06.07.2014 Views

ders notu

ders notu

ders notu

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

REHABİLİTASYON

KAVRAMI

DOÇ.DR.MİTAT KOZ

Doç.Dr.Mitat KOZ

1


Giriş

• Rehabilitasyonun tanımı ve rehabilitasyon

kavramı

• Sporda rehabilitasyon ve sportif

rehabilitasyonun sporcu için önemi

Doç.Dr.Mitat KOZ

2


Rehabilitasyon:

• Rehabilitasyon yaralanma yada hastalıktan

sonra fonksiyonu maksimuma ulaştırmak

için planlanmış tüm işlemler.

Doç.Dr.Mitat KOZ

3


Sporda rehabilitasyon

• Sporda rehabilitasyon ise mümkün olan en

kısa süre içinde sporcuları yaralanma

öncesi seviyedeki fonksiyona yada

performans düzeyine ulaştırmak için

gerekli olan işlemlerin tümünü.

Doç.Dr.Mitat KOZ

4


Yetersizlik (sakatlık) modelidisability

model

• Hastalık ve yaralanmaların toplumsal ve kişisel

düzeydeki etkilerini ve fonksiyonel sonuçlarını

tarif etmek için tasarlanmıştır.

• Yetersizlik modeli farmakolojik veya cerrahi

yöntemlerle tedaviyi vurgulayan klasik modelden

farklıdır.

• Yetersizlik modelinde bireyin fonksiyonel

kapasitesi ve sağlık durumu vurgulanmakta ve bu

yönleriyle durumunun iyileştirilmesine yönelik

müdahaleler ele alınmaktadır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

5


Yetersizlik modelinin 4 elementi vardır;

Patoloji

(yaralanma)

Fonksiyon

azalması

(impairment)

Fonksiyonel

sınırlılıklar

Yetersizlik-

(Sakatlık)

(disability)

Doç.Dr.Mitat KOZ

6


Patoloji/Travma

• Biyomekanik, fizyolojik ve anatomik açıdan

normal hücresel olayların kesintiye uğramasıdır.

• Bu gibi durumlarda organizma normal durumu

restore etmek için koruyucu mekanizmaları

devreye sokar.

• Örneğin hemartroz, tümör, kırık, konnektif doku

hasarı (zorlanma ve yırtıklar), diyabet, romatoid

artrit

• Bu düzeydeki müdahale genellikle hekim

tarafından yapılır ve sıklıkla da cerrahi ya da

farmakolojik tarzdadır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

7


Fonksiyon kaybı-Impairment

• Organ veya vücut sistemleri düzeyinde fizyolojik

ve anatomik yapılardaki yada fonksiyonlardaki

anormallik yada kayıplar.

• Fizyoterapistler fonksiyon kayıplarının

belirtilerini ve işaretlerini ölçer ve düzeltmeye

çalışır.

• Fizyolojik kayıplara örnek kas zayıflığı, hareket

genişliğinde azalma, ağrı ve anormal eklem

hareketleri sayılabilir.

• Anatomik kayıplar örnek; genu recurvatum,

skolyoz, femoral anteversiyon ve pes palnus

Doç.Dr.Mitat KOZ

8


Fonksiyonel sınırlılıklar

• Bireyin her zaman yaptığı yada yapması

beklenen görev ve aktivitelerin

yapılmasında normal davranıştan

sapmalar.

• Bu aktiviteler ve görevler alışılmış

etkinlikte veya beceriklilikte yapılamazlar.

• Örnek olarak; hareket etme, ayakta durma,

yürüme, koşma, merdiven tırmanma da

problemler olması.

Doç.Dr.Mitat KOZ

9


Sakatlık-yetersizlik- disability

• Beklenen olağan aktiviteleri ve görevleri

yapmadaki güçsüzlük ve yetersizlik.

• Bir eş olarak, öğrenci olarak, anne baba

olarak, işçi olarak veya sporcu fonksiyon

görmedeki yetersizlik bir sakatlık durumu

oluşturur.

Doç.Dr.Mitat KOZ

10


Rehabilitasyon ekibi...

• Rehabilitasyon oldukça uzun bir

uygulamadır ve ekip çalışmasını

gerektirir.

• Bu ekibin içinde doktor(hastalığın

uzmanı) ve fizyoterapist anahtar rol

oynarken sportif rehabilitasyonda

antrenör de sürecin içine katılır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

11


Fizyoterapist…

• Rehabilitasyonu gerçekleştiren, uygulayan

fizyoterapistlerdir.

• Fizyoterapist:

– derinlemesine anatomi, fizyoloji, kineziyoloji ve

biyomekanik bilgisine sahip olan;

– hastalıklar hakkında endikasyonları, kontraendikasyonları,

dikkat edilmesi gereken kuralları ve fiziksel ajanların

etkilerini iyi bilen;

– fiziksel ajanlar ile egzersizin etkileri arasında ilişki

kurabilen;

– kas-iskelet sistemi yaralanmalarının anatomisi,

patofizyolojisi ve modern rehabilitasyon işlemleri hakkında

güncel ve yeterli bilgisi olan bir sağlık personelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

12


Rehabilitasyonda klinik karar verme;

Rehabilitasyon programı oluşturma

• Etkili bir rehabilitasyon programında karar verme anahtar rol

oynar.

• Yetersizlik modeli klinik karar vermenin temelini oluşturur.

• Yetersizlik modelinde hastanın fonksiyonelliğini artırmaya

yönelik yaklaşımlar vardır;

• Öncelikli olarak hastanın tedavisinin tıbbi yönü, hikaye

alınması ve fiziksel muayeneyi içerir ki bunu yaparken invaziv

testler ve ölçümler sık sık kullanılır.

• Bu işlemler hücresel veya organ sistemleri düzeyinde teşhise

imkan tanır ve genellikle de farmakolojik veya cerrahi

yöntemlerle tedaviyi gerektirir.

• Bu yolla doku tamir olur ve bazen de hasta iyileşir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

13


Sporda rehabilitasyon

• Normal rehabilitasyonda kullanılan yöntem ve

yaklaşımlar sporculara uygulandığında hızlı ve

güvenli bir şekilde aktiviteye dönüşü

sağlayamayabilirler.

• Sportif ortamın yarışmacı doğası rehabilitasyona

da agressif bir yaklaşımla bakılmasını gerektirir.

• Bu nedenle sportif yaralanmaların

rehabilitasyonunda, aktiviteye dönüşü

hızlandırmak için

– spora özgü fonksiyonel egzersizler içeren

bireyselleştirilmiş rehabilitasyon protokolü ile

– klasik klinik temelli rehabilitasyon teknikleri

birleştirilmelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

14


Sportif rehabilitasyon

• Benzer koşullarda çeşitli protokollerden

elde edilen pek çok farklı rehabilitasyon

protokolü organize edilebilir.

• Tedavi protokolünü geliştiren ve

uygulayan fizyoterapist(tercihan spor

fizyoterapisti) sporu ve sporcuyu tanımalı,

antrenör ile işbirliği içine girmelidir.

• Bu nedenle sportif rehabilitasyonda rehab.

Ekibine antrenörde dahil edilebilir

Doç.Dr.Mitat KOZ

15


Antrenörün rolü..

• Özellikle sakatlanma veya yaralanmadan

hemen sonra sporcunun kısa bir sürede ve

uygun koşullarda tedavinin

başlatılmasında, ileri tedavinin yapılacağı

kurum ve kişilere ulaştırılmasında ve

rehabilitasyonun son evrelerinde, tekrar

spora dönüşte antrenöre çok önemli

görevler düşmektedir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

16


Rehabilitasyonun temel amacı

• Sportif rehabilitasyonda rehabilitasyonun 2

amacı vardır:

– Yaralanmış vücut bölümlerinin fonksiyon

kaybını ve kondüsyonunun düşmesini

önlemek,

– Yaralanmış vücut bölgesini etkili, mümkün

olduğunca hızlı ve güvenli bir şekilde

rehabilite ederek bireylerin yaralanma

öncesindeki aktivite seviyelerine dönmesine

izin veren, semptomsuz hareket ve

fonksiyonların restorasyonunu sağlamaktır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

17


Sporcu için rehabilitasyon,

a-Maksimum performansa ulaşmak ve

b-Yeni bir yaralanma riskini minimale

indirmede gerekli olan

esneklik,

kuvvet ve

dayanıklılığı içeren fiziksel uygunluğu

en mükemmel seviyeye getirmek için

antrenman ve egzersiz programı süresinin

yeniden ayarlandığı bir evredir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

18


Bireysel sporcu; Sporcuya özel

rehabilitasyon

• Her yaralanma her sporcu ve spor dalı için farklı bir

önemi olabilir.

• Hamstring kaslarındaki hafif bir gerilme sprinterlerin

birkaç haftalık çalışma yapmasına engelleyebilirken, bu

durum bir kaleci için aktiviteyi engelleyici bir durum

değildir.

• Fizyolojik olaylardaki, yaralanma reaksiyonlarındaki ve

sporun gereksinimlerindeki farklılıklar benzer yaralanma

durumlarında sporcularda farklı iyileşme ve

rehabilitasyon cevaplarına yol açabilir.

• Bu nedenle her bir yaralanma ayrı bir konu olarak

yaklaşılmalı ve tedavi edilmelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

19


Bireysel sporcu; Sporcuya özel

rehabilitasyon

• Tedavi protokolünün oluşturulmasında bireysel

farklılıklar göz önünde bulundurulmalı ve

sporcunun yaralanmaya özel cevapları

yansıtılmalıdır.

• Sporcunun spor dalına veya pozisyonuna

bakılmaksızın spesifik yaralanmalar için

kullanılan standart protokoller kullanılırken

ihtiyatlı olunmalıdır.

• Her bir sporcunun yaralanmanın farklı olduğunu

tanıyabilmek rehabilitasyonda hüsrana uğramayı

da azaltır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

20


İyileşme fazları

• Sporcunun aktiviteye güvenli ve hızlı bir şekilde

döndürme amacına ulaşmak için terapist iyileşme

sürecindeki olayları bilmelidir.

• Bir rehabilitasyon protokolünü uygularken

programın ne zaman ve nasıl değiştirileceği veya

bir ileri aşamaya ilerletileceğine karar verme yara

iyileşme sürecindeki olaylar esas alınmalıdır.

• Yara iyileşmesi inlamasyon, proliferasyon ve

remodeling fazlarına doğru ilerlerken

rehabilitasyon protokolü de bir ileri aşamalara

doğru ilerletilmelidir.

• Ağrı veya şişlik gibi herhangi bir olumsuz iyileşme

cevabı aşırı yüklenilmiş bir rehabilitasyon

protokolü olduğunu gösterir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

21


Psikolojik yönleri

• Psikolojik faktörler rehabilitasyon protokolünün

başarısı üzerinde doğrudan etkilidir.

• Sık sık ihmal edilmesine karşın sporcunun

yaralanmaya ve rehabilitasyona duygusal

tepkileri/cevapları terapistin sağlayacağı uygun

destek ve teşvikleri ile tedavi edilmelidir.

• Maç yada antrenmanlara katılımını engelleyecek

bir spor yaralanmasına maruz kalan bir sporcu

bazı psikolojik tepkiler sergileyebilir.

• Bunlar; inkar, öfke-hiddet, depresyon-moral

bozukluğu-çöküntü, kabullenme şeklindedir.

• Sonuç ne olursa olsun her sporcunun cevabı

farklıdır ve yaralanma sonrasındaki iyileşme

dönemi boyunca kişiye özel ilgi gerektirir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

22


Rehabilitasyonun bileşenleri

• Sporcunun yarışmalara tekrar katılımını sağlamak

amacıyla kullanılan klinik temelli bir rehabilitasyon

programı bireye özgüdür ve çok aşamalıdır.

• Rehabilitasyon programının ilerletilmesinde her bir

bölüm bir önceki bölümün üzerine inşa edilmektedir.

• Rehabilitasyon programının ilerletilmesi şunları

kapsamaktadır;

– Tam eklem hareket genişliğinin ve esnekliğin sağlanması

– Kuvvet ve dayanıklılığın restorasyonu veya geliştirilmesi

– Koordinasyon ve propriosepşının restorasyonu veya

geliştirilmesi

Doç.Dr.Mitat KOZ

23


Rehabilitasyonun bileşenleri

• Rehabilitasyon programı sadece yaralanmış vücut

bölümü değil tüm vücut düşünülerek hazırlanmalıdır.

• Kardiyovasküler dayanıklılığın devam ettirilmesi

veya arttırılması iyileşme olayları izin verir vermez

mümkün olduğunca programın başına

yerleştirilmelidir.

• Yaralamadan etkilenmiş vücut bölümlerinin

esnekliğinin, kas kuvvetinin ve proriosepşınının

devam ettirilmesi veya geliştirilmesi de programın

erken dönemlerine implante edilmelidir.

• Protokol sporcunun tüm vücudunun başarılı bir

şekilde aktiviteye dönüşünü hazırlayacak şekilde

olmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

24


Rehabilitasyonun ilerletilmesi

• Rehabilitasyon programının ilerletilmesi şu

faktörlere bağlıdır;

– Yaralanma

– İyileşme olayları

– Bileşenlerin sırasına

• Mümkün olur olmaz veya yaralanma yada

immobilizasyon izin verir vermez sporcunun

fizyoterapist tarafından rehabilitasyonuna

başlanmalıdır.

• Rehabilitasyon protokolü fazlara ya da aşamalara

bölünebilmektedir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

25


Anderson et al. a göre;

– Anderson ve arkadaşları rehabilitasyonu 4

faza ayırmıştır:

1. İnflamasyonun kontrolü

2. Eklem hareket alanının restorasyonu

3. Kas kuvvetinin, gücünün ve dayanıklılığının

geliştirilmesi

4. Spora dönüş.

Doç.Dr.Mitat KOZ

26


Arnheim ve Prentice’e göre

• Arnheim ve Prentice yara iyileşmesindeki

süreçlere göre rehabilitasyonu fazlara

ayırmıştır.

– Faz I :Akut yaralanma fazı

– Faz II:Tamir fazı

– Faz II: Yeniden şekillenme fazı

Doç.Dr.Mitat KOZ

27


Ergun ve ark. Göre;

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

28


Tüm fazlardaki ortak amaçlar ve

uygulamalar…

• Ağrı nedeniyle oluşan rahatsızlıktan dolayı ağrının

giderilmesi

• Kas performansının bozulması nedeniyle kas kuvveti ve

dayanıklılığının yeniden kazanılması

• Dayanıklılığın bozulması nedeniyle aerobik kapasite ve

dayanıklılığın devamlılığının sağlanması

• Mobilitenin bozulması nedeniyle eklem hareket

genişliğinin restorasyonu ve esnekliğin artırılması

• Bozulmuş nöromusküler fonksiyonlar için reaktif

nöromusküler çalışma

• Bozulmuş postüral stabilite için dengenin yeniden

kazanılması çalışmaları

Doç.Dr.Mitat KOZ

29


FAZ I: ENFLAMATUVAR

CEVABIN KONTROLÜ

• Ön tedavi prensiplerinin uygulandığı bu

dönemde hedefleri gerçekleştirebilmek için

kullanılan soğuk tedavi ilk 24 saatte mutlaka

2-3 saatte bir 10-20 dakika uygulanmalıdır.

• Bu süre yaralanmanın şiddetine bağlı olarak

48-72 saat kadar devam edebilir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

30


RICE

• Rest:

• Ice:

• Compression:

• Elevation:

Doç.Dr.Mitat KOZ

31


FAZ I: ENFLAMATUVAR

CEVABIN KONTROLÜ

• Yaralanan kısmın desteklenmesi ve

kullanılmasının engellenmesi için akut dönemde

bandaj, daha sonraki dönemlerde bantlama ve

ortezler tercih edilmelidir.

• Yaralanmanın tipine ve derecesine göre ciddi

durumlarda immobilizasyon; alçı, atel ve splint

ile sağlanmaktadır.

• Bu dönemde kompresyon ödemin kontrol

edilmesi yanında vücut yapılarının desteklenmesi

içinde mutlaka uygulanmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

32


FAZ I: ENFLAMATUVAR

CEVABIN KONTROLÜ

• Elevasyon soğuk ve kompresyon ile

kombine edilerek her 2 saatte bir 20 dakika

süreyle uygulanabilir.

• Elevasyonun yeterli olabilmesi için üst

ektremite omuz seviyesine yerleştirilmeli,

alt ekstremite sırtüstü yatış pozisyonunda

kalçadan 45 derece yükseğe kaldırılmalı

veya en azından uzun oturma pozisyonu

tercih edilmelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

33


FAZ I: ENFLAMATUVAR

CEVABIN KONTROLÜ

• Yaralanmalardan sonraki erken dönemde

vücudun kendini tamir etmesine izin veren

en önemli ön tedavi komponenti istirahat

yani yaralanan kısmı kullanmamadır.

• En basit yöntem olarak üst ekstremite

yaralanmalarında üçgen askı, alt ekstremite

yaralanmalarında mutlaka koltuk değneği

verilerek yaralanan bölgeye yük

verilmediğinden emin olunmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

34


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

35


FAZII:AĞRININ KONTROLÜ

• I. fazda uygulanan tüm işlemler ağrıyı

kontrol altına alacaktır.

• Bu dönemde ayrıca elektroterapi

modalitelerinden TENS’in kullanımı

yaralanmayı takiben akut ağrının tedavisi

için kullanılabilir.

• TENS:Transcuteneal Electrical Nerve

Stimulation

Doç.Dr.Mitat KOZ

36


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

37


FAZIII:EKLEM HAREKET ALANININ VE

YUMUŞAK DOKU ESNEKLİĞİNİN

KAZNADIRILMASI

• Tamamlanmış olan I. Ve II. fazdan sonra

III. fazda normal eklem hareketi ve

yumuşak doku esnekliği kazandırılmalıdır.

• Bu fazın ana prensibi hareket kaybına

neden olan faktör veya faktörler tesbit

edilerek gerekli olan tedavi programının

saptanmasıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

38


Doç.Dr.Mitat KOZ

39


FAZIII:EKLEM HAREKET ALANININ VE

YUMUŞAK DOKU ESNEKLİĞİNİN

KAZNADIRILMASI

• Kesin tedavi dönemi olarak kabul ettiğimiz bu

dönemde, elektroterapi modaliteleri, manuplatif

tedavi ve egzersiz teknikleri fizyoterapist

tarafından yaralanan sporcunun ihtiyaçları

doğrultusunda uygulanır.

• Fiziksel ve kimyasal ajanların sporcuya

uygulanmasındaki hedef mucizevi bir şekilde

yaralanmış dokuyu iyileştirmek değil iyileşmenin

gerçekleşmesi için dokuyu stimüle etmek ve

egzersize hazırlamaktır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

40


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

41


FAZ IV:KAS KUVVETİNİN GELİŞTİRİLMESİ

FAZ V:KAS ENDURANSININ GELİŞTİRİLMESİ

• Rehabilitasyonun IV. ve V. fazlarında

terapatik egzersizler aracılığıyla kas

kuvveti ve enduransının kazandırılmasın

amaçlanmaktadır.

• Bazı araştırmacılar normal eklem

hareketenin en az % 75 i kazanıldıktan

sonra kuvvetlendirme programlarına

başlanmasını önermektedirler.

Doç.Dr.Mitat KOZ

42


FAZ IV:KAS KUVVETİNİN GELİŞTİRİLMESİ

FAZ V:KAS ENDURANSININ GELİŞTİRİLMESİ

• Burada dikkat edilmesi gereken nokta

yaralanmaya bağlı ortaya çıkan semptomlar ve

kullanmama gibi faktörlerin refleks inhibisyona

neden olması, bunun sonucunda da kasta hızla

atrofinin gelişmesidir.

• Bu nedenle dinamik kontrolü sağlayan kasların

mümkün olan en kısa zamanda kuvvet ve

endurans eğitimine başlanmalıdır.

• Kuvvetlendirme programları yaralanan bölgeye,

sağlam ekstremite ve tüm vücuttaki kaslara

yönelik olmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

43


Terapatik egzersiz-

Tedavi egzersizleri

• Terapatik egzersiz en yüksek fiziksel

uygunluk seviyesine ulaşmak ve mümkün

olan en kısa sürede en büyük fonksiyon

derecesini sağlamak için planlanmış tüm

herketler olarak tanımlanmaktadır.

• Terapatik egzersiz

– normal eklem hareketini,

– kas fonksiyonunu,

– kardiyovasküler uygunluğu ve

– propriosepşını korumak veya geliştirmek için

Doç.Dr.Mitat KOZ

kullanılabilir.

44


Terapatik egzersiz-

Tedavi egzersizleri

• Terapatik egzersizler statik ve dinamik olarak

sınıflandırılır.

• Tanımından da anlaşılacağı üzere terapatik egzersizler

kuvvet, esneklik, dayanıklılık ve proprioseptif his

kazandırmaya yönelik genel egzersizler ile bazı özel

teknikleri kapsamaktadır.

• Egzersizler yaralanan bölgeye, sağlam ekstremite ve tüm

vücuttaki kaslara yönelik olmalıdır.

• Bir terapatik egzersiz programı sporcunun fiziksel

bozuklukları, fonksiyonel limitasyonları ve özürlülüğün

belirlenmesi ile bireysel olarak planlanmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

45


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

46


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• VI . fazda sporla ilgili beceri paternlerinin

spesifik gelişimi gerçekleştirilmelidir.

• Bu devrede kazandırılması ve eğitimi

gereken önemli bir yaklaşım da yapılardaki

şuurlu propriosepşın dediğimiz derin

duyunun ve reseptörlerinin aktif hale

getirilmesidir.

• Duyu, algı ve motor koordinasyon mutlaka

sağlanmalıdır.

Doç.Dr.Mitat KOZ

47


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• Bu devrede psikolojik destek te önemlidir.

• Bu yüzden hem psikolojik destek

açısından, hem de uygun çalışma

programları açısından bu devrede ve

bundan sonraki rehabilitasyon evrelerinde

antrenöre büyük görev düşmektedir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

48


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• Nöromusküler koordinasyonun yeniden

oluşturulmasını sağlayacak bu evrenin

başlangıcından önce eklemde tam hareket

ve yumuşak doku esnekliği mutlaka

kazanılmalı, kas kuvveti ve dayanıklılığı

mutlaka artırılmış olmalıdır.

• Koordine edilmiş beceri paternleri devamlı

tekrar edilerek nörofizyolojik öğrenme

işlemi geliştirilecektir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

49


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• Eğer bu fazda ağrı veya ödem tekrarlanırsa

tıbbi kontrol yenilenmelidir.

• Daha sonra sporcu antrenman programları

içinde yer almalıdır.

• Burada antrenör uygun bir programla

sporcuyu çalıştırmalıdır.

• Hem teknik hem de sağlık ekibindekiler

sporcunun kendine güvenini kazanmasında

yeterli desteği vermelidirler.

Doç.Dr.Mitat KOZ

50


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• Spora özel programların esas amacı özel

bir spor için sportif uygunluğun en iyi

düzeye getirilmesidir.

• Sportif uygunluğun kazandırılması için

sırasıyla üçgen içine oturtulmuş amaçların

yerine getirilmesi hedeflenmelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

51


Sportif uygunluğun kazandırılması

Spora özel

sportif

beceriler

Spora özel

sportif uygunluk

Genel sportif uygunluk

Doç.Dr.Mitat KOZ

52


Sportif uygunluğun kazandırılması

• Burada ilk amaç genel sportif

uygunluğun kazandırılması

olmalıdır.

• Genel sportif uygunluğun

komponentleri sağlıkla ilişkili

uygunluğu oluşturan

komponentlerle aynıdır.

• Bunlar; genel kas kuvveti, genel

esneklik, kassal endurans,

kardiyorespiratuvar endurans ve

vücut kompozisyonunu

içermektedir.

• Bu alt yapının kurulması spora özel

fiziksel uygunluğun temelini

oluşturması açısından önemlidir.

Spora

özel

sportif

beceriler

Spora özel

sportif uygunluk

Genel sportif uygunluk

Doç.Dr.Mitat KOZ

53


FAZ VI: SPORLA İLGİLİ BECERİ

PATERNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

• İkinci amaç spora özel

sportif uygunluğun

kazandırılmasıdır.

• Herhangi bir spora özel

belli anatomik alanlar,

özel biyokimyasal

paternler, belli metabolik

gereksinimler veya özel

kassal güç önemsenerek

ele alınmalıdır.

Spora

özel

sportif

beceriler

Spora özel

sportif uygunluk

Genel sportif uygunluk

Doç.Dr.Mitat KOZ

54


• Örneğin bir tenis oyuncusunda kalçanın arka

grup kasları gerilim yükünün bindiği alanlarda

esnekliğin, beyzbol oyuncusunda omuzun arka

bölgesindeki kaslarda kassal gücün artması gibi .

• Kassal kuvvet ve güç sporda kullanıldığı

alanlarda önemsenmelidir.

• Örn. Futbol da omuz ve bacaklarda, yüzücülerde

sırt ve omuzlar, atletizmde bacaklardaki gibi

vücut bölgeleri dominant olmalıdır.

• Son olarak her sporcunun aerobik ve anaerobik

enduransının belli bir seviyeye gelmesi

hedeflenmelidir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

55


• Diğer spora özel uygunluk komponentleri hız,

çeviklik ve dengedir.

• Bazen hız, güç ve çeviklik komponentlerini

geliştirmek için yapılan patlayıcı ballistik ve

yüksek iç kuvvetler yaratacak egzersizler spor

yaralanmalarına eden olabilir.

• Örneğin zayıf bacak kas yapısına sahip, sıçrama

veya koşma gibi sporlarla uğraşan bir sporcunun

alt ekstremitesi için yapacağı pilometrik

egzersizler herhangi bir alt ekstremite için spor

yaralanmasına neden olabilir.

Doç.Dr.Mitat KOZ

56


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

57


FAZ VII: GENEL KARDİYOVASKÜLER

ENDURANSIN GELİŞTİRİLMESİ

• Yaralanmış sporcunun rehabilitasyonu sırasında

sedanter kalmasına izin verilmemelidir.

• Mümkün olan en kısa sürede spora özel

kardiyovasküler endurans egzersizlerine

başlanmalıdır.

• Kardiyovasküler endurans programları spora özel

geliştirilmelidir. Yüzücüler kendilerine özel

tekniklerle havuzda eğitilmeli, atletizm ile uğraşan

sporcular koşu programları kullanılarak

eğitilmelidir.

• Yine erken dönemde başlayan aerobik programlar

için yüzme en iyi seçilmiş spordur.

Doç.Dr.Mitat KOZ

58


Rehabilitasyonun evreleri-fazları

1-Enflamatuvar cevabın kontrolü.

2-Ağrının kontrolü.

3-Eklem hareket alanının ve yumuşak doku

esnekliğinin kazandırılması.

4-Kas kuvvetinin geliştirilmesi.

5-Kas enduransının geliştirilmesi.

6-Sporla ilgili beceri paternlerinin geliştirilmesi.

7-Genel kardiyovasküler enduransın geliştirilmesi.

8-Gelişmeyi koruyan programlar.

Doç.Dr.Mitat KOZ

59


FAZ VIII: GELİŞMEYİ

KORUYAN PROGRAMLAR

• Kuvvet, esneklik ve dayanıklılık

komponentlerinin korunması için

programlar planlanmalı ve

rehabilitasyonun son fazı tamamlandığı

sırada kişiye yaptırılmalıdır.

• Antrenman ve yarışma programları ile

sporcu belli bir düzeye getirilmelidir.

• Bu programlar da spora özel olmalı ve şu

faktörler göz önünde bulundurulmalıdır:

Doç.Dr.Mitat KOZ

60


• Yaş

• Cinsiyet

• Sportif uygunluk seviyesi

• Yarışma seviyesi

• Sporcunun kas iskelet yapısı

• Yaralanma tipi

• Sezon ve sezon sonunun uzunluğu

Doç.Dr.Mitat KOZ

61

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!