06.07.2014 Views

ders notu

ders notu

ders notu

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

ERGOJENİK YARDIM

• Tanım;

• Sporda performansı artırmak amacıyla

doğal yetenek ve antrenmanın dışında

madde, yöntem ve malzemelerin kullanımı

ergojenik yardım olarak tanımlanır.


Ergojenik yardımcıların olası etki

mekanizmaları

• Merkezi veya periferik sinir sistemi uyarıcısı olarak etki

göstermek( kafein, kolin, anfetaminler ve alkol gibi)

• Sınırlı miktarda depolanan maddelerin depolanmasını veya

elde edilebilirliğini artırmak (karbonhidrat, kreatinin,

karnitin, krom gibi)

• Ek yakıt kaynağı olarak etki göstermek (glukoz, orta

zincirli yağ asitleri gibi)

• Performansı sınırlayan metabolik son ürünleri azaltmak

veya nötralize etmek (egzersiz öncesi alınan sodyum

bikarbonat, sitrat, pangamik asit, fosfat)

• Toparlanmayı kolaylaştırmak (yüksek glisemik indeksli

karbonhidrat ve su kullanımı)

• Kas dinamiklerini nötralize etmek için iç ortamı

değiştirmek (ısınma, hiperoksik soluma)


Amaçlar

• Spor dallarının gereksinimlerine göre değişik

amaçlarla kullanılır.

• Kas kasılması için gerekli yakıt kaynağını

geliştirmek

• Dayanıklılığı geliştirmek

• Kas kitlesini ve gücünü artırmak

• Egzersiz sırasında oluşan yorgunluğu geciktirmek

• Antrenman ve karşılaşma sonrası toparlanmayı

hızlandırmak

• Egzersiz sırasında oluşan oksidanlar, laktik asit

gibi maddelerin zararlı etkilerini önlemek.


Ergojenik yardımcıların

sınıflandırılması;

• Genel olarak 5 gruba ayrılırlar;

• Fizyolojik yardımcılar,

– Alkali tuzlar, fosfat tuzları, kreatin, karnitin, oksijen kullanılması

ve kan dopingi gibi uygulamalar fizyolojik yardımcılardır.

• Psikolojik yardımcılar,

– Hipnoz stres terapisi gibi uygulamalardır.

• Mekanik ve biyomekanik yardımcılar,

– Sporculara mekanik avantajlar sağlayan ergojenik yardımcılardır.

• Besinsel yardımcılar,

– Karbonhidratlar , proteinler, amino asitler, su ve vitaminler gibi

besinsel içerikli maddelerin kullanılması

• Farmakolojik yardımcılar

– Kullanılması IOC tarafından yasaklanan maddeler bu grupta yer

alırlar


Şifalı bitkiler

•Son 10 yıldır besinsel destek olarak

şifalı otların kullanımı kayda değer bir

şekilde artmıştır.

•Bu yüzden şifalı otları kullanan

sporcuların ve diğer bireylerin bu otlar

hakkındaki bilgi, ileri sürülen faydalı

etkileri, olası yan etkileri konusunda

tekrar düşünmelerinin önemi artmıştır.


Sağlığı iyileştirmek, stresi azaltmak, düşünsel ve bilişsel cevapları

hızlandırmak, kassal gelişimi ve egzersiz performansını artırmak ve

toparlanmayı hızlandırmak amacıyla sporcular tarafından sık olarak

kullanılan şifalı otlar

Adı İleri sürülen fayda Dozu Yan etkileri/

etkileşimleri/öneriler

Astragalus

Bilbery

(yaban

mersini)

İmmün sistemi destekler;

kardiyovasküler sisteme yararı

dokunur; enerji düzeyini

artırır; doku iyileşmesini

uyarır

Diabet ; makula dejenerasyonu

(leke oluşumu); retinopati

9-15 g/gün Yok

240-600 mg/gün ot

ekstresi veya 20-60

g/gün meyve olarak

Yok

Arı poleni

Allerjiler; astım; kollesterol ve

trigliserit düşürücü

500-1000 mg/gün Allerjik reaksiyonlar;

hipoglisemik ajanlar ile birlikte

kullanımdan sakınılmalı


Sağlığı iyileştirmek, stresi azaltmak, düşünsel ve bilişsel cevapları

hızlandırmak, kassal gelişimi ve egzersiz performansını artırmak ve

toparlanmayı hızlandırmak amacıyla sporcular tarafından sık olarak

kullanılan şifalı otlar

Adı İleri sürülen fayda Dozu Yan etkileri/

etkileşimleri/öneriler

papatya

Stres azaltıcı; immün fonksiyonları

destekleyici; uykuya yardımcı; doku

iyileşmesini hızlandırıcı

Günde 3-4 kez

çay olarak

Bitkilere allerji varsa

sakınılmalı

echinacea

Soğuk algınlığı, boğaz ağrısı; immün

etkiler; enfeksiyonlarda; grip

Soğuk algınlığı

veya nezle

başlangıcında 2

saatte bir 3-4 ml

veya günde 300

mg toz

Ayçiçeği bitki ailesine allerji

varsa sakınılmalıdır.

ephedra

Astım; öksürük; kilo kaybı; enerji

düzeyinde artış

Çay formunda

1.5-6 g/gün; ilaç

olarak 4 satte bir

12.5-25 mg

Yasaklı madde; amfetamin

benzeri yan etkiler;

hipertansiyon veya gebelik

durumunda sakınılmalı


Sağlığı iyileştirmek, stresi azaltmak, düşünsel ve bilişsel cevapları

hızlandırmak, kassal gelişimi ve egzersiz performansını artırmak ve

toparlanmayı hızlandırmak amacıyla sporcular tarafından sık olarak

kullanılan şifalı otlar

Adı İleri sürülen fayda Dozu Yan etkileri/

etkileşimleri/öneriler

sarmısak

Yüksek tansiyon; yüksek trigliserit;

intermittent claudacion (zaman zaman

aksayarak yürüme)

600-900 mg/gün Mide problemi olanlar

sakınmalı; mide yanması,

gastrit veya ülser

Ginseng

(asya)

Ginseng

(sibirya)

Mental uyanıklık; hafıza; fiziksel

dayanıklılık; tip 2 diyabet;

hiperlipidemi; konjestif kalp

yetmezliği

Fiziksel dayanıklılık; yorgunluk

önleyici; immün fonksiyonlar;

200-600 mg/gün Hipertansiyon, kalp hastalığı

olanlar sakınmalı; gebelik ve

emzirme; sinirlilik; ateş veya

uyku bozuklukları

200-600 mg/gün Hipertansiyon, kalp hastalığı

olanlar sakınmalı; gebelik ve

emzirme; sinirlilik; ateş veya

uyku bozuklukları


Sağlığı iyileştirmek, stresi azaltmak, düşünsel ve bilişsel cevapları

hızlandırmak, kassal gelişimi ve egzersiz performansını artırmak ve

toparlanmayı hızlandırmak amacıyla sporcular tarafından sık olarak

kullanılan şifalı otlar

Adı İleri sürülen fayda Dozu Yan etkileri/

etkileşimleri/öneriler

Ginkgo

biloba

Yaşa bağlı bilişsel azalma; alzheimer

hastalığı; intermittent claudacition;

depresyon; atheroskleroz; damarsal

orijinli impotans

120-240 mg/gün 1-2 gün süren hafif baş

ağrısı; hafif mide bozulması

Guarana Yorgunluk önleyici; kilo kaybı 200-800 mg/gün Gebeliği, glukomu, kalp

hastalığı, hipertansiyonuve

beyin felci hikayesi olanlar

sakınmalı

Kava kava

Aknksiyete; huzursuzluk; stres, kas

gevşetici; uyku iyileştirici

200-250 mg/gün Eğer emzirme varsa

gebelikte sakınılmalı;

uyuşukluğa neden olabilir

Devedikeni

sütü

Glukozami

n sülfat

Alkol ile ilişkili karaciğer hastalığı;

hepatit; karaciğer destekleyici

Osteoartrit; eklem enflamasyonu;

eklem sertleşmesi

200-400 mg/gün yok

1500 mg/gün Diyabeti olanlar sakınmalı


Sağlığı iyileştirmek, stresi azaltmak, düşünsel ve bilişsel cevapları

hızlandırmak, kassal gelişimi ve egzersiz performansını artırmak ve

toparlanmayı hızlandırmak amacıyla sporcular tarafından sık olarak

kullanılan şifalı otlar

Adı İleri sürülen fayda Dozu Yan etkileri/

etkileşimleri/öneriler

Üzüm

tohumu

ekstresi

Saw

palmetto

Dolaşımsal hastalıklar; varikoze

venler; atheroskleroz

İyi huylu prostatik hiperplazi;

erkeklerde urinasyon problemleri

75-300 mg/gün Yok

200-300 mg/gün Yo

St johns’s

Wort

Güvercin

ağacı

Depresyon; anksiyete veya sinirsel

tedirginlik; menapozdaki ruhsal

durum bozuklukları

Egzema; hemaroid; varikoz venler

900 mg(gün Güneşe duyarlılıkta artma;

demir emilimi ile çakışır

Krem yada

merhem olarak

günde 3-4 kez

Dahili kullanımı yoktur;

mide irritasyonuna neden

olur

Yohimbe İmpotans; depresyon 15-30 mg/gün Yalnızca tıbbi gözetim

altında kullanılmalıdır

Kedi otu

Stres azaltımı; uykuyu iyileştirir;

kardiyovasküler sisteme fayda sağlar

Uykudan önce

300-500 mg

yok


Farmakolojik ajanlar

• Uyarıcılar

• Narkotik analjezikler

• Anabolik steroidler

• Beta blokerler

• Diüretikler

• Peptid hormon analogları

• İdrar yapısını bozan maddeler


Anabolik steroidler

• 1950 lerin başında doğal androjen eksikliği

olan hastaların tedavisinde ün kazanmıştır.

• Steroid kullanımı yasaldır.

• Sporcularda dışarıdan anabolik steroid

kullanımı idrarda testosteron luteinizan

hormon (T:LH) ölçümü veya testosteron

epitestesteron (T:E) oranı ile ölçülür.

• Oranın 2 den büyük olmaması gerekir.


Anabolik Steroidler

• Yapısı ve etkisi

– Testosterona benzer etkiler sergiler

– Protein sentezini uyarır

– Sentetik olarak üretilenlenlerde steroidin kimyasal yapısı kas

büyümesini artıracak şekilde değiştirilmiştir

• Üst üste yığma-Stacking

– Ağızdan alınan ve damardan verilen çok sayıdaki steroid

preparatının kombine edilmesi şeklinde kullanılır-çeşitli

androjelerin etkisinin farklı olduğuna inanılır.

• Pyramiding

– Dozajın 6-12 haftalık bir devrede kademeli olarak artırılması

– Tıbbi önerilen dozajın 1-40 katı fazla dozda kullanım gerekli


Anabolik Steroidler

• İlaca ilgi gittikçe artmaktadır.

• Etkinliği

– Doz önemli bir faktör

– Çalışma volümü de eşlik etmelidir.


oral ve injekte edilebilir anabolik steroid örnekleri

Generik adı Ticari adı Form perakede $ karabaorsa $

Oxymetholone

Anadrol-50

Oral: 50 mg

$115/100 tabs

$200-500

Oxandrolone

Oxandrin

Oral; 2.5 mg

$420/100 tabs

$600-1600

Stanazolol

Winstrol V

Oral; 2 mg

$100/100 tabs

$200-500

Nandrolone

Durabolin

Inject; 25 mg/ml

$275/ml vial

$200-500

Deconate

Deca-Durabolin

Inject; 25 mg/ml

$12/2 ml vial

$400-750

Androlone-D 200

Neo-durabolic

Inject; 50 mg/ml

$12/2 ml vial

$450-750


Anabolik Steroidler

• Yan etkileri ve sağlık riskleri

• Sistik akne, “road rage,” peliosis hepatis,

plasma lipoproteinlerinde artış

• Erkeklerde: testiküler atrofi ve jinekomasti

• Bayanlarda : klitoral büyüme, çenede uzama,

sesin kısılması


Büyüme hormonu-

Growth Hormone

• Genetik mühendisliğinin spora girişi

• Anabolik steroidlere rakip

– İnsan growth hormone-somatotropin

• Hipofiz bezince üretilir

• Kemik ve kıkırdak büyümesini uyarır

• Yağ asidi oksidasyonunu hızlandırır

• glucose ve amino asit yıkılımını azaltır

– fazlalığında

• Gigantism

• Acromegaly

– Araştırmacılar arasında oybirliği yok


DHEA: Kaygıverici Trend

• DHEA- Dehydroepiandersterone

– Böbrek üstü bezlerinin ürettiği nibeten zayıf Steroid hormone

• DHEA ile ilgili iddialar

• Testosterone salgılatır

• immün sistemi güçlendirir

• Gençleştirir

• Yorgunluk ve eklem ağrısını azaltır

• Yaşlanmayı yavaşlatır

• Cinsel yaşamı güçlendirir

– Güvenirliği belirsiz bir bileşik

• Etki mekanizması ?

• Uzun süreli kullanımdaki etkileri

• Uygun doz ?

• Yan etkileri ?

• Genç erkek ve kadınlarda dışarıdan alınan DHEA nın ergojenik etkileri

şüpheli


Androstenedione:

• DHEA ile testosteron arasında ara hormon

• İddialar

– Endojen testosteron üretimini stimüle eder

– Daha çok, daha zor çalışmayı mümkün kılar

– Kas kitlesini artırır

– İyileşme /toparlanma süreçlerine yardım eder

• Araştırmalar dışarıdan alınmasının bazal serum

testosteron veya kas kitlesi ve kuvveti ile ilgili

herhangi bir antrenman cevabı üzerinde herhangi bir

etkisi olmadığını göstermiştir.


İddialar:

Anabolik Etki İçin Amino Asit

Suplementleri

• vücudun doğal anabolik hormonlarının üretimini

artırır:

– Testosterone

– Growth hormone

– Insulin-like Growth Factor – 1

• Sağlıklı bireyler üzerinde yapılan araştırmalar oral

amino asit alımının hormon sekresyonu, antrenman

cevabı veya egzersiz performansı üzerine ergojenik

etkiler ile ilgili inandırıcı bulgu koyamamıştır.


Anabolik etkiyi uyarmak…

• ağırlık çalışmasından hemen sonra

karbonhidrat veya protein almak çalışmaya

hormon cevabını artırabilir.

• Ağırlık çalışmaları sonrasında glukoz alımı

protein dengesini (pozitif protein dengesi)

artırır.

– İnsülin salgısında artış

• Diyetteki lipit hormon ortamını etkileyebilir

– Düşük yağ düşük hormon


Kafein

Dayanıklılığı

yileştirir

MSS uyarıcısı

Diürez

Lipoliz

kardiyak aritmi

kas glikojenolizi


Kafein

• The most highly consumed drug in North America

and Europe

• IOC 1962 yasak, 1972 de listeden çıkarıldı

• Bugün idrarda kafein > 12 mg/L IOC yasak

• 1 fincan kahve 80 mg kafein sağlar

IOC yasak doz

Ergojenik fayda

(75 kg kişi)

1012 mg/80 = 12.7 fincan 330 mg/80 = 4.1 fincan


Kafeinin yan etkileri

• Possible side effects:

• Sinirlilik

• Kas seğirmesi

• Psikomotor ajitason

• Yüksek kal hıızı ve kan basıncı

• Kalpte ritm bozukluğu

• Uykusuzluk


Kafeinin ergojenik etkileri

Kafein yüksek

şiddetteki

enerjikaynağı

olarak yağ

kullanımı

kolaylaştırır,

böylece

karbonhidratla

rın muhafaza

edilmesini

sağlar


Pangamik asit

• Vitamin B 15 olarak ta bilinir.

• iddialar:

– Hücrelerin oksijen kullanımını artırır

– Laktat birikmesini azaltır

– Dayanıklılığı artırır

• Araştırmalara

– Ergojenik değil


Tampon çözeltileri

• iddialara:

– Egzersiz öncesi alkaloz hücreden H + çıkışını

kolaylaştırarak PH nın düşmesini geciktirir.

– Yüksek şiddetteki dayanıklılık performansı için

ergojenik olabilir

– Etkisi anaerobik metabolizmanın derecesi ve dozaj

ile ilişkilidir.


ß-Hydroxy- ß-methylbutyrate (HMB)

• Lösin amino asitinin yıkılımında oluşan

biyoaktif metabolit.

• İddia :

– Protein yıkılımını inhibe eder.

• Araştırmalar:

– Ergojenik etki geçicidir

– Baseline dönme eğilimi


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• Temporomandibular eklem pozisyonlanması

– Uygun olmayan eklem kas iskelet sisteminin genelini

olumsuz etkileyen sinyaller gönderir

– Ergojenik etki şüpheli

• Kırmızı kan hüceresi infüzyonu-kan dopingi

• Eritropoietin verilmesi


Hormonal kan dopingi

• Erythropoietin (EPO)

– Yapay versiyonu

– Kan hücresi sayısını 12% artırabilir

– Sıradan olmayan veya tıbbi olmayan

uygulamalrla % 60 lık artşlar sağlanabilir.

• Bu tehlikelidir.


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• ısınma (egzersiz öncesi)

– Genel

– Özel

– Psikolojik boyut


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• Oksijen soluma (inhalation) (hyperoxia)

– Egzersiz öncesi oksijen soluma

• Eğer öncesinde ortam havası solunmuşsa faydalı değil.

– Egzersiz esnasında oksijen soluma

• Performansı iyileştirir

• Çoğu spor dalı için pratik değildir.

– Toparlnma döneminde oksijen soluma

• Araştırmalar bu amaçla kullanımı desteklemiyor.


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• Karbonhidrat alımının modifiye edilmesi

– Karbonhidrat yükleme


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• L-Karnitin

– Mitokondriye yağ asidi girişini kolaylaştırır.

– Yağ asidi oksidayon hızı aerobik egzersiz şiddetini

etkiler.

• Araştırma: yağ oksidasyon hızını iyilşetirmede

etkili değil.

– Potansiyel faydası vazodilatasyon yaptırıcı özelliği

nedeniyle olabilir.


Nonfarmakolojik yaklaşımlar ;

Krom

• İnsülinin etkisini güçlendirir

• Hücreye karbonhidrat alımını teşvi keder.

• Pek çok faydasının olduğu iddia edilir

• Yağ yakıcı

• Kas yapıcı

• araştırmalar – efektif değil

• Potansiyel yan etki

– Tarnsferrine bağlanmak için demir ile yarışa girer.


Nonfarmakolojik yaklaşımlar

• Orta zincirli trigliseritler (medium-chain

triglycerides (MCT)) ile lipit takviyesi

– 8 to 10 karbonlu

– Glikojenin yedeklenmesini sağladığı iddia edilir

– Egzersizdeki olası etkileri inandırıcı değil

– GIS sıkıntı verebilir


Kreatin

• Suplement formu - creatine monohydrate

– Yüksek enerjili fosfatların önemli bir bileşeni

– İnsanlarda faydaları bildirilmiştir

• Kas kuvvetinde ve gücünde iyileşmeler

• Daha yüksek yüklenmeler için daha ağır yüklerin

kaldırılabilmesine imkan tanır

– Kreatin Yükleme

• 20 –25 g/gün

– Bazı araştırmalar herhangi bir fayda

gözlemlememiş


Creatine

(Cr)

CrP + ADP

ATP + Cr

Anaerobi kapasite

Kreatin fosfat resentez

hızı

Kas gücü

hidrasyon

lean body mass

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!