPCC, be yl ara ile iklim deiikli-

ini bilimsel oalrak ortaya koyan

deerlendirme raporlar yaynlar.Bu

raporlardan dördüncüsü (AR4) 2007

ylnda yaymlanmtr. IPCC’nin

2007 ylnda açklad Dördüncü

Deerlendirme Raporunda 20. Yüzyln

ortalarndan bu yana ortalama

yüzey scaklklarnda gözlenen art-

n büyük bölümünün kuvvetli olaslkla

(% 90 ) insan kaynakl sera gaz

salmlarndaki arttan kaynakland

ve bulgunun,bir önceki IPCC Deerlendirme

Raporuna göre daha güçlü

ve somut kantlara dayand belirtilmektedir.

Türkiye, IPCC 4.deerlendirme raporunda

iaret edildii üzere iklim

deiikliinden en çok etkilenecek

olan Akdeniz Havzasnda yer almaktadr.

Ülkemiz, Birlemi Milletler

klim Deiiklii Çerçeve Sözlemesi

kapsamnda yürütülen iklim deiikliine

yönelik küresel mücadeleye;

kendi imkanlar ve özel koullar da

dikkate alnarak katk salamaya devam

etmektedir.

IPCC Ulusal Odak Noktas görevi

Bakanlmz tarafndan yürütülmektedir.

Daha önceki süreçte yaplan

giriimler ve 2007 yl Kasm aynda

spanya’da gerçekletirilen 27. Oturum

srasnda Sekreterya ile yaplan

ikili görümeler neticesinde, IPCC 30.

Oturumunun Türkiye’de yaplmas ile

ilgili karar 27. Oturumun toplant tutanaklarna

geçmitir.Toplant 20-24

Nisan 2009 tarihlerinde,Antalya’da

gerçekletirilmitir.

Toplant taslak gündeminde yer alan

konular arasnda,gelecekteki IPCC

faaliyetleri, IPCC 5. Deerlendirme

Raporunun kapsam, ar doa

olaylar ve felaketlere ilikin olas

IPCC özel raporu, BMDÇS ile ilgili

konular, IPCC’ nin alm olduu Nobel

Bar Ödülü’nün iklim deiiklii

aratrmalar için genç aratrmaclara

burs olarak tahsisi konusu ve ilerleme

raporlar yer almaktadr.

Toplant,iklim deiiklii konusunda

ülkemizin dier ülkelerle ibirlii faaliyetleri

yapmasna ve uluslar aras

çalmalara katk salamtr.ayrca

farkl ülkelerden yüzlerce katlmcya

62 Çevre ve İnsan 2009/1 0

Sayı:76


profesyonel bir organizasyonla ev

sahiplii yaplmas, ülkemizin tantlmasna

da imkan salamtr.

YEN YÖNETMELKLER

YÜRÜRLÜKTE

Kimyasallar Yönetimi Dairesi Bakanl

tarafndan,ilgili kurum ve klurulular

ve sanayi temsilcileriyle isti-

are ile hazrlanan,

1.Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarlarn

Snflandrlmas,Ambalajlan

mas ve Etiketlenmesi Hakknda

Yönetmelik

2.Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara

likin Güvenlik bilgi Formlarnn

Hazrlanmas ve Datlmas Hakknda

Yönetmelik

3.Baz Tehlikeli Maddelerin,

Müstahzarlarn ve Eyalarn

Üretimine,Piyasaya Arzna ve Kullanmna

likin Kstlamalar ve Kontrolü

Hakknda Yönetmelik

4.Kimyasallarn Envanteri ve Kontrolü

Hakknda Yönetmelik

26 Aralk 2008 tarih ve 27092 sayl

Mükerrer resmi Gazete’de yaymlanmtr.Bu

yönetmelikler ile

ilgili 3 eitim semineri düzenlenmi

olup,snflandrmann nasl yaplmas

gerektii ile ilgili bilgi verilmitir.Sanayinin

talebi olmas durumunda seminerlerin

düzenlenmesine devam

edilecektir.

Avrupa Birlii ‘’Kimyasallarn Kayd,

Deerlendirmesi, izni ve kstlamalar

Tüzüü’nü (REACH Tüzüü ) ile ilgili

bilgilendirme seminerleri.Düzenlenmitir.Ayrca

bu konuda ,Avrupa Kimyasallar

Ajans tarafndan yaymlanan

baz önemli broürlerin ve rehberlerin

tercümeleri yaplarak hem yazl

hemde elektronik ortamda(www.

kimyasallar.cevreorman.gov.tr adresinde)

yaymlanmtr.

5871 sayl kalc Organik kirleticilere

likin Stockholm Sözlemesinin

Onaylanmasnn Uygun Bulunduuna

Dair Kanun 14 Nisan 2009 tarih

ve 27200 sayl Resmi Gazete’de yaymlanmtr.

TUTUKLU HÜKÜMLÜ

ÇOCUK VE GENÇLERN

ÇEVRE HAFTASI

ETKNLKLER

Çevre ve Orman Bakanl Eitim ve

Yayn Dairesi Bakanl ve Ankara

Çocuk ve Gençlik Kapal Ceza nfaz

Kurumu ibirlii ile çevre haftas

nedeniyle “Her Çocua Bir Fidan”

kampanyas balatlmtr. Projenin

amac Ankara Çocuk ve Gençlik Kapal

Ceza nfaz Kurumunda kalmakta

olan çocuk ve gençlere doay, yeili

sevdirmek, çevre konusunda duyarl

birer birey olmalarna yardmc olmay

içermektedir.

Proje kapsamnda, 02/06/2009

günü düzenlenen törenle, Eitim ve

Yayn Dairesi Bakan sayn Enver

KURGUN ve Eitim Dairesi çalanlar,

Ankara Çocuk ve Gençlik Kapal

Ceza nfaz Kurumu Müdürü sayn

Muammer SEYTOLU, Kurum Çalanlar

ve Kurumda kalmakta olan

çocuk ve gençlerin katlm ile Çevre

ve Orman Bakanl Eitim ve Yayn

Dairesi Bakanl tarafndan salanan

fidanlar dikilmitir. Sayn Daire

Bakan Enver KURGUN Kurumda

kalmakta olan çocuk ve gençlere

fidan dikimi, bakm ve korunmas

konularnda bilgiler vermi, çocuk ve

gençlere yeili ve doay sevmelerinin

vatan sevgisi ile edeer olduunu

örnekler vererek anlatmtr.

Düzenlenen tören ve fidan dikiminin

ardndan Çevre Orman Bakanl

Eitim ve Yayn Dairesi Bakan Sayn

Enver KURGUN ve ekibine, Ankara

Çocuk ve Gençlik Kapal Ceza

nfaz Kurumda kalmakta olan çocuk

ve gençlerin toplu yaam alanlar,

hobi bahçeleri ve atölyeler gezdirilerek,

Kurumda verilen eitimler,

sertifikal ve sertifikasz kurslar, eitim

amaçl i atölyeleri tantlmtr.

Eitim ve Yayn Dairesi Bakan sayn

Enver KURGUN; Kurumda yürütülen

I. ve II. Kademe Okuma Yazma Kurslarnn,

Örgün Eitimin, AÖF ve ÖSS

hazrlk kurslarnn, sertifikal i ve

meslek kurslarnn, Tiyatro, Konser,

Konferans ve Sinema gibi etkinliklerin

Ankara Çocuk ve Gençlik Kapal

Ceza nfaz Kurumunu adeta çok

amaçl bir okul haline getirmi oldu-

unu görmekten mutluluk duyduunu

belirterek, çalmalarndan dolay

Kurum idarecilerine ve çalanlarna

teekkürlerini iletmilerdir.

HÜSEYN AVN ÇATAL YILIN

BÜROKRATI SEÇLD

TIME Dergisi ve Meclis Haber Dergisi

Yln Bürokratlarn seçti. Ankara

Orman Bölge Müdürü Hüseyin Avni

ÇATAL’a “YILIN BÜROKRATI” ödülü

verildi. Siyaset, Bürokrasi, Sivil Toplum

Örgütleri, Çalma Hayat ve

Medya dünyasna yönelik haberleri

ile Türkiye’de gündem oluturan

TIME DERGS ve MECLS HABER

DERGS Türkiye’ye hizmet edenleri

ödüllendirdi.

Time Dergisi ve Meclis Haber

Dergisi’nin geleneksel hale getirdii

ödül töreninde Türkiye’ye hizmet

edenler unutulmad. Yaplan oylama

sonucunda, Babakanmz Sayn

Recep Tayyib Erdoan Yln Devlet

Adam seçilirken, Yln Bakan Devlet

Bakan ve Babakan Yardmcs Sayn

Cemil Çiçek ödüle layk görüldü.

Tme Dergisi ve Meclis Haber Dergisinin

6. ylnda ortaklaa düzenledikleri

“Yln Enleri” seçiminde Ankara

Orman Bölge Müdürü Hüseyin Avni

ÇATAL’a “YILIN BÜROKRATI” ödülü

verildi.

2009/1 Sayı:76 Çevre ve İnsan

63


BULMACA

Ömer BAŞKAN / Eğit.ve Yay. Dairesi Bşk.lığı K.STK.Halk İliş.Şube Müdürü

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1 12 15 11

2 13

3 17 7

4 8 6 16

5 10 1

6

7 4 2

8 5

9

10 14 3

ANAHTAR g SLOGAN

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

SOLDAN SAA:

1. Çevre eitiminin ele alnd ilk konferans -Üzüm çekirdeinde bulunan ve kalp damarlarnda ya birikimini önleyen çok güçlü

antioksidan madde. 2.(tersi)Uluslararas Çalma Örgütü –Sulak alanlar sözlemesi 3.Hafif metal grubundan bir element –(tersi)

Mesken, barnak 4. AB’nin çevresel bilgi ihtiyacn karlayan bamsz kurumlarndan biri –nsan yaps su depolama tesisi 5.(tersi)

Sebze ve meyvelerin toptan satld büyük pazar –(tersi)Enerjiyi kimyasal konumda depolayan elektro kimyasal bir cihaz. 6.Kemik

ucu 7.(tersi)Kat halde bulunan bir element –Uzak mesafeye yaylm baca zerreciklerini bulmaya yarayan hava kirliliiyle ilgili teknik

8.Avrupa Birlii Çevre Yönetimi ve Denetimi Sistemi –Bozulmam. 9.Basamak biçiminde yeryüzü ekli –(tersi)Petrol ürünleri datm

yapan bir kurulu. 10.Doa olaylarnn sebep olduu ykm, felaket –Sera gaz salnmlarna snrlama getiren ve 05.02.2009 tarihinde

Türkiye’nin de taraf olduu uluslararas sözleme.

YUKARIDAN AAIYA:

1. Petrol sahiplerinin petrol kirliliine ilikin sorumluluklar konusundaki gönüllü

sözleme –(tersi)Satranç oyununda dikey ve yatay olarak (L) biçiminde hareket

edebilen ta. 2.Devlet tekilatmzn bir yerel yönetim birimi –ne yaprakl reçineli bir

orman aac –(tersi)Uluslararas Çevre Eitim Vakf. 3.(tersi)Allah bir bilen, batldan

holanmayan –Türk milletinin yetitirdii en büyük tasavvuf erlerinden birinin soyad.

4.Zaman birimi. 5.Bir element –Güzellik veren, güzelletiren ey -Hitler’in kiisel

muhafzln yapmak üzere kurulan birlikler. 6.Artma tesislerinin çknda suya sabit

bir debi salamak üzere konulan dikey engel. 7. Otlar seyrek ve ksa boylu, biçilmeye

uygun olmayan engebeli arazi –(tersi)nsanda bulunan bir eyi yapabilme gücü. 8.Bir

element –Su kenarlarnda kavak ekimine uygun düz arazi, kaman. 9.Ispanakgillerden

bir bitki –Atmosferde en yüksek oranda bulunan gaz. 10.Bir element –(tersi)Karn tok

olmayan –Bir gecelik faiz uygulamas.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1 K U

2 A

3 R

24

R

19

R S A K S E T

20

I G E B E

1

O K A S

4 A K A T

5 B Y A

6 U P A T

7

8

R

O

8 U L

9

10

5

3

2

R

ANAHTAR SÖZCÜK

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

E

13

A M U R

17

L

18

A

M A Ç

14

N

16

I

15

L S E K

4

A

N E K S E

9

T

K

S

23

I

Ç

6

L A M

11

M M A

21

N E S E K M

O R M A N L A R T Ü M C A N L I L A R I N D I R

7

A

Ç

64 Çevre ve İnsan 2009/1 Sayı:76


Fotoğraf: Zarif NUHUT

More magazines by this user
Similar magazines