f428ed8209

53 

Sayı 53 Mart - Nisan 2010 

Buhar makinelerinden 

dijital devrime; 

Sanayileflme 

Dünyan›n oluflumu ve 

CERN deneyleri 

‹pekyolu ve Kervansaraylar 

Volkan patlamalar›, 

küçük ve büyük k›yamet 

senaryolar›


‹mtiyaz Sahibi 

Mimar ve Mühendisler Grubu adına 

Genel Başkan 

Avni Çebi 

Sorumlu Yaz› ‹flleri Müdürü 

Adem Sarı 

53 

Sayı 53 Mart - Nisan 2010 



Sanayileflme 



‹pekyolu ve Kervansaraylar 

Volkan patlamalar›, 

küçük ve büyük k›yamet 

senaryolar› 

Yay›n Koordinatörü 

İsmail Şaşmaz 

ismail@ajanspiksel.com 

Yay›n Kurulu 

Mehmet İşci, Osman Arı, Yakup Güler, 

Mahmut Çelik, Yavuz Sarı, 

Mehmet Bulayır, Mesut Uğur, 

Osman Şahbaz, Yılmaz Ada 

Bu Say›ya Katk›da Bulunanlar 

Prof. Dr. Ercan Öztemel, Ömer Doğan, 

Saffet Çakmak, Ahmet Erkoç 

Yay›n Dan›flma Kurulu 

Prof. Dr. İlhami Karayalçın, 

Prof. Dr. Nazif Gürdoğan, Adnan Çelik, 

Prof. Dr. Nizamettin Aydın, 

Prof. Dr. Zeki Çizmecioğlu, 

Yrd. Doç. Dr. Ömer Faruk Kültür, 

Ali Reyhan Esen, Fatih Dönmez 

Editör 

A. Kadir Mermertaş 

kadir@ajanspiksel.com 

Görsel Yönetmen 

Nevzat Albayrak 

Renk Ayr›m› 

Muhammet Dilsiz 

Reklam 

reklam@ajanspiksel.com 

‹letiflim Adresi 

Kuştepe Biracılar Sok. No: 7 

Mecidiyeköy/İstanbul 

Tel: 212 217 51 00 

Fax: 212 217 22 63 

Web: www.mmg.org.tr 

E-posta: mmg@mmg.org.tr 

‹çerik ve Yap›m 

Eski Osmanlı Sok. Cansun Apt. 5/7 

Mecidiyeköy/İstanbul 

Tel: 212 273 27 50 

Fax: 212 273 27 51 

Web: www.ajanspiksel.com 

E-posta: info@ajanspiksel.com 

Bas›m 

Milsan Basın San. A.Ş. 

0212 471 71 50 

Yay›n Türü 

İki ayda bir yayınlanır. 

Yerel Süreli Yayın 

Ücretsizdir 

Yazı ve reklamların içerik sorumluluğu 

sahiplerine aittir. Kaynak gösterilerek 

alıntı yapılabilir. 

editörden 

Merhabalar… 

Büyük de¤iflimler, büyük yükselifller büyük devrimlerle 

yaflanm›flt›r. Ülkeleri de¤erlendirmede önemli ölçütlerden 

biri olan sanayileri de büyük bir devrimle, sanayi devrimi ile 

bafllad›. Su de¤irmenlerinin icad›ndan buhar makilerinin 

icad›na bugün gelinen noktada sanayi devriminin ne kadar 

büyük bir devrim oldu¤unu görmekteyiz. Bizde 53. say›m›zda 

dosya konusu olarak sanayileflme konusunu ele ald›k. 

Sanayinin gelifliminden bugüne dünyadaki geliflmeleri ve 

ülkemizdeki durumu derinlemesine inceledik. 

Sanayileflme bugün geliflmekte olan ülkeler için önemli bir 

büyüme arac›. Fakat sanayileflme çabas›nda olan ülkeler 

bilgi ça¤› dedi¤imiz önemli bir devrimi kaç›rmamal›d›rlar. 

Geliflmekte olan ülkeler sanayi ile büyürken geliflmifl ülkeler 

bilgi ça¤›n› yaflamaktad›rlar. Örne¤in yaz›l›m endüstrisi 

geliflmifl ülkeler için milyarlarca dolarl›k gelir kaynaklar› 

yaratmaya bafllad›. Geliflmekte olan ülkeler özellikle ülkemiz 

bu bilgi ça¤›ndaki geliflmelerden uzak kalmamal›d›rlar. 

Sanayileflme konusunu de¤erlendirirken alan›nda uzmanlarla 

konuyu inceledik. Üniversitelerden akademisyenler, ifl 

dünyas›ndan sanayiciler ve Sanayi ve Ticaret Bakan› Nihat 

Ergün ile sanayi alan›ndaki geliflmeleri de¤erlendirdik. 

Dergimizde ele ald›¤›m›z di¤er önemli bir konu ise son günlerin 

gündemdeki konusu tar›m alan›ndaki geliflmeler ve et 

fiyatlar›ndaki de¤iflim oldu. Konuyu MMG Ankara fiubesi 

kahvalt›l› toplant›s›na kat›lan Tar›m Bakan› Mehdi Eker 

de¤erlendirdi. 

Ayr›ca MMG’nin gerçeklefltirdi¤i etkinliklerden haberleri, 

uzmanlardan makaleleri ve ölümünün 1. y›l›nda Bilge 

Mimar Turgut Cansever’in ard›ndan Mimar Mehmet ‹flci’nin 

yaz›s›n› ilgi ile okuyaca¤›n›z› umuyorum. 

Gelecek say›da buluflmak dile¤iyle… 

A. Kadir Mermertafl

32 

DOSYA 

Buhar makinelerinden, dijital devrime; 

Sanayileflme 

Avrupa’da 18. ve 19. yüzy›llarda yeni bulufllar›n üretime 

uygulanmas› ve buhar gücüyle çal›flan makinelerin makineleflmifl 

endüstriyi do¤urmas›, bu geliflmelerin de Avrupa’daki sermaye 

birikimini artt›rmas› olarak bilinir. Bu sermaye birikimi ülkemizin 

en büyük eksiklerindendir ve sanayinin yeteri kadar 

geliflememesinin en önemli nedenidir. Türkiye’den çok sonra 

kurulan devletler sanayileflme sayesinde art›k dünyada söz 

sahibidir. Ülkemizde ise bu konuda yap›lan at›l›mlar bir flekilde ya 

kayd›r›lm›fl ya da giriflimlere engel olunmufltur. Sanayileflme bir 

ülkenin geliflmesi için en önemli etmendir. S›radan bir eleman 

yerine ya da her ifli yapabilen bir eleman yerine sadece tek bir 

alanda uzman elemanlar yetifltirerek üretimi art›rmak ve ifl alan› 

yaratmak için sanayileflme flartt›r. Ülkemiz için çok uzun ve zorlu 

bir süreç olsa da yap›lmas› durumunda birçok alanda refaha 

ulaflaca¤›m›z kesindir. 

Bizden Haberler 

Haber 

Mimarl›k: Mehmet ‹flci; Bilge Mimar Turgut Cansever’in ard›ndan… 

Foto¤raf: Osman Ar› 

Tarihten: Geç Antik Ça¤da Su Teknolojisi 

Makale: Mikdat Kad›o¤lu 

Kitapl›k: Ak Zambaklar Ülkesinde Finlandiya 

Bir Portre: Nuri Demira¤; Gelecek Tasavvurunuz Nedir 

Teknoloji 

Ajanda 

Çizgi-Yorum: Yakup Güler 

6 

20 

28 

71 

76 

84 

88 

90 

94 

95 

96 

24 

Haber Analiz: 

Dünyan›n Oluflumu ve 

Cern Deneyleri 

80 

Tan›t›m: 

Makina Tan›t›m 

Grubu 

68 72 82 

Tarihten Bugüne: 

‹pekyolu ve 

Kervansaraylar 

Gezi: Bir Zirve Denemesi; 

Kaçkarlar 

Kent ve Yaflam: 

Laleler Anayurduna 

Geri Döndü 

92 

Sinema ve 

Mühendislik: 

“Bisiklet H›rs›zlar›” 

filmi ve Yeni Gerçekçi 

‹talyan Sinemas›

Baflkandan 

Türkiye’nin 

sanayileflme 

vizyonu ne olmal› 

D 

ünyada bu¤day›m›z›n ö¤ütüldü¤ü 

ilk yel de¤irmeninden, 

buhar›n, sanayinin ilk çarklar›- 

n› çevirdi¤i zamana, kulland›¤›m›z 

eflyalardan yerleflti¤imiz mekânlara 

kadar çok fley de¤iflti. ‹nsanl›¤›n binlerce 

y›ld›r devam eden sakin ve dura¤an 

do¤aya dayal› sosyoekonomik 

toplumlar›, eflyalar›n h›zla de¤iflti¤i 

ve bilinmezlerin çokça artt›¤›, üretim- 

tüketim zincirinin yo¤un teknolojiye 

dayal› oldu¤u sosyoekonomik 

sisteme dönüfltü. ‹nsanlar do¤up büyüdü¤ü 

beldelerden, geçimini sa¤lamak 

için y›¤›nlar halinde flehirlere 

göç ettiler. Bu de¤iflim en yo¤un halinde 

sanayileflmenin ilk bafllad›¤› ‹ngiltere’de 

19. yüzy›lda görüldü. Bu 

dalga dünyan›n di¤er k›sm›na da sanayilefltikçe 

yay›ld›. 

Henüz, dünyan›n büyük bir k›sm› sanayileflme 

ça¤›n› görmeden, bugünün 

ileri sanayileflmifl toplumlar› bilgi 

tabanl›, nano ve genetik teknolojiye 

dayal› sanayi sonras› topluma dönüflme 

aflamas›na gelmifl durumdad›r. 

Geliflmifl ülke olma hayalleri bize 

do¤ru kayarken dünyan›n ileri sanayileflmifl 

ülkeleri sanayi sonras› toplumun 

mühendislik çal›flmalar›n› 

AR-GE merkezlerinde ve üniversitelerinde 

uygulamaya koymaya bafllam›fl 

durumdad›r. 

Türkiye sanayileflme çal›flmalar›nda 

hiç de küçümsenmeyecek mesafeler 

alm›fl durumdad›r. 

Türkiye bugün için 70 milyonu aflan 

ve henüz genç olan nüfusuyla dünyan›n 

en büyük 17. ekonomisi ve 100 

milyar dolar› aflan ihracat›nda sanayi 

mallar›n›n oran› da her geçen gün 

artmaktad›r. Ülkemizin iyi e¤itimli 

genç nüfusu gelecek ad›na büyük 

umutlar vermektedir. En büyük ihtiyac›m›z 

olan iç bar›fl›n sa¤lanmas›, 

toplumsal uzlaflma zeminin artt›r›lmas› 

ve gelir da¤›l›m›nda adaletin 

sa¤lanmas› durumunda ülkemiz h›zla 

dünyan›n ilk 10 büyük ekonomisi 

içerisinde yer alacakt›r. Bunun için 

yap›lmas› gereken ortak yaflama kültürümüzün 

artt›r›lmas›, birlikte yaflama 

sevincimizin oluflturulmas›d›r. 

Bunun sa¤lanmas› durumunda oluflacak 

büyük sinerji ülkemizi gelece- 

¤in müreffeh ve onurlu ülkesi yapmaya 

yetecektir. 

Ülkemizin iyi e¤itimli genç 

nüfusu gelecek ad›na büyük 

umutlar vermektedir. En 

büyük ihtiyac›m›z olan iç 

bar›fl›n sa¤lanmas›, 

toplumsal uzlaflma zeminin 

artt›r›lmas› ve gelir 

da¤›l›m›nda adaletin 

sa¤lanmas› durumunda 

ülkemiz h›zla dünyan›n ilk 

10 büyük ekonomisi 

içerisinde yer alacakt›r. 

Dünyan›n geliflen ülkelerine bakt›¤›- 

m›z zaman; Çin, Hindistan, Brezilya, 

Endonezya gibi büyük nüfus potansiyeline 

sahip ülkeleridir. Büyük ve 

genç olan nüfuslar› hem üretim gücünü 

oluflturmakta hem de büyümek 

için gerekli olan iç tüketim potansiyelini 

sa¤lamaktad›r. 

Türkiye dünyan›n yaflad›¤› küresel 

ekonomik krizi atlatt›ktan sonra h›zla 

iç bar›fl›n› sa¤layarak büyük bir 

kalk›nma hamlesi yapacak potansiyeldedir. 

Ülkemizin her yan›na yay›- 

lan say›s› 150’ye yaklaflan kamu ve 

özel üniversiteleriyle, devletimizin 

sa¤lad›¤› küçük ve büyük iflletmelere 

yönelik ekonomik destek paketleri ve 

TUB‹TAK gibi bilimsel araflt›rma kurumlar›m›z›n 

sa¤lad›¤› desteklerle 

bunu yapacak güçtedir. 

‹stihdam›n çok maliyetli oldu¤u ve 

enerji ihtiyac›n›n yüksek oldu¤u a¤›r 

sanayi alanlar›ndan bat›l› sanayileflmifl 

ülkeler ç›kmakta ve bu yat›r›mlar› 

geliflmekte olan çevre ülkelere 

yavafl yavafl kayd›rmaktad›r. Türkiye 

de bundan nasibini almaktad›r. Artan 

otomobil ihracat›m›z ve kurulmakta 

olan çelik ve demir fabrikalar› 

bunu göstermektedir. Buna paralel 

olarak Türkiye kendi yerli otomobilini 

h›zl›ca kendi markas›yla üretmeli 

ve h›zla geliflen sivil havac›l›k sanayi 

sektöründe kendi uça¤›n› gelifltirmek 

için çal›flmal›d›r. 

Bilgi ça¤›n› yaflad›¤›m›z bu dönemde 

sanayileflmenin ve istihdam›n çok 

rahat ve ucuz sa¤lanaca¤› biliflim 

sektörüne h›zla önem verilmeli, ülkemizin 

genç nüfusunu biliflim sektörünün 

dünyada öncüleri yapmal›- 

y›z. Bu konu önümüzdeki dönemin 

kalk›nma hamlelerinin bafl›nda de- 

¤erlendirmelidir. 

Çevre unsurunu ihmal etmeden sanayileflme 

çabalar›m›z› sürdürmeliyiz. 

Ülkemiz geliflmekte olan sanayisini 

çevreye dayal› yaparak gelecekte 

büyük bir sektör olacak at›k yönetimi 

sektöründe kendi teknolojisini gelifltirmeli 

ve insan-sanayi-çevre aras›nda 

uyumlu bir geliflme modeli oluflturmal›d›r. 

Avni Çebi 

Genel Baflkan

BZDEN HABERLER 

MMG Genel Baflkan› Avni Çebi: 

“Su gelece¤in stratejik kart›” 

Mimar ve Mühendisler Grubu, flehirlerimizde yaflanan su s›k›nt›s›na 

dikkat çekmek ve yap›labilecek çal›flmalar› kamuoyunun dikkatine sunmak 

üzere ‹stanbul Grand Cevahir Oteli’nde “fiehirlerimizin Su Sorunu” 

konulu bir panel gerçeklefltirdi. Panelde konuflan Genel Baflkan Avni Çebi, 

“Önümüzdeki dönemde devletler aras› iliflkilerde su en önemli stratejik 

konu olacakt›r” dedi. 

‹ 

SK‹ Genel Müdür Yard›mc›s› Aliflan 

Koyuncu, Y›ld›z Teknik Üniversitesi 

Çevre Bilimleri Ana Bilim Dal› Baflkan› 

Prof. Dr. Talha Gönüllü, Fatih Üniversitesi 

Çevre Mühendisli¤i Bölümü’nden 

Prof. Dr. Mehmet Borat, ‹stanbul Teknik 

Üniversitesi Çevre Mühendisli¤i Bölümü’nden 

Doç. Dr. ‹smail Koyuncu, Bo¤aziçi 

Üniversitesi ‹nflaat Mühendisli¤i Bölümü’nden 

Doç. Dr. Atilla Akkoyunlu’nun 

panelist olarak kat›ld›¤› etkinli¤e 

MMG Akademik Kurul Baflkan› ve ayn› 

zamanda ‹stanbul Üniversitesi ‹nflaat 

Mühendisli¤i Bölümü Ö¤retim Üyesi Yrd. 

Doç. Dr. Ömer Faruk Kültür baflkanl›k etti. 

MMG Genel Baflkan› Avni Çebi: 

“Su, gelece¤in stratejik kart›” 

Panelin aç›l›fl konuflmas›n› yapan MMG 

Genel Baflkan› Avni Çebi, insanlar›, kültürleri 

ve ekonomileri birbirine ba¤layan; 

kalk›nma, g›da güvenli¤i, açl›k ve 

yoksullu¤un sona erdirilmesinin ayr›lmaz 

parças› olan suyun, tüketimindeki 

1900 y›l›ndan bu yana 10 kat olarak gerçekleflen 

ciddi art›fla de¤indi. Çebi, 2025 

y›l›nda bu art›fl›n sanayide %20, evsel tüketimde 

%70 ve tar›mda da %17 olaca¤›- 

n› kaydederek, “buna mukabil, temiz su 

kaynaklar› h›zla azal›yor, BM verileri de 

bunu destekliyor,” dedi. 

Prof. Dr. Mehmet Borat: “Geleneksel 

sulama yöntemlerini art›k b›rakmal›y›z” 

Suyun ülkemizde %74 oran›nda sulamada 

kullan›ld›¤›na iflaret eden Prof. Dr. 

Mehmet Borat, özellikle damla sulamas› 

ve kök sulamas› yöntemlerinin yayg›nlaflmas›na 

ihtiyaç oldu¤unu belirtti. Geleneksel 

sulamaya nazaran %40 oran›nda 

su kullanan damla sulama yönteminin 

Arabistan, ‹srail gibi ülkelerde kök 

sulama fleklinde uygulanarak çok daha 

verimli sistemlerin elde edildi¤ini söyleyen 

Borat, “kay›plar›n azalt›lmas› için flehirlerdeki 

bas›nç de¤erinin de azalt›lmas› 

gerekiyor,” dedi. Su konusunun kamuoyu 

taraf›ndan iyi anlafl›labilmesi 

için e¤itim boyutunun da elzem oldu¤unu 

söyleyen Borat “Beflikten mezara kadar 

“e¤itim ve ö¤renme” kural› uyar›nca, 

vatandafl su kullan›m›nda tasarruf için 

e¤itilmelidir. Her saniye 1 damla su ak›- 

tan musluk y›lda 1 ton su harcar.” dedi. 

Doç. Dr. Atilla Akkoyunlu: “Havzalar›n 

Kirlilik Göstergeleri Dikkatle ‹ncelenmelidir” 

Suyun kirlili¤i ve korunmas› konusunu 

ele alan Doç. Dr. Atilla Akkoyunlu, su kirlili¤i 

konusunda sanayi, evsel tüketim gibi 

sadece d›fl yüklerin dikkate al›nd›¤›n›, 

oysa havzalar›n taban›nda var olabilecek 

bir anaerobik ortam›n su faz›na geçebilecek 

kirliliklere neden olabilece¤ini 

belirtti. Havzalardaki metan gaz› birikiminin 

ve alg bitkisi varl›¤›n›n da kirlenme 

göstergesi oldu¤unu ifade eden Akkoyunlu, 

“bu noktada, tabanlar›ndaki 

sediman tabakalar havzalar›n geçmiflini 

anlam›m›z› sa¤lad›klar›ndan ötürü bunlar›n 

bilinçli bir flekilde incelenmesi ile 

su kaynaklar›n›n korunmas›nda önemli 

avantajlar elde edilebilir,” dedi. 

Prof. Dr. M. Talha Gönüllü: 

“‹stanbul’un su sorunlar› 

hep olmufltur” 

Cumhuriyet döneminden günümüze kadar 

ki suyla ilgili gazete haberlerini derleyen 

Prof. Dr. Talha Gönüllü, 1930’lu y›llarda 

dahi ‹stanbul’un su s›k›nt›s› çekti- 

¤ini belirtti. 1945’te 1 milyon nüfuslu ‹stanbul’un 

2007’de dahi göç almaya devam 

etti¤ini ve bugün 12 milyonu aflt›¤›- 

n› ifade eden Gönüllü, Cumhuriyet’in ilk 

dönemlerinde de su s›k›nt›lar› yafland›¤›- 

n› kaydetti. 

Doç. Dr. ‹smail Koyuncu: “Hangi kalitede 

su gerekli ise o kalitede su sa¤lanmal›” 

Konuflmas›nda suyun temininde alternatif 

yöntemleri aç›klayan Doç. Dr. ‹smail 

Koyuncu, dünyada 18 ülkenin flu anda 

su k›tl›¤› çekti¤ini ve bu say›n›n 2050 y›- 

l›nda 54 ülkeye ve su k›tl›¤› içindeki insan 

nüfusunun da 3,76 milyara ulaflaca- 

¤›na dikkatleri çekti. 2050’de 9,4 milyar 

dünya nüfusu olaca¤› tahminlerinden 

yola ç›k›l›rsa bu dünyan›n %40’› su k›tl›- 

6 Mimar ve Mühendis Mart-Nisan 2010

¤› yaflayaca¤›n› belirten Koyuncu, “suyun 

temininde üç yöntem uygulanmaktad›r. 

Havzalar aras› su transferi, desalinasyon 

(deniz suyundan tatl› su eldesi) 

ve at›k su geri kazan›m›. Göstergelere 

bak›ld›¤›nda Türkiye su stresi alt›ndad›r. 

Nüfus ve tüketim art›fllar›na e¤er 

önlem al›nmazsa k›tl›k çekebiliriz,” dedi. 

Uygulanabilirlilik ve maliyet aç›s›ndan 

en kolay su temin yönteminin tasarruf 

oldu¤una dikkat çeken Koyuncu, 

“Su kaynaklar› do¤ru planlanmal› ve yönetilmelidir. 

Sa¤l›kl› ve sürdürülebilir 

da¤›t›m sistemleri oluflturularak su kay›plar› 

azalt›lmal› ve kullan›m kalitelerine 

göre su kullan›lmal› ya da baflka deyiflle 

hangi kalitede su gerekli ise o kalitede 

su sa¤lanmal› ve tüketilmelidir.” 

dedi. 

‹SK‹ Genel Müdür Yard›mc›s› Aliflan Koyuncu 

da yapt›¤› konuflmada “‹stanbul’un 

iki k›tay› birlefltiren bir flehir olmas›ndan 

dolay› hep bir çekim merkezi 

olagelmifltir. Bu da her geçen y›l daha 

çok insana su hizmetinin sunulmas›n› 

gerektirmektedir. Ar›tma tesisleri ve su 

flebekesinin yenilenmesiyle birlikte su 

kalitesi ‹stanbul genelinde yükseltilmifl 

olup Dünya Sa¤l›k Teflkilat› (WHO), Avrupa 

Birli¤i (EC), ABD Çevre Koruma Kurumu 

(EPA) ve TSE standartlar›na uygunluk 

sa¤lanm›flt›r,” dedi. 

Panel sonunda de¤erlendirme yapan 

MMG Akademik Kurul Baflkan› Yrd. Doç. 

Dr. Ömer Faruk Kültür, geçmiflte de ‹stanbul 

için su temini problemlerinin oldu¤unu 

ve flehre uzaktan su tafl›nmas› 

projelerinin tart›fl›ld›¤› zamanlarda bu 

yöntemin ‹stanbul’u daha da çekim 

merkezi haline getirece¤i fark edildi¤inden 

mümkünse kaç›n›ld›¤›n› belirterek, 

“‹stanbul’un kald›rabilece¤i sa¤l›kl› nüfus 

7 milyondur. ‹stanbul’un kalan yaklafl›k 

7 milyonluk di¤er nüfusu için Anadolu’da 

uygun yaflam flartlar› oluflturulmaks›z›n 

tafl›ma sularla ‹stanbul, gelecekte 

çekim merkezi özelli¤ini koruyacak 

ve nüfusu daha da artacakt›r. Bu ise 

daha kalabal›k ve sorunlar›n› düzeltemeden 

yeni sorunlar› yüklenmifl bir flehir 

meydana getirecektir.” dedi. 

Panelin sonunda Prof. Dr. Y›lmaz Muslu, 

Akif Babal› ve Hayati Üstün’ün an›s›na 

2009 y›l›nda düzenlenen SU-PRO Ö¤renci 

Proje Yar›flmas›’n›n finalistlerine plaketleri 

ve ödülleri verildi. 

7


Bilge Mimar Turgut Cansever, 

vefat›n›n 1. y›ldönümünde an›ld› 

M 

imar ve Mühendisler Grubu 

taraf›ndan, her ay gerçeklefltirilen 

“Turgut Cansever 

Okumalar›” kapsam›nda bilge mimar 

Turgut Cansever vefat›n›n 1. Y›l dönümünde 

an›ld›. Y›ld›z Teknik Üniversitesi’nde 

gerçeklefltirilen programda Yazar 

Mustafa Arma¤an “Turgut Cansever’in 

Düflüncesi” konulu bir konuflma yapt›. 

Kendisini mimarl›k e¤itim almam›fl bir 

edebiyatç› olarak tan›tan Mustafa Arma- 

¤an, konuflmas›nda özellikle Bilge Mimar 

Turgut Cansever’in fikri dünyas›na 

iflaret ederek kendisini derinden etkiledi¤ini 

dile getirdi. 1989 y›l›nda Dekorasyon 

dergisinde ç›kan bir söylefli yaz›s› 

vesilesiyle Cansever’i tan›d›¤›n› söyleyen 

Arma¤an, flunlar› dile getirdi: “Mimaride 

yeni yöneliflleri ortaya koyabilecek tek 

ülke Türkiye’dir bafll›¤›yla yay›nlanan 

bu yaz› bu düflünce solosu o zaman pek 

çok dostumu etkiledi¤i gibi beni de 

çarpm›flt›. Çünkü orada Türkiye’de pek 

duymaya al›flk›n olmad›¤›m›z tonda bir 

insan ç›k›yor ve mimaride yeni yöneliflleri 

ortaya koyabilecek tek ülke Türkiye’dir, 

diyor. Bu o kadar cüretkâr bir 

karfl› ç›k›fl ki bafll›¤›n alt›n› okudukça daha 

büyük karfl› ç›k›fllar, daha büyük isyanlar 

görüyordunuz ve bu bizi büyük 

bir heyecana bo¤mufltu.” 

Daha sonra baflka bir dergide yap›lan 

söyleflisinde ise Rönesans’›n yan›lg›lar› 

ve Galileo ile ilgili aç›klamalarda bulundu¤unu 

gördüklerini belirten Arma¤an, 

“aç›klamalar›nda Rönesans’› bizim kitaplar›m›zda 

gördü¤ümüzden çok farkl› 

flekilde ele alan bir yaklafl›mla de¤erlendiriyordu. 

‹nsan düflüncesini gelifltirmek 

yerine onu daraltan, onu sadece insan›n 

gözüne, insan›n alg›s›na indirgeyen 

bir kavram olarak bizlere sunuyordu,” 

dedi. 

Programda söz alan Mehmet Ö¤ün ise 

Turgut Cansever’in zoru tercih ediflini 

“Turgut Cansever mesleki olarak ‘harakiri’ 

yapm›flt›r.” fieklinde yorumlayarak 

flunlar› kaydetti: “Turgut Cansever mesleki 

olarak Harakiri yapm›fl bir insand›. 

Osmanl›’da yaflasa bir Mimar Sinan ya 

da meflhur mimarlardan biri, Amerika’da 

yaflasayd› bir Frank Lloyd Wright, 

Fransa’da yaflasayd› Le Corbusier olabilirdi 

ama Türkiye’de olmay› seçti. Turgut 

Cansever, t›pk› bir tambur virtüözü gibi 

büyük bir hâkimiyetle eserler seslendirirken 

kendisinden eline alüminyum bir 

tencere al›p kepçeyle vurarak ses ç›karmas›n› 

isteyen ve bunu “güzel” olarak 

dile getirenlere o tamburun ortaya koydu¤u 

eserin daha kaliteli oldu¤unu anlatabilmek 

için bütün ömrünü harcam›flt›r. 

Asl›nda bu onun görevi de¤ildi. 

Onun görevi tasar›m yap›p mimari eserler 

ortaya koymakken, bu görev arka 

planda kald›. O, topluma geçmiflte ortaya 

konan eserlerin k›ymetini tekrar hat›rlatmak 

için ömrünü ortaya koydu, 

mücadelelere girdi.” 



Yazar Yusuf Kaplan: 

“Mimar, sanatç› ve 

düflünür ile karfl› 

karfl›yay›z” 

Yrd. Doç. Dr. Halil ‹brahim Düzenli: 

“Potansiyelimizi kullanma 

yetene¤imize tekrar kavuflmal›y›z” 

Turgut Cansever üzerine konuflmalar toplant›s›n›n Nisan oturumu Yrd. 

Doç. Dr. Halil ‹brahim Düzenli’nin kat›l›m›yla ‹stanbul Ticaret Üniversitesi’nde 

gerçeklefltirildi. 

Turgut Cansever’in düflüncesi ve mimarl›¤› hakk›nda bir ayr›m yapmayaca¤›n› 

belirten Düzenli, “Cansever biçim’e mutlak bir rol biçmemifltir,” dedi. 

Düzenli, Ankara’da Bosna an›t› yap›lmas›yla alakal› olarak Cansever’in dillendirdi¤i 

“Bosna’l›lar, inançlar›n›n yans›mas› olarak infla ettikleri dünyay›, bu inançlar›n›n 

tam ifadesi olan biçimler halini korumak için ölüyorlar. Tam 300 bin kay›p 

verdiler. Biz ise bu dünyay› kendi elimizle y›k›yoruz. Bundan utand›¤›m›z›, 

piflman oldu¤umuzu ve bundan sonra do¤ruyu yapaca¤›m›z› ifade etmeden Ankara’da 

an›t dikmek hem kendimizi hem Bosna’l›lar› hem de gelecek nesilleri 

kand›rmak olacakt›r” sözünün kendisinin neden 20 tane eser ile yetindi¤i sorusuna 

kap› aralayabilece¤ini dile getirdi. 

M 

MG taraf›ndan her ay gerçeklefltirilen 

“Turgut Cansever 

Okumalar›”n›n mart ay› 

konu¤u yazar Yusuf Kaplan oldu. ‹SAM 

Konferans Salonunda gerçeklefltirilen 

programda Yazar Yusuf Kaplan “Bir Medeniyet 

Mimar›: Turgut Cansever” konulu 

bir konuflma yapt›. 

Kaplan konuflmas›nda “içinde bulundu- 

¤umuz ça¤›n imkânlar›n›, zaaflar›n› göz 

ününde bulundurarak yeniden gerçeklefltirilebilecek 

bir medeniyet fikri bugün 

bence yok. Bir medeniyeti oluflturan 

‹slam, iman ve ihsan aflamalar› konusunda 

merhum Turgut Cansever ile 

iyi iletiflim kurdu¤umu fark ettim,” diyerek 

bir düflünür olarak Turgut Cansever’in 

önemini vurgulad›. Kaplan “‹slam 

düflüncesinin, bugün en temel sorunu 

teflbihi boyutu ertelemifl, ihmal etmifl olmas›d›r. 

Teflbihi boyutu daha güçlendirebilecek 

bir tecrübe üretilebilir miydi 

sorusu çok önemlidir. Bugün, içinden 

geçti¤imiz süreçte karfl› karfl›ya kal›nan 

sorunlar›n nas›l hallolaca¤›na, teflbihi 

düzlemdeki bu eksikli¤i fark edip, onun 

üzerine kafa yorabilirsek cevap verebiliriz,” 

dedi. 

“Al›fl›lagelmifl düflünce kal›plar›m›zdan kurtulmal›y›z” 

“‹lk önce gezginli¤e ç›kmak gerek, ondan sonra yurduna dönebilir ve di¤erlerini 

anlayabilirsin” al›nt›s›na at›fta bulunarak konuflmas›na devam eden Düzenli, bunun 

zihinsel ve bizatihi fiziksel bir süreç oldu¤unu belirtti. Bugün ad› ne flekilde 

tan›mlan›rsa tan›mlans›n modernleflme kavram›na karfl› Cansever’i önemseyenler 

taraf›nda olumlu bir ça¤r›fl›m olmad›¤›n› belirten Düzenli, “oysa Cansever ‘in 

modernleflmeye elefltirisi olsa da kavram O’nun zihninde olumlu bir etki yaratm›flt›r,” 

dedi. Bunun, özellikle mimarinin süslemelerle çok zedelendi¤i, mimarinin 

kendine has kurallar› olmas› gerekti¤i noktalar›nda geçerli oldu¤unu dile getirdi. 

Cansever’in modern mimarinin temelinin ‹slâm oldu¤una inand›¤›n› söyleyen 

Düzenli, Cansever’in “onlar›n, ortaya koyduklar›, asl›nda bizim ortaya koyduklar›m›z” 

sözüyle bunu iddia etti¤ini ifade etti. Kat›l›mc›lar aras›nda yer alan Cansever’in 

damad› olan Mehmet Ö¤ün konuyla alakal› olarak, Turgut Bey’in modern 

mimarl›¤› yal›n detay üretme imkân›ndan ötürü biçim noktas›nda kendisine 

yak›n hisseti¤ini söyledikten sonra "O’nun için as›l önemli olan›n mekând›; 

çünkü O, mekân› hayat›n kendisi olarak görüyordu" dedi. 



UNIDO ICHET Türkiye 

Direktörü Mustafa Hatipo¤lu: 

“Gelece¤in temiz 

yak›t› hidrojen olacak” 

Form Group Genel Müdür 

Yard›mc›s› Mehtap Sart›k: 

“Toprak kaynakl› 

sistemlerin gelece¤i aç›k” 

MMG Çarflamba Etkinlikleri’nin konu¤u olan Form Group Genel 

Müdür Yard›mc›s› Mehtap Sart›k “klima ve iklimlendirme” 

konusunda bir sunum gerçeklefltirdi. 

Form A.fi.’nin tan›t›m›yla sunuma bafllayan Sart›k, daha sonra iklimlendirmenin 

tan›m›n› “‹nsan, hayvan ve bitkilerin konforu veya 

endüstriyel bir ürünün üretilmesi için gerekli olan iklim flartlar›n›n 

(s›cakl›k, nem, taze hava vb.) otomatik olarak kontrol alt›na al›nmas› 

ifllemi” olarak yapt›. 

Su ve toprak kaynakl› ›s› pompalar›n›n önemine de¤inen Sart›k, özellikle 

toprak kaynakl› olan›n tercih edildi¤ini, bunun sebebinin de toprak 

s›cakl›¤›n›n yaz k›fl 14 – 17 oC aral›¤›nda olmas›na ba¤l› oldu¤unu ifade 

etti. Sart›k, kule ya da toprak olmak üzere iki tür uygulamas› olan ve 

so¤utma grubu ile kanall› splitin harmanlanm›fl› gibi olan sisteme özel 

ayr› bir toplant› düzenlenmesinin çok faydal› olaca¤›n› belirterek, 

ABD'nin mevcut merkezi sistemleri söktürüp bu sisteme geçilmesini 

teflvik etti¤ini söyledi. Yerli üreticilerin klima santrali konusunda iyi 

olduklar›n› belirten Sart›k, “›s› pompas› (ABD), fancoil (‹talya) vb. konularda 

at› alan Üsküdar’› geçmifl” dedi. 

U 

NIDO ICHET Türkiye Direktörü Mustafa 

Hatipo¤lu, her hafta düzenlenen 

Çarflamba Etkinlikleri çerçevesinde 

MMG'ye konuk oldu. Hidrojen üzerine Türkiye'de 

önemli çal›flmalar yap›ld›¤›na dikkati çeken 

Hatipo¤lu, geleneksel enerji kullan›m›n›n 

özellikle karbon sal›n›m› aç›s›ndan çok büyük 

riskler içerdi¤ini kaydetti. Dünyan›n karbon sal›n›mlar› 

sonucu ›s›nmaya bafllad›¤›n› belirten 

Hatipo¤lu, Kyoto Protokolü'nün 2012'ye kadar 

karbon sal›n›m miktar›n›n 1990 seviyesi olan 

%5.2’nin alt›na düflürülmesinin öngördü¤ünü 

ifade etti. Hatipo¤lu, özellikle Çin ve Hindistan 

gibi büyük nüfusa sahip olup ayn› zamanda 

h›zl› ekonomik büyüme oranlar› kaydeden ülkelerin 

artan enerji ihtiyac› ile beraberinde 

yüklü karbon sal›n›mlar›n› ve büyük iklim de¤iflikliklerini 

getirdi¤ini belirtti. UNIDO-ICHET Direktörü 

Dr. Mustafa Hatipo¤lu, iklim de¤ifliklikleri 

nedeniyle 2050 y›l›nda dünya çap›ndaki g›- 

da üretiminde dramatik düflüfllerin meydana 

gelece¤inin öngörüldü¤ünü söyledi. 

“Otomasyon en büyük s›k›nt›m›z” 

Otomasyon konusunun en büyük s›k›nt›lar›n› oldu¤unu ifade eden 

Sart›k, otomasyonun yap›ld›¤›n› ama hiç iflletilmedi¤ini söyledi. 

Projelerde otomasyonun en sona kald›¤›n› belirten Sart›k, “özellikle 

yurtd›fl› projelerde 50 tane rooftop oluyor. Bizi cihaz› çal›flt›r›n diye 

ça¤›r›yorlar. Biz de gidiyoruz ama otomasyon olmad›¤› için geri dönülüyor. 

Bunun için bir firma 36 Rooftop’a kadar var olan sistemler için bir 

otomasyon gelifltirdi.” dedi. 



Tar›m ve Köyiflleri Bakan› Mehdi Eker: 

“Tar›m alanlar›n› miras ile yok etmemeliyiz” 

Mimar ve Mühendisler Grubu Ankara fiubesi taraf›ndan düzenlenen, “Tar›m 

alan›nda güncel sorunlar, temel yaklafl›mlar ve uygulanan projeler” konulu 

toplant›da konuflan Tar›m Bakan› Mehdi Eker, “ülkemizde tar›m alanlar› 

miras yoluyla babadan evlada geçerken bölünmeye bafllad›. Dünyada hiç bir 

geliflmifl ülkede olmayan bir fley” dedi. Bakan Eker toplant›da tar›m 

alan›ndaki sorunlar› ve çözüm önerilerini kat›l›mc›larla paylaflt›. 

T 

oplant›n›n aç›l›fl konuflmas›na 

MMG’yi ve Ankara fiubesi’ni anlatarak 

bafllayan MMG Ankara 

fiubesi Baflkan› Y›lmaz Ada, ülkemizdeki 

mimar ve mühendis dayan›flmas›n›n önemine 

inand›klar›n› vurgulad›. Ülke kalk›nmas› 

için projeler ortaya koyan, mimar ve 

mühendislerin problemlerine çözüm üreten 

ve gelifltiren olmak durumunda oldu- 

¤umuzu ifade eden Ada, 2010’un TMMOB 

seçimleri dolay›s›yla mimar ve mühendisler 

aç›s›ndan çok hareketli geçece¤ini söyledi. 

Ada, odalar›n mevcut yap›s› itibariyle 

marjinal gruplar›n elinde oldu¤unu, 

üyelerini temsil edemedi¤ine de¤inerek, 

“çabalar›m›z›n, ülkemizin ve dünyan›n 

huzur, demokrasi ve özgürlük noktas›nda 

olgunlu¤a ulaflmas›na katk› sa¤lamas›n› 

temenni ediyoruz” dedi. 

Aç›l›fl konuflmas›n›n ard›ndan söz alan 

MMG Genel Baflkan› Avni Çebi, tar›m konusunun 

herkesin en önemli gereksinimi 

oldu¤u gerçe¤inden hareketle GSMH’si 

800 milyar $’a ulaflan Türkiye’de tar›m›n 

pay›n›n yeterli olmad›¤›n› söyledi. Nüfusun 

%30 – 35’inin köylerde yaflamas›na 

ra¤men köyler emeklilerin mekân› oldu- 

¤u, köylüyü tedirgin eden birçok olay›n 

oldu¤unu ifade ettikten sonra “tar›m her 

zaman desteklenmeli” dedi. Ürün çeflitlili- 

¤i konusunda dünyadaki ender ülkelerden 

biri oldu¤umuza de¤inen Çebi, bunlar›n 

reel hayatta karfl›l›k bulmas›n›n çok 

önemli oldu¤unu ifade etti. 

Tar›m arazilerinin 

bölünmesi büyük sorun 

Tar›m sektörünün sorunlar›na de¤inerek 

konuflmas›na bafllayan Tar›m Bakan› 

Mehdi Eker, bunlardan birinin tar›m arazilerinin 

mirasa konu olarak bölünmesi 

oldu¤unu söyledi. Tar›m arazilerinin 

1926 y›l›nda uygulamaya giren Türk Medeni 

Kanunu ile birlikte mirasa konu oldu¤unu 

anlatan Eker, "Yani tar›m alanlar› 

miras yoluyla babadan evlada geçerken 

bölünmeye bafllad›. Dünyada hiç bir geliflmifl 

ülkede olmayan bir fley. ‹sviçre bile 

bunu 1930 y›l›nda yasaklad›. Türkiye 

2001 y›l›na kadar bu kanuna hiç dokunmad›. 

2001 y›l›nda Türk Medeni Kanunu 

yeniden yaz›ld› fakat bu k›sma hiç dokunulmad›. 

Bir çiftçi düflünün 100 dönümlük 

arazisi var. Çiftçi vefat etti¤inde 4 kardefl 

aras›nda paylafl›l›nca bu 25 dönüme 

düflüyor. Burada verimli bir üretim yapma 

imkân›n›z yok, maliyetleri kurtarma 

imkân›n›z yok, teknoloji kullanma imkân›n›z 

yok, kredi kullanma imkân›n›z yok. 

Burada sadece el eme¤iyle, kara sabanla 


ir fleyler yaparsan›z yapars›n›z. Ondan 

sonra terk edersiniz,” dedi. 

Türkiye'nin bugün yaklafl›k 2 milyon hektar 

tar›m arazisini s›rf bu sebeple kullanamad›¤›n› 

söyleyen Eker, flöyle devam etti: 

"Afl›r› parçalanmadan, afl›r› bölünmeden 

dolay› kullan›lam›yor. fiimdi Türkiye 3 

milyon 100 bin tar›m iflletmesine sahip. 

Ortama iflletme büyüklü¤ü 6 hektar, yani 

60 dönüm. Peki, bu 60 dönüm yekpare 

mi Hay›r. O da ortalama 7 ayr› parselden 

olufluyor. Avrupa Birli¤i’nde 27 ülkenin 

ortalamas› 17 hektar, bizdeki 6 hektar. 

Toplulaflt›rmay› bir yandan biz temin ediyoruz 

ama bir taraftan bölünmeye devam 

edince bu toplulaflt›rman›n da bir de¤eri 

kalm›yor. fiimdi bir kanunun tasar›s› haz›rlad›k, 

bakanlar kurulunun gündeminde. 

Bu konuda daha radikal daha köklü 

bir çözüm... Miras yoluyla tar›m arazilerinin 

bölünmesini tamamen yasaklayacak 

bir mekanizma. 3 tane seçenek sunuyoruz. 

Diyoruz ki; kardefller, mirasç›lar kendi 

aralar›nda anlaflt›¤› takdirde hisse devri 

yapmakta problem yok. fiirketleflebilirler, 

herkes o flirkete mirastaki pay› nispetinde 

hissedar olur ama parçalanmaz bu 

da bir seçenek. Ehil olan, o ifli yapmaya 

kudreti olan ehliyeti olan kardefl di¤erlerinin 

paylar›n› al›r. Hatta onun için bir de 

arsa ofisi, arazi ofisi, bir kredi mekanizmas› 

kural›m. Sat›n alabiliyorsa onlardan 

bu flekilde alabilsin.” Dünyada her ülkenin 

bu soruna kendi kültürüne göre çözüm 

buldu¤unu belirten Bakan Eker, “Örne¤in 

‹ngilizlerde en büyük erkek evlada 

b›rak›l›yor. Baba ölüyor, en büyük erkek 

evlat kimse bütün tar›m arazileri ona kal›yor. 

Biz tabi böyle bir fley düflünmüyoruz. 

Di¤er Avrupa ülkelerinde en büyük 

erkek evlat de¤il, en büyük evlat kural› geçerli. 

Avrupa'n›n hiç bir ülkesinde tar›m 

arazisi mirasla bölünmüyor bir tek bizde 

var. Bizim için bu temel bir sorun,” dedi. 

Ette k›tl›k yok 

Eker, konuflmas›nda et fiyatlar›nda yaflanan 

art›fla da de¤indi. Önceki hafta Türkiye'nin 

81 ilinde Tar›m Bakanl›¤› ekiplerinin 

neredeyse ah›r ah›r dolaflt›¤›n› ifade 

eden Eker, flu anda beside 2 milyon 66 

bin besi hayvan› bulundu¤unu, bunun da 

1 milyon ton et demek oldu¤unu söyledi. 

Türkiye'de ayr›ca 25 milyon koyun, 5 milyon 

keçi bulundu¤unu, bunlar›n da 7,5 

milyonunun her y›l kesildi¤ini anlatan Bakan 

Eker, "Dolay›s›yla k›rm›z› et üretiminde, 

tedarikinde besi materyali s›k›nt›s› 

yok” diye konufltu. fiu anda Et Bal›k Kurumunun 

14,5 liraya kesim yapt›¤›n›, 18 liraya 

k›yma, 20 liraya kuflbafl› et satt›¤›n› 

ifade eden Eker, bu sat›fllardan da kar 

edildi¤ini bildirdi. Et fiyatlar›ndaki art›fla 

iliflkin Maliye ve Rekabet Kurumuna baflvuruda 

bulunduklar›n› konunun incelendi¤ini 

belirten Eker, "Biz Tar›m Bakanl›¤› 

olarak üretim ve tedarikten sorumluyuz. 

Yeteri kadar hayvan popülasyonu var, yeteri 

kadar besi materyali var, dolay›s›yla 

ortada k›tl›k gerektiren, fiyat art›fl› gerektiren 

bir durum yok" dedi. 

15


MMG’den ‹ETT Motor 

Yenileme Fabrikas›’na 

teknik gezi 

MMG'den ‹stanbul Sanayi 

Odas›'na ziyaret 

Mimar ve Mühendisler Grubu Genel Baflkan› Avni Çebi 

ve beraberindeki Yönetim Kurulu Üyeleri ‹SO Baflkan› 

Tan›l Küçük’ü makam›nda ziyaret etti. 

MMG Genel Baflkan› Avni Çebi ziyarette ‹SO heyetine MMG olarak 

yapt›klar› çal›flmalar› anlatt›. MMG’nin faaliyetlerini izledi¤ini 

ifade eden Tan›l Küçük, ‹TÜ ile birlikte yürüttükleri master ve 

doktora tezlerinin akademisyenler ve sanayi temsilcileri ile birlikte 

belirlenmesine yönelik çal›flmas›ndan bahsederek, “ayn› 

çal›flman›n YTÜ ile de yap›lacak. Çok faydal› bir uyguluma olarak 

gördü¤ümüz bu projenin yay›lmas›n› arzu ediyoruz,” dedi. 

Tan›l Küçük sanayinin bugününe iliflkin aç›klamas›nda, “sanayinin 

s›k›nt›s› çok, 2001 krizinde sanayi alan›nda yap›lmas› gerekli 

irili ufakl› pek çok reform ötelendi ve finans sektörü desteklendi. 

Sanayi de buna destek oldu; ancak bugün maalesef sanayi il 

ilgili hala at›lmas› gereken önemli ad›mlar, önemli reformlar gerekmektedir. 

Buna ra¤men sanayi çok iyi emek vermifl yak›n 

geçmiflimizde yakalanan 27 çeyreklik üst üste büyüme rekorunun 

k›r›lmas›nda lokomotif sektörler olmufltur." dedi. 

Devletin, sanayiyi KOSGEB vb. kurumlar arac›l›¤›yla destekledi- 

¤ini; ancak dünya çap›nda Türk sanayicisinin rekabet avantaj› 

elde etmesini sa¤layacak, önemli ad›mlar at›lmas›na ihtiyaç 

duyduklar›n› belirten Küçük, "flirketlerin ömürleri k›sa, üçüncü 

nesle intikal edebilen flirket say›s› çok az, sermaye bölünüyor. 

Finans ihtiyac›n›n d›fl›nda öncelikli bir yol haritas›na ve sanayi 

envanterine ihtiyaç duyuyor. Maalesef bugün ihtiyaç duyulan 

sanayi envanteri yok. Bir ordu düflünün ki elindeki tank› topu 

bilmiyor." dedi. 

MMG Teknik Gezi programlar› çerçevesinde, 2800 

araç filosuna sahip ‹ETT'nin ‹kitelli'deki Motor Yenileme 

Fabrikas›'nda yap›lan çal›flmalar› yerinde 

inceledi. 

Kat›l›mc›lar, Bafl Mühendis Hayri Usta ve di¤er mühendisler 

taraf›ndan karfl›lanarak, k›sa sunumun ard›ndan, tesisi gezdi. 

Soru - cevap a¤›rl›kl› flekilde gerçeklefltirilen gezide, 1997 

- 2006 aras› ‹ETT'ye araç al›nmad›¤›n› ifaden eden Hayri Usta, 

“halk otobüslerinin yönetim ve denetiminin ‹ETT'ye ait 

oldu¤unu,” dedi. "AB'de belediye haricinde özel halk otobüsü 

uygulamas› yok. Türkiye'de durum ne olacak" sorusuna 

Hayri Usta "denetimi ‹ETT'ye ait oldu¤u için flu an kald›r›lmas› 

düflünülmemektedir. As›l sorun minibüs hatlar›nda, 

onlar›n düzenlenmesi gerekmektedir." dedi. 

Cep telefonunun otobüsleri etkilemedi¤ini vurgulayan Hayri 

Usta, “Mercedes cep telefonu kullan›lmamas›n› tavsiye 

ediyor, ama gerekçesi hakk›nda bilgi de vermemektedir,” 

dedi. 

MMG Ankara fiubesi’nden Milli 

Prodüktivite Merkezi'ne ziyaret 

M 

MG Ankara fiubesi Baflkan› Y›lmaz Ada ve MMG Ankara fiubesi Yönetim 

Kurulu Üyesi Ertu¤rul Kuyrukçu, Milli Prodüktivite Merkezi (MPM) Genel 

Sekreteri ve Yönetim Kurulu Üyesi Kerim Ünal’› makam›nda ziyaret ettiler. 

MPM çal›flmalar› hakk›nda genel bilgiler veren Ünal MPM’de verimlilikle ilgili 

yürütülen projeler ve e¤itimlerle ilgili yapt›klar› çal›flmalar› anlatt›. Sivil toplum 

kurulufllar› içerisinde özellikle MMG ile her türlü iflbirli¤ine haz›r olduklar›n› ve 

müflterek çal›flmalara bafllayabileceklerini, kamu kurumu ve özel kurulufllara 

iflbirli¤i yapan MPM’nin MMG’ye de her türlü deste¤i verebilece¤ini ifade etti. 


5. Genel ‹dare Kurulu Ankara'da gerçeklefltirildi 

Mimar ve Mühendisler Grubu taraf›ndan her alt› ayda bir gerçeklefltirilen Genel ‹dare 

Kurulu Toplant›s›n›n (G‹K) beflincisi, 27 fiubat 2010 Cumartesi günü MMG Ankara fiubesi 

ev sahipli¤inde TEDAfi Misafirhanesinde gerçeklefltirildi. 

T 

oplant›ya ‹stanbul’dan; Genel 

Baflkan Avni Çebi, Meslek Komisyonlar›ndan 

Sorumlu Baflkan 

Yard›mc›s› Yakup Güler, fiube ve Teflkilatlanmadan 

Sorumlu Baflkan Yard›mc›s› Osman 

Ar›, Mali ve ‹dari ‹fllerden Sorumlu 

Yönetim Kurulu Üyesi Hasan Süreyya Sezgin, 

fiehirleflmeden Sorumlu Yönetim Kurulu 

Üyesi Mehmet Demiröz, Bas›n ve 

Halkla ‹liflkilerden Sorumlu Yönetim Kurulu 

üyesi Mahmut Çelik, ‹nflaat Komisyon 

Baflkan› Murat Özdemir, Elektrik 

Elektronik Komisyon Baflkan› Metin Öztürk, 

Makine Komisyonu Baflkan› Oktay 

Korkmaz, Teknoloji ve AR&GE Komisyonu 

Baflkan› Mesut U¤ur, Çevre Komisyonu 

Baflkan› Mehmet Burak Durucu, Biliflim 

Komisyonu Baflkan› Ali K›l›ç, Etik Kurulu 

Baflkan› Adnan Çelik ve Eski Genel Baflkan 

Murat Kals›n kat›lm›fllard›r. 

fiubelerden ise, Ankara Ad›na; fiube Baflkan› 

Y›lmaz Ada ve Yönetim Kurulu Üyeleri 

Gürol Konyal›o¤lu ve Ertu¤rul Kuyrukçu, 

‹zmir Ad›na; fiube Baflkan Yard. Haflim 

Ayten ve Yönetim Kurulu Üyeleri Mehmet 

Mungan, Bursa ad›na; fiube Baflkan› Mustafa 

Bayraktar, Sakarya ad›na; fiube Baflkan› 

‹dris Bafler ve fiube Baflkan Yard. Erol 

Demiralay, Kayseri ad›na; fiube Baflkan› 

O¤uz Memifl ve Yönetim Kurulu Üyes fiube 

Baflkan Yard. O¤uzhan Y›ld›z kat›lm›fllard›r. 

Ayr›ca; flube açma çal›flmalar›n›n 

bafllat›ld›¤› Konya’dan, MMG Konya Temsilcisi 

Arif Kösen, Ahmet Biçer, Ali Uçar ve 

Abdullah Erdo¤an kat›lm›fllard›r. 

G‹K toplant›m›za; Fatih Dönmez, Mehmet 

Saraç, U¤ur K›rmac›, Celal Dündar Selçuk, 

Fatih Kaya, Harun Çelik ise konuk olarak 

kat›lm›fllard›r. 

Toplant›n›n aç›l›fl konuflmas› MMG Genel 

Baflkan Avni ÇEB‹ taraf›ndan yap›ld›ktan 

sonra, s›ras›yla Genel Baflkan Yard›mc›s› 

Osman ARI ve MMG Ankara fiubesi ad›na 

fiube Baflkan› Y›lmaz ADA söz ald›lar. Toplant›da 

fiubeler ve Genel Merkezin 2009 

y›l› faaliyet ve etkinlikleri incelendi. Genel 

Baflkan, Komisyon Baflkanlar›, Yönetim 

Kurulu üyeleri, Di¤er fiube Baflkanlar› ve 

Yönetim Kurulu Üyeleri ve konuklar s›ras› 

ile söz alarak görüfl ve de¤erlendirmelerini 

kat›l›mc›lar ile paylaflt›lar. Birinci oturumun 

sonunda söz alan MMG 3. Dönem 

Genel Baflkan› Murat Kals›n, MMG’nin 

yapm›fl oldu¤u faaliyetlerden memnuniyetini 

dile getirdikten sonra, bundan sonra 

yap›lacaklar konusunda görüfl ve önerilerini 

dile getirdi. 

Toplant›n›n ikinci oturumunda ilk olarak 

yap›lan ve yap›lacak olan oda seçimleri 

hakk›nda konuflulmufl, bundan sonra yap›lacak 

oda seçimlerinde MMG olarak daha 

aktif rol almam›z görüflü a¤›rl›k kazanm›flt›r. 

Daha sonra MMG’nin her iki ayda 

bir ç›karm›fl oldu¤u “Mimar ve Mühendis” 

dergisi ile alakal› olarak görüfl ve öneriler 

dinlendikten sonra, dergini gelecek üç say›s›n›n 

dosya konular› aç›kland› ve flubelerden 

bu dosya konular› ile ilgili destek 

beklendi¤i ifade edildi. Son olarak 

MMG’nin web sayfas› ile alakal› yap›lacak 

yeni çal›flmalar ile ilgili Genel Baflkan Avni 

Çebi kat›l›mc›lara bilgi verdi. Kat›l›mc›- 

lar›n, verimli ve anlaml› G‹K toplant›s›na 

ev sahipli¤i yapan MMG Ankara fiubesine 

teflekkür etmesini takiben bir sonraki Genel 

‹dare Kurulu Toplant›s›n›n Sakarya 

fiubesinin ev sahipli¤inde gerçeklefltirilmesi 

karara ba¤land›. 

17

HABERLER 

THY’den Sivil Havac›l›k 

Sanayisini Gelifltirme Sergisi 

THY Teknik A.fi. Türk sivil havac›l›k sanayini gelifltirmek amac›yla Yeflilköy 

merkezinde bulunan büyük hangardan birini 9 - 11 Mart 2010 tarihlerinde 3 gün 

süreyle “Parça ‹malat Sergisi” ile ziyarete açt›. 

S 

erginin aç›l›fl›nda konuflan THY 

Teknik Genel Müdürü Doç. Dr. ‹smail 

Demir “THY teknik olarak 

uzun süredir Türk havac›l›k sektörüne bak›m 

hizmetleri vermektedir. En büyük 

müflterimiz THY olmakla birlikte Türk sivil 

havac›l›k sektörüne hizmet ediyoruz. Bunun 

d›fl›nda çevre ülkelere de hizmet vermeye 

çal›fl›yoruz. Bu serginin geç kalan 

bir giriflim olmas›na ra¤men Türk havac›- 

l›k sektörünün geliflimine ve THY’nin yapm›fl 

oldu¤u ofset anlaflmalar gere¤i Türk 

havac›l›k sanayinin yerli parça imalat› 

üretimine katk› yapacakt›r. K›sa sürede 

organize olan bu sergiye 450’ye yak›n firmam›z›n 

kat›lmas› bizim bu konuda iyi 

bir noktaya gelece¤imizin göstergesidir.” 

dedi. 

Sergide 3000 kadar mekanik, elektronik 

ve de¤iflik uçaklara ait küçüklü büyüklü 

parça sergilendi. Sergide yap›lan oturumlarda 

sivil havac›l›k sektörünün geliflimi 

ve sorunlar› konusunda da paneller düzenlendi. 

Bu toplant›lara THY kulland›¤› 

uçaklar›n üreticisi olan A‹RBUS ve BO‹- 

ENG firmas›ndan yetkililer de kat›ld›. 

Mimar ve Mühendisler Grubu üyesi firmalar›n 

da kat›l›¤› sergiye Mimar ve Mühendisler 

Grubu’ndan Genel Baflkan Avni Çebi 

de kat›ld›. Türk havac›l›k sektörünün 

bafllat›c›s› ve öncüsü Nuri Demira¤’› rahmet 

ve flükranla anmam›z gerekti¤ini belirten 

MMG Genel Baflkan› Çebi, “gönül isterdi 

ki bu sergi salonunda onun bir resmi 

as›l› olsun,” dedi. Çebi paneldeki yorumunu 

flöyle sürdürdü; “Buradaki organizasyonda 

hakikaten çok önemli çal›flma 

birli¤i olufltu. Firmalar birbirini tan›d›, 

ürünler tan›nd›. Bu konuflmalar içerisinde 

özellikle sertifikasyon konusu gördü- 

¤üm kadar›yla herkesin kafas›na tak›lan 

bir konu. Bunun nas›l afl›laca¤›yla ilgili 

endifleler var. Bu ürünler için sertifikasyonda 

gevflemeler olabilir. Çünkü bu parçalar 

için sertifika al›nmas› ciddi bir maliyet. 

‹nsanlar›m›z bu maliyeti üstlenecek 

cesareti bulam›yor. Havac›l›k sanayi AR- 

GE a¤›rl›kl› bir sektördür ve Avrupa’da 

devletlerin havac›l›¤a ciddi destekleri var. 

Maliyetleri göze alarak, stratejik olan bu 

sektörde üretim sürecini bafllatmal›y›z. 

Sertifikasyon ise zor de¤ildir yaln›zca süreçlere 

hâkim olmay› gerektiriyor. Bizim 

buradaki amac›m›z insanlar›m›z›, sanayicimizi, 

üreticimizi, tasar›mc›m›z› cesaretlendirip 

ifle bir yerden bafllanmas›n› sa¤lamakt›r.” 


HABERLER 

Nabucco'da gaz ak›fl›nda 

dört y›ll›k rötar var 

Nükleer enerjide 

yat›r›m hedefi 2014 

E 

nerji Bakanl›¤›'n›n haz›rlad›¤› strateji plan›yla Türkiye'nin 

d›fla ba¤›ml›l›¤›n›n azalt›lmas›, nükleer santral inflas›na 

2014 y›l›ndan önce bafllanmas›, yenilenebilir enerji alan›nda 

yat›r›mlar›n tamamlanmas› öngörülüyor. 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl›¤›, 2010–2014 y›llar› için enerji 

alan›ndaki tehditleri, f›rsatlar› ve Türkiye'nin bu alandaki hedeflerini 

içeren strateji plan› uzun bir çal›flman›n ard›ndan tamamlad›. 

Strateji plan›n›n tehditler bölümünde, birincil enerji kaynaklar›nda 

d›fla ba¤›ml›l›k, enerji fiyatlar›ndaki dalgalanmalar ve madencilikte 

uluslararas› rekabet gücü olan flirketlerin olmamas› ön plana 

ç›kt›. Türkiye'nin jeostratejik konumu, zengin rezervleri ve bölgesel 

iflbirli¤i imkânlar›n›n artmas› f›rsatlar bafll›¤› alt›nda yer ald›. Planda 

enerji sektöründeki hedefler de flöyle s›raland›: Yerli, petrol, do- 

¤algaz ve kömür arama faaliyetleri art›r›lacak. 2014 y›l›na kadar 

nükleer santral inflas›na bafllanmas› sa¤lanacak. 

Yap›m›na bafllanan 3 bin 500 megawattl›k yerli kömür yak›tl› termik 

santraller ve befl bin megavatl›k hidroelektirik santralleri 2013 

y›l› sonuna kadar tamamlanacak. Jeotermal enerjisi kurulu gücü 

2015 y›l›na kadar 300 megavata ç›kar›lacak. 2014 y›l›na kadar 

elektrik sektöründe hedeflenen özellefltirmeler tamamlanacak. 

Mevcut do¤algaz depolama kapasitesi 2015 y›l›na kadar 2 kat›na 

ç›kar›lacak. 2015 y›l›na kadar madencilik piyasas›nda faaliyet gösteren 

10 bin maden iflletmesinin çevreye uyum planlar› denetlenmifl 

olacak. 

Orta Asya'dan Avrupa'ya do¤al gaz sa¤layacak olan 

Nabucco Projesi’ne ilk gaz›n, daha önce belirlenen 

zamandan dört y›l sonra, 2018 y›l›nda verilece¤i 

belirtiliyor. 

Avrupa Komisyonu'nun enerjiden sorumlu üyesi Gunther 

Oettinger, Nabucco do¤algaz boru hatt›n›n inflas› 

için nihai karar›n 2010 y›l› içinde al›naca¤›n› ancak ilk 

gaz ak›fl›n›n daha önce belirtilen 2014 yerine 'büyük olas›l›kla 

2018' y›l›nda gerçekleflece¤ini dile getirdi. Oettinger, 

Avrupa için kritik önemde olan ve ayn› zamanda bir 

prestij projesine dönüflen bu gaz hatt›yla ilgili son alt› ayda 

kayda de¤er önemli ilerlemeler elde edildi¤ini de söyledi. 

Avrupa Komisyonu'nun enerjiden sorumlu üyesi ayn› 

zamanda, kaydedilen bu geliflmelerin, projenin baflar›ya 

ulaflma flans›n› yüzde 65 seviyesine ç›kard›¤›n›n da 

alt›n› çizdi. Boru hatt›n›n güzergâh›n›n son halinin ise 

2010 sonunda belirlenece¤i aç›kland›. 

Nabucco projesini yürüten konsorsiyumun Üst Yöneticisi 

Reinhart Mitschek ise Viyana'da yapt›¤› aç›klamada, 

"Yap›m çal›flmas›na 2011 y›l›nda bafllamak istiyoruz ve 

ilk gaz ak›fl›n›n 2014 y›l›nda gerçeklefltirilece¤ine yönelik 

verdi¤imiz söze de ba¤l›y›z" dedi. Toplamda 3 bin 300 kilometre 

uzunlu¤unda olmas› planlanan ve Orta Asya'daki 

do¤al gaz kaynaklar›n›n Türkiye üzerinden Viyana'ya 

tafl›mas› planlanan Nabucco projesinin maliyetinin 10.5 

milyar dolar olmas› bekleniyor. Projenin, Avrupa'n›n do- 

¤algazda Rusya’ya olan ba¤›ml›l›¤›n› ortadan kald›rma 

aç›s›ndan kritik önemi bulunuyor. 


HABERLER 

P‹OMAK Afrika’daki 

yat›r›mlar›na devam ediyor 

‹SK‹, müflteri iliflkilerini 

güçlendiriyor 

‹ 

SK‹, personeli ve müflterileriyle olan iletiflimini maksimize 

etmek ve müflteri memnuniyet ç›tas›n› üst seviyelere 

tafl›mak amac›yla Sistafl altyap›s› ile oluflturulan 

bir ça¤r› merkezi kurdu. 

Sistafl ‹SK‹ Projesi Yöneticisi Erol Uzuno¤lu, bu kapsaml› 

proje hakk›nda detayl› aç›klamalarda bulundu. Tüm yenilikçi 

ürünler kullan›larak Sistafl taraf›ndan ‹SK‹ için kurulan 

‘Vatandafl ‹liflkileri Yönetim Sistemi’ (V‹YS)’in temel hedefi; 

arayan vatandafl›n sorununun ve talebinin ilgili birime iletilmesi, 

çal›flanlar›n görevlerini öngörülen sürelerde tamamlamas›, 

aksi durumda; amirlerinin bilgilendirilmesi ve 

yap›lan ifllemlerin raporlanmas› ile vatandafllardan gelen 

taleplerin en k›sa sürede ve belirlenen kalitede cevaplanmas›d›r. 

Kurulan sistem ile ‹SK‹ Ça¤r› Merkezine (ALO 185) telefon, 

fax, sms ve e-mail iletiflim araçlar› ile gelen flikâyet, istek ve 

bilgi taleplerinin kayda al›nmas›, ilgili personele ça¤r› merkezi 

mant›¤› ile da¤›t›lmas›, bilgilerin veri bankas›na kaydedilmesi, 

oluflan ifl emirlerinin teknik flefliklere iletilmesi, gerekli 

raporlar›n sistem üzerinden kolayca al›nabilmesi ifllemleri 

gerçeklefltirilebiliyor. Anketler sonucunda ölçülebilir 

vatandafl memnuniyeti analizleri ortaya ç›kart›l›yor ve 

verilen hizmetin yeterlili¤i konusunda raporlar haz›rlan›- 

yor. ‹SK‹ V‹YS ekibi halihaz›rda 24 müflteri temsilcisinden 

olufluyor ve bu ekibin k›sa sürede 100 müflteri temsilcisine 

yükseltilmesi hedefleniyor. 

Sistafl altyap›s›yla oluflturulan V‹YS Sistemi’nin bir di¤er 

önemli özelli¤i de di¤er kamu kurulufllar›na entegre olma 

özelli¤i olmas›d›r. Bu özellik devreye al›nd›¤›nda, herhangi 

bir bölgedeki kaz›, do¤algaz gibi çal›flmalar için ilgili kurumun 

sistemine entegre olunabiliyor ve kolayl›kla yaflanan 

süreç izlenebiliyor. Bu sistem, ‹BB (‹stanbul Büyükflehir Belediyesi) 

ve ‹GDAfi gibi ‹SK‹’nin koordineli çal›flt›¤› di¤er kamu 

kurumlar›n›n ça¤r› merkezlerine kolayl›kla entegre olabilmektedir. 

S 

udan’n›n 7 milyon nüfuslu baflkenti Hartum’da su temini 

projelerinde yedi y›ld›r faaliyette bulunan Piomak, baflar›- 

lar›na bir yenisini daha ekledi. 

Hartum flehrine günlük toplam 150,000 metreküp su temin edecek 

olan iki ‹çmesuyu Ar›tma Tesisi ve ek olarak Su Terfi ve Depolama 

‹stasyonu yap›m iflleri sözleflmelerine, Hartum Eyalet Baflbakan› 

Dr. Abdul Rahman El H›d›r, Türkiye Cumhuriyeti Hartum 

Büyükelçisi Erdo¤an KÖK, Eyalet Alt yap› ‹flleri Bakan› Hasan El 

Mevla, Eyalet Sular ‹daresi Genel Müdürü Halid Hasan, Piomak 

A.fi. Yönetim Kurulu Baflkan› Oral AVCI, eyalet idari ve mülki erkân›n›n 

da bulundu¤u bir tören ile imza at›ld›. 

Törende, Hartum Sular ‹daresi ile yap›lan toplam bedeli 

9.000.000 Avro olan üç adet sözleflme gere¤i, Piomak A.fi. ; 45,000 

metreküp/gün kapasiteli Al Mogran ‹çme Suyu 2. Faz Ar›tma, 

50,000 metreküp/gün kapasiteli Ud Ba Bekir ‹çme Suyu ar›tma, ve 

Organize Sanayi Bölgesi 50.000 metreküp/gün kapasiteli Terfii ve 

Depolama tesislerinin anahtar teslimi yap›m ifllerini taahhüdü alt›na 

alm›flt›r. 

Piomak A.fi. faaliyete bafllad›¤› May›s 1992’den bugüne kadar, 

Türkiye’de kazanm›fl oldu¤u ileri teknoloji ve bilgi birikimini, Avrupa 

ve Afrika’ya Türk mühendisli¤ini ihraç eden az say›daki firmalardan 

biri olup, altyap› projelerini baflar›yla gerçeklefltirmifltir. 

Anahtar teslimi içme ve at›ksu ar›tma tesisleri, su temini ve su yönetimi 

projeleri alanlar›nda uzmanlaflan Piomak A.fi. elektromekanik 

çözümlerin yan› s›ra, büyük çapl› iflletmeler için SCADA 

kontrol sistemlerini de uygulamaktad›r. 


Yerli Hürkufl 

deneme 

uçufllar›na 

bafll›yor 

THY'nin gözü Avrupa'n›n 

di¤er liglerinde 

Manchester United ve Barcelona ile sponsorluk anlaflmalar› imzalayan THY 

gözünü Almanya, Fransa, ‹talya ve Rusya'ya dikti. Manchester United ve 

Barcelona ile yap›lan sponsorluk anlaflmalar› THY'nin büyüme hedefini 

yukar›lara çekerek 4 – 5 puan katk› sa¤layacak. 

Sponsorlu¤un etkisiyle transit yolcuda ilk iki ayda yüzde 50 art›fl sa¤lad›klar›n› 

söyleyen Kotil, bu y›l yüzde 25 büyüme hedeflediklerini belirtti. THY'nin 2010 

bütçesinde bu rakam yüzde 20 idi. Son dönemde Manchester United ve Barcelona gibi 

dev tak›mlarla yapt›¤› sponsorluk anlaflmalar› ile s›kça gündeme gelen THY, bu 

anlaflmalar›n etkisiyle transit yolcuda art›fl sa¤lad›. Kotil, sponsorluk anlaflmalar›n›n 

etkisiyle baflka havayollar›ndan yolcu ald›klar›n› ve bu y›l yüzde 25 art›flla 31 milyon 

yolcuya ulaflacaklar›n› kaydetti. 

THY Genel Müdürü “Transit yolcumuz yüzde 30’a ulaflt›. Her istanbul’a gelen yolcunun 

yüzde 30’u transit olarak ‹stanbul’dan devam ediyor. Bu baflka havayollar› 

yolcular›n›n bizi tercihinden kaynaklan›yor. Bu sponsorluklar›n etkisiyle herkese çok 

iyi havayolu imaj› veriyoruz. Bu yüzde 50 transit k›sm›m›z büyüyünce toplam 

büyümemize katk›da bulunuyor. Geçen y›l büyümemiz yüzde 11'di. Bu y›l yüzde 25 

büyüme hedefliyoruz. Dolay›s›yla rakam vermem zor ama en az›ndan 4-5 puan› bunlar 

getiriyor,” dedi. 

Yurtd›fl›nda sponsorluk anlaflmalar›n›n sürece¤ini kaydeden Kotil, "‹spanya ve 

‹ngiltere'yi hallettik flimdi s›rada Almanya, Fransa, ‹talya ve Rusya'da. Çünkü o pazarlar 

bizim için büyük. Biz hangi pazarlarda büyük oyuncuysak, o pazarlarda sesimizi 

duyurmak istiyoruz," diye konufltu. 

M 

illi Savunma Bakan› 

Vecdi Gönül, “Hürkufl” 

ad› verilen pilotlu e¤itim 

uça¤›n›n yak›nda uçurulaca¤›- 

n› kaydederek, “Yak›nda umut ediyoruz 

Hürkufl’u uçuraca¤›z. Pilotlu 

bir uçak. Bütün dizayn›, tamam›, 

her fleyi yerlidir. Motor hariç tabii. 

Bu e¤itim uça¤› ama savafl uça¤› 

olarak da kullan›labilir. Ama as›l 

maksad› e¤itim uça¤›. ‹lk defa bir 

uçak üretmifl oluyoruz” dedi. 

TAI’n›n e¤itim uça¤› olarak tasarlay›p, 

sitesinde illüstürasyonlar›n› 

yay›nlad›¤› Hürkufl’a, düflman 

uça¤› düflüren ilk Türk tayyereci 

olan Vecihi Hürkufl an›s›na bu 

isim verildi. Gönül, TUSAfi’ta üretilen 

insans›z hava arac›n›n da Nisan’da 

imalattan ç›kaca¤›n› ve 

sonbaharda uçaca¤›n› söyledi. 

Gönül, insans›z uçakla ilgili flu bilgiyi 

verdi: “Bu, büyük yerli araçt›r. 

Miniler zaten 2 y›ld›r uçuyor. Say›- 

s› 100’e yaklaflt›. ‹haleyi yapt›k, iki 

firma girdi. Sinop’ta denendiler. 

Kalekal›p Aykar Firmas› kazand›. 

Nisan’da imalattan ç›kacak olan 

büyük tip 1600 beygir gücünde. 

Bunlar havada, daha yüksek mesafede 

uzun süre kalabiliyor, daha 

uzun mesafeye gidebiliyor. Kendi 

imalat›m›z bu. Üretim yerinden ç›- 

kacak ama uçmayacak. Testlere tabi 

tutulmas› laz›m. Ama ilk kez 

Türkiye’de böyle büyük bir pilotsuz 

uçak yap›lm›fl olacak.” 

23

HABER ANALZ 



Dünyan›n en büyük parçac›k fizi¤i laboratuar› olan Avrupa Nükleer Araflt›rma Konseyi CERN yapt›¤› 

önemli deneylerle yeniden gündeme geldi. Bir milyar ‹sviçre Frang›’n›n üstünde bütçesi olan CERN 

Laboratuar›, geliflmifl ülkelerin temel bilimlere verdi¤i önemin çarp›c› bir örne¤i olarak karfl›m›za 

ç›kmaktad›r. 

> Doç. Dr. Kerem Cankoçak 

‹TÜ Fizik Bölümü 

CERN'de pefl pefle dünya rekorlar› 

k›r›lmakta. 19 Mart 2010 tarihinde 

yeni bir dünya rekoru k›r›lm›fl, Büyük 

Hadron h›zland›r›c›s›nda (LHC) protonlar 

3,5 TeV (*) enerjiye kadar h›zland›- 

r›lm›flt›. 30 Mart 2010 tarihinde ise daha 

büyük bir rekor k›r›ld›. Birbirine z›t yönde 

3,5'ar TeV enerjilerde yol alan protonlar 

kafa kafaya çarp›flt›r›larak 7 TeV kütle 

merkezi enerjilerine ç›k›ld›. Önümüzdeki 

2 y›l boyunca, saniyede 40 milyon kez 7 

TeV kütle merkezi enerjisinde çarp›flan 

protonlar daha sonra 7'fler TeV enerjiye 

yükseltilerek, 14 TeV kütle merkezi enerjilerinde 

çarp›flt›r›lacaklar. 

On y›llarca sürmesi hedeflenen LHC deneylerinde 

maddenin temel yap› tafllar› 

hakk›ndaki bilgilerimizin eksik kalan yanlar› 

tamamlanacak ve evrenin evrimine 

›fl›k tutulacakt›r. 

CERN ve üyeleri 

Aç›l›m› Avrupa Nükleer Araflt›rma Konseyi 

olan CERN, ‹sviçre’nin Cenevre kentinde 

kurulmufl olup, dünyan›n en büyük 

parçac›k fizi¤i laboratuvar›d›r. 1954 y›l›nda 

12 Avrupa ülkesi taraf›ndan kurulan 

CERN' in en son Bulgaristan'›n da kat›lmas›yla 

20 üyesi olmufltur. Bütçesi bir milyar 

‹sviçre Frang›n›n üstündedir. Üye ülkeler 

GSMH’lar› oran›nda bütçeye katk›da 


On y›llarca sürmesi hedeflenen LHC deneylerinde maddenin temel yap› 

tafllar› hakk›ndaki bilgilerimizin eksik kalan yanlar› tamamlanacak ve 

evrenin evrimine ›fl›k tutulacakt›r. 

bulunmaktad›rlar. Geliflmifl ülkelerin temel 

bilimlere verdi¤i önemin çarp›c› bir 

örne¤i olan CERN, savafl sonras› bütün 

Avrupa ülkelerinin birlikte kat›ld›klar› ilk 

konseydir. 

CERN’in kurulufl amac›, üye ülkelerin kendi 

bütçe olanaklar› ile gerçeklefltiremeyecekleri 

araflt›rmalar› ortak olarak yürütebilmektir. 

Günümüzde 80 ülkeden 500 

enstitüyü temsil eden yaklafl›k 8000 civar›nda 

araflt›r›c› (dünyadaki parçac›k fizikçilerinin 

yar›s›) CERN' de araflt›rma yapmaktad›r. 

CERN, Nobel ödüllerine de lay›k 

görülen çok önemli bilimsel bulufllar›n yap›ld›¤› 

bir merkezdir. CERN, 2009 y›l›nda 

hayata geçirdi¤i Büyük Hadron Çarp›flt›r›- 

c›s› (Large Hadron Collider, LHC) ile tüm 

dünya kamuoyunda “Yüzy›l›n Deneyi” diye 

adland›r›lmaktad›r. 

CERN’e üye ülke say›s› 20'dir. Bu ülkeler; 

Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, 

Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, 

Fransa, Hollanda, ‹ngiltere, ‹spanya, ‹sveç, 

‹sviçre, ‹talya, Macaristan, Norveç, 

Polonya, Portekiz, Slovakya ve Yunanistan’d›r. 

Gözlemci olarak kat›lan ülke/kurulufl 

say›s› 8' dir. Gözlemci statüsündeki 

ülkeler; Amerika Birleflik Devletleri, Hindistan, 

‹srail, Japonya, Rusya Federasyonu 

ve Türkiye’dir. Ayr›ca, Avrupa Komisyonu 

ve UNESCO da gözlemci olarak temsil 

edilmektedir. 

CERN'e üye olmadan da deneylere kat›l›- 

nabilmektedir. Örne¤in Amerika, Rusya, 

Çin, Japonya buradaki deneylere büyük 

oranda kat›lmaktad›r. Türkiye de CERN' 

de ki baz› deneylere kat›lmakta ancak di- 

¤er ülkelere göre çok az bir katk›da bulunmaktad›r. 

Temelde CERN'de yap›lan çal›flmalar 

maddenin temel yap› tafllar›n› incelemek 

ve maddeyi bir arada tutan kuvvetleri 

araflt›rmak olarak özetlenebilir. Ama 

maddenin yap› tafllar›n› araflt›rma sürecinde 

keflfedilen teknolojiler, t›ptan internete 

kadar hemen her alanda günlük hayatta 

kullan›lmaktad›r. CERN, temel bilimin 

en ileri saflar›nda yeni bilgi üretmeye 

çal›flan bilim adamlar›na teknolojinin izin 

verdi¤i en ileri deneysel olanaklar› sunar 

ve olanaklar› artt›rmak için de teknolojiyi 

zorlar. CERN'de gelifltirilen ileri teknolojiler 

deneylere kat›lan ülkelere ücretsiz olarak 

aktar›lmaktad›r. CERN’de yap›lan deneyler 

bu güne kadar 5 adet Nobel Fizik 

ödülüne konu olmufltur. Günümüzde insano¤lunun 

bilgiye ulaflmak ve iletiflim 

amac›yla kulland›¤› World Wide Web 

(www) sistemi CERN’de keflfedilmifl ve gelifltirilmifltir. 

CERN’de yap›lan araflt›rmalar, 

kullan›lan ve gelifltirilen teknolojiler 

dikkate al›nd›¤›nda dünya bilimine lokomotiflik 

yapmaktad›r. CERN’de kullan›lan 

teknolojiler aras›nda yeni ve ak›ll› malzemeler, 

süper iletken m›knat›s, mikro-elektronik, 

radyo frekans (RF), vakum, detektör, 

görüntüleme, radyoterapi, veri depolama, 

veri iflleme, uzay teknolojileri say›- 

labilir. Ayr›ca CERN LHC çarp›flt›r›c›nda 

üretilen bilgiyi toplamak, dünya genelinde 

da¤›tmak ve ifllemek üzere oluflturulan 

GRID a¤ yap›s› gelece¤in ‹nternet altyap›- 

s› olarak (3G sistemi) yorumlanmaktad›r. 

CERN'deki Büyük Hadron 

Çarp›flt›r›c›s› (LHC) deneyleri 

CERN Avrupa Parçac›k Fizi¤i labarotuar›ndaki 

LHC (Büyük Hadron Çarp›flt›r›c›- 

s›) 27 kilometrelik süper-iletken çemberiyle, 

14 TeV' lik kütle merkezi enerjisinde 

proton–proton ve kurflun–kurflun çarp›flmalar› 

yap›lmas›na imkân vermektedir. 

LHC deneylerinde Standart Model Higgs 

mekanizmas› ve standart model ötesi modellerin 

öngördü¤ü parçac›klar›n gözlenmesi 

amaçlanmaktad›r. LHC h›zland›r›c›- 

s›nda proton demetleri ›fl›k h›z›na yak›n 

h›zlarda çarp›flt›r›larak, Büyük Patlama’n›n 

ilk anlar›ndaki ortam›n oluflturulmas› 

hedeflenmektedir. 26 Kas›m 2009 

25

HABER ANALZ 

tarihinde LHC' ye ilk olarak proton demetleri 

gönderilmifl ve detektörlerde ilk testler 

gerçeklefltirilmifltir. Aral›k 2009 bafl›nda 

ise LHC' deki protonlar ilk olarak çarp›flt›r›lm›flt›r. 

Öncelikle 900 GeV kütle 

merkezi enerjilerinde gerçekleflen bu çarp›flmalar 

daha sonra k›sa sürelerle 2.36 

TeV kütle merkezi enerjilerine yükseltilmifltir. 

fiu anda dünya üzerinde bu enerjilerde 

protonlar› çarp›flt›rabilen baflka bir 

h›zland›r›c› bulunmamaktad›r. 30 Mart 

2010'da protonlar›n 7 TeV enerji düzeyinde 

çarp›flt›r›lmaya bafllanmalar› ile bafllayan 

süreç ise en az 2 y›l devam edecektir. 

Saniyede 40 milyon kere gerçekleflen proton-proton 

çarp›flmalar› katrilyonlarca 

tekrar edilerek ve toplanan veriler GRID 

a¤› üzerinden analiz edilmek üzere dünyan›n 

çeflitli yerlerindeki fizik merkezlerine 

da¤›t›lmaktad›r. Çarp›flmalar›n bu kadar 

fazla say›da tekrar edilmelerinin nedeni 

aranan fizik olaylar›n›n çok ender 

olaylar olmas›d›r. 13.7 milyar y›l önce evrenin 

bafllang›c›nda bütün evreni doldurmufl 

olan Higgs parçac›¤› gibi parçac›klar›n›n 

günümüzdeki so¤uk evrende tekrar 

üretilme olas›l›klar› oldukça düflüktür. 

Bu deneylerin temel amac›n›, parçac›k fizi¤inde 

var›lan son nokta olan Standart 

Model ad›n› verdi¤imiz teorinin yan›tlayamad›¤› 

sorulara yan›t bulmak diye 

özetleyebiliriz. Standart Model bize maddenin 

yap› tafllar›n›n nas›l davrand›¤›n› 

ve birbirleriyle nas›l etkilefltiklerini aç›klamakta 

ama bunlar›n nedenleri hakk›nda 

bilgi vermemektedir. LHC deneyleri ile 

bunlar›n nedenlerini ö¤renmeyi hedeflenmektedir. 

‹nsanl›k, tarih boyunca “madde nelerden 

>> 

CERN’de yap›lan deneyler bugüne 

kadar 5 adet Nobel Fizik ödülüne 

konu olmufltur. Günümüzde 

insano¤lunun bilgiye ulaflmak ve 

iletiflim amac›yla kulland›¤› World 

Wide Web (www) sistemi CERN’de 

keflfedilmifl ve gelifltirilmifltir. 

oluflur” ve “bunlar› bir arada tutan fley 

nedir” sorular› etraf›nda do¤ay› anlamaya 

çal›flm›flt›r. Say›s›z deneyler ve deneylere 

öneri, öngörü ve yorum getiren kuramsal 

çal›flmalar göstermifltir ki madde 

çok az say›da ve oldukça küçük yap› tafllar›ndan 

oluflmaktad›r. Di¤er bir deyimle, 

hava, su, atefl ve toprak bir metrenin on 

milyarda biri büyüklü¤ündeki atomlardan; 

atomlar kendilerinden on bin kat küçük 

çekirdek ile bir milyar kat küçük elektronlardan; 

çekirdek ise kendinden on 

kat daha küçük nötron ve protonlardan 

oluflmaktad›r. Atom çekirde¤indeki proton 

ve nötronlar ise temel parçac›k olan 

kuarklardan meydana gelmektedir. Böylesi 

küçük varl›klar›n davran›fllar› günlük 

hayatta gözlemledi¤imiz cisimlerden 

farkl›d›r: konumlar› ne kadar yüksek hassasiyetle 

ölçülürse h›zlar› o kadar az hassasiyetle 

bilinebilir (Heisenberg belirsizlik 

ilkesi); hem dalga hem parçac›k özellikleri 

gösterirler; devinim esnas›nda belli bir yörünge 

izlemezler; verilen bir durumdan 

di¤erine geçerken gözlenemeyen ara durumlar 

yaflarlar. Bu prensipler bütünü kuantum 

mekani¤i olarak adland›r›l›r. Günümüzde 

içinde yaflad›¤›m›z evrenin ve 

onu oluflturan maddenin temel yap›s›n› 

çok iyi biliyoruz. Bu konuda flimdiye kadar 

geliflmifl ve deneysel olarak ispatlanm›fl 

en iyi teori Standart Model (SM) ad› 

verilen bir modeldir. Evrende, bilinen 

dört temel kuvvetten ikisini, Elektromanyetik 

ve Zay›f kuvveti, ayn› kuram içinde 

birlefltiren Standart Model, fizik biliminin 

20. yy' daki en büyük baflar›lar›ndan biri 

olmufltur. Glashow, Salam ve Weinberg 

taraf›ndan 1960' larda ortaya at›lan kuram, 

sonraki 30 y›l içinde geliflmifl, test 

edilmifl ve pefl pefle gelen kefliflerle, sa¤lam 

bir model olarak günümüzde temel 

parçac›klar› betimleyen ve deneysel olarak 

test edilebilen tek do¤ru model halini 

alm›flt›r. 

Yaklafl›k yüzy›ld›r devam eden maddenin 

yap› tafllar›n› araflt›rma aflamas›nda geldi¤imiz 

son nokta olan ve birçok deneyle 

desteklenen Standart Model, içinde yaflad›¤›m›z 

evrende neler oldu¤unu bize çok 

güzel bir flekilde aç›klasa da, ortada yan›tlanmam›fl 

baz› sorular bulunmaktad›r. 

Standart Model için gerekli olan bir parçac›k 

(ki buna Higgs parçac›¤› diyoruz) henüz 

keflfedilmemifltir. Standart Modele 

göre, maddenin yap› tafllar› olan temel 

parçac›klar alt› lepton, alt› kuark ve bunlar 

aras›ndaki temel etkileflmeleri gerçeklefltiren 

arac› parçac›klard›r. Bu modele 

göre, parçac›klar›n kütlelerinin nerden 

geldiklerini aç›klayabilmek için Higgs alan› 

ad› verdi¤imiz ve henüz keflfedilmemifl 

bir temel-etkileflim alan›na ihtiyaç duyulmaktad›r. 

Dolay›s›yla Higgs parçac›¤›n›n 

var olup olmad›¤› sorusunun yan›tlanmas› 

Standart Model aç›s›ndan son derece 

önemlidir. LHC deneyleri, öncelikle Higgs 

parçac›¤›n› aramak ve böyle bir parçac›k 

varsa bunun kütlesini ve di¤er özelliklerini 

ölçmeyi amaçlamaktad›r. Öte yandan, 

LHC deneylerinin di¤er amaçlar›ndan birisi 

de SM'in ötesinde bir model olan Süpersimetri 

modelini s›namakt›r. 


CERN' in bilim ve teknolojideki yeri 

Temelde CERN' de yap›lan çal›flmalar 

maddenin temel yap› tafllar›n› incelemek 

ve maddeyi bir arada tutan kuvvetleri 

araflt›rmak olarak özetlenebilir. Ama 

maddenin yap› tafllar›n› araflt›rma sürecinde 

keflfedilen teknolojiler, yaklafl›k 120 

y›ld›r t›ptan Internet' e kadar hemen her 

alanda günlük hayatta kullan›lmaktad›r. 

CERN, temel bilimin en ileri saflar›nda yeni 

bilgi üretmeye çal›flan bilim adamlar›- 

na teknolojinin izin verdi¤i en ileri deneysel 

olanaklar› sunar ve olanaklar› artt›rmak 

için de teknolojiyi zorlar. CERN' de 

gelifltirilen ileri teknolojiler deneylere kat›lan 

ülkelere ücretsiz olarak aktar›lmaktad›r. 

CERN’ de yap›lan deneyler bu güne kadar 

5 adet Nobel Fizik ödülüne konu olmufltur. 

Günümüzde insano¤lunun bilgiye 

ulaflmak ve iletiflim amac›yla kulland›¤› 

World Wide Web (www) sistemi CERN’de 

keflfedilmifl ve gelifltirilmifltir. CERN’ de 

yap›lan araflt›rmalar, kullan›lan ve gelifltirilen 

teknolojiler dikkate al›nd›¤›nda dünya 

bilimine lokomotiflik yapmaktad›r. 

CERN’ de kullan›lan teknolojiler aras›nda 

yeni ve ak›ll› malzemeler, süper iletken 

m›knat›s, mikro-elektronik, radyo frekans 

(RF), vakum, detektör, görüntüleme, radyoterapi, 

veri depolama, veri iflleme, uzay 

teknolojileri say›labilir. Ayr›ca CERN LHC 

çarp›flt›r›c›nda üretilen bilgiyi toplamak, 

dünya genelinde da¤›tmak ve ifllemek 

üzere oluflturulan GRID a¤ yap›s› gelece- 

¤in ‹nternet altyap›s› olarak (3G sistemi) 

yorumlanmaktad›r. 

CERN' deki çal›flmalar›n endüstriyel uygulamalar› 

ve Türkiye' ye transfer edebilece- 

¤imiz belli bafll› bilimsel ve teknolojik konular 

afla¤›daki gibidir: 

>> 

Bu deneylerin temel amac›n›, parçac›k fizi¤inde var›lan son nokta olan 

Standart Model ad›n› verdi¤imiz teorinin yan›tlayamad›¤› sorulara yan›t 

bulmak diye özetleyebiliriz. Standart Model bize maddenin yap› 

tafllar›n›n nas›l davrand›¤›n› ve birbirleriyle nas›l etkilefltiklerini aç›klamakta 

ama bunlar›n nedenleri hakk›nda bilgi vermemektedir. LHC 

deneyleri ile bunlar›n nedenlerini ö¤renmeyi hedeflenmektedir. 

• H›zland›r›c›lar kullan›larak elde edilen 

endüstriyel ‹fllemler: Polimerlefltirme, sterilizasyon, 

yar›-iletken üretiminde iyon 

ekimi (implantation), iyonlarla yüzey sertlefltirme, 

plastik yüzeylerin hassas ifllenmesi 

ve zar üretimi, parçac›k demetleri 

kullan›larak malzeme analizi (Rutherford 

geri-saç›lmas› (RBS), parçac›klarla x-›fl›n› 

yay›m› uyar›lmas› (PIXE), nükleer reaksiyon 

analizi (NRA), elastik geri tepme saptamas› 

(ERD), yüklü parçac›k aktivasyon 

analizi (CPAA), h›zland›r›lm›fl kütle spektroskopisi 

(AMS), kapsaml› x-›fl›n› so¤urumu 

ince yap›s› .(EXAFS) ) 

• Medikal Uygulamalar: radyonükleit 

(izotop) üretimi, pozitron emisyon tomografisi 

ve benzeri medikal tomografi yöntemleri, 

hadron terapisi, iyon terapisi, 

• Temel Araflt›rmalar: Baflta yüksek enerji 

fizi¤i olmak üzere, nükleer, atom-molekül, 

plazma, kat›-hal fizi¤i gibi temel fizik 

araflt›rma konular›, kristallerin ve moleküllerin 

yap›lar›n› aç›klamak için kullan›- 

lan teknikler, senkrotron ›fl›n›m› kaynaklar›, 

serbest elektron lazeri kaynaklar›, 

moleküler m›knat›slar, nano yap›l› malzemeler, 

yüzey ve ara yüzey çal›flmalar›, 

malzeme bilimi, kimya yaflam bilimleri, 

do¤rusal olmayan süreçler ve kuantum 

opti¤i, arkeometri, atmosfer bilimi, deprem 

erken uyar› sistemleri. 

• Biliflim Teknolojileri: ‹nternet, Grid, modelleme 

ve benzetim (simülasyon), güvenlik, 

stratejik planlama, yüksek verimli hesaplama, 

a¤ (network), hizmetler (servisler), 

e-devlet, veri depolama. 

• Elektronik: Tümleflik Elektronik (mikro 

elektronik), Tümleflik Olmayan (discrete) 

Elektronik Optoelektronik, Sistem Tasar›- 

m›. 

•Radyasyon: Radyasyondan korunma insan, 

radyasyondan koruma malzeme, dozimetre, 

çevre koruma, tar›m ürünlerinin 

radyasyon kullanarak temizlenmesi. 

Türkiye'nin CERN' deki çal›flmalara daha 

aktif olarak kat›lmas› bir yandan ülke olarak 

Türkiye’nin LHC projesine olan katk›- 

s›n› nitelik ve nicelik olarak art›r›rken öte 

yandan dünya genelinde üzerinde en çok 

çal›fl›lan konular› teflkil eden kuramlar›n 

ülkemizde yayg›nlaflmas›na ve yukar›da 

say›lan teknolojilerin transferine yard›mc› 

olacakt›r. Çal›flmalar daha çok temel-bilimsel 

ve teknolojik a¤›rl›kl› olacakt›r. Türkiye’ 

de bu alanlardaki tecrübelerin yayg›nlaflmas›n›n, 

günümüzde gittikçe artan 

radyasyon detektörleri kullanan endüstriye 

dolayl› bir katk›s› vard›r. Hastanelerde, 

hava alanlar›nda, uzay teknolojilerinde, 

savunma sanayinde ve gündelik hayatta 

gittikçe daha fazla yer almaya bafllayan 

radyasyon detektörleri konusunda Türkiye’de 

yap›lan çal›flmalar ne yaz›k ki yok 

denecek kadar azd›r. Bu çal›flmalar›n 

oluflturaca¤› art› de¤er temel-bilimsel ve 

teknolojik a¤›rl›kl› iken, di¤er yandan da, 

burada kazan›lan tecrübelerin ileride endüstriye 

aktar›lmas› olacakt›r. Özellikle 

t›pta kullan›lan radyasyon detektörleri 

teknolojileri Türkiye' de en çok kullan›lan 

ve ihtiyaç duyulan teknolojilerden oldu¤u 

için, bu alandaki geliflmeler ülkemize büyük 

bir art› de¤er kazand›racakt›r. 

Bunlar›n yan› s›ra, CERN' deki çal›flmalara 

aktif ve yo¤un olarak kat›lman›n getirece- 

¤i bir baflka art› de¤er de, üniversitelerimizde 

yüksek lisans ve doktora çal›flmalar›n› 

sürdüren ö¤rencilerimizin CERN' deki 

araflt›rma olanaklar›ndan yararlanmas› 

olacakt›r. 

Notlar: 

(*) Bir elektronun bir voltluk gerilim alt›nda bir metrede 

kazand›¤› enerji anlam›na gelen 1 eV' un 1000 

milyar (1012) kere fazlas› olan 1TeV' lik enerji, bir sivrisine¤in 

kanat ç›rp›fl›ndaki kinetik enerji kadard›r. 

27

MMARLIK 

Bir inanç ve söylem üstad›; 

Bilge Mimar Turgut Cansever’in 

ard›ndan… 

“Dudak tiryakili¤ine bay›ld›¤›m›z, fakat bir türlü 

içsellefltiremedi¤imiz kavramlar›n, art›k kaybolmaya 

yüz tutmufl son yap› ustalar›ndan biriydi.” 

> Mehmet ‹flci 

Mimar 

S›la Aflkt›r 

Ülkedeki kufllardan ne haber vard›r 

Mezarl›klardan yükselen bir bahar 

vard›r 

Aflk cellad›ndan ne ç›kar madem ki 

Yar vard›r 

Yoktan da vardan da Öte bir var 

vard›r 

Hep suç bende de¤il 

Beni yak›p yakan bir nazar vard›r 

O flark›ya özenip söylenecek m›sralar 

vard›r 

Sak›n kader deme 

Kaderin üstünde bir kader vard›r 

Ne yapsalar bofl 

Göklerden gelen bir karar vard›r. 

Sezai Karakoç 

Bilge Mimar Turgut Cansever 22 fiubat 

2009 günü ‹stanbul Kad›köy 

Çiftehavuzlar'daki evinde vefat etti. 

Vefat› üzerinden yaklafl›k 14 ay geçti. 

Ö¤retileriyle/ fikirleriyle, yapt›klar›yla/yap(a)mad›klar›yla 

derin izler b›rakarak 

Alemlerin Rabbine kavufltu. O adeta bir 

müfessir gibi Kur’an ve Sünnet’i mimarl›- 

¤›n bilgelik boyutundan tefsir etti. Eflref-i 

mahlûkat olman›n mesuliyetini kendi 

penceresinden tevhidi mimari perspektifiyle 

ele ald›. Adem’in halife olarak dünyaya 

gönderilmesini özgün bak›fl ve tefekkürüyle 

yeniden yorumlad› ve mimarl›k dilini 

tevhidle birlefltirdi. Mimarl›¤› tevhidin 

dilinden, tevhidi mimarl›k dilinden okumay› 

baflaran ender münevverlerdendi. 

Ça¤dafl müfessirlerden biri olarak nitelendirilebilecek 

engin bilgi ve irfana sahipti. 

Ömrün bereketi Kudüs'ten, 

Medeniyetin bereketi Medine’den 

Kudüs’ten gelen bir ömrün bereketini tafl›- 

yan ve teknede de¤il, tekkede yo¤rulan bir 

hamurun ürünü Cansever... Türabi Tekkesi’nin 

kurucusu Mehmet Türabi Efendi, 

Cansever’in dedelerinden ve bu tekkenin 

son fleyhi, Mimar Turgut Cansever'in dedesi 

fieyh Ali Efendi'dir. Medine ve Kudüs; 

kardefl iki flehir… Cansever’in ebeveyni ruhuna 

k›vam›n verildi¤i, medeniyetlerin kesiflti¤i 

Kudüs’te evlenirler. Medeniyet köklerinin 

tutundu¤u toprakt›r “Kudüs”… Ard›ndan 

bu evlili¤in ilk ürünü olarak 

1920'de henüz bakir say›labilecek mimari 

güzellikleriyle donanm›fl Antalya’da dünyaya 

gelir. 

Bilge mimarl›¤a götüren vetire 

“Ve Cansever'i 'Bilge Mimar'l›¤a götüren 

takdirler silsilesi bafllar. ‹lk çocukluk y›llar›n›n 

geçti¤i Ankara'da, tafl›n ve ahflab›n 

biraz taklit, biraz hissiyat ile 'Milli' k›vam›- 

na getirilifline tan›kl›k eder. Bursa'ya göç 

etmeleriyle bu iki malzemenin en asil halleriyle 

meydan yerine ç›kt›¤› flehrin büyüsüne 

kap›l›r. (Yeter,2009).” (…) 

“Bursa'n›n efli¤indeki ‹stanbul Bat›'yla tan›flt›¤› 

yerdir. Galatasaray Lisesi gibi buram 

buram bat› kokan bir mektebin ard›ndan 

yine okudu¤u dönemde bat›ya 

hayranl›¤›n çok daha bariz flekilde gün yüzüne 

ç›kt›¤› yerlerden birine, Güzel Sanatlar 

Akademisi Mimarl›k Bölümü'ne kabul 

edilir. Bir yandan musikinin, edebiyat›n 

ve sanat›n meclislerinde bulunman›n verdi¤i 

erdemle büyürken Elmal›l› M. Hamdi 

Yaz›r, Ahmet Hamdi Tanp›nar, Asaf Halet 

Çelebi gibi birbirinden güzide isimlerin 

kat›ld›¤› meclislerde terbiye al›r. Akademik 

sahada ilerlerken bir yanda ‹bn-i Arabi 

gibi aya¤›n› bast›¤› topra¤›n en derinlerine 

do¤ru kulaç atar, bir yandan da bat›yla 

iliflkiye geçmeyi ihmal etmez. Onun bu 

yapt›¤›n›n ad›, cebindeki de¤erin sat›n alma 

gücünün fark›nda olarak yapt›¤› bir 

al›flverifltir! (Yeter,2009)” 

Biçim ve varl›k tasavvuru bütünlü¤ü 

“Sanat eseri, varl›k kâinat tasavvurunun 

yap›lana yans›mas›d›r. Eserini ortaya koyarken 

ald›¤› her karar, sanatkâr›n varl›k 

ve varl›¤›n güçleri hakk›ndaki tasavvuruna 

göre flekillenir. Bu özellikleri ile sanat, 

din ve ahlâk alan›nda yer al›r. 

Biçim ve varl›k tasavvurunun bütünlü¤ünün 

bilinci ile oluflan sorumluluk, tutarl›- 

l›k duygusu ‘Befler’i, ‘‹nsan’a dönüfltüren 

ad›md›r. Bu bak›mdan mimarinin oluflturulmas› 

s›ras›nda varl›k sorunlar›n›n hepsinin 

bütünlü¤ü ile göz önünde tutulmas› 

gerekir... Bu bütünlük, varl›¤›n güçlerinin 

ve yasalar›n›n toplam›ndan baflka bir fleydir. 

Hepsinden daha büyük ve yücedir. 

Var olan her fleyin var olmaya devam etmesini 

sa¤layan da ‘O’dur. 


En yüce varl›¤›n, en büyük kudretin himayesine 

mahzar olmak ‹slâmî yaflama düzeninin 

ve kültürünün temel niteliklerini belirlemifltir. 

‹nsan bu tavr›n› bilgi edinerek 

ve bilinçlenerek ortaya koyar ve çevresini 

bu tavr›na göre düzenler. Bu düzenleme 

yetene¤i ve sorumlulu¤u ile de yarat›lm›fllar›n 

en yücesidir![2]” 

Medeniyet bilinci 

“Cansever'in medeniyet alg›s›n›n bir kenar›nda 

ayd›nlat›c› bir fener olarak Hz. Peygamber'in 

"‹nsan›n dünyada esas vazifesi, 

dünyay› güzellefltirmektir" sözü durur. Bilir 

ki, din mimarl›k da dâhil olmak üzere 

hayat›n bütününü tanzim eden bir kurallar 

bütünüdür. Bunu kaybedince hemen 

herkesin, sadece k›sa ak›llar›n›n erebildi¤i 

kadar gidebildi¤ini fark eder. (Yeter,2009). 

Cansever'in mimariye bak›fl›n›n özeti "Bafl›n›z› 

yere koydu¤unuz yerdeki varl›¤›n en 

kaba malzemesinin kurallar›na dahi ben 

secde ediyorum.” sözüdür. (…)" Çünkü o, 

Allah'›n yaratt›¤› varl›¤›n tabiat›na uygun 

bir ifl yapmay› ve malzemenin tabiat›n› 

muhafazay› da Allah'›n r›zas›na uymak 

olarak telakki eder. Cansever "Allah'›n bütün 

tecellileri dünyada var ise çözüm ve 

ç›k›fl noktas› dünyan›n varl›¤› içerisinde 

bulunan ilahi tecellilerin, yasalar›n, yönelifllerin 

hepsini anlamakt›r. Aya günefle, 

topra¤a her fleye bak. ‹nsan› insan yapan 

o bakma tavr›d›r..." sözüyle mimari anlay›- 

fl›n›n temelini iflaret etmektedir. 

Sürekli yenilenen, kevni ayetlere bir kez 

daha yeniden bakan ve bu farkl› bak›fl›yla 

yeni çözümler üreten bir bilgedir o. Ayn› 

formun, benzer çözümlerinin basit tekrar›ndan 

kaç›narak “t›pk› güneflin her gün 

farkl› bir tabloyla do¤uflunu” hat›rlat›r bize. 

Bu yüzden var olan› tamamlamak, eflyan›n 

tabiat›na uygun olan› üretmek olarak 

bakar mimariye... “Böyle yaparken 

dünyada var olma hakk› kazanaca¤›na 

inan›r mimar›n. O kurallar›n hepsi Allah'›n 

emridir bilinciyle yola ç›kan insanlara ihtiyaç 

oldu¤unu daima hat›rlat›r. Çünkü kaynaklar›m›z›n 

bize getirdi¤i evrensel do¤rular›n 

üzerine basarak dünyan›n karfl›s›na 

ç›kmam›z icap eder. Bu yüzden Avrupa 

karfl›s›nda asla ezik bir tav›r sergilemez. 

Bilir ki, Bat›'n›n modernizmi ‹slam dünyas›n›n 

de¤erlerinin yar›m anlafl›lmas›n›n 

bir sonucudur. (Yeter,2009) [1].” 

1-2: Türk Tarih Kurumu 

3: Karakafl Camii, Antalya 

Bir ahlak disiplini; “Sanat” 

Cansever’e göre sanat; yaln›zca esteti¤in 

bir ifadesi de¤il, ahlak›n bir disiplinidir. 

“Ahlak›n disiplini ise ayn› zamanda inanc›n 

ve dinin bir disiplinidir. Dedelerinden 

tevarüs eden tekke gelene¤inden ald›¤› 

terbiye ve 'ney’in bu¤ulu sesinden ald›¤› ilhamla 

dünya yolculu¤unun az›¤›d›r Cansever. 

Bir elinde Peygamber ölçüsü, di¤er 

elinde hayat›n, do¤unun ve bat›n›n, kuzeyin 

ve güneyin, yerin ve gö¤ün birikimi ve 

realitesi... Bunu flöyle formüle eder "Düflünmek 

ve büyük insanl›k tarihine bakmak...” 

Ne de olsa, ‹slam kendinden önceki 

dü¤ümlerin insanl›¤a katk› yapt›¤›n› savunur. 

Bunu bilir, bunu söyler, bunu yapar.” 

“Sanat eseri varl›k - kâinat tasavvurunun 

yap›lana yans›mas›d›r. Eserini ortaya 

1 2 

koyarken ald›¤› her karar sanatkâr›n varl›k 

ve varl›¤›n güçleri hakk›ndaki tasavvuruna 

göre flekillenir. Bu özellikleri ile sanat 

ahlak alan›nda yer al›r" 

Canl› ve cans›z varl›klar aras›nda bir iletiflim 

oldu¤u gibi, flehirler ile onu kuran insanlar 

aras›nda da benzer bir iletiflim vard›r. 

fiehrin yap›s›n›n flehirlinin al›flkanl›k 

ve karakterine yans›makta oldu¤u, toplum 

yap›s›n›n da flehre biçimini verdi¤i bilinmektedir... 

Cansever’de bir medeniyetin 

oluflumunu böyle izah eder. Onun yap›lar›ndaki 

ana malzeme insand›r. Cansever 

ev – mahalle - flehir üçlüsünün mahal- 

3 

29

MMARLIK 

li ve evrensel ba¤lant›lar›n› mükemmel 

yöntemle birbirine ba¤lar... “Demir Tatil 

Köyü esere insan›n tesiri konusunda zirvedir. 

(…) Cansever, Demir'deki bak›fl aç›s›n›n 

ilham›n› asl›nda çok tan›d›k bir yerden 

Bursa'dan al›r. Çünkü insanlar›n kat›l›m› 

konusunda Birleflmifl Milletler Bursa'y› eriflilmez 

bir kat›l›mc› örnek olarak kabul 

eder ama biz hor görüp çoktan yok etmiflizdir. 

(Yeter,2009)” 

“Dr. Halil ‹brahim Düzenli ise Cansever'le 

ilgili en güzel tespitlerden birini yapar: 

'Dudak tiryakili¤ine bay›ld›¤›m›z, fakat bir 

türlü içsellefltiremedi¤imiz' kavramlar›n, 

art›k kaybolmaya yüz tutmufl son yap› ustalar›ndan 

biriydi.” 

Kubbeyi yere koymamak 

Bilge Mimar’›n bir kitab›n›n ad› olan “kubbeyi 

yere koymamak” metaforunun bir 

baflka mimar-elefltirmen taraf›ndan de¤erlendirilmesi 

de oldukça dikkat çekiciydi. 

U¤ur Tanyeli, "Türkiye'nin ezberini bozmay› 

baflarabilmifl, mimarl›¤› ve elefltirmenli- 

¤iyle tabular› y›kabilmifl, bir anlamda bir 

dekonstrüksiyon yaratabilmifl bir insan. 

Bu aç›dan Cansever hem hayat›, hem mimarl›¤›, 

hem de düflünce adam› olarak 

çok önemli" yorumunda bulunmufltu. 

Tanyeli; “Kubbeyi al›p, sadece altyap›s›n› 

ondan kopar›p, baflka bir yere oturtman›n, 

‘kubbeyi yere koymak’ biçiminde bir 

>> 

Cansever'in mimariye bak›fl›n›n özeti "Bafl›n›z› yere koydu¤unuz yerdeki 

varl›¤›n en kaba malzemesinin kurallar›na dahi ben secde ediyorum.” 

sözüdür. 

metaforla anlat›lmas›, do¤rusu, o zaman 

da bana oldukça çarp›c› gelmiflti. fiimdi 

Antalya Karakafl Camisi’ni okudu¤um zaman, 

bütün bu riyakârl›¤›n nas›l mahkum 

edilebildi¤ini görüyorum. Bu, çok bana özgü 

bir durum olabilir; kat›lmayacaklar›n 

da az›msanmayacak say›da oldu¤unu tahmin 

ederim. Ama tarihselci bir mimarl›k 

yap›yorsan›z, tarihselcili¤i teknik özelliklerini 

de içerecek kadar kapsaml› düflünmek 

gerekti¤ini de ima ediyorsunuz demektir. 

Tarihselcilik, sadece biçimlerin tarihsel 

gibi görünmesinden ibaret olamaz. 

Böyle bak›nca Turgut Bey’i, söz gelimi, 

William Morris veya Arts and Crafts gelene¤inde 

bir çizgiye, o çerçeveye oturtmak, 

bana anlaml› geliyor. Bu anlamda Antalya 

Karakafl Camisi, Turgut Cansever’in son 

dönemini en iyi temsil eden önemli bir 

ürün gibi gözüküyor.” 

Kat›l›mc› mimarl›k 

‘Mimar Sinan' isimli kitab›nda, genel olarak 

‹slam mimarisi, özelde de Sinan'›n 

eserlerinin demokratik (kat›l›mc›) bir yap›da 

oldu¤una dikkat çeken Turgut Cansever, 

"Yap›y› kullanan herkes, kendi yerini 

tayin ediyor. Bu tam mutlak bir demokratik 

yap›d›r, mimarideki demokrasidir. Yap› 

emretmiyor, kesin olarak tarafs›z bulunuyor. 

Osmanl› toplumunun ortak güzellik 

de¤erleri vahfli Bat› de¤erleri ithal edilerek 

Türk ayd›nlar› taraf›ndan tahrip edilmifltir. 

O yüzden Sinan'›n eserleri toplumdan 

tecrit edilmifl, tafl y›¤›n› haline düflürülmüfllerdir,” 

demiflti. 

Turgut Cansever, Türk mimarisindeki temel 

s›k›nt›lar› ve çözüm yollar›n› da bu fikirler 

çok aç›k bir flekilde göstermektedir 

ki çözüm için iki fley gereklidir; “niyet ve 

kararl›l›k” diyor ve devam ediyor, 

“Son bir as›rd›r Türk toplumunda etkili 

olan k›sa görüfllülü¤ün, umursamazl›¤›n, 

de¤erbilmezli¤in, bilinçsizli¤in ve duyars›zl›¤›n 

yapt›¤› tahribat gözlerimizin 

önündedir. Bu insanl›k d›fl› tavr›n do¤urdu¤u 

al›flkanl›k ve temayüller, maymunca 

taklitçiliklerin yaratt›¤› felaketli durumdan 

hiç ders almadan güçlenerek devam 

etmektedir. Dolay›s› ile ‹stanbul’un gelece- 

¤ini kurtarmak için en büyük engeli insanlar›n 

ve toplumun bak›fl aç›lar›n›n teflkil 

etti¤i hat›rlanmal› ve bu durumun dehflet 

verici sonuçlar›ndan korkulmal›d›r.” 

Turgut Cansever, özgün fikirleri ve derin 

medeniyet tasavvuru ile Cumhuriyet döneminin 

en iyi bir mimarlar›ndan ve belki 

de en iyisi. Mimarimiz üzerine kafa yormufl 

bir mütefekkir, hikmet ve irfan sahibi 

bir bilge sanatkâr. Onu di¤er mimarlardan 

farkl› k›lan, üstün yapan yönü; özellikle 

kendi ruh ve medeniyet kökleriyle sahici 

iliflki kurmas›, gelenekten beslenerek gelece¤i 

üretme çabas›d›r. 

21.yüzy›l Türk mimarl›¤›n›n öncülerinden 

Cansever; tecrübesi, mimarl›k felsefesi, 

mimarl›k eserleri, musiki ve edebiyat dâhil 

bir çok farkl› disipline derin vukufiyeti 

ile yapt›klar› ve yapamad›klar›yla, dile getirdikleriyle, 

getiremedikleriyle, ‹bn-i Arabi’den 

Konfüçyüs’e, Medine’den Roma’ya, 

Sinan’dan Wright’a, sanat müzi¤inden 

Barok müzi¤e, Füsus’ta ki tevhidi hakikatlerden, 

mimarideki tevhide uzanan 

derin tefekkür alan›n› mezceden gerçek 

bir entelektüel... Türk mimarlar›n›n ondan 

ö¤renece¤i çok fley var. Üstad›m›za Allah 

rahmet eylesin. 

Not:“Turgut Cansever Okumalar›”n› bafllatan ve devam 

eden/edecek olan MMG’yi bu çabas›ndan dolay› 

bir kez daha kutluyorum.. MMG’nin varl›¤› ne denli 

önemli oldu¤unu, yoklu¤unu yaflayan bizler çok 

daha iyi biliyoruz.. 

KAYNAKLAR: 

[1]( Yeter,R), Gazeteci / REPORTRE, Yeni fiafak Gazetesi, 

08.03. 2009 

[2] (Cansever,T) “Düflünceler” Mimar-Ça¤dafl Mimarl›k 

Dergisi, Say› 11, Turgut Cansever Özel Say›s›, Ankara 

1983, s.5) 


DOSYA > SANAYLEŞME 

GRŞ 



Sanayileflme 

Avrupa’da 18. ve 19. yüzy›llarda yeni bulufllar›n üretime uygulanmas› ve buhar 

gücüyle çal›flan makinelerin makineleflmifl endüstriyi do¤urmas›, bu geliflmelerin de 

Avrupa’daki sermaye birikimini artt›rmas› olarak bilinir. Bu sermaye birikimi 

ülkemizin en büyük eksiklerindendir ve sanayinin yeteri kadar geliflememesinin en 

önemli nedenidir. Türkiye’den çok sonra kurulan devletler sanayileflme sayesinde 

art›k dünyada söz sahibidir. Ülkemizde ise bu konuda yap›lan at›l›mlar bir flekilde 

ya kayd›r›lm›fl ya da giriflimlere engel olunmufltur. Sanayileflme bir ülkenin 

geliflmesi için en önemli etmendir. S›radan bir eleman yerine ya da her ifli yapabilen 

bir eleman yerine sadece tek bir alanda uzman elemanlar yetifltirerek üretimi 

art›rmak ve ifl alan› yaratmak için sanayileflme flartt›r. Ülkemiz için çok uzun ve 

zorlu bir süreç olsa da yap›lmas› durumunda birçok alanda refaha ulaflaca¤›m›z 

kesindir. 



GRŞ 

Sanayi devrimini arayan ülke 

‹nsanl›¤›n yaflam›nda çok köklü dönüflümler yaratan toplumsal olaylar için 

kullan›l›r devrim sözcü¤ü. Bu anlamda insanl›k iki büyük devrim yaflad› ve hâlâ bu 

iki büyük devrimin içinde, bir üçüncüsü olacak m› kimilerine göre flüpheli kimilerine 

göre yolda. Yaflanan devrimlerin en önemlisi olarak sanayi devrimini görebiliriz. 

Bugün hala etkisini devam ettiren sanayi devriminden Türkiye ne kadar etkilendi 

Ülkemiz sanayisi ne kadar yol ald›, ne kadar katma de¤er üretti Bu say›m›zda 

kapak konusu olarak ele alaca¤›m›z sanayileflme dosyam›zda tüm bu sorulara cevap 

arayaca¤›z. Yap›lmas› gerekenleri, yolda oldu¤u söylenen yeni devrimleri 

de¤erlendirece¤iz. 

‹ 

lk devrim tar›md›, insan toplumlar›n› 

öylesine radikal bir dönüflüme u¤ratt› 

ki hiç kimse bundan kaçamad›, ister 

ithal edilerek, isterse d›flar›dan 

dayat›larak olsun tar›m› tan›mayan toplum 

kalmad›, elbette varl›klar› bilinen 

ama henüz keflfedilmemifl, Amazon Ormanlar›n›n 

çok içlerinde yaflayan ilkel avc› 

toplay›c›lar d›fl›nda. Tar›mla birlikte yönetim 

bafllad›, kentler kuruldu, yap›lar infla 

edildi, yolculuklar bafllad›. Ve geliflme 

elbette orada durmad› “ihtiyaç devrimlerin 

anas›d›r” diyen Marks’›n görüflünden 

hareketle, yönetimlerin, soylular›n ya da 

toplumlar›n ihtiyaçlar› da teknolojik at›- 

l›mlar› getirdi¤ini söyleyebiliriz. 

Ama ne denli geliflmifl olursa olsun Roma’da, 

‹ran’da ve hatta görkemli M›s›r da 

sonuçta do¤aya ba¤›ml› toplumlar ya da 

medeniyetlerdi. Suyun kald›rma kuvvetinden 

istifade ediyor, hayvanlar›n güçlerinden 

faydalan›yordu. Taa ki 18 yüzy›l›n 

sonlar› 19.yy’›n bafllar›na dek Sanayi Devrimi 

olarak adland›r›lan bir dizi teknik geliflimin 

ürünü olan ve seri halde y›¤›nsal 

üretim tesisleri olan fabrikalarla simgeleflen 

toplumsal-ekonomik süreçler ‹ngiltere’de 

do¤up sonra dünyaya yay›l›ncaya 

dek. Bu anlamda Sanayi devrimini özelli- 

¤inin do¤an›n güçlerinin mekanik güçlerle 

yer de¤ifltirmesiydi, Bu nedenle sanayileflmesnin 

semblüde çarklarda simgeleflen 

makine oldu. 

Asl›nda Sanayi devriminin ilk öncülleri su 

de¤irmenleri ile saat çark›d›r denebilir. 

Her ikisi de Ortaça¤da Manast›rlar›n gelifltirdi¤i 

fleylerdi. Su de¤irmenleri, önce un 

ö¤ütmede sonra, dokumac›l›kta en son 

>> 

Sanayi devriminin ilk öncülleri su de¤irmenleri ile saat çark›d›r denebilir. 

Her ikisi de Ortaça¤da Manast›rlar›n gelifltirdi¤i fleylerdi. Su de¤irmenleri, 

önce un ö¤ütmede sonra, dokumac›l›kta en son da maden ç›kartmada 

kullan›larak pek çok ön endüstriyel iflletmelerin temel aletleri oldu 


da maden ç›kartmada kullan›larak pek 

çok ön endüstriyel iflletmelerin temel aletleri 

oldu. Yine sanayi devriminin enerji 

kayna¤› olan kömür de bu dönemlerde 

‹ngiltere de deniz kömürü olarak kullan›- 

l›yordu. ‹lk su ve hava kirlili¤inin ortaça¤da 

12-13 yy’da yaflan›yor olmas› yaflanacaklar›n 

da habercisiydi. Ölümcül sis 

smog dedi¤imiz kirli hava çökeltisi ile ilk 

kitlesel ölümlerin yafland›¤› londradan 

çok önce ‹ngiltere kömürle ve hava kirlil¤i 

ile tan›flm›flt›. Saat ise zaman kavram›nda 

radikal bir dönüflüm sa¤lad›, insan toplumlar› 

o güne dek do¤an›n ritimlerine 

uygun bir zaman kavray›fl› içinde yaflarken, 

do¤al zaman yerini saatte simgeleflen 

yapay zamana b›rakt›. 

Bundan sonraki geliflmeler ise 18.yy’da 

zirveye ulaflt› ve 19.yy bafllar›nda Buhar 

Makinesinin icad› ve bunun fabrikalarda 

kullan›m› ile taç noktaya ç›kt›. Sanayi devrimini 

haz›rlayan geliflmeler 18.yy sonlar›na 

do¤ru bafllad›. Dokuma tezgâhlar›n›n 

yerini alan i¤ makineleri iplik e¤irmede 

verimi öylesine artt›rd› ki, su de¤irmenleri 

ile dönen dokuma çark›ndan 100 kat 

daha fazla verimle üretim olana¤› sa¤l›- 

yordu. 1779’da devreye giren i¤li dokuma 

tezgâhlar› iki iflçinin dörtyüz i¤le ipli¤i 

bükmesine olanak sa¤l›yordu. Bu do¤al 

olarak ‹ngiltere’ye maliyetleri düflürme ve 

daha ucuza ve daha fazla miktarda dokuma 

ürünü ihraç imkân› sa¤lad›¤›ndan ‹ngiltere 

bir anda milli gelirini yükseltme 

olana¤› elde ediyordu. Yine yüksek ›s›l› ergitme 

f›r›nlar› daha sonraki çelik endüstrisi 

için öncülük sa¤layacak konumdayd›. 

Bir makine pistonunu çark›n›n dairesel 

hareketlerle dönmesini sa¤layan buhar 

gücü, yüksek enerji ve h›z getiriyordu. 

Demir eritmede kullan›lan ve kok kömürü 

ile çal›flan yüksek f›r›nlar 18 yy bafllar›nda 

devreye girmiflti. 1780’lerde iyice yayg›nlaflt›klar› 

bir dönemde dökme demirden 

f›r›nda çelik üretme tekni¤i bulundu. Bu 

teknik 19 yy. bafllar›nda yayg›nlaflt›. Bütün 

bu teknik geliflmelere alt yap› sa¤layacak 

hukuki mevzuat, sömürgelerden 

akan sermaye, sömürgelere bu ürünlerin 

ihrac› ve ülke içinde bu ürünlerin dolafl›- 

m›n› mümkün k›lan ulafl›m a¤› ile sanayinin 

enerji gereksinmesini sa¤layacak kömür 

yataklar› sanayi devrimi için ‹ngiltere’nin 

bafl›na talih kuflunun konmas›n› 

sa¤layacakt›. 

Yar›m yüzy›l boyunca yani beflyüz y›l süren 

bir süreçte ‹ngiltere, dünya ekonomisinin 

lideri olan bir süper güç haline gelecekti. 

Dokuma ürünleri ve di¤er sanayi 

ürünlerinin ihracat› ile ‹ngiltere de 

1820’lerden itibaren sanayi ekonominin 

motoru olacak, milli gelirdeki pay› tar›m› 

katlayacakt›. 1840 y›l›na geldi¤imizde ‹ngiltere 

de k›rsal nüfus çarp›c› bir biçimde 

azalm›flt›. 

Sanayi devriminin öncü gücü buhar makinesi 

oldu¤u kadar lokomotifti de daha 

sonralar› Paul Virilio taraf›ndan h›z ça¤› 

olarak adland›r›lmas›na dayanan, hareket 

devrimi olarak dromolojinin-ki Virilio 

otomobiller üzerinden infla etmifltir tespitlerini- 

öncüsü lokomotiftir. 1830’lardan 

itibaren ilk sanayileflmifl ülke olan ‹ngiltere, 

demiryollar› ile bir a¤ kuracakt›r. 

Dokumac›l›ktan sonra en çok yat›r›m demiryollar›na 

yap›lacakt›r. 1830’dan 

1850’lere dek ‹ngiltere, tüm ülke sath›nda 

tam 10.000 kilometre demiryolu yapacakt›. 

Kuflkusuz Lokomotif buhar makinesi 

olmasa, geliflimini belli bir evreye tafl›yamayacak 

bir bulufl olarak kalacakt›. Buharl› 

trenin ilk öncüsü 1804’te raylar üzerinde 

ilerleyen buhar kazan›yd›, 1827’de 

yap›lan borulu kazan trenlere büyük bir 

güç sa¤lad›, 1829’da ise bir ‹ngiliz mühendis 

George Stephenson’nun icad› olan 

“roket”in devreye girmesi ile h›z s›n›r› 

afl›ld›. Çünkü o zamana kadar en h›zl› ulafl›m 

arac› olan atl› araban›n at›n› geçiyordu 

bu tren. 

Tüm bu geliflmeler bat›ya çok büyük üstünlük 

sa¤lad›. Böylece dünya adaletsiz 

bir ticaretle karfl›laflt›. Bat›n›n dokuma sanayi 

tüm yerel ekonomilerin çökmesine 

neden olacak ve bunlar›n bat›ya ba¤›ml› 

olmas›n› sa¤layacakt›, bat›l› ekonomi 

adapte edildikçe yerel ekonomiler çökerken, 

bat›n›n sanayi ürünlerinin karfl›s›nda 

daha de¤ersiz tar›m ürünleri ve atelye 

tipi ürünler dayanamad›. Bu dünyan›n 

geri kalan›n›n geri dönüflsüz bir biçimde 

bat›n›n ekonomik modelini taklit etmesine 

ve dolay›s›yla o ürünler ile o kültüre 

adapte olmas›na neden olacakt›. 

Bugün bile bat›n›n sanayileflmifl ülkeleri 

ile sanayileflme evresinin bafllar›nda olanlar 

aras›nda gelir fark› çok büyük. Sanayi 

ekonomilerinde endüstri ekonominin 

omurgas›n› oluflturur. Bu ülkeler sanayi 

ürünleri ihraç eder, çoklukla hammadde, 

yar› mamul ürünler ve tar›msal ürünler 

al›rlar. Sanayi ürünlerinin katma de¤eri 

daha yüksek oldu¤undan bu iflte kaybeden 

daima sanayileflmekte olanlar oluyor. 

Bat› d›fl› toplumlar neden 

sanayileflmede öncü olam›yorlar 

Peki, sanayileflmenin ana itici gücü ne 

Ünlü kent tarihçisi Lewis Mumford bunu 

temerküz kavram› ile aç›kl›yor. Sermaye, 

idari mekanizma olarak devlet, askeri 

güç, bilim, emek gücü vb birçok unsurun 

toplanmas› ile sanayileflme de at›l›m sa¤lanabiliyor. 

Bat›l› sanayi devleri bunu sa¤lad›lar. 

Sömürgelerden akan sermaye, giriflim 

gücü, devlet ve askeri mekanizma, 

bilim ve birikim sa¤layan di¤er unsurlar 

bir araya geldiler ya da getirildiler. Ortado¤u 

da kurulan ilk uygarl›klar üzerine 

çal›flmalar› ile bilinen Charles Keith Maisessels, 

ekonomiyi gelifltiren ana aktörün 

devlet oldu¤unu belirtir, Kapitalizm üzerine 

çal›flmalar› ile de ünlenen ünlü tarihçi 

Ferdinand Braudel’de Kapitalizmin devlet 

olmadan varolamayaca¤›n› belirtir. Bugün 

de asl›nda sanayileflme için gereken 

35


GRŞ 

itici gücü sa¤layan devlettir. Bu anlamda 

söyledi¤imiz temerküz unsurunu bir araya 

getiren güç de devlet oldu. 

Kuflkusuz bu tek bafl›na yeterli bir neden 

de¤il. Yenilik yaratmak ve bu yenilik sa¤layan 

ürünü piyasa koflullar›nda marka 

turundurma stratejisi ile talep edilen bir 

ürün haline getirmek sanayileflme de öncü 

olmay› sa¤l›yor. Bat› d›fl› toplumlar (japonya 

hariç tutulursa) beyin göçü ve yeterli 

sermaye birikimine sahip olamad›klar›ndan, 

dahas› bir kapitalist ifl kültürüne 

tam anlam› ile sahip olmad›klar›ndan 

öncü güç olama›yorlar ve dünyaya yön 

veren küresel flirketler oluflturam›yorlar. 

Oysa art›k dünya ekonomisine yön veren 

bu flirketler. Bu flirketlerin bütçeleri bir 

çok ülkenin sahip oldu¤u tüm gelirden 

çok daha fazla. 

Dünya Mal Ticareti, ‹hracat De¤eri Olarak, 

1980 Y›l›nda Yaklafl›k 2 Trilyon Dolardan, 

Ortalama Y›ll›k Yüzde 5,2 Oran›ndaki Büyüme 

‹le 2000 Y›l›nda 6,2 Trilyon Dolara 

Yükselmiflti. Dünya Ticareti Reel Olarak 

Sadece 1982 Y›l›nda Küçülmüfl Di¤er Tüm 

Dönemlerde Büyümüfltü ancak yaflanan 

son kriz Asya ülkeleri ve Brezilya hariç 

özellikle sanayilflemifl ülkelerde büyümeye 

k›smen de olsa ara verilmesine yol açm›fl 

durumda. 

1980-83 Y›llar› aras›nda dünya ticareti nominal 

olarak darald›. dünya ticaretinin en 

h›zl› artt›¤› dönemler ise 1983-90 ile 1994- 

97 y›llar› aras›ndaki dönem olmufltur. 

1990’l› y›llar, global ekonomik büyümede, 

üretimde ve dünya ihracat›nda dalgalanmalar›n 

görüldü¤ü bir dönem olarak 

da ortaya ç›kt›. Global ekonomik büyümedeki 

dalgalanmalar daha az olmakla birlikte, 

özellikle ticarette görülen dalgalanmalar, 

çok daha büyük ölçekli oldu. Pefl 

pefle ortaya ç›kan krizlerin, global ekonomik 

büyümeden daha çok, dünya ticaretinde 

büyük çapl› dalgalanmalara yol açt›¤› 

söylenebilir. 

Türkiye’de sanayinin geliflmesi ve 

sanayideki durumumuz 

Ülkemizde büyük sanayinin kurulma dönemi 

oldukça eskilere dayan›r. Sanayileflme 

faaliyetleri ile ilgili ilk ad›m 1839 y›l›nda 

Tanzimat hareketleri ile bafllam›fl ve 

havuz, tersane, demirhane gibi tesisler 

kurulmufltur. Ancak Avrupa'da büyük sanayi 

devriminin yaflanmas› ve özellikle 

tekstil alan›nda gerçekleflen ilerlemeler 

ço¤unlukla Bursa ve ‹stanbul'da yer alan 

dokuma sanayini olumsuz yönde etkilemiflti. 

Ayr›ca XVI. yy.'da Avrupa devletleri 

>> 

Türkiye'de sanayileflme hareketi 1950'den sonra bafllam›fl, 1960 y›l›ndan 

sonra h›zlanm›flt›r. Cumhuriyetin ilk y›llar›nda ç›kan Sanayi Teflvik 

Kanunu ile sonraki y›llarda haz›rlanan kalk›nma planlar› sanayileflme 

sürecini h›zland›rm›flt›r. 

ile imzalanan kapitülasyonlar Osmanl› 

‹mparatorlu¤u'na yükümlülükler getirmifl, 

gümrük vergilerinin yükseltilmesi d›- 

flar›dan gelen mallarda rekabeti engellemifl, 

bu nedenle kurulan ço¤u fabrika zarar 

ederek kapanm›flt›. Bu dönemde ülke 

gereksinimini karfl›layacak birkaç küçük 

tesis bulunmaktayd›. Bunlar tar›msal 

ürünleri mamul mal haline getiren, de¤irmen, 

sabun, makarna, ya¤ ve konserve 

fabrikalar›, basit dokuma yapan tesisler, 

deri fabrikalar›, çimento, kereste, tu¤la 

fabrikalar›, birkaç gemi ve makine onar›m 

atölyelerinden olufluyordu. Nitekim 

1915 y›l›nda yap›lan sanayi say›m›nda 

baflta ‹stanbul, ‹zmir, Bursa, Manisa ve 

Uflak'ta toplanan 269 adet tesisin 88'i g›- 

da, 75'i dokuma, 55'i tütün, 20'si çimento 

ve seramik sanayiine aitti. Görüldü¤ü gibi 

sanayinin büyük k›sm› Bat› Anadolu'da 

toplanm›fl durumdayd›. 

Cumhuriyetle birlikte kapitülasyonlar›n 

kald›r›lmas› ile sanayileflme yolunda 

önemli ad›mlar at›lmaya bafllanm›flt›.1924 

y›l›nda Sanayi ve Maadin Bankas› 

(Bu bankan›n yerini 1923 y›l›nda Sümerbank 

alm›flt›r) kurulmufltur. 1927 y›l›nda 

ise ulusal sanayinin canland›r›lmas› amac›yla 

gümrük, vergi, ulafl›m ve hammadde 

temininde birtak›m kolayl›klar getirilmiflti. 

Devletin ald›¤› bu tedbirler sayesinde 


65.000 dolay›nda iflletme oldu¤u saptanm›flt›. 

Bu iflletmelerin % 43.5'u tar›m, % 

23.8'i dokuma, % 22.6's› maden, makine 

ve onar›m› grubunda yer alm›flt›. 

1934-38 y›llar›nda Birinci Befl Y›ll›k Sanayileflme 

Plan› haz›rlanm›flt›r. Bu plan do¤rultusunda 

ülkenin çeflitli yerlerinde fleker, 

dokuma, maden, selüloz ve seramik 

fabrikalar›n›n kurulmas› plana ba¤lanm›flt›. 

Ancak bu y›llar›n dünyada ekonomik 

kriz dönemine rastlamas›, ülkemizde 

devletin bizzat kurucu rol oynamas›na 

neden olmufltu. Bu amaçla 1933 y›l›nda 

Etibank kurulmufl ve bu kurumun önderli¤inde 

kimya sanayi (suni ipek-Gemlik, 

gülya¤›-Isparta, kibrit ve asit-‹zmit), pamuklu 

dokuma (Bak›rköy, Kayseri, Ere¤li, 

Malatya, I¤d›r, Nazilli), ka¤›t ve selüloz (‹zmit),kamgarn 

sanayi (Merinos-Bursa), 

kendir sanayi (Kastamonu), demir sanayi 

(Karabük), kükürt (Keçiborlu), toprak sanayi 

(seramik-Kütahya, flifle-cam Paflabahçe, 

Çimento fabrikalar›), fleker sanayi 

(K›rklareli-Alpullu, Uflak, Tokat-Turhal)alan›nda 

yat›r›mlar yap›lm›flt›r. Özellikle bu 

yat›r›mlar ile dokuma sanayi alan›nda 

önemli geliflmeler olmufl, Çukurova ve 

Ege bölgesinde özel sektöre ait tesislerde 


kurulabilmiflti. 

Ayr›ca 1937 y›l›nda ilk demir-çelik fabrikas› 

da Karabük'te kurulmufltu. Yap›lan 

teflvik ve tedbirler sayesinde ülkemizde 


84.000 (83.500) civar›nda tesis tespit edilmiflti. 

Türkiye’de sanayinin kurulma aflamas› 

Cumhuriyetin ilk y›llar›nda yaflanm›fl, 

Özetle Türkiye'de sanayileflme hareketi 

1950'den sonra bafllam›fl, 1960 y›l›ndan 

sonra h›zlanm›flt›r. Cumhuriyetin ilk y›llar›nda 

ç›kan Sanayi Teflvik Kanunu ile sonraki 

y›llarda haz›rlanan kalk›nma planlar› 

sanayileflme sürecini h›zland›rm›flt›r. Ülkede 

önceleri ‹stanbul ve yak›n çevresinde 

geliflen sanayi, buradan ‹zmit körfezine 

yay›larak Marmara bölgesinin güney 

bölümü ile Trakya kesiminde Çorlu-Çerkezköy 

aras›nda geliflmifltir. Sanayinin 

ikinci olarak yo¤unluk kazand›¤› bölge 

Ege bölgesi özellikle ‹zmir ve yak›n çevresidir. 

Bat› Karadeniz bölgesi de sanayinin 

özellikle demir-çelik sanayi gibi a¤›r sanayinin 

geliflti¤i bir kesimdir. 

Ülkemizde tar›ma dayal› sanayi kollar› ile 

tekstil sanayi alan›nda çok k›sa sürede 

önemli geliflmeler olmufl ve bu ürünler ülkemiz 

ihracat›nda önemli bir yer tutmufltur. 

Demir-çelik endüstrisinin geliflmesi 

ülkede otomotiv ve makine sanayi gibi 

büyük sanayi kollar›nda h›zl› at›l›mlar yaratm›flt›r. 

Bugün ülkemiz, kendi otomobil, 

gemi ve trenlerini üretebilecek konuma 

gelmifl, ayr›ca askeri uçaklar›n yap›m›na 

bafllanm›flt›r. 

Sanayinin ülkemiz ekonomisi üzerindeki 

pay› her geçen gün artmaktad›r. Nitekim 

1950'lerde sanayide çal›flan iflgücü 

600.000 dolay›nda iken günümüzde bu 

de¤er 2.5 milyonu aflm›flt›r. Sanayide çal›- 

flan nüfusun toplam çal›flan nüfusa oran› 

ise 1950'de %5 iken 1990'da %13.7'ye 

ulaflm›flt›r. 

Türkiye'de sanayinin da¤›l›fl›na bak›ld›- 

¤›nda büyük dengesizli¤in ortaya ç›kt›¤› 

görülür. Bu bak›mdan ülke sanayinin % 

60'›n›n Marmara bölgesinde topland›¤› 

dikkati çeker. Söz konusu durumun oluflmas›nda 

Osmanl› ‹mparatorlu¤u döneminden 

itibaren sanayi yat›r›mlar›n›n ülkenin 

bat› bölgelerine kayd›r›lm›fl olmas› 

etkendir. 

Bu bak›mdan ‹stanbul ülkemizde sanayinin 

topland›¤› en önemli merkez durumundad›r. 

‹stanbul'un sanayinin kurulufl 

yeri olarak seçilmesinde büyük nüfus kütlelerini 

bar›nd›rmas› nedeniyle büyük bir 

tüketim merkezi olmas›, yo¤un göçler sebebiyle 

iflgücü ihtiyac›n›n karfl›lanmas›, 

öteden beri düzenli ulafl›m ba¤lant›lar›na 

sahip olmas› ve böylece gerek hammadde 

gerekse mamul madde ak›fl›n› kontrol 

edifli, büyük sermaye sahiplerinin bu 

kentte toplanmas› bu faktörlerin bafll›calar›d›r. 

Sanayinin ekonomideki artan 

pay› ve sanayi ürün ihracat› 

Sanayi ürünlerinin ihracat gelirleri içindeki 

pay›nda da önemli art›fllar olmufl ve sanayinin 

ihracattaki pay› % 80'e ulaflm›flt›r. 

Ayr›ca bu sektörün milli gelirimize 

katk› pay› giderek yükselmektedir (% 

25.6). 

Geçmifl y›llarda özellikle de 80-90 aras› 

Türkiye’nin de içinde bulundu¤u 15 ülkenin 

ticaret art›fl h›z› Dünya ortalamas›n›n 

iki kat›n› aflm›flt› ve bu ülkelerin 10’u Asya’n›n 

h›zla sanayileflen ülkeleriydi. Bugün 

de asl›nda özellikle Asya ülkeleri bak›m›ndan 

h›zl› sanayileflme ve h›zl› ekonomik 

büyüme söz konusu. Türkiye ise 

bugün dünyan›n geliflmifl 20 ekonomisi 

içinde yer alan ve bölgesinde sanayi devi 

olarak görülecek konumda olan bir ülke. 

2006’da 83 milyar dolar› aflan ihracat rakam›na 

ulaflan Türkiye’nin, 2023 hedefi 

500 milyar dolar olarak saptand›. Çin tehlikesi 

Hindistan tehlikesi, h›zla geliflen Güneydo¤u 

Asya ülkelerinin rekabeti Türkiye’nin 

ihracat›n› ne kadar etkileyecek gibi 

sorular›n›n cevab›n› ararken ihracat› tetikleyen 

sektörlerin artan say›s›, 500 milyar 

dolarl›k hedefe ulaflman›n çok da zor 

olmayaca¤›n› iflaret ediyor. 

Sanayi ihracat› mart ay›nda yüzde 34.81 

oran›nda artarak 8 milyar 95.4 milyon dolara 

ulaflt›. 2009 y›l›n›n Mart ay›nda sanayi 

ihracat› 6 milyar 4.8 milyon dolar düzeyinde 

gerçekleflmiflti. Sanayi mamulleri 

ihracat› da ayn› dönemde yüzde 30.12 art›flla 

4 milyar 859.3 milyon dolardan 6 

milyar 323 milyon dolara yükseldi. Bu veriler 

ülkemizde sanayinin ekonomideki 

pay›n›n giderek artt›¤›n› ortaya koyuyor. 

Türkiye’nin gelecekte ihracat›n motoru 

olacak gibi görünen befl sektöründen ilki 

otomotivdi. Otormotivin ard›ndan yükselifle 

geçen ve ihracattaki pay› giderek yükselen 

sektörlere bakt›¤›m›zda, ilki ‹hracat›n 

yeni motorlar›ndan demir çelik. Demir 

çelik ve demir ve demir d›fl› metaller sektörleri, 

Türkiye’nin en h›zl› geliflen, d›fl pazarda 

güçlenen ve ihracat paylar›n› istikrarl› 

olarak gelifltiren sektörlerin bafl›nda 

geliyor. Özellikle demir çelik sektörünün 

yüzde 12’lik büyüme oran›, Çin’in yüzde 

17’lik büyümesi dikkate al›nd›¤›nda, rekabette 

Türkiye’nin gücünü art›r›yor. Dünyan›n 

hemen her bölgesi ile ticaret kapasitesi 

bulunan Türk demir çelik üreticilerinin 

y›ld›z›n›n, özel sektörün üretime kat›lmas›yla 

parlamaya bafllad›¤›n› söylersek 

yan›lm›fl olmay›z. 

>> 

Türkiye bugün dünyan›n geliflmifl 20 ekonomisi içinde yer alan ve bölgesinde 

sanayi devi olarak görülecek konumda olan bir ülke. 2006’da 83 milyar 

dolar› aflan ihracat rakam›na ulaflan Türkiye’nin, 2023 hedefi 500 milyar 

dolar olarak saptand›. 

37


GRŞ 

Türk demir çelik sektörü, dünya ile k›yasland›¤›nda 

genç bir sektör. Endüstrileflmede 

önemli bir rol üstlenen demir çelik 

sanayisinin modern anlamda temelleri, 

1937’de Sümerbank’a ba¤l› Karabük Demir 

Çelik Fabrikalar›’n›n (KARDEM‹R) kurulmas› 

ile bafllad›. Özel sektörün üretime 

kat›l›fl› ise 1960’ta, ilk elektrik ark ocakl› 

tesis olan 20 bin ton kapasiteli Metafl’›n, 

‹zmir’de üretime geçmesi ile gerçekleflti. 

Metafl’›, 1969 y›l›nda Çolako¤lu, 1970’de 

ise ‹stanbul Metalurji ve di¤erleri izledi. 

Özellikle 1980’li y›llar›n ikinci yar›s›nda, 

baflta haddehane olarak üretim yapan 

kurulufllar›n, ark ocakl› tesislere dönüflmesi 

ile birlikte özel sektörün, Türkiye’nin 

demir çelik üretimine a¤›rl›¤›n› koydu¤unu 

söylemek mümkün. Türk demir çelik 

ürünleri ise uzun, yass› ve vas›fl› çelik 

a¤›rl›kl› olup, dünya piyasas›nda yass› 

ürünlerin üretim oran› yüzde 60 iken, ülkemizde 

tersi bir durum söz konusu. 

Uzun ürünlerde yaflanan kapasite fazlal›- 

¤› ihracat ile eritilmeye çal›fl›l›rken, iç pazarda 

yaflanan yass› ürün arz› ise ithalat 

ile karfl›lanmaya çal›fl›l›yor. 

G›da, teknoloji ve enerji ‹hracat rakamlar›nda 

yükselen bir grafik çizen di¤er sektörler 

ise g›da ve elektronik olarak karfl›- 

m›za ç›k›yor. Ancak bu alanda da dünyadaki 

yeni trendleri takip edip, onlar gerçekleflme 

aflamas›nda iken bu alanda yat›r›m 

yapmak yerine sanayileflmifl ekonomilerin 

yavafl yavafl b›rakt›¤› alanlarda 

yat›r›m yap›l›yor. Y›ld›z› parlayan ve krizle 

birlikte bir düflüfl yaflasa da gelecekten 

umutlu görünen bir baflka sanayi sektörü 

de makine. Makine sanayi ihracat›, toplam 

ihracat içindeki pay›n› son y›llarda 

sürekli olarak artt›rd›. Sektörün toplam 

ihracat›m›z içindeki pay› 2004 y›l›nda 2,1 

milyar dolar ile yüzde 3,3 olmufl ve 2005 

y›l›nda 2,7 milyar dolar ile yüzde 3,7 seviyesine 

ulaflm›flt›. 2006 y›l›n›n ilk dört 

ay›nda ise makine sanayi ihracat› 917 

milyon dolara ulaflm›fl ve toplam ihracat 

içerisindeki pay› da yüzde 3,7 olmufltu. 

2007 ve 2008’de de büyümesini sürdüren 

makine sanayi geçen y›l sert bir düflüfl yaflayan 

sektörlerden oldu. 2010 y›l›nda k›- 

p›rdanmaya bafllayan ihracata ba¤l› olarak 

tekrar yükselifle geçmesi mümkün 

olacak gibi görünüyor. 

Makine sanayi ihracat›nda en önemli kalemleri; 

inflaat ve madencilikte kullan›lan 

makineler, endüstriyel klimalar ve so¤utma 

makineleri, tak›m tezgâhlar›, pompalar 

ve kompresörler, vanalar, reaktörler ve 

kazanlar, g›da sanayi makineleri ile türbinler 

ve turbojetler oluflturmakta. 

Makine imalat sektörü ihracat›m›zda baflta 

Almanya, ‹ngiltere ve ABD olmak üzere 

sanayileflmifl ülkelerin önemli pay sahibi 

olmas›, teknolojik düzey ve kalite aç›s›ndan 

rekabet gücümüzün yüksek oldu¤unu 

göstermekte. 

Nas›l bir sanayileflme politikas› 

Özellikle, ülkemizin sanayileflme süreci 

aç›s›ndan meseleye bakarsak, devlet bu 

ifle öncülük etse de, ne yeterli sermaye birikimi, 

ne yeterli bilimsel teknik altyap›, 

ne de giriflimci ruhu tafl›yan insanlar olmad›¤›ndan 

Türkiye sanayileflme at›l›mlar›n› 

ancak 1980’lerden sonra att›. Ama 

zihniyet problemi halen sürüyor. Çünkü 

sanayileflmenin motor gücünü iki unsurun 

bir araya gelmesi oluflturuyor, sermaye 

ve bilgi. Bir anlamda Üniversite ile Sermaye’nin 

buluflmas› ve bu iki gücün iflbirli¤i 

ile ar-ge yat›r›mlar› yap›larak küresel 

marka ve ürün gelifltirilmesi gerekiyor. 

Ama ülkemiz ar-ge yat›r›mlar› bak›m›ndan 

hâlâ yeterli de¤il. Ne yaz›k ki sermaye 

hâlâ al- sat tüccardan giriflimciye dönüflümünü 

tamamlayamad›¤›ndan, bilgi 

ile sermaye bir araya gelip katma de¤eri 

yüksek ürünlerin ortaya ç›kmas› mümkün 

olam›yor. Hal böyle olunca da ülkemiz 

hâlâ sanayi ürünü ithal eden, bundan 

dolay› da cari aç›¤› oluflan bir ülke. 

Ülkemizdeki durum üzerinde biraz daha 

durursak, mesela Türkiye ilk baflta tekstilde 

belli bir noktaya geldi. Daha sonra oradan 

ç›k›p, otomobil sanayisinde bir ivme 

yakalad› ve y›llard›r bir flekilde de bu ivmeyi 

korumay› baflard›. fiimdi gündemde 

ise uçak sanayisi var. Ülkenin bu sektörde 

uzmanlaflmas› gerekti¤inin üzerinde duruluyor. 

Ama otomobil sektöründen ç›k›ld›¤› 

için uçak sektöründe uzmanlaflal›m 

demiyoruz, otomotiv ile beraber uçak sanayinde 

de ilerleyelim diyoruz. Biz bu konulara 

e¤ilirken dünyada nano teknoloji 

dedi¤imiz teknolojiler gelifliyor. Di¤er tarafta 

genetik ve genetikle alakal› alanlar, 

bir tarafta ise enerji konusu gelifliyor. 

Doksan y›l›n›n sanayi kelimesi, 2000 y›l›- 

n›n sanayi kelimesi ve 2010 y›l›n›n sanayi 

kelimesi birbirinden çok farkl›. Doksanlarda 

sanayi dedi¤inizde makine akla geliyordu. 

Art›k günümüzde sanayi dedi¤imizde 

ise bilgi akla geliyor. Hizmet ve 

stratejik kavram› da var art›k. Bizim ülkemizde 

ciddi bir bilgi yönetim konusu da 

yok. 

Dahas› Dünyada bütün bu geliflmeler 

olurken, Türkiye Sanayi mezarl›¤› olmak 

üzere. AB ABD ile giderek zay›flayan rekabet 

gücünü artt›rmak için eski tip sanayileri 

giderek daha çok oranda Türkiye’ye 

kayd›r›yor. Bu Türkiye’yi sanayi bak›m›ndan 

bölgesini süper sanayi devi yap›yor 

yapmas›na ama dünyada katma de¤eri 

yüksek ürünler alan›ndan yine geri kalmam›z 

söz konusu. Sanayileflmifl G-7 ülkeleri 

art›k sözünü etti¤imiz yeni alanlara 

yat›r›m yaparak bu alanda bir ivme kazan›rken, 

eski tür sanayiyi de yine ekonomik 

güç kendisinde olmak üzere sanayileflmekte 

olan ülkelere kayd›r›yor. Eski tip 

üretim tesislerini iflgücü bak›m›ndan 

ucuz, hammadde temini bak›m›ndan 

avantajl› yerlere kayd›r›rken flirket merkezi 

olan yerlerde ise üçüncü sanayi devrim 

anlay›fl›na uygun tesislerde bilgi yo¤unluklu 

araflt›rmalara a¤›rl›kl› veriyorlar ve 

bunlar ekseninde yeni teknolojiler, yeni 

üretim yöntemleri gelifltiriyorlar. Bunun 

sonucu olarak bu ülkeler Helen sanayi eksenli 

bir geliflimde öncü konumundalar. 

Bütün bunlar› göz önüne alarak Türkiye’nin 

bilgi sanayi buluflmas›n› eksene 

alacak bir sanayi politikas› gütmesi ve 

belki de geçmiflte oldu¤u gibi öncülü¤ü 

yine devletin yapmas› düflünülebilir. 

Tüm bu söylenenler ›fl›¤›nda vurgulanmas› 

gereken bir di¤er nokta da, e¤er sanayimizi 

daha ileri ve üst düzeye tafl›mak istiyorsak, 

sanayi ile do¤rudan ya da dolayl› 

olarak ilgilenen herkesin hiçbir ideolojik 

saplant›ya girmeden, ekonomik geliflmeyi 

ülkenin ilerlemesi için birinci faktör ola- 


Ülkemiz Ar-Ge yat›r›mlar› bak›m›ndan hâlâ yeterli de¤il. Ne yaz›k ki 

sermaye hâlâ al- sat tüccardan giriflimciye dönüflümünü 

tamamlayamad›¤›ndan, bilgi ile sermaye bir araya gelip katma de¤eri 

yüksek ürünlerin ortaya ç›kmas› mümkün olam›yor. Hal böyle olunca da 

ülkemiz hâlâ sanayi ürünü ithal eden, bundan dolay› da cari aç›¤› oluflan 

bir ülke. 

rak görmesi gerekti¤i, aç›kt›r, bu anlamda 

sanayi için topyekun bir seferberlik gerekti¤ini 

söylersek abartm›fl olmay›z. Sanayileflme 

konusunda “tamam biz art›k sanayi 

ülkesiyiz ve flu dallarda birinciyiz” demek, 

tarihte özellikle kendi tarihimizde 

defalarca gördü¤ümüz duraklama dönemlerinden 

birini daha yaflamam›za sebep 

olur. De¤iflen dünyan›n flartlar›na göre 

oyunu oynamak bir zorunluluktur. Burada 

en iyi örne¤i “yaz›l›m endüstrisi” olarak 

verebiliriz. Biz otomotiv ve inflaat sektöründe 

önlerde yer al›rken teknoloji ça- 

¤›yla birlikte geliflen yaz›l›m sektörü flu 

ana kadar ihmal edilmifl ve neredeyse 

tren kaç›r›lm›flt›r. Bu ve bunun gibi daha 

birçok konuda erken davranmak gerekir 

ki, bu da yap›lmas› gereken baflka bir noktay›, 

sanayileflme konseyi veya sekretaryas› 

kurmak gerekti¤ini gösterir. Konsey 

bir hayli fazla olan giriflimciler ile bilgiyi 

bir araya getirerek sanayileflmenin ayn› 

zamanda bir kültür meselesi olarak alg›- 

lanmas›n› sa¤larsa Türkiye sanayi devleri 

aras›nda giren bir ülke olur. Sanayileflme 

kapsam›nda bir gereksinme de nitelikli 

insan gücü. Bu güce yeterince sahip de¤iliz. 

Genç nüfusumuz bir avantaj gibi görünse 

de iyi e¤itilmifl, kalifiye bir ifl gücü 

ve kalifiye bir beyin gücü olarak sanayinin 

kullan›m›na uygun olmad›klar›ndan 

ülkemiz sanayideki istihdam s›k›nt›s›n› 

aflam›yor. Bu anlamda günümüzde tek 

bir mühendislik dal› diye bir fley yok. Art›k 

bilgiler spesifik düzeyde. Yeni ve karmafl›k 

mühendislik dallar› ortaya ç›k›yor. 

Ve bizim okul altyap›m›z sanayi ihtiyaçlar›na 

göre tasarlanm›fl de¤il. Hiç sanayide 

çal›flmam›fl insanlar mühendis oluyor. D›- 

flar›da, okuldaki doçentler bile bir meslek 

sahibi olduktan sonra bu ifllere yöneliyorlar. 

Sanayide on y›l tecrübesi olmadan 

okulda doçent olam›yor. Buda sanayileflmedeki 

engellerimizden birisi, bunu ne 

yaz›k ki de¤ifltiremiyoruz. 

‹flte sanayileflme potikam›z› belirlerken 

bu eksikleri iyi saptay›p, sonra da bu eksikleri 

giderecek bir tak›m yollar ile sanayileflmede 

öncü güç olmal›y›z. Biz hâlâ fason 

sanayi olmaktan kurtulabilmifl de¤iliz. 

Oysaki sanayileflme yolu ile zenginleflebilmek 

öncülük etmekten, yenilik yaratabilmekten 

geçiyor. Bunu baflard›¤›n›z 

anda özellikle yabanc› finansman bulmak 

zor olmuyor, ama e¤er sanayileflmeyi bir 

milli poltika yapacaksak flu anda mühendislerimizin 

son derece de¤erli fikrilerine, 

projelerine finansman sa¤lamak gerekiyor. 

39


MAKALE 

Türkiye’nin sanayi stratejisi ve bakanl›¤›m›z›n 

orta ve uzun vadede hedefleri 

Günümüzde ülkelerin refah seviyelerini belirleyen, güçlü ülke haline gelmelerini 

sa¤layan en önemli faktör, planl› iflleyen ve katma de¤er üreten sanayidir. Ülkemizinde 

güçlü ülkeler aras›nda yerini alabilmesi için güçlü bir ekonomiye dolay›s›yla 

güçlü bir sanayiye ihtiyac› vard›r. Ülkemizin sanayi stratejisini, orta ve uzun vadede 

hedeflerini Sanayi ve Ticaret Bakan› Nihat Ergün dergimize de¤erlendirdi. 

> Nihat Ergün 

Sanayi ve Ticaret Bakan› 

Bilginin, gücü tayin etti¤i günümüz 

dünyas›nda, bilgi üreten ve üretti- 

¤i bilgiyi teknolojik ürüne dönüfltüren 

toplumlar müreffeh ve güçlü ülkeler 

haline gelebilmektedirler. Günümüzde sanayi 

ve ticaretin h›zla geliflmesi, üreticiyi 

belli standartlar ve belli kalite seviyelerini 

aramaya yöneltmektedir. Bugün, uluslararas› 

pazarda hak etti¤imiz yeri alabilmenin 

yegâne koflulu evrensel standartlara 

uygun üretimdir. 

Bakanl›k olarak amac›m›z, ülkemizin 

2023 y›l›nda dünyan›n en büyük ilk 10 

ekonomisi aras›nda yer alma vizyonu do¤rultusunda, 

Türk sanayisinin rekabet gücünü 

ve verimlili¤ini art›rarak, dünya ihracat›ndan 

daha fazla pay alan, a¤›rl›kl› 

olarak yüksek katma de¤erli ve ileri teknolojili 

ürünlerin üretildi¤i, istihdam sorununu 

çözmüfl, nitelikli iflgücüne sahip, ürün 

ve hizmet kalitesini gelifltirmifl ve ayn› zamanda 

topluma ve çevreye duyarl› bir sanayi 

yap›s›na dönüflümü h›zland›rmakt›r. 

Türkiye Sanayi Stratejisi 

Bakanl›¤›m›z koordinasyonunda sanayicilerimiz, 

ifladamlar›m›z ve ilgili tüm taraflar›n 

kat›l›m› ile belirlenen yeni sanayi stratejisinin 

uzun dönemli vizyonu ise “Orta 

ve yüksek teknolojili ürünlerde Avrasya’n›n 

üretim, hizmet ve bilgi üssü olmak” 

fleklinde olmufltur. 

Bu vizyonu gerçeklefltirmeye yönelik olarak 

ülkemizdeki tüm sektörler için; 

•Makro ekonomik istikrar›n sa¤lanmas› 

ve büyümenin sürdürülmesi, 

•Yap›sal reform çal›flmalar›n›n devam ettirilerek 

üretim ve yat›r›m ortam›n›n iyilefltirilmesi, 

•Do¤rudan yabanc› yat›r›mlardaki art›fl›n 

devam ettirilmesi, 

•D›fl aç›¤›n daha sa¤l›kl› kaynaklarla fi- 


nanse edilebilir hale getirilmesi, 

•Mikro ölçekteki dönüflümlerle verimlilik 

art›fl›n›n sürdürülmesi, 

•Dünyada artan enerji fiyatlar›n›n getirdi- 

¤i bask›ya ra¤men içeride fiyat istikrar›- 

n›n sa¤lanabilmesi, 

•Mesleki e¤itime verilecek özel önemle istihdam 

alanlar›n› gelifltirerek iflsizli¤in 

azalt›lmas›, 

•Küresel pazarlarda rekabet gücünün art›r›lmas› 

için üretimin üzerindeki her türlü 

mali ve idari yükün azalt›lmas›, 

•Yenilikçili¤in özendirilmesi, Ar-Ge ve patent 

çal›flmalar› ile teknoloji üretiminin 

gelifltirilmesi, 

•‹flletmelerimizin uluslar aras› marka ve 

patent oluflturma çabalar›na destek verilmesi, 

•Bu süreçte giriflimcilerimizin ve özellikle 

KOB‹’lerimizin yüksek katma de¤er sa¤layacak 

yap›ya kavuflturulmas› yolunda 

desteklenerek güçlendirilmesi, 

büyük önem arz etmektedir. 

Ayr›ca, Bakanl›¤›m›z koordinasyonunda 

kamunun ve özel sektörün kat›l›m›yla, 

Otomotiv, Makine, Elektrik Elektronik, Demir 

Çelik, Tekstil, Haz›r Giyim/Deri ve Deri 

Ürünleri, Seramik, Kimya gibi sektörler 

için Strateji ve Eylem Planlar› çal›flmalar› 

devam etmektedir. 

AB Teknik Mevzuat› 

AB teknik mevzuat›na uyum çal›flmalar› 

kapsam›nda, Bakanl›¤›m›z sorumlulu¤undaki 

uluslararas› mevzuat›n tamam›na 

yak›n› uyumlaflt›rarak yerli mevzuat haline 

getirilmifltir. Yeni mevzuat›n uygulamaya 

girmesi; sanayi ürünlerimizin uluslararas› 

normlarda olmas›n›, yap›lan ihracat›n 

artmas›n› ve Türk sanayicilerinin bilgi 

ve becerileri yönünden dünya standartlar›nda 

olmas›n› sa¤lam›flt›r. 

>> 

Sanayicilerimiz, ifladamlar›m›z ve ilgili tüm taraflar›n kat›l›m› ile 

belirlenen yeni sanayi stratejisinin uzun dönemli vizyonu ise “Orta ve 

yüksek teknolojili ürünlerde Avrasya’n›n üretim, hizmet ve bilgi üssü 

olmak” fleklinde olmufltur. 

Küresel kriz 

Yaflanan küresel kriz neticesinde, gerek 

d›fl talep gerekse iç talepteki gerilemeye 

ba¤l› olarak ülkemiz ekonomisinde üretim, 

ihracat ve iflsizlik göstergeleri olumsuz 

yönde etkilenmifltir. Ancak Türkiye 

ekonomisi, dünyan›n içinden geçti¤i bu 

zorlu süreçte sa¤lam duruflunu korumufltur. 

Bugüne kadar gerçeklefltirilen yap›sal 

reformlarla birlikte ülkemiz ekonomisinin 

d›fla aç›lmas› ve ihracata dayal› büyüme 

modelini gelifltirmesi ile ekonomimiz istikrara 

kavuflmufl ve piyasalara güven gelmifltir. 

Al›nan tedbirlerin de etkisiyle sanayi üretimi 

toparlanma e¤ilimine girmifltir. Önümüzdeki 

aylarda ülkemiz, kriz öncesi dönemdeki 

kapasite kullan›m oranlar›na, 

üretim miktar›na ve ihracat rakamlar›na 

ulaflacakt›r. Bu do¤rultuda ilgili kamu kurum 

ve kurulufllar› ve sektörlerle birlikte 

dayan›flma ve iflbirli¤i içerisinde çal›flmalar 

sürdürülmektedir. 

Yeni teflvik uygulamalar› 

Uygulamaya giren “yeni teflvik sisteminin 

amac›”, kalk›nma planlar› ve y›ll›k programlarda 

öngörülen hedefler ile uluslararas› 

anlaflmalara uygun olarak tasarruflar› 

katma de¤eri yüksek yat›r›mlara yönlendirmek, 

üretimi ve istihdam› art›rmak, yat›r›m 

e¤iliminin devaml›l›¤›n› ve sürdürülebilir 

kalk›nmay› sa¤lamak, uluslararas› 

rekabet gücünü art›racak teknoloji ve arge 

içeri¤i yüksek büyük ölçekli yat›r›mlar› 

özendirmek, do¤rudan yabanc› yat›r›mlar› 

art›rmak, bölgesel geliflmifllik farkl›l›klar›n› 

gidermek, çevre korumaya yönelik yat›r›mlar 

ile araflt›rma ve gelifltirme faaliyetlerini 

desteklemektir. 

Bu çerçevede, yeni teflvik sistemimizin 

araçlar›; kurumlar ve gelir vergisi indirimi, 

sigorta primi iflveren hissesi deste¤i, yat›- 

r›m yeri tahsisi, faiz deste¤i, gümrük vergisi 

muafiyeti ve KDV istisnas› uygulanmas› 

olarak belirlenmifltir. Yeni teflvik sistemimiz; 

bölgesel ve sektörel yat›r›mlar olmak 

üzere detayland›r›lm›flt›r. 

Türkiye’de imalat sanayinin %99’u KO- 

B‹’lerden oluflmakta ve toplam istihdam›n 

% 80’i KOB‹’lerde çal›flmaktad›r. Önümüzdeki 

dönemde de KOSGEB arac›l›¤› ile KO- 

B‹’lerimize sa¤lanan destekler artarak devam 

edecektir. 

Ar-Ge teflvikleri 

Ülkemizde bilimsel çal›flmalar›n yap›labilece¤i 

kurumsal yap›lar›n ve mekanizmalar›n 

oluflturulmas› amac›yla Bakanl›¤›- 

m›z taraf›ndan 2001 y›l›nda 4691 say›l› 

“Teknoloji Gelifltirme Bölgeleri Kanunu” 

ç›kar›lm›flt›r. 

Söz konusu yasa ile ülkemizde üniversitesanayi 

iflbirli¤i sa¤lanarak ülke sanayinin 

uluslararas› alanda rekabet edebilir bir 

yap›ya kavuflturulmas› amac›yla; teknolo- 

41


MAKALE 

>> 

Bugüne kadar gerçeklefltirilen yap›sal reformlarla birlikte ülkemiz 

ekonomisinin d›fla aç›lmas› ve ihracata dayal› büyüme modelini 

gelifltirmesi ile ekonomimiz istikrara kavuflmufl ve piyasalara güven 

gelmifltir. 

jik bilginin üretildi¤i, üretilen bilginin ticarilefltirildi¤i, 

üründe ve üretim yöntemlerinde 

ürün kalitesini, standard›n› yükseltecek, 

verimlili¤i art›racak ve üretim maliyetlerini 

düflürecek yeniliklerin gelifltirildi- 

¤i, küçük ve orta ölçekli iflletmelerin yeni 

ve ileri teknolojilere uyumunun sa¤land›- 

¤›, araflt›rmac›lara ifl imkânlar›n›n sa¤land›¤› 

ve yüksek/ileri teknoloji yat›r›mlar› yapacak 

yabanc› sermayenin ülkeye giriflini 

h›zland›racak bölgeler oluflturulmas› hedeflenmifltir. 

2001 y›l›ndan itibaren uygulamaya konulan 

ve sanayicimizi, araflt›rmac›lar›m›z ve 

üniversitelerimiz ile buluflturarak teknoloji 

yo¤un üretime yönelik yeni ürün ve üretim 

yöntemleri gelifltirmelerini sa¤layacak 

bu kanun kapsam›nda bugüne kadar 37 

adet Teknoloji Gelifltirme Bölgesi kurulmufltur. 

Ayr›ca 5593 Say›l› Kanunla Ar-Ge ve yenilikçilik 

konusunda sanayicilere yönelik 

desteklerin Bakanl›¤›m›zca yürütülmesinin 

önü aç›lm›flt›r. Bu kapsamda Bakanl›- 

¤›m›zca kabul edilen projelerde, proje bedelinin 

azami % 75’i Bakanl›kça, % 25’i 

ise firma taraf›ndan karfl›lanmaktad›r. 

Ülkemizin Avrupa Birli¤i sürecinde yapt›- 

¤› anlaflmalar çerçevesinde Gayr› Safi Yurt 

‹çi Hâs›las›ndan Ar-Ge’ye ay›rd›¤› pay›n 

2012 y›l›na kadar % 2’ye ç›kar›lmas› ve bu 

pay›n en az % 1’inin özel sektör taraf›ndan 

karfl›lanmas› gerekmektedir. 

Bu çerçevede Ar-Ge ve yenilik yoluyla ülke 

ekonomisinin uluslararas› düzeyde rekabet 

edebilir bir yap›ya kavuflturulmas› 

için teknolojik bilgi üretilmesini, üründe 

ve üretim süreçlerinde yenilik yap›lmas›- 

n›, ürün kalitesi ve standard›n›n yükseltilmesini, 

verimlili¤in art›r›lmas›n›, üretim 

maliyetlerinin düflürülmesini, teknolojik 

bilginin ticarilefltirilmesini, rekabet öncesi 

iflbirliklerinin gelifltirilmesini, teknoloji yo- 

¤un üretim, giriflimcilik ve bu alanlara yönelik 

yat›r›mlar ile Ar-Ge’ye ve yenili¤e yönelik 

do¤rudan yabanc› sermaye yat›r›mlar›n›n 

ülkeye giriflinin h›zland›r›lmas›n›, 

Ar-Ge personeli ve nitelikli iflgücü istihdam›n›n 

art›r›lmas›n› desteklemek ve teflvik 

etmek amac›yla 2008 y›l›nda 5746 Say›l› 

“Araflt›rma ve Gelifltirme Faaliyetlerinin 

Desteklenmesi Hakk›nda Kanun” ç›kar›lm›flt›r. 

‹nsan kaynaklar›n›n sanayi 

alan›nda de¤erlendirilmesi 

Özellikle küresel kriz döneminde geliflmifl 

ülkelerde dahi 2-3 kat artan iflsizlik yaflanm›flt›r. 

Bu sorunun sadece ekonomik yönüyle 

de¤il sosyal yönüyle de de¤erlendirilmesi 

gerekmektedir. Genç nüfusumuzun 

fazlal›¤›, köyden kente göçlerin devam 

ediyor olmas› ve her geçen gün kad›nlar›m›z›n 

ifl gücüne kat›l›mlar›n›n art›- 

yor olmas› neticesinde ifl gücü arz› sürekli 

bir art›fl içerisindedir. 

Türkiye, küresel kriz öncesinde 27 çeyrek 

üst üste ortalama yüzde 5,9 oran›nda büyüme 

yakalam›fl ancak bu süreçte dahi iflsizlik 

oran› arzu edilen seviyelere çekilememifltir. 

‹flsizli¤e kal›c› çözüm bulmak için istikrarl› 

uzun ve h›zl› büyüme dönemine girilmesi 

önem arz etmektedir. Bu çerçevede y›ll›k 

ortalama büyüme h›z›m›z›n yüzde 7'lerin 

üzerine ç›kar›lmas› gerekmektedir. Ancak 

bu flekilde büyüyen bir Türkiye'de 

hem mevcut firmalar daha fazla eleman 

çal›flt›rma ihtiyac› duyacaklar hem yeni 

kurulan iflletmelerin say›s› artabilecektir. 

Bu nedenle yat›r›m ortam›n›n iyileflmesine, 

iç talebin canlanmas›na ve ihracat›n 

artmas›na büyük önem verilmektedir. 

Son yat›r›m teflvik paketinde de belli süreler 

için SSK iflveren priminin hazineden 

karfl›lanabilmesi için ad›mlar at›lm›flt›r. 

Teflvik paketimizin sa¤lad›¤› kolayl›klar›n 

da etkisiyle ülkemizde yerli ve yabanc› yat›r›mlar›n 

artaca¤› ve çok daha fazla insan›m›za 

istihdam sa¤lanaca¤› düflünülmektedir. 

‹flsizlikle mücadele kolektif bir bilinçle yap›lmal› 

ve milli bir görev olarak kabul edilmelidir. 

Ülke ekonomisinin ihtiyaçlar›yla 

ifl gücü piyasas›n›n özellikleri birbirine 

uyumlu hale getirilmelidir. ‹stihdam garantili 

meslek e¤itimlerinin temel amaçlar›ndan 

biri budur. Kamu kurumlar›n›n, 

yerel yönetimlerinin, sivil toplum kurulufllar›n›n 

ve ifl dünyas›n›n çözüm odakl› projeleri 

birlikte gerçeklefltirmeleri zorunludur. 

Bütün dünyada oldu¤u gibi ülkemizde de 

ö¤rencilerin yüzde 65'i meslek liselerine 

yüzde 35'i genel liselere gitmeli, meslek 

okullar› bilinçli tercih edilen okullar haline 

getirilmelidir. 

Bununla birlikte, geliflmifl ülkelerdeki ifl ve 

f›rsat imkânlar› daha iyi bir gelece¤i sundu¤u 

sürece, nitelikli insan transferi kaç›- 

n›lmaz olarak devam edecektir. Dolay›s›yla, 

nitelikli insan transferini engellemek 

veya kontrol etmek geliflmifl ülkelerde sunulan 

imkânlardan daha fazlas›n› sunmakla 

mümkün olabilecektir. 

Bu imkânlar› sa¤laman›n en temel yolu 

dünyaya sat›fl yapmak, üreterek zenginleflip 

geliflmektir. Dolay›s›yla ülke olarak sanayileflmek 

ve üretmek zorunday›z. Bu 

do¤rultuda tüm sektörlerimiz, küresel krizin 

sona erdi¤i bugünlerde ortaya ç›kacak 

f›rsatlara haz›rl›kl› olmak ve planlar›n› buna 

göre yapmak mecburiyetindedir. 

Derginizin sanayileflme konusuna göstermifl 

oldu¤u hassasiyetten dolay› da teflekkür 

ederken, yay›n hayat›n›zda baflar›lar 

dileriz. 



SÖYLEŞ 

‹SO Baflkan› Tan›l Küçük: 

“Sanayimizin yeni stratejilere ihtiyac› var” 

‹stanbul Sanayi Odas›’n›n kuruluflundan bugüne gelinen süreci bizlerle paylaflan 

oda baflkan› Tan›l Küçük, “Küresel rekabet yar›fl›nda daha ön s›ralara geçebilmemiz 

için, yüksek rekabet gücüne sahip oldu¤umuz sektörlerde güçlü yönlerimizi koruyacak, 

zay›f yönlerimizi güçlendirecek yeni strateji ve politikalar› hayat geçirmeliyiz,” 

dedi. Küçük ile kuruluflundan bugüne sanayi odas›n› ve sanayiyi konufltuk. 

içindeki ‹SO üyelerinin say›s› 402’yi bulmaktad›r. 

‹SO ne zaman faaliyete geçti, kurucu sanayiciler 

kimlerdir ‹SO ülkemiz sanayinin 

% kaç›n› temsil etmektedir 

‹stanbul Sanayi Odas›, 1952 y›l›n›n May›s 

ay›nda 750’ye yak›n sanayicinin yaz›l› iste¤i 

ile kurulmufltur. ‹lk Meclis’te, Baflkanl›k 

görevini Kaz›m Ar›n, Baflkan Vekilli¤i 

görevini ise S›rr› Enver Batur yerine getirmifltir. 

‹lk Yönetim Kurulu Baflkan› ise, 

Hüsnü Yaman, Baflkan Vekilleri de Cahit 

Evrenos ve Hasan Derman idi. 

Bugün, ‹stanbul Sanayi Odas›, 14.700’ü 

aflk›n üyesi ile Türkiye’nin en köklü ve en 

büyük sanayi odas›d›r. Türk sanayinin en 

önemli temsil kurumlar›ndan biridir. ‹SO 

üyesi sanayi kurulufllar›, toplam sanayi 

katma de¤erinin yaklafl›k %40’›n›, 

GSY‹H’n›n ise %9’unu yaratmaktad›rlar. 

Türkiye ihracat›n›n %35’i ‹SO üyelerince 

yap›lmaktad›r. Toplam sanayi istihdam›- 

n›n %17’si ‹SO üyesi kurulufllarca sa¤lanmaktad›r. 

Türkiye’nin 500 büyük sanayi 

kuruluflunun 209’u ‹SO üyesidir. ‹kinci 

500 Büyük Sanayi Kuruluflu kapsam›ndaki 

‹SO üyesi kurulufl say›s› ise 193’tür. 

Böylece 1.000 Büyük Sanayi Kuruluflu 

Ülkemiz sanayisi hangi dallarda dünya 

ile rekabet edebilir düzeydedir Hangi 

dallarda eksikliklerimiz var, hangi branfllar 

önümüzdeki 10 y›l önem kazanacak 

Türkiye, rekabet gücü aç›s›ndan çok parlak 

bir tablo çizmese de, durumumuz 

ümitsiz de de¤ildir. Dünya Ekonomik Forumu'nun 

133 ülkeyi kapsayan 2009- 

2010 Küresel Rekabet Endeksi'nde Türkiye, 

61’inci s›rada yer alabilmifltir. Ayn› 

endekste 2008-2009 döneminde 63’üncü 

s›rada idik. Dolay›s›yla, iki basamak ilerlemifl 

bulunmaktay›z. Sektörlerimizdeki duruma 

gelince, OECD’nin üretimde kullan›- 

lan teknolojinin yo¤unlu¤una göre yapm›fl 

oldu¤u s›n›fland›rmada, düflük teknoloji 

grubunda yer alan Tekstil, Haz›r Giyim, 

G›da-‹çecek ve Tütün ve A¤aç Ürünleri 

sektörlerinde Türkiye rekabet üstünlü- 

¤ü bak›m›ndan rakiplerine göre daha 

avantajl› bir durumdad›r. Bu sektörlerdeki 

rekabet üstünlü¤ünün sektörlerin 

emek yo¤un yap›s›ndan kaynakland›¤›n› 

söylemek mümkündür. Ana Metal, Metal 

Eflya, Gemi ‹nfla ve Onar›m, Kauçuk ve 

Plastik gibi Orta-Düflük teknoloji ile üretim 

yapan sektörler ve Makine ve Teçhizat, 

Kimya ve Motorlu Kara Tafl›tlar› gibi 

orta-ileri teknoloji kullanan sektörlerde 

ise rekabet gücü bak›m›ndan rakiplerimiz 

ile eflit konumda oldu¤umuz, AB d›- 


Küresel rekabet ortam›na bakt›¤›m›z zaman art›k maliyete ve nispeten ucuz iflgücüne dayal› rekabet için 

flans›m›z›n olmad›¤› görülmektedir. Bugün Çin ve Hindistan, yar›n baflkalar› bizden daha ucuza imalat 

yapabilecektir. Türkiye’nin hedefi, katma de¤eri yüksek bir üretim yap›s›na geçifl olmal›d›r. 

fl›ndaki rakiplerimize göre ise daha iyi bir 

pozisyonda oldu¤umuz söylenebilir. Önümüzdeki 

y›llarda gerekli deste¤in verilmesi 

halinde emek yo¤un ve teknoloji seviyesi 

düflük olan sektörlerdeki rekabet üstünlü¤ümüzün 

devam etmesi mümkün olabilecektir. 

Orta-düflük ve orta-ileri teknoloji 

ile üretimlerini sürdüren sektörlerde ise 

hedefimiz, bunlar› orta-yüksek ve yüksek 

teknoloji kullanan sektörlere dönüfltürülmek 

olmal›d›r. 

Küresel rekabet yar›fl›nda daha ön s›ralara 

geçebilmemiz için, nispeten yüksek rekabet 

gücüne sahip oldu¤umuz sektörlerde 

güçlü yönlerimizin korunup, zay›f yönlerimizin 

güçlendirilmesine yönelik strateji 

ve politikalar›n hayata geçirilmesi gerekmektedir. 

Geçmiflte bu yönde hareket 

eden birçok geliflmekte olan ülke, günümüzde 

geliflmifl ülkeler aras›nda yer alma 

baflar›s›n› göstermifltir. Türkiye ise maalesef 

bu alanda yapmas› gereken at›l›mlar› 

yeterince yapamam›flt›r. Bu at›l›mlar›n 

zaman›nda yap›lamam›fl olmas›ndan dolay› 

imalat sanayi katma de¤erinin GSYH 

içindeki pay› zaman içerisinde azalm›flt›r. 

1998 y›l›nda cari fiyatlarla %23,9 olan 

45


SÖYLEŞ 

>> 

Üniversitelerimizdeki tez konular›na bak›ld›¤›nda, seçilen konular›n 

sanayimizin gündeminden çok kopuk oldu¤u görülmektedir. Bu kopukluk, 

sanayi ve üniversitenin birlikte çal›flmas›n› zorlaflt›rmaktad›r. Bu iki kesimi 

buluflturmak, üniversite ve sanayinin gündemini, ilgi alanlar›n› ortak 

hale getirmek, birbirinin ihtiyaçlar›ndan haberdar etmek gerekiyor. 

imalat sanayi katma de¤erinin GSYH içindeki 

pay›, 2009 y›l›nda %15 seviyelerine 

gerilemifltir. Bizimle ayn› kategoride olan 

di¤er ülkelerde böyle bir gerileme söz konusu 

de¤ildir. 

Küresel rekabet ortam›na bakt›¤›m›z zaman 

art›k maliyete ve nispeten ucuz iflgücüne 

dayal› rekabet için flans›m›z›n olmad›¤› 

görülmektedir. Bu gün Çin ve Hindistan, 

yar›n baflkalar› bizden daha ucuza 

imalat yapabilecektir. Türkiye’nin hedefi, 

katma de¤eri yüksek bir üretim yap›s›na 

geçifl olmal›d›r. Bunun için bilim teknoloji 

alt yap›m›z, ar-ge, inovasyon, tasar›m, 

markalaflma kapasitemizi gelifltirmemiz, 

iflgücümüzün beceri düzeyini yükseltmemiz, 

üniversite sanayi iflbirli¤ini gelifltirmemiz 

gerekmektedir. Bunlar› baflard›¤›- 

m›z takdirde, ülkemizin co¤rafi ve lojistik 

avantajlar›n› da katk›s›yla, rekabet gücünde 

istedi¤imiz noktaya ulaflmam›z mümkün 

olacakt›r. 

Ülkemizde sanayi-üniversite iflbirli¤i hangi 

düzeydedir Bu konuda iyilefltirme yap›lacaksa 

sanayiye ve üniversiteye düflen 

görevler nelerdir 

‹stanbul Sanayi Odas›, üniversite sanayi 

iflbirli¤ine, üniversite ve sanayinin gündeminin 

buluflturulmas›na büyük önem vermektedir. 

Üniversitelerdeki araflt›rma ve 

bilgi birikiminin ticari ürüne ve ekonomi 

için katma de¤ere dönüflmesi, üniversite 

sanayi iflbirli¤i ile mümkündür. Ancak, bu 

noktada, sanayiciler olarak, bir gözlemimizi 

aktarmak istiyorum, üniversitelerimizdeki 

tez konular›na bak›ld›¤›nda, seçilen 

konular›n sanayimizin gündeminden 

çok kopuk oldu¤u görülmektedir. Bu kopukluk, 

sanayi ve üniversitenin birlikte 

çal›flmas›n› zorlaflt›rmaktad›r. Bu iki kesimi 

buluflturmak, üniversite ve sanayinin 

gündemini, ilgi alanlar›n› ortak hale getirmek, 

birbirinin ihtiyaçlar›ndan haberdar 

etmek gerekiyor. Bu anlamda üniversite – 

sanayi iflbirli¤inin gelifltirilmesi çok 

önemlidir. Sanayiciler olarak, bizler, bu 

noktada itici güç olabilmeliyiz. Bu anlay›fl 

çerçevesinde sanayi- üniversite iflbirli¤ini 

gelifltirmek üzere yürüttü¤ümüz çal›flmalar 

flunlard›r: “‹SO-‹TÜ Doktora / Yüksek Lisans 

Tezlerine Sanayi Deste¤i Projesi”, 

“‹SO-‹TÜ Endüstri Mühendisli¤i Bitirme 

Ödevleri ‹flbirli¤i Projesi”, “‹SO-‹TÜ KO- 

B‹'ler için Endüstriyel Tasar›m Projesi", 

“‹SO-Y›ld›z Teknik Üniversitesi Bitirme 

Tezleri ‹flbirli¤i Projesi”, “Y›ld›z Teknik 


Üniversitesi ‘Y›ld›zl› Projeler’ Yar›flmas›”, 

“‹SO-Marmara Üniversitesi Teknik E¤itim 

Fakültesi Tekstil E¤itimi Bölümü ‹flbirli¤i”, 

“YÖK ile Endüstri Deneyimini Art›rma 

Projesi”, “YÖK ile ‹stanbul Sanayi Odas› 

Staj Çal›flmas›” 

Ülkemize sanayi yat›r›m› yapacak yabanc› 

yat›r›mc›n›n beklentileri nelerdir Nitelikli 

eleman kaynaklar›m›z yeterli midir 

Ülkemizde insan kaynaklar›n›n verimli 

hale getirilmesi için sanayicimizin beklentileri 

nelerdir 

Yabanc› yat›r›mc›lar›n en önemli beklentisi, 

öngörülebilirlik, siyasi, idari ve bürokratik 

istikrar ayr›ca iyi iflleyen bir hukuk 

sistemidir. Di¤er taraftan, bir ülkenin büyüme 

potansiyeli ve büyüme h›z›, uluslararas› 

do¤rudan yat›r›mc›lar›n o ülkeye ilgisini 

artmas›nda son derece belirleyici 

bir rol oynamaktad›r. 

Türkiye’nin daha çok yat›r›m çekmesi 

için, yat›r›m ortam›n› iyilefltirecek, rekabet 

gücünü destekleyecek yap›sal reformlar›n 

ve mikro reformlar›n bir an önce hayata 

geçirilmesi gerekmektedir. Reformlar›n 

olumlu sonuçlar› hemen hissedilmese 

bile, bu yönde ad›m at›lmas› dahi, Türkiye’nin 

yat›r›m ortam›n› ve rekabet gücünü 

iyilefltirmedeki kararl›l›¤›n› ortaya koyacak, 

Türkiye ekonomisine duyulan güveni 

art›racak ve yat›r›m giriflini olumlu 

etkileyecektir. Rekabetin giderek daha 

çok bilgiye dayal› hale geldi¤i günümüz 

dünyas›nda, daha nitelikli, daha donan›ml› 

ve yüksek vas›fl› iflgücünün küreselleflmesine 

tan›kl›k ediyoruz. Asl›nda, tüm 

dünyada, vas›fs›z iflgücünün ifl bulma 

flans› art›k giderek azalmaktad›r ve azalacakt›r 

da. Türkiye’nin bu konuda, yani iflgücünün 

beceri aç›¤›n› kapatma konusunda 

önemli bir gecikmesi vard›r. Gerek 

çal›flma ça¤›ndaki nüfus, gerek iflgücü, gerekse 

istihdam gibi temel göstergeler aç›- 

s›ndan bak›ld›¤›nda, e¤itim seviyesinin 

ortalama befl y›l ile oldukça düflük oldu¤u 

aç›kt›r. Yap›lmas› gereken ve sanayicimizin 

de beklentisi, bu gecikmenin süratle 

kapat›lmas› ve nüfusun niteli¤inin ifl yaflam›n›n 

de¤iflim ve dinamizmine uygun 

olarak yenilenmesi ve gelifltirilmesidir. 

Bunun için mesleki e¤itimin gelifltirilmesi 

ve yayg›nl›k kazanmas› büyük önem tafl›- 

maktad›r. ‹nsan kaynaklar›n›n verimli hale 

getirilmesiyle ilgili olarak tespit ve önerilerimizi 

de flöyle ifade edebiliriz; ‹nsan 

kaynaklar› gelifliminin baflar›s›, özellikle 

günümüz dünyas›nda, tüm paydafllar›n 

sürece ve sisteme aktif kat›l›mlar› ile sa¤lanabilmektedir. 

Bu süreçte, Milli E¤itim 

Bakanl›¤›m›z›n yan›nda, sivil toplum kurulufllar›na, 

ailelere ve özellikle sanayicilerimize 

paydafl olarak ciddi görevler düflmektedir. 

Bu noktada, Çal›flma ve Sosyal 

Güvenlik Bakanl›¤›’na ba¤l› Mesleki Yeterlilik 

Kurumu’nun kritik posizyonunu vurgulamak 

isteriz. Tüm paydafllar› sistematik 

bir flekilde sürece dâhil etme noktas›nda 

Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun ülkemiz 

aç›s›ndan miladi bir öneme sahip oldu¤unu 

düflünüyoruz. Kurumun meslek 

standartlar› gelifltirme sürecinde gösterdi¤i 

kapsay›c›l›k ve titizlik sektör taleplerinin 

en uygun flekilde yans›t›lmas›na imkân 

sa¤lamaktad›r. Bu çerçevede yap›lacak 

s›nav ve belgelendirme çal›flmalar› sonucu 

verilecek sertifikalar da, sanayicimizin 

ifle alma ve yerlefltirme süreçlerinde 

ciddi kolayl›klar sa¤layacakt›r. Kurumun 

çal›flmalar›n› destekleyen Odam›z ayn› 

zamanda meslek standard› gelifltirmek 

noktas›nda kurulan bir konsorsiyumda 

da yer almakta ve destek sa¤lamaktad›r. 

47


MAKALE 

De¤iflim ve bilgi toplumunun sanayicisi 

Günümüzde toplumlar önemli bir de¤iflim yaflamaktad›r. Endüstriyel toplum yerini 

bilgi toplumuna b›rakmaktad›r. Son 10 y›l içerisinde tar›m toplumundan 

endüstriyel topluma geçiflte yaflanan de¤iflimden çok daha fliddetli bir flekilde kendisini 

hissettiren bir de¤iflim süreci yaflanmaktad›r. Nas›l ki sanayi toplumuna 

geçiflte de¤iflim sürecini izleyebilenler baflar›l› oldu ise bilgi toplumuna geçiflte bu 

süreci yak›ndan takip ederek de¤iflimi izleyebilenler baflar›l› olacakt›r. Bu uluslar 

için böyle oldu¤u gibi sanayi kurulufllar› içinde böyledir. Kamu kurulufllar› için 

böyle oldu¤u gibi sivil toplum örgütleri içinde böyledir. 

> Prof .Dr. Ercan Öztemel 

Marmara Ünv. Müh. Fak. 

B 

urada bir noktaya daha dikkatleri 

çekmekte fayda vard›r. Tar›m 

toplumundan sanayi toplumuna 

geçiflte de¤iflimin etkisi; sanayi toplumundan 

bilgi toplumuna geçiflteki kadar yayg›n 

olmam›flt›r. Art›k büyük küçük her 

türlü organizasyon bu de¤iflimden etkilenmektedir. 

Herkes kendisine yeni toplumun 

içerisinde bir yer bulmak zorundad›r. 

Bu de¤iflimin fliddeti o kadar fazla olmaktad›r 

ki! De¤iflimi izleyemeyenler de- 

¤iflmek zorunda kalmaktad›rlar. Zaman›nda 

yat›r›m yapamayanlar pazardaki 

rekabet flanslar›n› yitirmekte ve daha sonra 

ayn› gücü kazanabilmek için çok daha 

fazla bedeller ödeyerek girflimlerde bulunmaktad›rlar. 

Ço¤unlukla da yeni sistemlere 

olan yabanc›l›k, taklid ve öngörüsüzlük 

yüzünden istedikleri baflar› düzeyini 

yakalayamamaktad›rlar. 

De¤iflmeyen tek fley de¤iflimin kendisidir. 

De¤iflimi izleyebilenler, kurumun kendi iç 

dinamik yap›s› ile günün geliflen koflullar›n›, 

geliflen bilgi ve teknolojik düzeyini, 

kurumun sahip oldu¤u tecrübe ve deneyim 

ile pazar taleplerini uydurabilenlerdir. 

De¤iflmek zorunda kalanlar ise bu 

uyumu sa¤layamad›klar›ndan sürekli nereye 

gitti¤ini bilmeyen bir yelkenlinin deniz 

ortas›nda rüzgar›n yönüne göre oradan 

oraya gitmesi gibi uçsuz bucaks›z bir 

sahrada kendi hallerine kalmaktad›rlar. 

De¤iflimi izleyenler kendilerine bir rota 

belirlemekte ve emin ad›mlarla uluflmak 

istedikleri limana do¤ru yol almaktad›rlar. 

De¤iflmek zorunda kalanlar ise birilerinin 

gelip kendilerini biryerlere götürmesini 

beklemektedirler. Aray›fllar› kazançlar› 

olmaktan çok bir dayanak olmaktad›rlar. 

Yat›r›mlar› fayda odakl› olmaktan çok 

kurum kurtarmaya dönük olmaktad›r. 

Hedefleri sürekli yenilenmek olmaktan 

çok di¤erlerinden geri kalmamak olmaktad›r. 

De¤iflim sihirli bir de¤nek de¤ildir. Ancak 

kurum içerisinden bir gereksinim olarak 

kendisini gösterdi¤inde baflar›l› olur. De- 

¤iflime gözünü ve kulaklar›n› t›kayanlar, 

kurumsal ihtiyaçlar› göz ard› edenler, maliyet 

duvar›n›n arkas›na s›¤›nanlar ileride 

oluflabilecek f›rsatlar› de¤erlendirememektedir. 

De¤iflim f›rsatlar ile tehditleri 

önlemenin en güzel arac›d›r. De¤iflim 

kuvvetli oldu¤unuz yönlerinizi zay›f oldu- 

¤unuz yönlerin iyilefltirilmesinde kullanabilme 

becerisinin en güzel tezahürüdür. 

Onun için de¤iflimi rüyalar aleminde bir 

unsur, modern yönetim bilimcilerin bir 

hayali, ulafl›lmas› güç akademik bir olgu, 

günün gerçeklerinden uzak teorik bir unsur 

olarak görmemek gerekmektedir. Eskiden 

bu yanl›fll›k kurumlar›n yaflamlar›nm› 

sürdürmelerine bir nebzede olsa 

olanak b›rak›rken bilgi toplumuna geçiflte 

bu gerçe¤i görememenin bedeli çok daha 

fazla olacakt›r. 


Temelde arzu edilen sadece 

de¤iflime ayak uydurmak olmay›p 

de¤iflimi de peflinden 

sürüklemektir. Bunu baflarmak 

mümkün olmasa da en az›ndan bu 

de¤iflim sürecinde aktif rol alarak 

geride kalmamak önemlidir. 

De¤iflim hayat›n her aflamas›nda ve her 

yerde kendisini gösterdi¤ine, yukar›daki 

aç›klanan gerçekler göz ard› edilemeyece- 

¤ine ve sorunsuz bir toplum ve kurum 

oluflturman›n önemli bir arac› olarak oldu¤una 

göre, her alanda de¤iflim sorgulanmal› 

ve ilgili gereksinimleri yerine getirilmelidir. 

Devlet bu konuda tüm toplumsal 

unsurlar› desteklemeli ve ifl adamlar›- 

na da yol açarak onlar›n bu süreçte olmas› 

gereken yere oturmas›n› teflvik etmelidir. 

E¤itimciler e¤itim sistemlerini, sa¤l›kç›lar 

sa¤l›k sistemini, araflt›rma yapanlar 

araflt›rma ve gelifltirme sistemlerini, sanayiciler 

üretim tesislerini, sosyal kurumlar 

toplumsal olgular›n› bu kaspamda gözden 

geçirmelidirler. 

Temel de arzu edilen sadece de¤iflime 

ayak uydurmak olmay›p de¤iflimi de peflinden 

sürüklemektir. Bunu baflarmak 

mümkün olmasa da en az›ndan bu de¤iflim 

sürecinde aktif rol alarak geride kalmamak 

önemlidir. Kurumlar›n, bireylerin 

ve toplumsal oluflumlar›n en temel hedefleri 

aras›nda de¤iflimi izlemek yer almal›- 

d›r. Bu makalede sanayicilerin de¤iflim 

sürecinde nas›l yönlenmesi gerekti¤i üzerine 

bir analiz sunulacakt›r. Sanayici temsilcilerinin 

ve onlardan oluflan sivil toplum 

örgütlerinin bu kapsamda ilgili de¤iflim 

programlar›n› hayata geçirmeleri ve 

sürekli biçimde de¤iflim fark›ndal›¤›n› 

canl› tutmalar› çok önemlidir. Sanayiciler 

hem kendi kurumlar› hem de toplumsal 

geliflim için bu konuda hassas olmak durumundad›rlar. 

De¤iflim programlar›n›n 

içerikleri ve uygulanabilir planlar›n oluflturulmas› 

bu makalenin kapsam› d›fl›nda 

tutulmufltur. Konunun önemine göre ayr›ca 

irdelenmesi önerilmektedir. 

Tar›m a¤alar›ndan patronlara 

Her ne kadar sanayici endüstri toplumunun 

temel bir dire¤i olarak ortaya ç›km›fl 

ise de ondan öncede var oldu¤u gibi bilgi 

toplumunda ve ondan sonras›nda da var 

olacakt›r. Sanayicinin yap›lanmas› de¤iflecek, 

sahip oldu¤u olanaklar de¤iflecek, 

yönetim tarzlar› farkl› olacak, kulland›klar› 

yöntemler eskisi gibi olmayacakt›r. K›- 

sacas› herfleyi eski olacak eski olan hiç 

birfley yenisi kadar fayda getirmeyecektir. 

Yenilebilenler, yeniliklere ayak uydurmas›n› 

becerebilenler yaflama flartlar›n› sürdürecektir. 

Sa¤l›kl› büyüyemeyenler ise 

ellerindeki olanaklar› di¤erlerine kapt›racaklard›r. 

Sanayicinin bu gerçe¤i görmesi gerekmektedir. 

Kabul etse de etmese de bunu 

anlamak ve gere¤ini yapmak durumundad›r. 

Kendisinin fark›ndal›¤›n›n yan› s›ra 

tüm çal›flanlar›n›n da bu gerçe¤i görmesi 

için giriflimlerde bulunmal› ve de¤iflimi 

kurumsal bir canl›l›k olarak sürdürmenin 

mücadelesini vermelidir. 

Tar›m toplumunun ifl vereni daha çok 

toprak ile u¤rafl›rd›. Tar›m a¤alar› o zamanlar›n 

en önemli ifl adamlar› idi. Topluma 

hakim güc olmakta ve yönetimleri istedikleri 

gibi yönlendirebilmekteydiler. 

Zaman içerisinde özellikle makinelerin 

icad edilmesi ile toplumun dinamikleri 

de¤iflti. Tar›m toplumu yerini endüstri 

toplumuna b›rakt›. Tar›m a¤alar›n›n etkinli¤i 

zay›flad› ve patron s›n›f› olufltu. 

Patronlar güç kazanmaya ve toplumsal olgular 

üzerinde daha etkin olmaya bafllad›lar. 

Bu de¤iflim sürecini izleyen tar›m 

a¤alar› da patron olmay› baflard›. Sanayici 

dedi¤imiz kesimin bel kemi¤ini oluflturdular. 

Onlar›n nesilleri ise sanayi toplumunun 

faydalar›ndan ve nimetlerinden 

istifade ettiler. Bu arada tar›m toplumunda 

etkin olmayan bir kesim insanda bu 

de¤iflim sürecine ayak uydurarak patron 

olabilme niteli¤ine kavufltu. Günümüz sanayicilerinin 

övüne övüne ve büyük bir 

gururla anlatt›klar› “babam s›radan bir iflçi 

idi. Çok çal›flt›...”, “ Babam küçük bir 

tezgah ile bafllad›. Bügünkü dev tesislerin 

temelini o tezgah ile att›...”, “Küçükcük 

atolyesinde mum ›fl›¤›nda bugünkü inan›lmaz 

teknolojinin temellerini att›...” gibi 

söylemleri bu gerçe¤in bir göstergesidir. 

Bilgi toplumumunun sanayicisi 

Tar›m toplumunun sanayicisi Tar›m A¤as›, 

Endüstri toplumunun sanayicisi Patron 

oldu¤una göre bilgi toplumunun sanayicisi 

kim olacakt›r Cevapland›r›lmas› 

49


MAKALE 

>> 

Bilgi toplumunun sanayicisinin 

hizmet sektöründe önemli bir aktör 

olmas› gerekebilece¤ini ön görmek 

yanl›fl olmaz. ‹fl gücünün, emek 

yo¤un ifllerden beyin yo¤un ifllere 

yönlenmesi sonucu insanlar daha 

çok servis sistemlerine 

yöneleceklerdir. 

gereken soru budur Bu sorunun cevab›- 

n› herkesin ortak anlay›fl›n›n bir ürünü 

olan bir kavram ile ifade etmek güçtür. 

Microsfot flirketinin sahibi Bill Gates gibilerini 

niteleyen bir kavram bulmak gerekecektir. 

Bilgi toplumunun sanayicisini 

niteleyen birkaç unsur dikkate al›nd›¤›nda 

resmi daha net olarak görmek mümkün 

olacakt›r. Hepsini burada saymak 

mümkün olmamakla birlikte baz› temel 

unsurlar› afla¤›da gibi s›ralarsak; 

•Kat›l›mc›, paylafl›mc›, fleffaf ve karar 

esnekli¤i çok yüksek 

•Performansa ve sonuçlara odak 

lanan 

•Bilgi yo¤un çal›flan 

•Yeni fikirlere aç›k 

•Yenilikçi 

•Öz güveni yüksek 

•Giriflimci 

•Riski seven 

•Rekabeti seven 

•Stratejik unsurlara odaklanan 

•Olaylara genifl perspectiften baka 

bilen 

•Kendi hatalar›ndan ders ç›kartan 

hata yapmaktan korkmayan 

vb. gibi niteliklere sahip ifl adamlar›n›n 

yeni dünya içerisinde etkin olabileceklerini 

söylemek yanl›fl olmaz. Buradan baz› 

dersler ç›kartmak söz konusudur. Bilgi 

toplumunun sanayicisi patronlar kadar 

rahat olamayacakt›r. Günün koflullar›n› 

anlay›p yorumlayacak yeteneklere sahip 

olmas› gerekecektir. Yukar›daki özelliklerin 

bir ço¤unu para ile almas›n›n mümkün 

olmad›¤›n› anlamas› gerekmektedir. 

Ya kendisini bu nitelikler ile donatacak 

yada bu niteliklere sahip bir ekibe tamam› 

ile güvenerek onlar›n alabilecekleri 

risklere katlanacakt›r. Buda o kadar kolay 

de¤ildir. Onun için günümüzün sanayicileri 

kendi çocuklar›n› bu gerçe¤i dikkate 

alarak gelece¤e haz›rlamak durumundad›r. 

Gelecekte onlar›nda çocuklar›n›n “babam 

dev makine tesislerini küçülterek 

bizleri bu küçük ama marifeti büyük sistemlere 

kavuflturdu...”, “ babam 1500 kifli 

ile çal›flarak bu 10 kiflinin yapt›¤› ifli yapard›. 

Onlar› yönetmek için çok çal›flt›...” 

gibi övgüleri kazanabileceklerdir. 

Tar›m toplumunun temel niteliklerinden 

birisi de emek yo¤un sistemler olmas› idi. 

Makinelerin gelmesi ile otomasyon çal›flmalar›n›n 

h›z kazanmas› sonucu art›k ifl 

gücü nitelikleri de¤iflmifl ve makine yo- 

¤un sistemler ortaya ç›km›flt›r. Bilgi toplumu 

ile birlikte art›k otomasyon sistemlerinin 

de ötesinde bilgi yo¤un bir çal›flma ortam› 

oluflmaktad›r. Üretim sahalar›ndaki 

otomasyon sistemlerinin otonom nitelikler 

kazanmas›, kendi kendisine karar verebilen 

makinelerin ortaya ç›kmas›, sanal 

yöneticilerin art›k hayat›n bir gerçe¤i olmas› 

sonucunda toplumsal geliflimde daha 

çok imalat sektöründen hizmet sektörüne 

do¤ru kaymaktad›r. Bu gerçekten 

hareket ile bilgi toplumunun sanayicisinin 

hizmet sektöründe önemli bir aktör 

olmas› gerekebilece¤ini ön görmek yanl›fl 

olmaz. ‹fl gücünün emek yo¤un ifllerden 

beyin yo¤un ifllere yönlenmesi sonucu insanlar 

daha çok servis sistemlerine yöneleceklerdir. 

Oralarda kendilerine ifl yapabilme 

ve kendi yeteneklerini gösterebilme 

flans›n› daha çok yakalayacaklard›r. 

Nereden bafllamal› 

De¤iflim kaç›n›lmaz oldu¤una ve sonuçta 

bilgi toplumu bir flekilde karfl›m›za ç›kaca¤›na 

göre bügünün patronlar› gelece- 

¤in Bill Gates’leri olabilmek için baz› programlar› 

acilen hayata geçirmelidirler. Bu 

kapsamda özellikle 

•De¤iflim yönetimi, 

•Bilgi yönetimi 

•Süreç yönetimi 

•Stratejik yönetim 

•‹novasyon yönetimi 

•Teknoloji yönetimi 

•Hizmet yönetimi 

•Araflt›rma gelifltirme yönetimi 

vb. gibi sistemlerini oluflturmak zorundad›rlar. 

Kurumun de¤iflim e¤risini pozitif 

trende kavuflacak flekilde yönlendirecek 

sistemleri harekete geçirmelidirler. ‹nsan 

kaynaklar›n› bu kapsamda yeniden flekillendirmek 

zorundad›rlar. Performansa ve 

sonuca odakl› sistemleri ektin olarak yaflatmak 

durumundad›rlar. Bilgi yo¤un çal›flacak 

ifl ortamlar›n›n oluflturulmas›nda 

aktif olarak sanayicilerinde rol almas›, karar 

süreçlerinin parças› olmalar›, stratejik 

olarak kurumsal yap›lanmada aktif görev 

almalar› bu iflleri baflkalar›na b›rakmamalar› 

önemlidir. Yeni fikirleri dinlemeli ve 

özellikle arafltr›rma ve gelifltirmeye önemli 

oranda yat›r›m yapmalar› laz›md›r. Art›k 

patronlar kaznad›klar› paralar›n bir 

k›sm›n› yeni fikirlerin ve bilgi yo¤un sistemlerin 

hayata geçirilmesi içim harcamak 

durumundad›rlar. 


Bilgi toplumunda iflletme açmak 

için sadece paran›nda yeterli 

olmayaca¤›n› anlamak 

gerekmektedir. Para ile birlikte 

giriflimci bir ruh, yenilikçi bir 

yaklafl›m, özellikle risk alt›na 

girmekten kaç›nmamak gibi 

unsurlar›nda çok önemli oldu¤unu 

belirtmekte fayda vard›r. 

Burada özellikle bir konuya dikkatleri 

çekmek gerekmektedir. Bilgi toplumunda 

baflar›l› bir ifl hayat› sürdürebilmek için 

gerekli olan ortam›n iyi anlafl›lmas› 

önemlidir. Bir kurumda otomasyon sistemlerinin 

etkin olarak hüküm sürmedi¤i 

durumlarda kendi kendini yönetebilen 

otonom sistemlere yat›r›m yapman›n 

önemli s›k›nt›lar do¤urabilece¤ini unutmamak 

gerekir. Alt yap›s› sa¤lam olmadan 

insanlar›n çalakalem yat›r›mlar geçreklefltirmesi 

do¤ru olmayacakt›r. Yeni 

bir sektörde, gerekli yat›r›mlar› yapabilecek 

güce sahip olunmas› durumda gerekli 

olan alt yap›n›n tamam› ile yeniden tesis 

edilecek flekilde ifle bafllamak bir sorun 

do¤urmayabilir. E¤er mevcut sistemler 

ile ifl hayat›na devam ederken at›l›m 

yap›lmas› düflünülür ise o zaman öncelikle 

gerekli olabilecek alt yap›n›n haz›rlanmas› 

gerekir. 

Unutulmamal›d›r ki! eskiden fabrika açmak 

için para yeterli olabilirdi. Ancak bilgi 

toplumunda iflletme açmak için sadece 

paran›nda yeterli olmayaca¤›n› anlamak 

gerekmektedir. Para ile birlikte giriflimci 

bir ruh, yenilikçi bir yaklafl›m, özellikle 

risk alt›na girmekten kaç›nmamak gibi 

unsurlar›nda çok önemli oldu¤unu belirtmekte 

fayda vard›r. Günümüz sanayicilerinin 

bu gerçekleri iyi özümseyerek kendilerine 

bir gelecek oluflturmak yönünde 

çal›flmalar yapmas› önerilmektedir. 

Bilgi toplumundan sonra ne olacak 

Sanayi toplumunun do¤uflu, geliflmesi, 

büyümesi ve olgunlu¤a eriflmesi süreci 

asl›nda ayr›ca irdelenmesi gereken bir süreçtir. 

Ancak el sanatlar›ndan tam otomatik 

insans›z makinelere geçifl sürecinin tar›m 

toplumundaki de¤iflim unsurlar›ndan 

çok daha h›zl› gerçekleflti¤i görülmektedir. 

Tar›m toplumundan sanayi toplumuna 

geçifl süreci 500 y›l gibi bir süre alm›fl 

iken, sanayi toplumundan bilgi toplumuna 

geçifl süreci ise 150 y›l gibi bir sürede 

gerçekleflmifltir. Tabiiki bilgi toplumundan 

bir di¤er topluma geçiflte daha 

k›sa sürelerde olacakt›r. Ancak bilgi toplumunun 

sonras›nda ne oldu¤unun da flimdiden 

sorgulanmas› gerekmektedir. Bu 

konuda bir öngörüde bulunmak çok zor 

olmakla beraber hikmet toplumuna do¤ru 

bir gidiflin oldu¤unu söylemek mümkün 

olabilir. Bunun niteliklerinin neler 

olabilece¤i ise flimdilik net olarak görülmemektedir. 

Zaman bizleri bu kapsamda 

da düflünmeye birfleyler ortaya koymaya 

itecektir. 

Sonuç olarak 

De¤iflim kaç›n›lmaz bir süreçtir. Her halükarda 

yaflanacakt›r. ‹nsanlar bu süreç içerisinde 

istemeselerde kendilerini bulacaklard›r. 

Bu süreçte haz›rl›kl› olanlar baflar›- 

l› olacak di¤erleri ise onlar› izlemekle 

meflgul olacakt›r. Sanayici de art›k bak›fl 

aç›s›n› ve gidiflat›n› bu kapsamda de¤ifltirmek 

durumunda kalacakt›r. Yeniliklere 

aç›k olacak, her geçen gün yeni fikirleri 

ortaya ç›kartmak pazarda mal satmaktan 

daha önemli olacakt›r. Yeni yöntemler 

bulmak, yeni müflteri bulmaktan daha 

önemli olacakt›r. Müflteri memnuniyetin 

önemini hiç yitirmeyecek ancak sanayici 

bu memnuniyeti bildi¤imiz geleneksel 

yöntemler ile sa¤layamayacakt›r. Çok 

yönlü ürünler üretmek, daha fazla çeflit 

ve nitelikte hizmetler sunmak, k›sa zamanda 

istekleri karfl›layabilmek vb. ile 

bu memnuniyeti art›rman›n derdine düflülecektir. 

Kalite ve fiyat avantaj› yeterli 

olmayacak, ürünün sa¤lad›¤› fonksiyonel 

nitelikler ve sosyal tatmin önemli olacakt›r. 

Paras›n› harcayan herkes sadece ürünün 

sa¤lad›¤› fonksiyonel nitelikler ile tatmin 

olmayacak, görüntüsü, kullan›m kolayl›¤› 

vb. gibi sosyal tatmin unsurlar›na 

da odaklanmak gerekecektir. Sanayici 

kendisini bu kapsamda sürekli yenileyecektir. 

Eskiden oldu¤u gibi eleman çal›flt›rmak 

yeterli olmayacakt›r. Çal›flt›rd›¤› 

eleman› anlayacak ve yönlendirecek bilgi 

birikimi ve tecrübesine sahip, gerekli olan 

e¤itim alt yap›s›na kvuflmufl olmas› gerekecektir. 

Kendi ifl sahas›n›n cilvelerini bildi¤i 

kadar sektörel geliflimleri takip edecek,toplumsal 

olaylara karfl› duyarl› olacak 

ve bu geliflmelerden yeni ifl olanaklar› 

oluflturman›n peflinde koflacakt›r. K›sacas› 

olaylar›n arkas›ndaki gerçeklerinde ötesine 

giderek arkadaki hikmeti aramak durumunda 

kalacakt›r. Baflar› ancak bu yolla 

sürdürülebilir olacakt›r. Mevlanan›n 

söyledi¤i gibi “dünle gelen herfley dünle 

gitti canca¤›z›m art›k yeni fleyler söylemek 

laz›m” olacakt›r. 

51


MAKALE 

Endüstriyel Ar-Ge Proje Destekleri 

Ülkemiz, genç bir nüfusa, zengin yer alt› ve yerüstü do¤al hammadde 

kaynaklar›na, önemli tarihi ve kültürel mirasa sahiptir. Ülkemizde üniversiteye 

girme oran› maalesef çok düflük seviyelerde seyretmekte, genç nüfusumuzu 

e¤itmekte yetersiz kal›nmakta, ayr›ca üniversite mezunu yüz binlerce iflsizler 

ordusu da her geçen gün artmakta ve istihdam sorunu çok ciddi boyutlara 

ulaflmaktad›r. 

> Prof. Dr. Zeki Çizmecio¤lu 

Y›ld›z Teknik Üniversitesi,Kimya 

Metalurji Fakültesi 

Bu yaz›da, küresel krizden de etkilenen 

ülkemizde endüstri ve ifl piyasas›nda 

üretimin artmas›, yeni 

yat›r›mlar›n yap›lmas› ve istihdam sorununun 

çözümü için TÜB‹TAK ve Sanayi ve 

Ticaret Bakanl›¤› taraf›ndan üniversite sanayi 

iflbirli¤ini gelifltirmeye yönelik olarak 

verilen Endüstriyel Ar-Ge Proje Destekleri 

hakk›nda bilgi verilecektir. 

Bilgi ça¤› 

‘Dünyay› isteyenler ilme sar›ls›nlar, 

ahireti isteyenler ilme sar›ls›nlar, hem 

dünyay›, hem Ahireti isteyenler yine ilme 

sar›ls›nlar.’ (Hadis-i fierif) 

“Bilgi ça¤›” olarak adland›r›lan ça¤›m›zda 

insan›n en de¤erli ürününün bilgi ve teknoloji 

oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Günümüz insan› 

bilgiye çok önem vermeye bafllam›flt›r. 

Bilgi, sevgi gibi paylaflt›kça artar ve 

toplumsal refah düzeyini art›r›r. Ülkeler 

birbiri ile teknolojik olarak yar›flmakta, 

geliflmifl ülkeler di¤er ülkelere bilgi ve teknoloji 

satmaktad›r. 

Üniversite-sanayi iflbirli¤i 

Ülkemizde maalesef üniversite-sanayi iflbirli¤i 

istenen seviyede geliflmemifltir. Sürekli 

konuflulan bir konu olan bu iflbirli¤ini 

tesis etmek için bir ortam gelifltirilmesi 

gereklidir. Bu iflbirli¤inin tesisi için devletimiz 

1995 y›l›ndan beri endüstriyel Ar-Ge 

deste¤i verdi¤i halde, birçok ifl adam›m›- 

z›n bu desteklerden haberi bile yoktur. 

Ayr›ca hala Üniversite hocalar›n›n akademik 

kariyer yapabilmelerinin ve yükseltilebilmelerinin 

tek ölçütü uluslar aras› yay›n 

yapmakt›r ki burada yay›n›n muhtevas›na 

dahi bak›lmamaktad›r. Dünyan›n 

hiçbir yerinde ülkemizde oldu¤u gibi böyle 

mili olmayan bir bilim politikas› yoktur. 

Bu politika bizi fikir iflçisi konumuna indirgemekte, 

fikirlerin yurtd›fl›nda toplanmas›na 

neden olmaktad›r. Oysa akademisyenlere 

‘sen bu ülkeye, sanayiye, ekonomiye 

ne kazand›rd›n’ diye sorulmal›- 

d›r. Tüm ö¤retim elemanlar›na ek görev 

vererek onlar›n sanayinin içinde sorunlar› 

tan›malar›na imkân verilmeli ve ö¤rencilere 

de yaflanan sorunlara yönelik tez 

çal›flmalar› vermeleri sa¤lanmal›d›r. Üniversitelerimizde 

ülke problemlerine, endüstri 

ve ifl piyasas›n›n ihtiyaçlar›na yönelik 

araflt›rmalar yap›lmal›d›r. Üniversite- 

Sanayi iflbirli¤i ile ülkemizdeki do¤al 

hammaddelerden ileri teknoloji ürünü 

olan malzeme haline dönüfltürecek teknolojileri 

gelifltirmelidir. Üniversitelerimizin 

görevi, topluma rehberlik ve dan›flmanl›k 

yapmak, toplumun ihtiyaçlar›na 

yönelik projeler üretmektir. Üniversitelerimiz 

bu aç›dan kendilerinden beklenen 

fonksiyonlar› yerine getirmelidir. Bunun 

yan›nda sanayimizin de yenili¤e aç›k olmas›, 

bilginin de¤erini anlamas› her türlü 

geliflmenin bilimsel araflt›rma ve çal›flmalarla 

sa¤lanaca¤›na inanmas› gerekir. ‹fladam›, 

Ar – Ge’nin kendisine ve firmas›na 

ne kazand›raca¤›n›n bilincinde olmal›d›r. 

Üniversitelerin sorunlar› çözmeye müsait 

potansiyeli ve laboratuarlar› var, sanayinin 

de bir sürü çözüm bekleyen sorunu 

var, dolay›s›yla bunlar› bir araya getirmek 

gerekmektedir. Bu aç›dan üniversite-sanayi 

iflbirli¤i ülkemiz için çok önem arz 

etmektedir. 

AR-GE’nin tan›m› ve 

bilimsel çal›flmalar›n amac› 

- ‹nsano¤lu, yaflad›¤› bugünkü uygarl›k 

düzeyini, ulaflt›¤› sosyal ve ekonomik refah› 

teknolojik geliflmelere borçludur. Bu 

geliflmelerin ana kayna¤› bulufl ve yeniliklerdir. 

Bulufl ve yeniliklerin temel kayna¤› 

ise temel ve uygulamal› Araflt›rma-Gelifltirme 

faaliyetleridir 

- Ar-Ge, “insan›, toplumu ve kültürü içeren 

bilgi birikimini artt›rmak için sistema- 


Üniversitelerimizin görevi, topluma 

rehberlik ve dan›flmanl›k yapmak, 

toplumun ihtiyaçlar›na yönelik 

projeler üretmektir. Üniversitelerimiz 

bu aç›dan kendilerinden beklenen 

fonksiyonlar› yerine getirmelidir. 

tik olarak yürütülen çal›flmalar ve elde 

edilen birikimlerin yeni alanlarda kullan›lmas›” 

olarak tan›mlanmaktad›r. 

- Bütün Ar-Ge çal›flmalar› ve büyük projeler 

önce orijinal, günefl görmemifl bir düflünce 

veya fikirle bafllar. Daha sonra laboratuarda 

deneysel çal›flmalarla, endüstriyel 

boyutta denemelerle geliflir ve bir projeye 

dönüflür. 

- Ar-Ge’nin amac›, bilimsel araflt›rma çal›flmalar›n›n 

teknoloji üretimine, endüstri 

ve ekonominin geliflmesine yönelik olarak 

yap›lmas›n› sa¤lamakt›r. 

- Bilim, bilim için de¤il, endüstri ve ekonomi 

için, insan ve toplum için olmal›d›r. 

Endüstriyel AR-GE faaliyetinin kapsam› 

ve kabul kriteri 

Endüstriyel Ar-Ge çal›flmalar›nda kapsam, 

yeni bir proses veya ürün tasarlamak, 

teknoloji üretmek, ürün veya proseste 

teknik iyilefltirme yapmak oldu¤u 

gibi, proses veya giriflim tamamen ray›na 

oturmufl ise, pazar gelifltirmeye, önceden 

planlamaya, üretimi artt›rmaya veya sistemin 

düzenli bir flekilde çal›flmas›n› kontrol 

etmeye yönelik de olabilir. 

Bir projenin destek alabilmesi için 

1. Yenilikçilik, 

2. Ulusal bir ekonomik fayda yaratabilmesi, 

3. Proje ekibin ve plan›n›n tatmin edicili- 

¤i, olmak üzere üç önemli kriteri vard›r. 

Endüstriyel AR-GE faaliyetinin aflamalar› 

- Proje Fikri 

- Bilgi Toplama, Kaynak Tarama 

- Laboratuar Çal›flmalar› 

- Prototip Üretim 

- Pilot Tesisin Kurulmas› 

- Tasar›m, Patent ve Lisans Çal›flmalar› 

- Deneme Üretimi 

- Yat›r›m Giriflimi 

AR-GE proje destekleme 

program›n›n amac› 

TÜB‹TAK Ve Bakanl›k taraf›ndan Ar-Ge 

Projesi Destek Program›n›n amac›, firma 

düzeyinde katma de¤er yaratan kurulufllar›n 

Araflt›rma-Gelifltirme (Ar-Ge) çal›flmalar›n› 

teflvik etmek ve bu yolla Türk sanayinin 

Ar-Ge yetene¤inin yükseltilmesine 

katk›da bulunmakt›r. Kurumlar›n Ar-Ge 

çal›flmalar›n› destekleyerek Türk Sanayisinin 

Ar-Ge ye ay›rd›¤› pay› %0,3’lerden 

%3’lere ç›karmay› hedeflemektedir. 

‹flsizli¤e çare: Yenilikçi AR-GE projesi 

Ülkemizdeki iflsizlik sorunun çözümü için 

yenilikçi endüstriyel Ar-Ge’nin teflviki ile 

üretim ve yat›r›m seferberli¤i yap›larak istihdam 

artt›r›lmal›d›r. Herkesin yapt›¤› ifli 

yapmak çözüm de¤ildir. Yenilikçi, yat›r›- 

ma dönüflebilen, firmaya ve ülkeye ekonomik 

katk›s› olan projeler yap›lmas› gerekmektedir. 

Destekleme rogram›n›n kapsam› 

Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Program› 

ile; 

- Yeni bir ürün üretilmesi, 

- Ürün kalitesi veya standard›n›n yükseltilmesi 

- Maliyet düflürücü nitelikte yeni tekniklerin, 

- Yeni üretim teknolojilerinin gelifltirmesi 

konular›nda yürütülen Ar-Ge nitelikli projeler 

desteklenmektedir. 

Kimler baflvurabilir 

Bir veya birden çok gerçek veya tüzel kifliye 

ait olan Türkiye’de yerleflik tüm iflletmeler 

proje baflvurusunda bulunabilir. 

Çal›fl›labilecek endüstriyel AR-GE konular› 

- Yerli Hammaddelerin Kullan›m›n› Artt›rmaya 

Yönelik Çal›flmalar, 

- Yeni Çevreci Enerjilerin Kullan›m›na ve 

Enerji Tasarrufuna Yönelik Çal›flmalar, 

- Yeni Teknoloji Üretimine Yönelik Çal›flmalar, 

- Tesislerin Modernizasyonu ve Teknoloji 

Yenileme Sorunlar›, 

- Yeni Yat›r›mlar›n Yönlendirilmesi, 

- Yeni Ürün Gelifltirmeye Yönelik Çal›flmalar, 

- Verimlilik ve Kalite Artt›rma, 

- Çevre Kirlili¤inin Azalt›lmas› ve At›klar›n 

De¤erlendirilmesi. 

Sonuç 

- Üniversitelerimiz, ülkemizin genç nüfusunu 

iyi e¤iten, bilgi ve teknoloji üreten, 

araflt›rmalar› ile ülkenin, endüstri ve ifl piyasas›n›n 

sorunlar›n› çözen, topluma bilgi 

ve projeleri ile yol gösteren sayg›n kurumlar 

olmal›d›r. 

- Sanayimiz de bilgi ça¤›n›n yafland›¤› günümüz 

dünyas›nda bilimsel düflünceye 

önem veren, sorunlar›n› bilimsel yöntemlerle 

çözmeye ve/veya çözdürmeye çal›- 

flan, daha verimli ve kaliteli üretme yollar›n› 

araflt›rarak, üretimini yenilikçi projeler 

ve Ar-Ge çal›flmalar› ile sürekli olarak 

gelifltiren, her türlü yenili¤e ve geliflmeye 

aç›k kurulufllar olmal›d›r. 

- Sonuç olarak gerek üniversitelerimiz, gerekse 

endüstriyel kurulufllar›m›z TÜB‹TAK 

taraf›ndan verilen Ar-Ge destekleme programlar› 

ile Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤› taraf›ndan 

verilen SAN-TEZ(Sanayi Tezleri) 

destekleme programlar›ndan yararlanarak 

iflbirli¤ini artt›rarak, üretimin artmas›, 

yeni yat›r›mlar›n yap›lmas› ve istihdam 

sorununun çözümü aç›s›ndan ülkemiz 

için büyük önem arz etmektedir. 

53


MAKALE 

Sanayileflme ve yüksek teknoloji 

k›skac›nda Türkiye 

Ülkemizde sanayileflme sürecinin ne zaman bafllad›¤› konusunda çeflitli 

tart›flmalar olabilir. Bunu flimdilik tarihçilere b›rakarak Türkiye’nin sanayileflme 

sürecinde önündeki f›rsat ve tehditlere dikkat çekmek istiyorum. 

> Dr. Müh. Mustafa Uysal 

Tekno Tasar›m A.fi. Genel Müdürü 

Sanayinin lokomotifli¤ini yapan 

sektörler bulunmaktad›r; otomotiv, 

savunma, tekstil, makine, elektronik, 

beyaz eflya v.b. bunlardan baz›lar›- 

d›r. Ne güzel ki bu sektörel da¤›l›m eksik 

veya fazlas›yla ülkemizde mevcuttur. 

Hangi sektörü ele al›rsan›z al›n, mutlaka 

bir izini bulursunuz bu topraklarda. Ne 

de olsa medeniyetlerin merkezidir yaflad›- 

¤›m›z co¤rafya. Maalesef a¤›r sanayi çal›flmalar›nda 

Türkiye çok geç kalm›flt›r. Bu 

yönde 70’li y›llarda yapt›¤› hamleler, bugünkü 

farkl› sektör da¤›l›mlar›n›n temellerini 

oluflturmufltur. Belki bugün kendimize 

ait bir otomobil markam›z yok ama 

ticari araç markalar›m›z bulunmaktad›r. 

Elektronik ve makine imalat sektörlerinde 

bizim dedi¤imiz sektörlerimiz bulunmaktad›r. 

70’li y›llarda otomotivde montaj sanayinin 

ad›mlar› at›ld›¤›nda pek çok kifli bunu 

az›msam›flt›. 60’l› y›llarda kaç›rd›¤›m›z 

kendi arac›m›z› üretme flans›m›za hay›flan›lm›flt› 

beklide. Fakat o y›llarda at›lan sanayi 

tohumlar› bugün ülkemizdeki önemli 

bir lokomotif sektörü do¤urdu. 80’li y›llarda 

bu sektör, daha fazla yerlilefltirme 

sevdas›yla sanayicilerimizi do¤urdu. 90’l› 

y›llarda bu sektör bitiyor denildi¤i s›rada, 

kendi iç dinamikleri ile kaliteyi üretti ve 

Avrupa’n›n en kaliteli araçlar›n› üretti. 

2000’li y›llara geldi¤imizde de kendi araçlar›m›z› 

üretmek istedi¤imizi dile getirdi 

ve yabanc› ortakl›lara ra¤men kendi mühendislik 

birikimlerimizi bu alanda yo- 

¤un olarak kulland›¤›m›z 2 önemli hafif ticari 

arac› bu ülkede ürettik. 2010’lu y›llara 

geldi¤imizde ise yerlilik daha da bir 

önem kazand› ve yabanc› ortakl› kurulufllar 

dahi tamamen yerli bir üretim yapmak 

istediklerini merkezlerine ilettiler. 

Elektronik ve beyaz eflyada da benzer bir 

serüven vard›r. Ne zaman ki önemli bir 

kuruluflumuz yabanc› lisans ile üretim 

yapmay› karfl›l›kl› pazarl›klarda anlaflamay›p 

ask›ya al›nca yerli bir dev ürettik. 

Firmalar›n kendi iç dinamiklerine yöneldi¤inde 

dünya markas› ç›karabildi¤imizi 

gördük ve yine küresel sermayeye entegre 

olan kurulufllar›m›z›n cazibesini yitirince 

kapanmak zorunda kald›¤›n› da gördük. 

Di¤er baflar›l› bir sektör de makine imalat 

sanayidir ki bu sektör dünyada sadece geliflmifl 

ülkelerin tekelinde yürütülmektedir. 

Hangi geliflmifl ülkeye bakarsan›z 

içinde kendi makine imalat sektörünü bulabilirsiniz. 

Bizim makine imalat sektörümüz 

de özellikle 90’l› y›llardan sonra bu 

süreçte yer buldu ve bugün çok önemli 

kapasiteleri yurt d›fl›na makine üretmek 

için kullan›yoruz. Bu bizim sanayi hamlemizin 

önemli bir dayana¤› oldu. 

90’l› y›llarda bize biçilen bir rol vard› 

“ucuz ve kaliteli üretim merkezi, Türkiye”. 

Çok geç olmadan bunun yanl›fl bir hedef 


90’l› y›llarda bize biçilen bir rol 

vard› “ucuz ve kaliteli üretim 

merkezi, Türkiye”. Çok geç 

olmadan bunun yanl›fl bir hedef 

oldu¤unun fark›na vard›k. 

Bugünlerde otomotiv sektörü 

bunun ac›s›n› çok fazla çekiyor. 

oldu¤unun fark›na vard›k. Bugünlerde 

otomotiv sektörü bunun ac›s›n› çok fazla 

çekiyor. Bu misyona uyup yeni projeleri 

ülkemize çekebilmek için yan sanayi kârlar›nda 

önemli düflüfller talep ediliyor. Peki 

bunu yapmak zorunda m›y›z Evet, 

yoksa yaflayamay›z. ‹hracat›m›z›n büyük 

bir k›sm›n› yapt›¤›m›z Avrupa Birli¤i, bize 

bu rolü biçmiflti. Ama ileri teknoloji ve Ar- 

Ge üretmeyi kendisi sürdürüyor ve kendi 

markalar› ile bizim üretti¤imiz ürünleri 

bize sat›yordu. Bu durum hepimizin dikkatini 

çekmemifl miydi Dikkatini çekenler 

bu durumda önlem ald›lar ve kendi 

marka ve ürünlerini ç›kard›lar. ‹flte onlar 

baflard›lar. Di¤erleri ise yukar›dan gelecek 

sese halen kulak kesilmektedirler. Bir 

yandan yaflam mücadelesi veriyorsunuz, 

di¤er yandan da uzun perspektif koymaya 

koyuluyorsunuz. ‹kisi bir arada ço¤u 

zaman olmuyor. Bu durumda bir yol gösterici 

bekliyorsunuz, onu da bulam›yorsunuz. 

Son zamanlarda Avrupa Birli¤i uyum süreci 

içerisinde gayr› safi yurt içi has›ladan 

Ar-Ge ye düflen pay›n düflük oldu¤unu 

keflfetti Türkiye. Bu noktada Ar-Ge ile ilgili 

teflviklerini art›rmaya bafllad›. Bugün 

tam bir Ar-Ge cenneti oldu bu ülke. Fakat 

bu durumda yerli sanayicimizin yan›nda 

ülkemizde faaliyet gösteren yabanc› sektörün 

de dikkatini çekti ve onlar da baz› 

Ar-Ge çal›flmalar›n› Türkiye’de yapmaya 

karar verdi. Kötü mü oldu Hay›r. Ar-Ge’yi 

bu ülkede daha cazip hale nas›l getirebilirsiniz 

Serbest piyasa ekonomisini kabul 

etti¤iniz halde siz gelin siz gelmeyin nas›l 

dersiniz Kald› ki katma de¤eri yüksek 

ürün gelifltirmek isteyen bu ülkeye gelsin, 

hatta bu ürünleri yine ucuz ülkelerde 

üretmek istiyorsa da gelsin. Niçin Çünkü 

ülkemizde çok geliflmemifl bir Ar-Ge kültürü 

var buna karfl›l›k istihdam edilmeyi 

bekleyen ciddi bir e¤itilmifl genç nüfus 

var. E¤er talep üretim alan›ndan olursa 

siz de üretime odaklanacaks›n›z ama neyi 

üreteceksiniz Size verildi¤i kadar›n›. 

Yok fikrinizle yeni ürünler gelifltiriyorsan›z, 

bu kültüre haz›r iseniz, yeni ürünü 

bugün yabanc› teflebbüs için gelifltirmifl 

olabilirsiniz, fakat yar›n bunu kendiniz 

için gelifltirmeye çal›flacaks›n›z. ‹flte bugün 

elektrikli otomobilimizi Cenevre Fuar›’nda 

sunup flans aramam›z›n temeli budur. 

Geliflmifl ülkeler her alanda sanayilerini 

kurmufllar ve bunu sürekli gelifltiriyorlar. 

Sürekli gelifltirmek için de bir mekanizma 

oluflturmufllar. Bütçelerini oluflturmufllar 

ve Ar-GE merkezlerini kurmufllar. Ar- 

Ge’ye talep olmadan bunu nas›l yapars›- 

n›z ‹lk önce talep oluflturman›z gerekli ve 

Türkiye’de bunu yap›yor. Türkiye, pek 

çok Avrupa ülkesinden ve dahi dünya ülkesinden 

daha fazla Ar-Ge deste¤i vererek 

kendine yeni bir yol çiziyor. Daha önce 

kendisine önerilen rolü b›rak›p, katma de- 

¤eri yüksek ürünlere yöneliyor. Aza talip 

olmuyor, ço¤u alabilece¤ini biliyor. Bunun 

için tabii ki tüm enstrümanlar› kullan›yor. 

Geliflmifl ülkeler, teknolojik avantajlar›n› 

her flartta kulland›lar. Örne¤in en yeni 

ürünlerini bizim gibi ülkelere sonradan 

gönderdiler. Veya ileri teknoloji ürününe 

ihtiyaç duydu¤umuzda flu anda üretmiyoruz, 

3 y›l sonraya s›ra var dediler. Ama 

flartlar de¤iflti, konjöktür de¤iflti ve bu ülkeler 

bizim ile kartlar›n› açmak zorunda 

kald›lar. 

Sonuç olarak kendi sanayilerini ayakta tutabilmek 

için bize ihtiyaçlar› oldu¤unu 

fark ettiler. Global kriz bu ifli daha da tetikledi. 

fiimdi herkes kriz sonras›nda konumlanmaya 

çal›fl›yor. Geliflmifl ülkeler 

buradaki avantajlar›n› bugün için kaybettiklerinin 

fark›ndalar. Türkiye’de krize 

sa¤l›kl› girerek önemli bir avantaj› yakalad›. 

Üstelik haz›rlam›fl oldu¤u orta ve uzun 

vadeli program ile yeni olas›l›klar› zorlayabilece¤ini 

gördü. 

fiimdi hedefleri tekrar gözden geçirmenin 

zaman› gelmifltir. A¤›r sanayileflme olmad› 

ama hafif sanayileflme olabilir. Yükte 

hafif olan bu sanayi pahada a¤›rd›r. Birlik 

olarak hareket edip ileriye do¤ru yol almam›z 

gerekecektir. Türkiye’nin haz›rlam›fl 

oldu¤u Vizyon2023 program›n› de¤ifltirmenin 

zaman› gelmifltir. Yeni roller da- 

¤›t›l›yor ve burada Türkiye’nin daha cazip 

alternatifleri do¤uyor. Türkiye’nin sadece 

kendi s›n›rlar› içinde de¤il. 

55


MAKALE 

Sanayi, ülkemizin gelifliminde 

öncülü¤ünü sürdürecek 

Ülke ekonomisinde, sanayi, tar›m, hizmet, turizm, finansman, inflaat, madencilik, 

ulafl›m sektörlerinin dengeli oluflmas› gerekir. Sanayi daima önde olmal›d›r. 

Yat›r›m mallar›, ara mallar ve tüketim mallar›n›n planl› oranlar› ülke sanayisini 

güçlü yapabilir. 

> Prof. Dr. ‹. ‹lhami Karayalç›n 

‹.T.Ü Makina Fakültesi 

Büyük Osmanl› Devleti sanayi sektörünü 

ihmal etti¤i için, bat›n›n 

sanayileflen devletlerine yenildi, 

varl›klar›n› kaybetti. 

Japonya, do¤al kaynaklar›n›n k›tl›¤›na 

ra¤men sanayisi ile güçlü bir ekonomiye 

kavufltu. 

Rusya sanayisini gelifltiremedi. Gücünü 

kaybetti, da¤›ld›. 

Ülke ekonomisinde, sanayi, tar›m, hizmet, 

turizm, finansman, inflaat, madencilik, 

ulafl›m sektörlerinin dengeli oluflmas› 

gerekir. Sanayi daima önde olmal›d›r. Yat›r›m 

mallar›, ara mallar ve tüketim mallar›n›n 

planl› oranlar› ülke sanayisini güçlü 

yapabilir. Ülkemiz son 50 y›lda sanayileflmeye 

h›z verdi. Otomotivde dünya dokuzuncusu, 

demir çelikte 25 milyon tonla 

12., çimentoda 55 milyon tonla üçüncü 

durumdad›r. 

Ev eflyalar›, ambalaj, ticari araç, gemi yap›m›, 

yap› malzemelerinde, art›k Avrupa 

ve di¤er ülke pazarlar›nda önde gelmektedir. 

Proseslenmifl g›da da Avrupa’n›n ve 

çevre ülkelerin besleyicisi durumundad›r. 

Bu geliflmenin sürdürülmesi için Odalar 

Birli¤i, Devlet Planlama Teflkilat›, sanayi 

odalar›, sanayi vak›f ve dernekleri, üniversiteler, 

organize sanayi bölgeleri, yat›r›mc› 

bakanl›klar ve medya iflbirli¤i içinde sanayileflme 

için stratejik uzun vadeli plan- 


Yat›r›m araçlar›, çelik fabrikalar›, 

izabe f›r›nlar›n›, tren, gemi, traktör, 

ticari araç, çelik f›r›nlar›, 

haddehaneler, büyük tak›m 

tezgâhlar›, dik tornalar, borlama 

tezgâhlar›, vargeller, metal iflleme 

merkezleri, presler imal etmek a¤›r 

sanayinin varl›¤›n› gösterir. 

larla çal›flmal›d›r. 

Dergimiz ülkenin teknoloji ve sanayi kültüründe, 

yol gösterici bilgilendirici ve sanayi 

hareketini canl› ve s›cak tutucu bir 

rol oynayacakt›r. 

Türkiye sanayisinde, 55 y›ll›k ö¤retim, 

araflt›rma, projecilik ve dan›flmanl›k birikimimle 

200 kuruluflta heyecanla hizmet 

ettim. Binlerce sanayi yöneticisi yetifltirdim. 

Geçmifli muhteflem ülkemin, yeniden 

ekonomisini, refah›n› gelifltirmek 

yüksek bir sanayi ülkesi olmak için, inanc›, 

heyecan›, kaynaklar› ve k›ymetli giriflimcileri 

var. 

K›ymetli sanayiciler, ilerleyelim, daha 

planl›, daha inançl›, cesaretli, ama sistemli, 

hesapl›, araflt›rmac› olarak hareket edelim. 

Ecdad›m›z, bizden yine parlak baflar›lar, 

eserler, fabrikalar bekliyor. 

Üç k›tay› fethedenlerin binlerce, köprü, 

külliye, su kemerleri, kervan saraylar, hisarlar, 

çeflmeler, kad›rgalar yapanlar›n torunlar›, 

flimdi sizden ekonomi ve sanayi 

fetihleri bekleniyor. 

Sanayileflme hareketi, tüm ülkeyi, köyleri, 

kasabalar› sarmal›. 

‹lkö¤retimde çocuklar›m›z fabrika sevgisi 

ile büyütülmeli. 

Meslek liselerinde gençler üretmenin heyecan›n› 

duymal›. 

Mühendislik fakültelerinde, laboratuar, 

atölye çal›flmalar›nda tasarlama, imal etme 

becerileri gençleri sanayicili¤e bafllatmal›. 

Zanaatten sanayicili¤e geçifl dönemi, art›k 

meyvelerini verdi. 

Organize sanayi bölgeleri, sanayi siteleri 

dünya ülkelerine t›rlar dolusu sanayi 

ürünleri gönderiyor. 

Sanayileflmede a¤›r sanayi cesaret ve hedefler 

verir. 

Yat›r›m araçlar›, çelik fabrikalar›, izabe f›- 

r›nlar›n›, tren, gemi, traktör, ticari araç, 

çelik f›r›nlar›, haddehaneler, büyük tak›m 

tezgâhlar›, dik tornalar, borlama tezgâhlar›, 

vargeller, metal iflleme merkezleri, 

presler imal etmek a¤›r sanayinin varl›¤›- 

n› gösterir. 

Biz art›k bunlar› imal ediyoruz. 

Metal iflleme, metalürji, a¤›r makine yapman›n 

alt yap›s›d›r. 

Dev barajlar›n daimi teçhizat›n›, kapaklar›n›, 

türbinlerini imal eden Gaziantep’teki 

Ç‹LTU⁄ A.fi. ülkemiz sanayileflmesinde bir 

kaleye dikilen bayrak gibi geliflmemizi 

simgeliyor. Daha yüzlerce böyle sanayi 

kaleleri var ülkemizde. 

‹malat ve ifl makineleri yap›yoruz. MKE ve 

Sanko ekstravatörler yap›yor. 

Elaz›¤, Kayseri, Konya, Denizli, Manisa, 

Bursa, Kocaeli, Sakarya, Eskiflehir, Urfa, 

Marafl, Malatya, ambalaj, tekstil, g›da proses, 

ev eflyalar›, makinelerinde Avrupa ölçülerini 

aflt›. Ürün, kalite kültürü olgunlaflt›. 

Ara mal olarak, çelik saç, profil, alüminyum 

levhalar, kal›n çelik levha, çelik döküm, 

plastikler kablo, sunta, bak›r levha, 

gibi ürünler ana sanayimizi besliyor. 

Dayan›kl› tüketim mallar›, ev, ofis otel 

araçlar› yap›yoruz. 

Enerji makineleri, trafolar, santraller, 

elektrik donat›m art›k bizi d›fla ba¤›ml›l›ktan 

kurtard›. Giriflimcilik, ifl adaml›¤›, 

planl› hareket AR-GE, teknoloji, bilim, uygulamal› 

bilim, laboratuar, pilot imalat, 

bulufl, tasar›m, teflvik, ekonomik analiz, 

hammadde kaynaklar›, ulafl›m, iletiflim, 

sanayi meyvelerini almam›z› sa¤layan 

elemanlar, sanayi bunlar›n hepsini önem 

vermeyi gerektirir. 

Tüm bu de¤erleri, inançl›, hedefe kenetlenen, 

yönetici, mühendis, mimar, teknisyen, 

operatör, ve iflletmeci kadrolar sonuca 

götürür. 

Sanayileflme, stratejik ulusal sektörel hedefler, 

planlar, projeler, giriflimciler, yöneticiler 

teknik kadrolar, mühendis mimarlar, 

kuvvetli hükümetler, meslek kurulufllar› 

ve tüm milletin ortak mücadelesine, 

onurumuzu yükseltme, ekonomimizi kuvvetlendirme 

savafl›na dönüflmüfltür, devam 

edecektir. 

57


MAKALE 

Türkiye’ye benzer ülkeler nas›l kalk›nm›fllar 

Türkiye örnek mi almal› yoksa örnek mi olmal› 

Yaz›n›n bafll›¤›nda sorulan sorular daha ziyade ekonomi üzerine e¤itim görmüfl 

kiflilerin cevaplayabilece¤i türden sorular. Ancak biz de bu sorulara bir mühendis 

bak›fl›yla kendi aç›m›zdan cevap bulmaya çal›flt›k. 

> Ömer Do¤an 

Bilgisayar Mühendisi 

Öncelikle kalk›nm›fl ülkelerin ortak 

özelliklerini s›ralarsak: 1. Hepside 

sanayileflmesini tamamlam›flt›r. 

2. Sermaye birikimi yüksektir. 3. Ekonomik 

olarak güçlüdürler 4. E¤itim seviyesi 

yüksektir. 5. Kifli bafl›na GSMH, ortalama 

ömür, sa¤l›k harcamalar›, üretilen ve tüketilen 

maddeler gibi verilerde dünya ortalamas›n›n 

üzerindedir. 

Afla¤›da verilen tablo 1750-1900 y›llar› 

aras›nda bölgelere göre üretim oranlar›n› 

göstermektedir. Bu tablodan ç›kar›labilecek 

en çarp›c› sonuç 1750’de Dünya toplam 

sanayi üretiminin %73’ünü gerçeklefltiren 

üçüncü dünya ülkelerinin, 150 y›l 

sonra sadece %11’nini gerçeklefltirebilmesi, 

%0,1’ini gerçeklefltirebilen ABD’nin 

pay›n› %23’e, %23,2’sini gerçeklefltiren 

Avrupa ülkelerinin %62’ye ç›karmalar›- 

d›r. 

1750’lerde kifli bafl›na sanayileflme oran› 

Avrupa’da ve di¤er ülkelerde afla¤› yukar› 

ayn› idi. 1900’lere gelindi¤inde ise Üçüncü 

Dünya’n›n pay›, Avrupa’n›n 18’de biri 

kadard›r. (%35’e karfl› %2) ‹ngiltere’ye 

karfl› ise 50’de birdir. (%100’e karfl› %2) 

Avrupa ve ABD ülkelerinin kalk›nma flekilleri 

bizim örnek alabilece¤imiz türden de- 

¤ildir. Zira hem tarihi itibariyle çok eskilere 

dayanmakta hem de fazlas›yla sömürü 

ve savafl› içinde bar›nd›rmaktad›r. Ancak 

1900’lerin bafl›nda Japonya, 1960 sonras› 

di¤er baz› ülkeler kalk›nma sürecinde en 

az›ndan düzlü¤e ç›kmay› baflarm›fllard›r. 

Bunlar aras›nda G.Kore, Tayvan, Hongkong, 

Singapur, ‹rlanda ve son dönemde 

Çin’i sayabiliriz. Japonya’n›n kalk›nmas› 

150 y›l› bulan bir süreçtir. Bu konuyla ilgili 

pek çok makale ve araflt›rma yaz›lar› da 

mevcuttur. Bizim için daha yak›n dönemde 

kalk›nma sürecine giren di¤er ülkeler 

daha önemli birer örnek teflkil etmektedir. 

Geri kalm›fl bir ülkede güçlü bir devlet 

mekanizmas›n›n ortaya ç›kmas›n›n befl 

koflulu oldu¤u savunulmaktad›r: Toplumu 

sarsan veya yap›s›n› zaafa u¤ratan 

büyük felaketlerin olmas›, d›flar›dan büyük 

bir askeri tehdit, büyük ülkelerin, ülke 

içinde istikrar› sa¤lamak amac›yla gücün 

bir kaynakta toplanmas›n› desteklemeleri, 

toplumdan göreceli olarak izole ve 

daha iyi e¤itilmifl bir sosyal grubun olmas›, 

güçlü bir devlet mekanizmas›n›n kurulmas›n› 

savunan yetenekli liderlerin varl›- 

¤›. 

G.Kore’de 1961 y›l›ndaki askeri darbeyle 

bafllayan süreç, 1965 ortalar›ndan itibaren 

güçlü bir devlet için yukar›da say›lan 

befl koflulun tümünün varl›¤›n› mümkün 

k›lm›flt›r. Kore’de güçlü bir devletin ortaya 

ç›kmas›, al›nan kararlar›n uygulanabilmesini 

sa¤lam›flt›r. Ancak, daha da önemlisi, 

bu güçlü devletin kendi varl›¤›n› meflrulaflt›rmak 

ve toplumda bir uzlafl› oluflturabilmek 

için ekonomik büyümeyi varl›¤›- 

n›n temel nedeni olarak kabul etmesidir. 

Güneydo¤u Asya ülkeleri son günlerde yaflad›klar› 

ekonomik krize gelinceye kadar 

30-40 y›l içerisinde ola¤an üstü bir ekonomik 

ve sosyal geliflme göstermifltir. 1965- 

1990 y›llar› aras›nda bölgede kifli bafl›na 


Güneydo¤u Asya ülkeleri son 

günlerde yaflad›klar› ekonomik 

krize gelinceye kadar 30-40 y›l 

içerisinde ola¤an üstü bir 

ekonomik ve sosyal geliflme 

göstermifltir. 1965-1990 y›llar› 

aras›nda bölgede kifli bafl›na ulusal 

gelir y›ll›k reel olarak ortalama 

%5,6 oran›nda artarak dünya 

üzerinde görülmemifl bir 

performans sa¤lam›flt›r. 

ulusal gelir y›ll›k reel olarak ortalama 

%5,6 oran›nda artarak dünya üzerinde 

görülmemifl bir performans sa¤lam›flt›r. 

Söz konusu büyümenin büyük bir bölümü 

8 ülkede meydana gelmifltir: Japonya, 

G. Kore, Tayvan, Hong Kong, Singapur, daha 

sonra Endonezya, Malezya ve Tayland. 

Sekiz ülke aras›nda do¤al kaynaklar, kültür, 

politik ortam ve sosyal aç›dan büyük 

farkl›l›klar vard›r. Ayr›ca, devletin ekonomideki 

rolü ve ekonomik politikalar› uygulamada 

kulland›¤› araçlar da farkl›d›r. 

Ancak söz konusu ülkelerin ulaflt›¤› nokta 

ayn›d›r: Yüksek oranda ekonomik büyüme 

ile birlikte gelir da¤›l›m›ndaki büyük 

iyileflmeler. Burada dikkat edilmesi gereken 

nokta büyümenin kesintisiz, uzun süreli 

ve dengesiz olmas›d›r. Malezya d›fl›nda 

yedi ülke en yüksek kifli bafl›na gelir art›fl›n›, 

en düflük gelir adaletsizli¤i ile sa¤layarak 

büyümenin örneklerini vermifllerdir. 

Öyle ki, G. Kore ve Tayvan gelir da¤›l›- 

m›n›n eflit oldu¤u ülkeler durumuna gelmifl, 

sonuçta yoksulluk azalarak ortalama 

yaflam süresi uzam›flt›r. 

Yönetilen piyasalar yaklafl›m›, Güneydo- 

¤u Asya ülkelerinin kalk›nma mucizesinde 

devletin rolünü en do¤ru ve kapsaml› 

biçimde inceleyerek, baflar›n›n aktif ve etkin 

devlet müdahalelerine dayand›¤›n› 

savunmaktad›r. Devlet, do¤rudan veya 

dolayl› olarak piyasalardaki kaynak da¤›l›- 

m›n› ve kullan›m›n› büyük ölçüde etkilemifltir. 

Kaynaklar, etkin iflleyen bir teflvik 

sistemi ve bürokratik altyap› sayesinde, 

teknoloji yo¤un sektörlerdeki yat›r›mlara 

Tablo-1 > Dünya Sanayi Üretiminin Göreli Da¤›l›m› 

1750 1800 1830 1860 1880 1900 

Tüm Avrupa 23,2 28,1 34,2 53,2 61,3 62,0 

‹ngiltere 1,9 4,3 9,5 19,9 22,9 18,5 

ABD 0,1 0,8 2,4 7,2 14,7 23,6 

Japonya 3,8 3,5 2,8 2,6 2,4 2,4 

Üçüncü Dünya 73,0 67,7 60,5 36,6 20,9 11,0 

Çin 32,8 33,3 29,8 19,7 12,5 6,2 

Hindistan/Pakistan 24,5 19,7 17,6 8,6 2,8 1,7 

Tablo-2 > Kifli Bafl›na Sanayileflme Oran› 

1750 1800 1830 1860 1880 1900 

Tüm Avrupa 8 8 11 16 24 35 

‹ngiltere 10 16 25 64 87 100 

ABD 4 9 14 21 38 69 

Japonya 7 7 7 7 9 12 

Üçüncü Dünya 7 6 6 4 3 2 

Çin 8 6 6 4 4 3 

Hindistan/Pakistan 7 6 6 3 2 1 

kayd›r›lm›fl ve bu yat›r›mlar sonucu ortaya 

ç›kan sanayilerin dünya pazarlar›nda 

rekabet edebilecek biçimde geliflmesi sa¤lanm›flt›r. 

‹rlanda’n›n ekonomik baflar›s› da yine bu 

dönemde dikkat çekici bir örnektir. Bu 

baflar›da birçok etken rol oynam›flt›r. 

Genç nüfus ve h›zla büyüyen ifl gücü arz›, 

pragmatik ve yenilikçi hükümet politikalar›n›n 

izlenmesi, 1950’lerde bafllayan d›- 

fla aç›k ve ihracata yönelik ekonomik politikalar, 

‹rlanda’n›n AB tek pazar›na ve Avrupa 

Para Sistemine üye olmas› ve yürütülen 

mevzuat ve altyap› çal›flmalar› sonucu 

büyük oranl› sermaye giriflleri, AB 

Yap›sal ve Birleflme Fonlar›’n›n stratejik 

bir biçimde kullan›lmas›, ekonomik kalk›nmaya 

yönelik “Sosyal Ortakl›k” yaklafl›- 

m›, mal ve hizmetlerde uluslararas› ticarete 

tam olarak uyum, e¤itim ve teknolojik 

yeniliklere verilen önem ‹rlanda’y› baflar›ya 

tafl›yan etkenlerdir 

59


MAKALE 

>> 

Kalk›nma hamlesini 20 y›l önce 

yapabilecek teknik alt yap›ya sahip 

oldu¤umuzu söyleyebiliriz. Ancak 

toplumsal olarak bir hedefe 

yönelmek konusundaki 

inanc›m›z›n eksikli¤i, kalk›nman›n 

olmas› durumunda kritik 

pozisyonlar›n› kaybetme 

korkusuna sahip etkili güçlerin 

manipülasyonlar› bu süreci 

geciktirmifltir. 

Kalk›nmada Ar&GE’nin rolü 

1980 sonras›nda Ar&Ge geliflmekte olan 

ülkelerin ekonomik kalk›nmas›nda esas 

olarak görülmeye bafllanm›flt›r. Çünkü yeni 

teknolojiler bilim yo¤undur. Mikrobiyoloji, 

nanoteknoloji v.b. alanlar yo¤un 

bilgiye dayanmakta, teknoloji transferi ve 

tersine mühendislikle taklit gibi yollar 

pek ifle yaramamaktad›r. Geliflmekte 

olan ülkelerin kalk›nma süreci önceleri tamamen 

teknoloji transferine dayal› iken 

bunun önemi giderek kaybolmakta ve yerini 

Ar&Ge almaktad›r. Bu süreçte 

Ar&Ge’nin kalk›nmaya katk›s›n›n anlaml› 

olmaya bafllad›¤› bir gelir efli¤i düflünmek 

mümkündür. Bu gelir efli¤ini tan›mlayan 

dört unsur vard›r: Teknoloji adaptasyon 

sürecinin olgunlaflmas›, düflük ücrete dayal› 

kalk›nma imkân›n›n kaybolmas›, ekonominin 

pahal› Ar&Ge yat›r›mlar›n› yapabilecek 

gelir düzeyine eriflmesi ve Ar&Ge 

altyap›s›n›n haz›r olmas›. Nitekim Güney 

Kore’nin kalk›nma süreci bunu do¤rulamaktad›r. 

G.Kore bu flartlara 1980’de 

ulaflm›fl ve bu tarihten sonra Ar&Ge’nin 

ekonomideki önemi ve katk›s› önem kazanm›flt›r. 

‹novasyon sisteminin bir parças› 

olarak bilim-teknoloji-verimlilik iliflkileri 

de önemlidir. G.Kore bu üçü aras›ndaki 

karfl›l›kl› etkileflim bak›m›ndan görece 

baflar›l› olabilmifltir. Latin Amerika ise bilimde 

daha ileri oldu¤u halde bunun teknoloji 

ve dolay›s›yla verimlilikle ba¤lant›s› 

düflük oldu¤undan baflar›l› olamam›flt›r. 

Günümüz koflullar›nda bilimsel ve teknolojik 

geliflmeye dayal› kalk›nman›n topyekun 

kalk›nma aç›s›ndan beklenen sonuçlar 

yaratmad›¤›n› görmekteyiz. G.Kore’de 

beklenen sonucu vermifltir. Ne var ki neoliberal 

küreselleflme alt›nda uluslar aras› 

üretim a¤lar›yla entegreasyonun bir parças› 

olarak bilim ve teknolojiye dayal› kalk›nma 

izole kalk›nma bölgeleri yaratmakta, 

ülkenin kalan bölgeleriyle söz konusu 

bölgeler aras›ndaki gelir uçurumunu derinlefltirmektedir. 

Bu durum kalk›nman›n 

kurumsal ve kültürel boyutlar›n›n da çok 

önemli oldu¤u gerçe¤ini göstermektedir. 

Burada dikkatimizi çeken baz› unsurlar› 

afla¤›da s›ralamak isteriz. 

1- Kalk›nmada en önemli unsur mal ve 

hizmet üretimidir. Üretimin olmad›¤› biryerde 

kalk›nmadan bahsedilemez. 

2- Kalk›nan ülkelerin tamam›n›n ortak 

özelli¤i sanayileflmifl olmalar›d›r. Sanayileflmeden 

üretim de olmamaktad›r. Sanayileflmenin 

de pek çok ön koflulu vard›r. 

3- Üretim art›fl›n› sa¤layacak e¤itimli ve 

teknik donan›ma sahip genç iflgücünün 

varl›¤› çok önemlidir. Çünkü kalk›nma büyük 

bir de¤iflim hareketidir ve genç nesiller 

arac›l›¤› ile daha h›zl› yol al›nmaktad›r. 

4- Kalk›nmay› planlayabilecek, ayn› amaç 

için topyekun hizmet edebilecek iyi organize 

olmufl ve bürokratik yap› taraf›ndan 

da desteklenen devlet yönetimi de en 

önemli unsurlardan biridir. 

5- Toplumun da kalk›nma yolunda yönetime 

inanmas› ve destek vermesi gerekir. 

Çünkü pek çok istenmeyen toplumsal hareketler 

de bu dönemde olabilmektedir. 

6- Jeopolitik, do¤al kaynaklar, kültürel, 

e¤itim durumu ve hedefler do¤rultusunda 

belirli baz› sektörler seçilip yat›r›mlar›n 

bu alanda yo¤unlaflt›r›lmas› sa¤lanm›flt›r. 

Örne¤in Uzak Do¤u’da elektronik, 

otomotiv, deri gibi sektörler, ‹rlanda’da 

bilgi yo¤un biliflim sektörü, Kuzey Avrupa’da 

ise haberleflme teknolojileri, Hindistan’da 

yaz›l›m a¤›l›kl› olarak hedef seçilmifltir. 

Kalk›nma topyekun olmakla birlikte 

baz› alanlarda daha önce bafllamakta 

ve lokomotif görevi görmektedir. 

7- Toplumun yerleflik yap›s›nda da çok 

çarp›c› de¤ifliklikler olmaktad›r. Köylü 

kentli say›s›nda çok h›zl› kaymalar meydana 

gelmekte ve flehir nüfuslar› çok h›zl› 

artmaktad›r. Bunu takip eden süreçte inflaat, 

ulafl›m, otomotiv, enerji, altyap›, e¤itim, 

biliflim vb sektörlerde çok h›zl› bir büyüme 

meydana gelmektedir. 

Sonuç olarak; 

Kalk›nan ve kalk›nmakta olan di¤er ülkelere 

bakt›¤›m›zda Türkiye’nin de büyük 

bir s›çraman›n efli¤inde oldu¤u aflikârd›r. 

Bu kalk›nma hamlesini 20 y›l önce yapabilecek 

teknik alt yap›ya sahip oldu¤umuzu 

söyleyebiliriz. Ancak toplumsal olarak 

bir hedefe yönelmek konusundaki inanc›- 

m›z›n eksikli¤i, kalk›nman›n olmas› durumunda 

kritik pozisyonlar›n› kaybetme 

korkusuna sahip etkili güçlerin manipülasyonlar› 

bu süreci geciktirmifltir. Ancak 

y›llar sonra bu konuda müthifl bir ortak 

anlay›fl tekrar sa¤lanabilmifltir. Yukar›da 

verilen ülkeler pek çok aç›dan örnekler 

içermekte ise de tek model olma aç›s›ndan 

yeterli de¤illerdir. Türkiye’nin daha 

kendine özgü bir model oluflturmas›, örnek 

alan de¤il örnek olunan bir ülke olmas› 

gerekti¤idir. Siyasi çalkant›larla onlarca 

y›l kaybeden Türkiye’nin bu sefer 

baflarabilmesi için gerekli olan pek çok 

unsura fazlas›yla sahip oldu¤u aflikard›r. 

Türkiye sürdürülebilir kalk›nmas›n› h›zla 

tamamlamal› ve dünya siyasetinde tarihine 

yak›fl›r yerini almal›d›r. 

Kaynakça 

Devletin Kalk›nmada Rolü Uzakdo¤u Asya 

Kalk›nma Modelleri, G. Kore Örne¤i ve Türkiye’ye 

Uygulanabilirli¤i, A. Y›lmaz Y›ld›z, Hazine 

Müsteflarl›¤› 

Kore Kalk›nmas›n›n Temelleri ve Türk-Kore 

‹liflkileri, Mustafa Karabiber, Hazine Müsteflarl›¤› 

Kalk›nma Yolunda Japonya Örne¤i ve Türkiye, 

Dr. Tayyar Sad›klar 

Uzak Do¤u Ülkelerinin kalk›nma stratejileri, 

M.Koray Yozgatl›, Ekonomik Araflt›rmalar ve 

De¤erlendirme Genel Müdürlü¤ü 

‹rlanda’n›n ekonomik kalk›nmas›, Konjoktür 

izleme ve Analiz Dairesi Ekonomik Araflt›rmalar 

ve De¤erlendirme Genel Müdürlü¤ü 

Geliflmekte Olan Ülkelerin Yak›nsama Sürecinde 

Ar&Ge’nin Rolü, Prof.Dr. Ahmet Çakmak, Prof.Dr. 

Nesrin Sungur, Marmara Üniversitesi ‹.‹.B.F. 

Dergisi 



MAKALE 

Türk sanayisinde verimlilik 

Verimlilik kavram› üretim sürecindeki girdilerin üretkenli¤ini, üretim gücünü ifade eder. 

Günümüzde de üretimin ülkelerin büyümesinde ne kadar önemli oldu¤unu görmekteyiz. 

Üretimde verimlili¤i bir bütün olarak ele almal›y›z. Milli Prodüktivite Merkezi Genel Sekreteri 

Kerim Ünal da sanayimizdeki verimlili¤i ve yap›lmas› gerekenleri dergimize de¤erlendirdi. 

> Kerim Ünal 

Milli Prodüktivite Merkezi 

Genel Sekreteri 

Verimlilik kavram› basitçe, üretim 

sürecinde kullan›lan girdilerin 

üretkenli¤ini, bir di¤er anlat›mla, 

birim girdinin üretim gücünü ifade eden 

bir kavramd›r. Genellikle iktisat literatüründe 

verimlilik iflgücü verimlili¤i için 

kullan›lan bir kavramd›r. Ancak günümüz 

küresel rekabet flartlar›nda verimlilik kavram›, 

bu kadar dar anlama sahip de¤ildir. 

Verimlilik art›k, tüm üretim faktörlerinin 

maksimum etkinlikte üretim süreçlerine 

kat›lmas›n›, üretim süreçlerinin olabildi- 

¤ince gereksiz israflardan ar›nd›r›larak 

üretim odakl› hale getirilmesini, kaliteyi, 

e¤itimi, teknolojiyi ve en önemlisi iflbirli- 

¤ini zorlayan bir kavramlar bütünü olarak 

ele al›nmaktad›r. 

Günümüz verimlilik anlay›fl›nda en temel 

de¤iflkenler, eme¤in verimlili¤i, sermayenin 

verimlili¤i, enerjinin etkin kullan›lmas›, 

hammadde ve malzeme kullan›m›nda 

en düflük israf, kaliteli üretim, ifl güvenli¤i 

ve iflçi sa¤l›¤›, sosyal taraflar›n ortak hareket 

etmesi ve rekabet edebilirliktir. Bu 

kavramlar›n bütün olarak ele al›nmas› gerekmektedir. 

Türkiye sanayisinin sorunu bu bütünsellikle 

ilgilidir. ‹flgücü verimlili¤inin artt›r›ld›¤› 

bir ortamda, uygulanan makro politikalar, 

“yeflil saha yat›r›mlar›” olarak tabir 

edilen, istihdam yarat›c›, teknoloji gelifltirici 

yat›r›mlardan çok, portföy plasmanlar›na 

aktar›lmaktad›r. Milli Prodüktivite 

Merkezi’nin (MPM) iller düzeyinde gerçeklefltirdi¤i 

Verimlili¤i Art›rma Projeleri 

(VAP) çal›flmalar› kapsam›nda yap›lan 

araflt›rmalar sonucu, özellikle teknoloji 

yat›r›mlar› aç›s›ndan önemli aç›klar oldu- 

¤u görülmektedir. Yap›lan makine al›mlar›nda 

genel olarak ikinci el makinelerin 

tercih edilmesi, mali anlamda belki kazançl› 

olmakla birlikte verimlilik aç›s›ndan 

hep yafll› teknolojinin, daha verimsiz 

teknolojinin kullan›lmas› anlam›na gelmektedir. 

Türkiye sanayisinde verimlilik 

aç›s›ndan bir di¤er önemli faktör ise “iflgücünün 

e¤itimi” ve “ifl süreçlerinde yeniden 

e¤itim” ile ilgili yetersizliklerdir. ‹flgücünün 

daha verimli olabilmesi için makinelerde 

yeni teknolojinin, insan gücünde 

muadili olan en yeni bilgi ile donat›lm›fl 

iflgücünün istihdam› gereklidir. Aksi takdirde 

sanayinin rekabet gücü önemli ölçüde 

azalmaktad›r. Rekabet gücü, verimlilik 

aç›s›ndan önemli bir göstergedir. 

2000’li y›llar sonras›nda, Türkiye özellikle 

do¤u Asya ülkeleri karfl›s›nda rekabet alan›nda 

geriye düflmüfl görünmektedir. Bu 

durum oldukça normal ve beklenen bir 

durumdur. ILO verilerine göre günlük 1.4 

$ gelirin alt›nda, herhangi bir ifl güvencesine 

sahip olmadan, bat›l› ulus ötesi flirketlerle 

sabit flebeke anlaflmalar›na sahip 

sanayiler ile Türkiye gibi yönetilme tecrübesi 

olmayan bir ülkenin rekabet etme 

gücü ve zorunlulu¤u yoktur. 

Bu noktada AB’de 2000’li y›llardan sonra 

ortaya ç›kan ve 2007 Lizbon bildirgesinde 

resmi belgelere giren “sosyal ortakl›k” 

kavram› rekabet için önem arz eder hale 

gelmifltir. Sosyal ortakl›k, MPM’nin yönetim 

yap›s›nda 1965 y›l›ndan bu yana baflar›yla 

gerçeklefltirdi¤i bir yap›d›r. Basitçe, 

ekonomi içinde bölüflümün sosyal taraflar› 

olan taraflar›n, rekabet edebilirlik, 

güçlü ekonomi ve bilgi üretiminde ortakl›k 

yaparak, ülke için “sosyal ortak” olmalar› 

anlam›na gelmektedir. Sosyal ortakl›- 

¤›n ülke sanayisine yayg›nlaflt›r›lmas› ile 

birlikte, al›nacak kararlar›n ülke ç›karlar›- 

na uygun olmas›, ancak sosyal taraflar›n 

karfl›l›kl› eylemleriyle hayata geçirilebilecektir. 

Bu durum verimlili¤in, bunun sonucu 

olarak istikrarl› büyümenin ve kal›c› 

kalk›nman›n nedeni olacakt›r. 

Türkiye sanayisinde nicel veriler, küresel 

kriz dönemi d›fl›nda sürekli iyi sinyaller 

vermektedir. Ancak geliflmifl ekonomiler 

ile Türkiye aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n 

kapat›lmas› için yeterli at›l›m halen gerçeklefltirilememifltir. 

Bu yak›nsama sürecinin 

baflar›ya ulaflmas› ve Türkiye sanayisinin 

önde gelen sanayilerden biri olmas› 

için, toplumun tüm kesimlerinin ortak 

bir hedefe ve bilince sahip olmas› gerekmektedir. 



SÖYLEŞ 

Türkiye’nin KOB‹ kenti OST‹M; 

Küresel rekabette fark yarat›yor 

Türkiye’nin say›l› sanayi bölgelerinden OST‹M Organize Sanayi Bölgesi, hem 

Ankara’n›n hem Türkiye’nin yeni kalk›nma modeli kümelenmeyle büyüyor. 

OST‹M OSB Yönetim Kurulu Baflkan› Orhan Ayd›n, “ kümelenme modeliyle 

küresel rekabette fark yarat›yoruz,” dedi. 

> Orhan Ayd›n 

OST‹M OSB Yönetim 

Kurulu Baflkan› 

H 

arvard Üniversitesi Ö¤retim Görevlisi 

Amerikal› Micheal Porter’in 

fikir babal›¤›n› yapt›¤› ‘Kümelenme 

Modeli’ni benimseyen OST‹M 

OSB, potansiyel sektörlerini gelifltirerek 

krizi avantaja çeviriyor. OST‹M OSB’nin 17 

y›ld›r Yönetim Kurulu Baflkan› olan Orhan 

Ayd›n, 17 temel sektörde 50 bin kiflinin 

ekmek kap›s› ile OST‹M OSB’nin kümelenme 

projesinde baflar› hikâyesi olaca¤›n› 

söyledi. 44. y›l›nda OST‹M’in bugüne kadar 

birçok krizden aln›n›n ak›yla ç›kt›¤›n› 

belirten Ayd›n, “üretimde esnekli¤ini genifl 

makine park›n›n avantajlar›yla birlefltiren 

KOB‹ kenti OST‹M OSB’de binlerce 

ürün üretiliyor. OST‹M’in art›lar›n› kümelenme 

kalk›nma stratejisiyle de¤erlendirece¤iz” 

dedi. OST‹M’i ça¤dafl üretim teknolojisini 

yakalam›fl dev bir fabrikaya 

benzeten Orhan Ayd›n, sadece Ankara’y› 

de¤il tüm bölgeyi, ard›ndan Türkiye’yi 

kalk›nd›racak çal›flmalar için kollar› s›vad›klar›n› 

anlatt›. ‘Rekabet Analizi ve Kümelenme’ 

modeli için ilk aflamada bölgesel 

bir araflt›rma yapt›klar›n› kaydeden 

Ayd›n, flu bilgileri verdi: “OST‹M’li firmalar›m›z›, 

bölgemizi dünyayla rekabet edebilir 

hale getirecek, Ankara’y› ileri tafl›yabilecek 

bir rekabet analizi yapt›rd›k. Bu çal›flmalar›n 

sonunda öne ç›kan, savunma 

sanayi, ifl ve inflaat makineleri, yenilenebilir 

enerji, çevre teknolojileri ve medikal 

sektörlerinde kümeleme çal›flmalar› bafllat›ld› 

ve kümeler oluflturuldu. Bu konularda 

firmalar›m›z› organize edebilirsek 

bu firmalar, kendilerini, OST‹M’i, Ankara’y› 

de¤ifltirebilir, ülkeye katk›lar› artar.” 

Kümelenme modelinde; kamu, yerel yönetimler, 

araflt›rma kurumlar› ve üreticilerin 

birlikte hareket ederek baflar›ya ulaflabilece¤ini 

vurgulayan Ayd›n, flunlar› ifade 

etti: “Firmalar tek bafl›na rekabet ediyor 

ancak biz ortaklafla bir rekabetten söz 

ediyoruz. OST‹M OSB olarak yan yana gelip 

mücadele eden firmalara, ‘Biz sizin yan›n›zday›z’ 

diyoruz. Sanayi odas› ve üniversiteye 

de diyoruz ki ‘siz de iflin içinde 

olmal›s›n›z.’ yerel yönetimleri, büyükflehir 

belediyesini, ilgili kurulufllar›, KOS- 

GEB’i, D›fl Ticaret Müsteflarl›¤›, Savunma 

Sanayi Müsteflarl›¤› gibi kurum ve kurulufllar› 

da bu sinerjiye davet ediyoruz. Ankara’daki 

tüm üniversiteleri bölgeye tafl›- 

mak, üniversite-sanayi iflbirli¤ini gelifltirmek, 

küme çal›flmalar›nda üniversiteleri 

aktif olarak kullanmak ve her kümeden sinerji 

yaratarak yeni ifl kollar› ve yeni aç›- 

l›mlar sa¤lamak di¤er planlar›m›z aras›nda 

yer al›yor.” 

Giriflimci desteklenmeli 

Günümüz gerçeklerinin göz ard› edilemeyece¤inin 

alt›n› çizen Ayd›n, “Gerçek flu, 

insanlar iflsiz. Okullardan mezun olanlara 

ifl bulam›yoruz. Ülkemizin bir sürü ihtiyac›n› 

yurtd›fl›ndan ithal ediyoruz. Sizden ifl 

isteyen, bir iflte çal›flt›ktan sonra ‘Benim 

evlenmem laz›m’ diyen bir gencin önünde 

iki durufl vard›r; birinde ‘Biz ilgilenmiyoruz’ 

dersiniz, di¤erinde de bu insanlara 

bir flekilde çözüm bulmak için çal›fl›rs›n›z. 

Bu karar› verdi¤iniz andan itibaren sorumluluk 

al›yorsunuz. ‘Bu sorunu ben 

çözmezsem, hiç kimse çözmez’ diyorsunuz. 

Biz diyoruz ki bu gence ifl bulamazsak 

hiç kimse bu problemi çözmez. Biz 

durumdan kendimize ödev ç›kar›yoruz” 

dedi. Bütün sivil toplum kurulufllar›yla iyi 

iliflkiler gelifltirdiklerini aktaran Ayd›n, 

KOSGEB’in kümelenme çal›flmalar›na kat›ld›¤›n› 

belirterek, “kümelerin desteklenmesi 

laz›m. Bunlar bafllang›ç çal›flmalar› 

oldu¤u için yerel yönetimlerden bizim altyap› 

hizmetlerimizin yap›lmas›nda destek, 

tedariklerin giderilmesi konusunda ilgi 

bekliyoruz. Valilik ve di¤er kamu kurulufllar›n›n 

da sanayiye ve üretime önem 

vermelerini bekliyoruz. Olaya bak›fl aç›- 

s›nda bir zihniyet de¤iflikli¤i bekliyoruz. 

Üretim ve giriflimcilik çok fark›nda olma- 


Rakamlarla OST‹M 

Fiziki Büyüklük: 4 milyon 725 bin 582 metrekare 

Firma Say›s›: 5 bin 

Aktif Firma Say›s›: 4 bin 660 

‹stihdam: 50 bin 

Parsel Say›s›: 500 hektar arazi üzerine kurulan Ostim OSB’de parsel say›s› 4 bin 

616. 

‹malat ve Ticaret Oran›: OST‹M’in yüzde 31’i ticaret, yüzde 69’u imalat yap›yor. 

Sektörel A¤›rl›k: Ambalaj, ka¤›t, bask›, k›rtasiye; çeflitli ticari faaliyetler; elektrik 

elektronik; g›da; hizmetler; ifl makineleri; kent mobilyalar›; kimyasallar; makine 

ve ekipmanlar›; metal ve metal iflleme; otomotiv; plastik kauçuk; sa¤l›k; teknik 

malzeme tezgah ve ekipman; teknoloji ve biliflim; tekstil ve deri; yap› ve inflaat. 

d›¤›m›z önemli bir alan. En önemli kaynak, 

giriflimci. Giriflimci olmazsa hiçbir 

sorunu çözemezsiniz. Bir adam olacak, 

yat›r›m, üretim yapacak, ürününü satabiliyor 

ve insanlar› çal›flt›r›yor olacak. Bu insan› 

çok önemsememiz gerekiyor. Giriflimcinin 

mücadelesinde, ‘Sana nas›l yard›mc› 

olabiliriz’ diye meseleye yaklaflmak 

laz›m. Türkiye’de giriflimcinin k›ymeti yeterince 

bilinmiyor,” dedi. 

Üniversite-sanayi iflbirli¤i ön planda 

Üniversitelerde yeni aç›l›mlar oldu¤unu 

gözlemlediklerini söyleyen Ayd›n, flunlar› 

dile getirdi, “Üniversitenin de sanayinin 

de yapmas› gerekenler var. Üniversitedeki 

hocalar›m›z›n biraz sanayiye, üretime, 

gerçek yaflama dâhil olmalar›n›, sanayicilerin 

de bu hocalar›m›z›n bilgi birikimine 

k›ymet vermelerini istiyoruz. Do¤ru adresleri, 

do¤ru muhataplar› beklemek laz›m. 

Üniversite ile KOB‹ aras›nda bir dil 

uyuflmazl›¤› olabilir, biz bu nedenle arayüzler 

oluflturduk. Bunlardan biri; Ostim 

Ortak Araflt›rma ve Gelifltirme Merkezi 

(ODAGEM). Mühendislik ve imalat alanlar›nda 

karfl›lafl›lan teknik gereksinimlere 

cevap vermek için kurulmufl bir Ar-Ge flirketi. 

Sa¤lad›¤› mühendislik, dan›flmanl›k 

ve e¤itim hizmetlerinin yan› s›ra bölge ve 

sektöre ba¤l› olmaks›z›n yeni teknolojilerin 

kullan›m›, uyarlanmas› ve gelifltirilmesi 

yönünde araflt›rma ve gelifltirme faaliyetlerinde 

bulunuyor. Sanayi projelerinin 

etkin bir flekilde yürütülmesini sa¤lamak 

amac›yla ulusal ve uluslararas› iflbirlikleri 

içinde yer alan ODAGEM, bilgi a¤lar›n› takip 

ediyor, ulusal ve uluslararas› Ar-Ge 

desteklerini projelerine uyguluyor,” dedi. 

Meslek e¤itiminde sanayici 

tafl›n alt›na elini koymal› 

Meslek e¤itiminin önemine de dikkat çeken 

Ayd›n, “Meslek e¤itimi olmadan üretim 

olmaz. Sürekli nitelikli elaman talebi 

olufluyor. Meslek e¤itimi, itibarl› bir ifl olarak 

alg›lanmad›¤› için herkes üniversiteye 

gidiyor, sanayici ise ‘Nitelikli eleman bulam›yorum’ 

diyor. Meslek e¤itimi veren 

okullarsa bu donan›m› yeterince o insanlara 

vermiyor. Sanayiciler ve sanayi odalar› 

bu e¤itimde görev alm›yorlar. Bu, olmaz. 

Sanayiciler meslek e¤itiminde isteklerini, 

taleplerini, beklentilerini dile getirmeli, 

ancak ö¤rencilerin staj›nda yard›mc› 

olmal›. Bu mekanizmalar› ortaklafla 

kurmam›z laz›m,” dedi. 

OST‹M yenilenebilir 

enerjinin y›ld›z› olacak 

Enerji, çevre teknolojileri, medikal ve sa¤l›k 

gereçleri konusunda Gazi Üniversitesi, 

Fatih Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi 

ile iflbirli¤i içinde olan OST‹M Yönetimi, 

farkl› bir çal›flmaya imza att›. Yenilenebilir 

enerji konusunda Türkiye’nin en 

iddial› binas›n› yapan OST‹M, yeni idare 

binas›nda yenilenebilir enerji türlerinin 

tümünün örneklerini bar›nd›r›yor. Enerji 

ve çevre teknolojilerinin güzel bir örne¤ini 

oluflturduklar›n› aç›klayan Ayd›n, “Yeni 

OST‹M Yönetim Binas› içinde günefl, kojenerasyon, 

rüzgâr, ›s› vb. tüm geri dönüflüm 

ürünleri var. Bina kümelenme modelinin 

buluflma noktas› olacak. Bunun d›- 

fl›nda 60 bin metrekare alana enerji park› 

tasarl›yoruz. Konsepti ODTÜ, Hacettepe, 

Bilkent ve Gazi üniversiteleriyle birlikte 

haz›rl›yoruz. ‹çinde enerji teknopark›n›n 

olmas›n› istiyoruz. Yenilenebilir enerji yöneticileri 

de burada yetifltirilecek. Tematik 

bir teknopark kuraca¤›z. Enerji Teknopark›, 

ilk kez, birçok üniversitenin bir tematik 

alanda sanayiyle bulufltu¤u bir teknopark 

olacak,” dedi. 

OST‹M, dünyaya örnek oluyor 

Irak, M›s›r, Nijerya, Suudi Arabistan ve 

Sudan’la çal›flmalar yürüttüklerini anlatan 

Ayd›n, flunlar› belirtti, “M›s›r ve Irak’la 

bilgi al›flverifli yap›yoruz, karfl›l›kl› etkileflimde 

bulunuyoruz, iliflkilerimizi gelifltirmeye 

çal›fl›yoruz. OST‹M örne¤ini bu bölgelere 

uyarlamak üzerine çal›flmalar›m›z 

var. Bu ‹slam ülkeleri ve geliflmekte olan 

ülkeler için bir kalk›nma modeli ve bir sistem 

olacak. Giriflimci ve KOB‹’lerin oluflturdu¤u 

yan sanayi anlam›nda bizim modelimiz 

onlara cazip ve uygun geliyor. ‹slam 

Konferans› Örgütü ve D-8’de bu modeli 

anlatt›k. D-8 organizasyonuna Türkiye’den 

tek sanayi bölgesi olarak kat›l›yoruz,” 

dedi. 

KOB‹’lere destek flart 

Küresel mali krizin tüm sektörleri olumsuz 

etkiledi¤i bugünlerde üyelerinin s›- 

k›nt›lar›na kendi imkânlar› ölçüsünde 

destek olmaya çal›flt›klar›n›n alt›n› çizen 

Ayd›n, konuflmas›n› flöyle sürdürdü, 

“Elektrik ve do¤algaz› yüzde 10 daha 

ucuz kulland›r›yoruz. Elektrik, do¤algaz 

ve di¤er teknik birimlerde her türlü problemi 

çözecek ekibimiz 7 gün 24 saat çal›- 

fl›yor. Ama suyumuzu ASK‹’den ald›¤›m›z 

için pahal› al›yoruz. Elektrik tüketim 

oranlar›nda yaflanan küçülme, krizin en 

önemli göstergesi. 

OST‹M’in a¤›rl›kl› küçük sanayiden oluflmas› 

nedeniyle aç›klanan desteklerden istenilen 

oranda yararlan›lam›yor. Devlet 

KOB‹’lerin vergi ve sigortalar›ndan elini 

çekmelidir. Aksi halde al›nan di¤er önlemler 

k›sa vadeli olacakt›r. ‘Hem iflçi ç›- 

karma, hem vergini öde, hem ayakta kal’ 

anlay›fl›n›n bugünün flartlar›nda mümkün 

de¤il. Beni yaflatmak istiyorsan, yükümü 

hafiflet. Nefes almaya devam edeyim. 

Krizin OST‹M’i nas›l etkiledi¤i kiral›k 

iflyeri ve bofl iflyeri say›s›n›n art›fl›ndan 

aç›kça görülüyor,” dedi. 

65


SÖYLEŞ 

UyumSoft Genel Müdürü Mehmet Önder: 

“Biliflim sektörü, gelece¤in bacas›z sanayisidir” 

Ülkemizin, gelecekte rekabet edebilece¤i sektörler aras›nda; yaz›l›m, turizm, inflaat 

gibi sektörlerin yer alaca¤›n› kaydeden Mehmet Önder, bu sektörlere iliflkin, 

sektörel stratejilerin biran önce oluflturularak, gerekli çal›flmalar›n yap›lmas› 

gerekti¤ini belirterek, “biliflim sektörü gelece¤in‘bacas›z sanayisi’dir,” dedi. 

U 

yumSoft Bilgi Sistemleri ve Teknolojileri 

A.fi. Genel Müdürü 

Mehmet Önder biliflim ve yaz›- 

l›m dünyas›ndaki geliflmeleri ve ülke olarak 

yapmam›z gerekenleri de¤erlendirerek, 

“Biliflim sektöründe yetiflmifl, çok ciddi 

bir insan kayna¤›m›z bulunuyor. Bu insan 

kayna¤›m›z›n, önünü açmak için gerekli 

altyap›y› haz›rlarsak, ‹rlanda, ‹srail, 

Hindistan gibi yaz›l›mda dünyada söz sahibi 

olan ülkeler aras›na girebiliriz. fiu an, 

bilgi ça¤›nday›z ve toplumun vazgeçilmezi 

olan bilgisayarlar, cep telefonlar› ve dolay›s›yla 

bunlar›n üzerindeki yaz›mlar ile 

mobil hayat, hayat›m›z›n her alan›na yön 

veriyor. E¤itimden e¤lenceye, üretimden 

sat›fl ve pazarlamaya kadar her alanda 

bilgi teknolojileri ve mobil süreçler kullan›l›yor. 

Bu alanlarda, tam donan›ml›, teknoloji 

kültürü yüksek, iyi yetiflmifl insan 

kayna¤›na olan gereksinim de her geçen 

gün art›yor,” dedi. 

“Yaz›l›m ihracat›nda 

büyük potansiyel var” 

Ülkemizin katma de¤eri yüksek olan yaz›- 

l›m sektöründe sadece ülkemizde de¤il, 

yak›n komflu ülkelerde ciddi bir potansiyele 

sahip oldu¤unu ifade eden Mehmet 

Önder, 

“Bilindi¤i üzere; ülkemizde yaz›l›m mühendisli¤inin 

geçmifli, 1980’li y›llara dayanmaktad›r. 

Bugün geldi¤imiz noktada, 

sektörümüzde 100 binleri aflan insan kayna¤›na 

sahibiz. Türk mühendisleri, atik ve 

k›vrakt›r. Yerli yaz›l›m sektörünün, özellikle 

yak›n komflu ülkelere aç›lmas›nda ciddi 

bir f›rsat gözüküyor. fiu an, yaz›l›m potansiyeli 

bulunan ülkeler aras›nda, ilk s›rada, 

Azerbaycan’› söyleyebiliriz. Azerbaycan’› 

s›ras›yla, Özbekistan, Türkmenistan, Rusya, 

Irak gibi pazarlar takip ediyor. Zira yak›n 

gelecekte Do¤u Avrupa ülkeleri, Rusya, 

Türki Cumhuriyetler, Ortado¤u, Afrika 

ülkeleri yaz›l›m ihracat› yapabilece¤imiz 

co¤rafyad›r. Bu pazarlar›n ihtiyaçlar›na 

bakt›¤›m›zda; örne¤in, Türki Cumhuriyetler 

ve Afrika’da, finans sektörü yaz›l›mlar›, 

bankac›l›k, ERP, doküman yönetimi, 

CIS uygulamas›na ciddi talep bulunmaktad›r. 

Asl›nda bu ülkeler yaz›l›m dünyas›ndan 

sadece KOD üretimini de¤il, ayn› 

zamanda, ifl disiplini, ar-ge gibi knowhow’› 

da sat›n almay› istemektedir. Art›k, 

Türk yaz›l›m sektörü için KOD üretmek 

f›rsat olmaktan ç›km›flt›r. Yaz›l›m sektörü, 

know-how ile katma de¤erini yükseltecektir. 

Nitekim sektörümüzdeki, Biliflim Sanayicileri 

Derne¤i (TÜB‹SAD), Biliflim sektörü 

Derne¤i (TÜB‹DER) gibi sektörel der- 


“Biliflim sektöründe yetiflmifl, çok 

ciddi bir insan kayna¤›m›z 

bulunuyor. Bu insan kayna¤›m›z›n, 

önünü açmak için gerekli altyap›y› 

haz›rlarsak, ‹rlanda, ‹srail, 

Hindistan gibi yaz›l›mda dünyada 

söz sahibi olan ülkeler aras›na 

girebiliriz.” 

neklerinin yan› s›ra, MÜS‹AD, ‹TO gibi 

meslek örgütlerinin içerisindeki, sektör 

birimleri de baflar›yla çal›flmalar›n› sürdürmektedir,” 

dedi. 

“Önümüzdeki yaz›l›m 

sektörü büyüyecek” 

Önümüzdeki y›llar›n ‘yaz›l›m sektöründe’ 

büyüme y›llar› olaca¤›n› anlatan Mehmet 

Önder, flunlar› söyledi: 

“2010 y›l› ve devam eden y›llar, yaz›l›m 

sektöründe büyüme y›llar› olacakt›r. Çünkü 

dünyayla rekabet etmeyi hedefleyen 

firmalar›n, bilgi teknolojilerine yat›r›m 

yapmalar› flartt›r. Zira ülkemizdeki ilk 500 

içerisindeki firmalar›n % 70’i, bilgi teknolojileri 

yat›r›mlar›n› büyük oranda tamamlam›flt›r. 

Bu y›l ve devam eden süreçte, 

ikinci 500 içindeki firmalar ile KO- 

B‹’lerde yat›r›mlar devam edecektir. Örne¤in, 

rekabet etmeye çal›flt›¤›m›z ERP 

pazar›na bakt›¤›m›zda, firma olarak biz, 

dünyadaki geliflmeleri yak›ndan takip 

ederek, geliflmeler karfl›s›nda kendimizi 

yeniden yap›land›r›yoruz. K›saca, flu an 

yerli firmalar, sa¤l›k sektörü, ma¤azac›- 

l›k, tekstil, mobilya gibi birçok sektöre yönelik 

özel yaz›l›mlar ve uygulamalar gelifltiriyor. 

Türk yaz›l›m sektörü çok çeflitli 

alanlarda baflar›l› çal›flmalar yap›yor. 

Bunlar›n aras›nda; ak›ll› kart okuyucular, 

GPS temelli araç izleme, navigasyon sistemleri, 

mobil pazarlama çözümleri, interaktif 

mesaj uygulamalar›, doküman yönetim 

sistemleri, hastane ve laboratuvar 

bilgi yönetim sistemleri, ERP yaz›l›mlar›, 

veri yönetimi, güvenlik yaz›l›m›n› s›ralayabiliriz. 

Özetle, Türk yaz›l›m sektörünün gelece¤i 

parlakt›r. Buna birkaç örnek vermek gerekirse; 

Asya ve Avrupa aras›nda köprüyüz. 

Genç ve dinamik nüfusumuz, çok önemli 

bir potansiyeldir. Çok uluslu firmalar›n 

varl›¤›, sektöre bilgi birikimi ve disiplin 

kazand›rmaktad›r. KOB‹´lerin bilgi teknolojilerine 

yapt›¤› yat›r›m, yaz›l›m sektörüne 

olan talebi artt›rmaktad›r. Di¤er taraftan 

yaz›l›m sektörünün zay›f oldu¤u birkaç 

yönü de ele alacak olursak, halen teknopark 

s›k›nt›s› devam etmektedir. Esnek 

olmayan iflgücü pazar› bulunmaktad›r. 

Ve henüz stratejik olarak sektörün yönü 

belirlenmemifltir.” 

“Türkiye, bölgesinin 

‘yaz›l›m üssü’ olabilir” 

Türkiye’nin bulundu¤u bölgede ‘yaz›l›m 

üssü’ olabilece¤ini anlatan Mehmet Önder, 

flunlar› söyledi: “Dünya genelinde, 

yaz›l›m sektörü harcamalar› y›ll›k ortalama 

850 milyar dolar› aflmaktad›r. Genel 

olarak dünya biliflim sektörü ise, 2.5 trilyon 

dolar› geçmektedir. 

Dünyada, yaz›l›m sektörünün önde gelen 

ülkeleri aras›nda, ABD, Almanya, ‹ngiltere, 

Hindistan, ‹srail, ‹rlanda ve ‹sveç gibi 

ülkeler yer almaktad›r. Türk yaz›l›m sektörünün 

hacmi ise yaklafl›k 1 milyar dolar 

civar›ndad›r ve henüz yolun bafl›ndad›r. 

Kalifiye, genç ve e¤itimli insan kayna¤›- 

n›n yetkinlikleri yükseltilirse, Türk yaz›l›m 

sektörü geliflmeye aç›kt›r. Yaz›l›m, katma 

de¤eri çok yüksek olan ve tamamen insan 

kayna¤›na dayal› oldu¤u için istihdam›n 

ilac› olan bir sektördür. Örne¤in, yaz›l›mda 

baflar› öyküsü yazan Hindistan’› ele 

alal›m. Hindistan, bu y›l 50 milyar dolar 

yaz›l›m ihraç etmeyi hedeflemektedir. Zira 

bu hedefine ulaflmak için de, her y›l 

200 bin biliflim uzman› yetifltirmektedir. 

Türk yaz›l›m sektörü olarak Avrupa, Türki 

Cumhuriyetler, Afrika gibi çevremizdeki 

hedef pazarlar›n ‘yaz›l›m üssü’ olabiliriz. 

Bunun için, gerekli ad›mlar› biran önce 

atmal›y›z. Çünkü lider ülke olman›n yolu; 

bilgiyi üretmek, uygulamak ve devaml›l›- 

¤›n› sa¤l›yor olmaktan geçmektedir. Ekonominin 

altyap›lar›ndan biri olan yaz›l›m, 

stratejik bilgilerin üretildi¤i çok önemli 

bir sektördür.” 

67

TARHTEN BUGÜNE 

Çin’den Avrupa’ya ticaret ve kültür yollar›; 

‹pekyolu 

Çin'den Avrupa'ya uzanan ve bugün ‹pek Yolu olarak adland›r›lan ticaret yollar› y›llarca Uzakdo¤u ile 

Avrupa’y› birbirine ba¤lam›flt›r. Bu yollar, yaln›zca ticaret yollar› olmakla kalmam›fl, yüzy›llar boyu 

Do¤u ile Bat› aras›nda kültür al›flveriflini de sa¤lam›flt›r. Ayr›ca bu yollar üzerinde kurulan kervansaraylar 

da bu al›flveriflte önemli rol oynam›fllard›r. 

> Yavuz Sar› 

Mimar 

A 

nadolu, co¤rafi konumu nedeniyle, 

eski ça¤lardan beri çeflitli uygarl›klar›n 

do¤up geliflti¤i bir yer 

olmufltur. Bununla birlikte, do¤u ile bat› 

aras›nda köprü vazifesi görmüfl, çeflitli dönemlerde 

önemli yol a¤lar› Anadolu'yu 

sarm›flt›r. Bu yollardan en önemlisi, tarihin 

en önemli ticaret yolu olan “‹pek Yolu”dur. 

Do¤unun ipe¤i ile baharat›n›n ve 

di¤er ürünlerinin kervanlarla Bat›ya tafl›nmas›, 

Çin'den Avrupa'ya uzanan ve bugün 

‹pek Yolu olarak adland›r›lan ticaret 

yollar›n› oluflturmufltur. Bu yollar, yaln›zca 

ticaret yollar› olmakla kalmam›fl, yüzy›llar 

boyu Do¤u ile Bat› aras›nda kültür 

al›flveriflini de sa¤lam›flt›r. 

Milattan önceki dönemlerde, önce M›s›rl›- 

lar sonra da Romal›lar, Çin’den ipek sat›n 

al›rlard›. Ulafl›m ise kervanlar ile ‹pek Yolu 

ad› verilen ticaret yollar›ndan sa¤lan›rd›. 

‹lk dönemlerde bu yolun rotas›, güney 

hatt›nda, Afganistan, Özbekistan ve ‹ran’› 

geçerek M›s›r’›n ‹skenderiye flehrine kadar; 

öbür güzergâh›, Pakistan ve Afganis- 


‹pek Yolu, 15.yüzy›la kadar, Do¤u 

ile Bat› aras›ndaki en önemli köprü 

olarak canl›l›¤›n› sürdürmüfltür. 

Ancak bu tarihten sonra, Portekizli 

ve ‹spanyol denizcilerin yapt›¤› 

keflifler ve özellikle Ümit 

Burnu’nun bulunmas›, bu yolun 

önemini kaybetmesine sebep 

olmufltur. 

tan’›n Kabil flehrini geçerek ‹ran Körfezi’ne 

kadar, ya da Kabil’in güneyine inerek 

flimdiki Pakistan’›n Karaçi flehrine ya 

da deniz üzerinden Pers-‹ran ve Roma imparatorlu¤una 

kadar uzanm›flt›. Orta Ça¤da 

ise ‹pek Yolu, Çin'den bafllay›p Orta Asya'da 

birden fazla güzergâh› izleyerek 

köprü niteli¤i tafl›yan Anadolu'yu geçip 

Trakya üzerinden Avrupa'ya uzanm›flt›r. 

Ayr›ca, Ege’de Efes ve Milet, Karadeniz'de 

Trabzon ve Sinop, Akdeniz 'de Alanya ve 

Antalya gibi önemli limanlar kullan›larak 

deniz yolu ile de Avrupa'ya geçifl sa¤lanm›flt›r. 

‹pek Yolu Anadolu’da üç ana koldan ilerlemifltir. 

‹lk kol, Kars-Ani'den bafllay›p 

Artvin, Trabzon, ‹stanbul, Avrupa yolunu 

izliyordu. ‹kinci kol, Do¤u Beyaz›t'tan bafllay›p 

A¤r›, Erzurum, Erzincan, Sivas yolunu 

izlerken; Sivas'ta da iki alt kola ayr›l›- 

yor; biri Tokat, 

Amasya, Gerede, ‹stanbul yolunu izlerken, 

di¤eri Kayseri ve Konya'ya yöneliyordu. 

‹ran'dan Anadolu'ya giren ana kollar›n 

üçüncüsü ise Hasankeyf'ten bafll›yor; 

bütün güneydo¤uyu kat ederek Malatya 

ve Konya'ya ulafl›yordu. Bu üç kolun ortak 

var›fl noktas› ise Avrupa idi. 

‹pek Yolu alt›n ça¤›n› Orta Ça¤’da yaflad›. 

Özellikle M.S. 7.yy ve 9.yy aras›nda Çin’de 

hüküm süren Tang Hanedan› döneminde, 

önemli bilimsel çal›flmalar yap›lm›fl, 

matbaan›n keflfi gibi önemli icatlar gün 

yüzüne ç›km›fl, zenginlik ve refah düzeyi 

artm›fl ve Çin ile Bat› ülkeleri aras›ndaki 

iliflkiler oldukça geliflmiflti. ‹pek, dut, ka- 

¤›t, matbaac›l›k tekni¤i, lake ve porselen 

eflyalar›, barut ve pusula gibi Çin’in ürünleri 

ve teknolojileri, ‹pek Yolu üzerinden 

dünyan›n çeflitli yörelerine yay›lm›fl ve 

dünya medeniyetine büyük katk› yapm›flt›. 

‹pek Yolu, 15.yüzy›la kadar, Do¤u ile Bat› 

aras›ndaki en önemli köprü olarak canl›l›- 

¤›n› sürdürmüfltür. Ancak bu tarihten 

sonra, Portekizli ve ‹spanyol denizcilerin 

yapt›¤› keflifler ve özellikle Ümit Burnu’nun 

bulunmas›, bu yolun önemini 

kaybetmesine sebep olmufltur. Deniz yolu 

ile kervanlarla 1 y›lda gidilen mesafenin 

3 ayda al›nmas› ve maliyetinin çok 

daha ucuz olmas›, ‹pek Yolu’nu makus talihine 

terk etmifltir. 

Kervansaraylar 

Orta Ça¤da, Do¤unun zengin ürünlerinin 

Anadolu üzerinden Bat›ya güvenli bir flekilde 

sevkini sa¤layan Selçuklular, ald›klar› 

önlemlerle ticari faaliyeti canl› tutarak 

devletin zenginli¤ini de art›rm›fllard›r. Zira 

Orta Ça¤ Anadolu’sunda ticaret, devletin 

zenginli¤ini birinci derecede etkileyen 

faaliyetler aras›nda yer almaktayd›. Selçuklular, 

yabanc›larla ticari anlaflmalar 

yapm›fllar; gayrimüslim tacirlere de, Müslüman 

tacirler gibi Anadolu topraklar›nda 

ticaret özgürlü¤ü tan›m›fllar; yolculuklar›nda 

karfl›laflabilecekleri soygunlara ve 

her türlü zarara karfl› devlet güvencesi 

sa¤lam›fllard›r. 

Selçuklular›n ticarete verdi¤i önemin günümüzde 

de en somut örnekleri ile idrak 

etti¤imiz göstergesi, Kervansaraylard›r. 

Genellikle, yaya yürüyüflüyle 8-10 saat, 

deve yürüyüflüyle bir günlük zamana 

denk gelen, 30-40 km lik mesafelerde infla 

edilen bu yap›lar, hem kervanlar›n her 

türlü ihtiyaçlar›n› karfl›lamas› sebebiyle 

döneminin befl y›ld›zl› otelleri niteli¤indedirler, 

hem de yollar›n güvenli¤ini sa¤lamas› 

sebebiyle birer karakol özelli¤i tafl›- 

maktad›rlar. Do¤u ile Bat› aras›nda bir 

köprü vazifesini gören Anadolu topraklar›nda, 

II.K›l›çarslan, I.G›yaseddin Keyhüsrev, 

I.‹zzeddin Keykavus ve I.Alaeddin 

Keykubad gibi iktisadi ve ticari hayat›n 

önemini bilen Selçuklu sultanlar›, ticaret 

yollar› üzerine büyük kervansaraylar yapt›rd›lar 

ve buralarda konaklayan tüccarlara 

önemli yard›mlarda bulundular. Yollarda 

herhangi bir flekilde zarar gören, soyguna 

u¤rayan ve mallar› denizde batan 

tüccarlar›n zararlar›n› devlet hazinesinden 

tazmin ederek, bir nevi devlet sigortas› 

kurdular. 

Kervansaraylarda, yolcular›n ihtiyaç duyacaklar› 

hemen her türlü detay düflünülmüfltü. 

Yatakhane ve aflhaneler, erzak 

ambarlar›, ticari eflya depolar›, yolcular›n 

hayvanlar› için ah›rlar, samanl›klar, yolcular›n 

namaz k›lmalar› için mescidler, 

kütüphaneler, misafirlerin y›kanmas› için 

hamamlar, abdest almalar› için flad›rvanlar, 

tedavileri için hastahane ve eczahaneler, 

ayakkab›lar›n›n tamiri ve fakir yolculara 

yenisinin yap›lmas› için ayakkab›c›- 

lar, hayvanlar› nallamak için nalbantlar, 

69

TARHTEN BUGÜNE 

düzgün kesme tafllar kullan›lm›flt›r. Gerek 

an›tsal portalin, gerekse iç portalin kap› 

kemerlerinde iki renkli tafllar kullan›lm›fl, 

böylece dekoratif bir görünüm sa¤lanm›flt›r. 

Üst k›s›mlar› yer yer y›k›lan han, 1991 

y›l›nda restorasyonu tamamlanarak orijinal 

haline getirilmifltir. 

A¤z›karahan 

Aksaray-Nevflehir karayolunun 15.km.sinde 

yer al›r. Kitabesine göre yap›m›na zengin 

bir tüccar olan Hoca Mesud bin Abdullah 

taraf›ndan 1231 y›l›nda bafllanm›fl, 

1239'da tamamlanm›flt›r. Kervansaray'›n 

holü I. Alaaddin Keykubat, avlusu 

ise o¤lu II. G›yaseddin Keyhüsrev zaman›nda 

yap›lm›flt›r. Portalleri, köflk mescidi, 

kuleleri ve di¤er mimarî özelliklerinden 

dolay› kale görünümlü sultanhanlar›- 

n› hat›rlatmaktad›r. Avlu ortas›nda, dört 

kemer üzerine oturan köflk mescit, etraf›nda 

ise revakl› ve kapal› mekanlar yer 

al›r. Han›n d›fl›nda güney taraf›nda dikdörtgen 

planl› bir de hamam› bulunmaktad›r. 

>> 

Selçuklular›n ticarete verdi¤i önemin günümüzde de en somut örnekleri 

ile idrak etti¤imiz göstergesi, Kervansaraylard›r. Genellikle, yaya 

yürüyüflüyle 8-10 saat, deve yürüyüflüyle bir günlük zamana denk gelen, 

30-40 km lik mesafelerde infla edilen bu yap›lar, hem kervanlar›n her 

türlü ihtiyaçlar›n› karfl›lamas› sebebiyle döneminin befl y›ld›zl› otelleri 

niteli¤indedirler 

Sultan Han 

Aksaray'a 40 km. uzakl›kta ve Sultanhan› 

kasabas›ndad›r. Selçuklu kervansaraylar›- 

n›n en büyü¤ü ve en güzelidir. I. Alaeddin 

Keykubat taraf›ndan 1229 y›l›nda yapt›- 

r›lm›flt›r, bir yang›ndan sonra 1278'de 

onar›larak geniflletilmifltir. Mimar› Muhammed 

bin Havlan el-Dim›flki'dir. 

50x110 m.ebat›nda bir plan üzerine yap›lm›flt›r. 

Yazl›k ve k›fll›k olmak üzere iki 

bölümdür. Taçkap›s›n›n bezemeleriyle 

ünlüdür. 

araba tamircileri, berber, bu teflkilat ve tesisleri 

idare edecek, gelir ve gider hesaplar›n› 

yapacak divan (büro) ve memurlar›, 

rehberler, hayvan bak›c›lar› ve güvenli¤i 

sa¤layan kolluk güçleri vard›. Umumiyetle 

Selçuklu sultanlar› ve devlet adamlar› 

taraf›ndan yapt›r›lan bu muazzam yap›lar›n 

hepsi vak›ft› ve vakfiyelerinde nas›l yönetilecekleri, 

gelirlerinin neler oldu¤u, görevlilerin 

çal›flt›r›lma flekilleri ve ücretleri 

aç›k olarak belirtilmekteydi. Maddi büyüklükleri 

ve teflkilatlar› nisbetinde zengin 

gelir kaynaklar›na da sahiptiler. Bu 

suretle kervansaraylara inen ve konaklayan 

tüccar ve her türlü yolcu, zengin fakir; 

Müslüman gayri müslim kim olursa 

olsun, orada her türlü ihtiyac›n› ücretsiz 

olarak görebilirdi. Kervansaraylarda hasta 

yolcular, s›hhat buluncaya kadar tedavi 

edilir, hayvanlar›n›n tedavisi de baytar 

(veteriner) taraf›ndan yap›l›r ve tedavi 

masraflar› vak›f taraf›ndan karfl›lan›rd›. 

Fakir hastalar, öldü¤ü takdirde kefen 

masraflar› da vak›f gelirlerinden ödenirdi. 

Ülkemizdeki Baz› Önemli Kervansaraylar 

Anadolu’da ticaret yollar› üzerinde, yaklafl›k 

200 adet han ve kervansaray infla edildi¤i 

tespit edilmifltir. Bunlardan baz›lar› 

flunlard›r: 

Sar›han (Saruhan) 

Avanos ilçesinin 5 km güneydo¤usunda, 

Ürgüp'ün ise 6 km kuzeyinde, Damsa vadisinde 

yer al›r. II. ‹zzettin Keykavus zaman›nda 

1249 y›l›nda yapt›r›lan Sar›han 

2000 mÇ'lik bir alan› kaplamaktad›r. 

Sar›han'da yap› malzemesi olarak sar›, 

pembe ve devetüyü renginde, oldukça 

Zazadin Han 

Konya'ya 22 kilometre uzakl›kta, Aksaray- 

Konya karayolundan 5 kilometre içerde 

Tömek köyü yak›n›nda olan ve Saadeddin 

Köpek Han› diye de an›lan Zazadin Han, 

1235-1236 y›llar›nda yap›lm›flt›r. Güney 

cephede, kapal› mekana yak›n bir yerde 

bulunan aç›k bölüm taç kap›s›, beyaz ve 

aç›k kahverengi tafllarla yap›lm›flt›r. Güney 

cephenin inflas›nda, çok miktarda ifllenmifl 

buluntu tafl kullan›lm›flt›r. Taç kap›n›n 

hacimli kitlesi içinde, duvara oturmufl 

basamaklarla ç›k›lan ve zengin bir 

tafl süslemeye sahip olan mescidi yer almaktad›r. 

Bunlardan baflka, K›z›lören Han›, Ertokufl 

Han›, Susuz Han, K›rkgöz Han, Alara Han, 

Karatay Han, ülkemizin önemli kervansaray 

yap›lar› aras›ndad›r. 


FOTOĞRAF 

fiah-› Zinde Türbesi’nden bir görüntü 

14. yy Semerkant, Özbekistan 

Foto¤raf: Osman Ar› 

71

GEZ 

Bir zirve denemesi: 

Kaçkar’lar 

> Yaz› ve Foto¤raf: Osman Ar› 

Makina Mühendisi 

Gökyüzü yere inmifl sanki, elimi uzatsam y›ld›zlara de¤ecek... Etraftaki da¤lar›n zirveleri kâh sisin içinde 

kal›yor, kâh sis aras›ndan bafl›n› gösteriyor. Sis, da¤lar› daha da çekici gösteriyor... 

U 

zun süredir gitmek istedi¤im bir yerdi 

Kaçkar’lar... Kaçkar’larla ilgili her 

gezi yaz›s›, her foto¤raf beni al›r götürürdü 

bu heybetli da¤›n çiçeklerle bezeli eteklerine, 

oradan da dumanl› doruklar›na… 

Bundan dolay› Salih Pulcu’nun Kaçkar’lara 

gidelim teklifini hemen kabul ettim. Etrafl› 

bir araflt›rmadan sonra Kaçkar’lara 

Yusufeli üzerinden gitmeye karar verdik. 

Orada bize yard›mc› olacak rehberle de irtibata 

geçerek hemen haz›rl›klara bafll›yoruz. 

Kaçkar’lara Salih Pulcu ile birlikte Dr. 

Ahmet Çorak da geliyor. 

Cumartesi sabah erkenden Salih Pulcu ile 

yola ç›k›yoruz. Ahmet’i Bolu’dan alaca¤›z. 

Saat 09.30 civar›nda Bolu’nun giriflinde 

Hayrettin Tokadi Hz.lerinin türbesine geldik. 

Orman›n içersine adeta gizlenmifl türbe 

ve dergâh›n insana huzur veren bir havas› 

var. Ahmet buradan bize dâhil olacak. 

Kahvalt›dan sonra hemen yola devam ediyoruz. 

Yolumuz bir hayli uzun. Ahmet ile 

dönüflümlü olarak araba kullan›yorum. 

Gece yola devam edip etmemek konusunda 

k›sa bir istiflareden sonra gece yola devam 

etmeme karar›na var›yoruz. Amasya 

ve Erzurum’da mola verip tarihi yerleri 

gezmeyi düflünüyoruz. 

‹kindi sular›nda Amasya’ya vard›k. Amasya 

Yeflil›rmak’›n ortadan ikiye böldü¤ü dar 

bir vadinin içersine kurulmufl Osmanl› 

eserlerinin oldukça fazla oldu¤u bir “flehzadeler 

flehri’’... Yeflil›rmak’›n hofl olmayan 

görüntüsü bir yana, eski Amasya evleri ve 

hemen üstünde tepelerde bulunan kral 

mezarlar› görülmeye de¤er. 

‹kindi namaz›n› Sultan Beyaz›t Camii’nde 

k›ld›k. Caminin giriflinde her iki yandaki 

büyük vav istifi oldukça güzel. Amasya’dan 

saat 19.30’da ayr›ld›k. 

Gece molay› Refladiye’de veriyoruz. Niyetimiz 

kapl›cada kalmak ancak kapl›cada yer 

yok. Bizde mat ve uyku tulumlar›m›za s›¤›- 

narak geceyi geçiriyoruz. 

Sabah namazdan sonra yola ç›k›yoruz. 

Hava ›s›nmadan biraz mesafe kat etmek 

istiyoruz. Kahvalt› için Erzincan’a giriyoruz. 

Salih Pulcu’nun arzusuna uyarak arabesk 

müzik çalmayan bir lokanta bulmak 

için bir hayli yer dolafl›yoruz. 

Erzincan depremden sonra planl› yap›laflmayla 

oldukça düzenli ve sevimli bir flehir 

olmufl. Erzincan-Erzurum yolu F›rat’› takip 

ederek ilerliyor. Erzincan genifl bir ovan›n 

üzerine kurulmufl, etraf yemyeflil… 

Ö¤leyin Erzurum’a var›yoruz. Erzurum rak›m› 

1853 m. San›r›m Türkiye’nin en yüksek 

ili. fiehrin tarihi mekânlar›nda Tafl 

Medrese, Yakutiye Medresesi ve Çifte Minare’yi 

h›zl›ca geziyoruz. Eksik malzemelerimizi 

de kontrol ederek tamaml›yoruz. 

Ö¤le yeme¤imiz ise tabii ki Erzurum’un 

ünlü ça¤ kebab›... Çay›m›z› da bir esnaf 

çay oca¤›nda sohbet ederek içiyoruz. K›tlama 

çay içmesini de bu arada ö¤reniyorum. 

Akflamüstüne do¤ru Erzurum’dan hareket 

ettik. Niyetimiz hava kararmadan Yusufeli’ne 

varmak. 

Yol bir müddet sonra etraf› dik kayalarla 

çevrili dar bir vadiye giriyor. Tortum çay› 

birkaç gün önce ya¤an ya¤murun etkisiyle 

h›rç›n ve bulan›k ak›yor. Yol yer yer ya¤murun, 

yolun hemen iki yan›nda yükselen 

dik yamaçlardan getirdi¤i tafl, kum ve 

kaya parçalar›yla kapanm›fl. Yol bak›m 

araçlar› sürekli çal›fl›yor. Tortum gölünün 


yan›ndan geçerken yol iyice daral›yor ve 

sanki dimdik da¤›n yamaçlar›ndan her an 

bir kaya blo¤u düflecekmifl izlenimi insan› 

gerçekten korkutuyor. Tam bu esnada 

bafllayan ya¤mur yüre¤imizi a¤z›m›za getiriyor. 

Neyse ki biraz at›flt›rd›ktan sonra 

geçiyor. Akflam saat 18.30 civar›nda Çoruh’un 

olanca h›rç›nl›¤›yla ikiye ay›rd›¤› 

Yusufeli’ne geldik. 

Yusufeli dik yamaçlar›n çevreledi¤i, ortas›ndan 

dar bir vadiye kurulu küçük sevimli 

bir kasaba. Beklentimizin aksine ‹stanbul’u 

aratmayan s›cak bunalt›c› bir hava 

var. 

‹stanbul’dan irtibat kurdu¤umuz bize yard›mc› 

olacak arkadafl› bulduk. Osman Bey 

profesyonel rehberlik hizmeti veriyor. 

Özellikle yabanc›lar› Kaçkar’lara götürüyor, 

Çoruh’ta rafting yapt›r›yor. Bize Kaçkar’larla 

ilgili güzergâh krokileriyle birlikte 

oldukça detayl› bilgiler verdi. Ertesi gün 

TRT’den çekim için geleceklerini önce rafting 

yapacaklar›n› akflam ise Kaçkar’lara 

ç›kacaklar›n› söyledi. Rehbersiz ç›k›p ç›kamayaca¤›m›z 

sorusuna e¤er sis çökmezse 

ç›kabilece¤imizi söylüyor. Salih ve Ahmet’le 

k›sa bir istiflareden sonra rehbersiz 

ç›kmaya karar veriyoruz. Gece Yusufeli’nde 

bir pansiyonda kald›k. 

Program›m›z› kabaca netlefltirdik. Önce 

Yaylalar Köyü Olgunlar Mahallesi’ne kadar 

arac›m›zla gidece¤iz. Yol yaklafl›k 4 saat 

sürüyor. Orada arac›m›z› b›rak›p eflyalar›- 

m›z› s›rt çantalar›m›za koyup kamp kuraca¤›m›z 

yer olan Dilberdüzü’ne gidece¤iz. 

Gece geç vakte kadar süren gürültü aras›nda 

sabah dinlenmifl olarak kalkt›m. 

Sabah hemen kahvalt›m›z› yap›p yola ç›k›- 

yoruz. Yol Barhal Çay›’n› izleyerek yukar› 

do¤ru devam ediyor. Yol; bir arac›n geçebilece¤i 

genifllikte ve oldukça k›vr›ml›, bu 

yüzden karfl›dan gelebilecek araçlar› uyarmak 

için s›k s›k klakson çalmak zorunda 

kal›yoruz. Dik yamaçlara yap›lm›fl tipik 

Artvin yayla evleri oldukça ilginç. Bir müddet 

sonra Alt›parmak (Barhal) Köyü’ne geldik. 

Burada eski bir Gürcü kilisesi var ancak 

gezmeyi dönüfle b›rak›yoruz. Dik bir 

vadiden akan Barhal Çay› inan›lmaz güzellikler 

sunuyor. Bu arada vahfli ç›plak 

da¤lar yavafl yavafl yeflile bürünmeye bafll›yor. 

Etrafta rengârenk kelebekler dikkatimi 

çekiyor. Birbirinden al›ml› ve renkli kelebekler 

müthifl bir renk cümbüflü oluflturuyorlar. 

Yaylalar› geçtikten sonra yol ifl makinelerinin 

çal›flmalar›ndan dolay› kapan›yor. Bir 

müddet bekledikten sonra geçmemize 

izin veriyorlar. 

Ö¤leden sonra Olgunlar’a geldik. 

Olgunlar’da hem market hem de pansiyon 

iflleten ayn› zamanda rehberlik de yapan 

>> 

Dilberdüzü yaklafl›k 2800 m. rak›ml› dik yamaçlar›n ete¤inde çad›r 

kurmaya müsait küçük bir alan. Zirveden önceki en son kamp yeri. Her 

taraf birbirinden güzel çiçeklerle bezeli bir çiçek bahçesi sanki. Hava p›r›l 

p›r›l, güneflin do¤uflunu izliyorum: Muhteflem… 

‹smail Bey ile hem sohbet ediyor, hem de 

da¤da laz›m olacak ekmek vs. gibi son ihtiyaçlar›m›z› 

temin ediyoruz. ‹smail Bey 

uzun y›llar rehberlik yapm›fl, flu an rehberlik 

yapm›yor ancak Kaçkar sevdal›lar›na 

hizmet vermeye devem ediyor. 

Arabam›z› köyün ç›k›fl›na yak›n uygun bir 

yere b›rakt›k. S›rt çantalar›m›z› düzenledik. 

Çantalar›m›z›n mümkün mertebe “en 

az a¤›r’’ olmas› için gayret ediyoruz. Çünkü 

önümüzde uzun bir yürüyüfl var. Ö¤le 

namaz› için mescide girdi¤imizde fliddetli 

bir ya¤mur boflan›yor. Bu arada Salih Pulcu 

yafll› bir teyze ile sohbeti koyulaflt›r›yor. 

Yafll› teyze kendi elleriyle ördü¤ü yün çorab› 

Salih’e sat›yor. Yafll› teyze foto¤raf›n› 

çekme talebimi kabul etmiyor. Sebebini 

ise yine kendisi aç›kl›yor: Bir zamanlar yabanc› 

turistler foto¤raf›n› çekmifller. Ölen 

kocas› rüyas›nda namahrem birine nas›l 

foto¤raf›n› çektirirsin diye sitem etmifl. 

Ya¤murun ard›ndan çantalar›m›z› s›rtlan›p 

kamp kuraca¤›m›z yer olan Dilberdüzü’ne 

do¤ru yürüyüflümüze bafll›yoruz. 

Yol hafif meyilli, geniflçe bir vadiden ça¤layarak 

akan dereyi takip eden patikadan 

yürüyoruz... Bize anlat›lana göre yol üç saat 

civar›nda sürecek. Yolda yaylac›lara 

rastl›yoruz. Bir müddet sonra tempomuz 

düflmeye bafll›yor. Yaklafl›k iki saat sonra 

Nastaf yaylas›na ulaflt›k. Yaylada biraz 

mola veriyoruz. Yayladakiler karfl› tepenin 

arkas› Dilberdüzü diyorlar. Hava kararmadan 

kamp yerine ulaflmam›z gerekiyor. 

Ancak tempo da iyice düfltü. Ben kendi 

tempoma göre yürüyünce Salih ve Ahmet’le 

aram›z epey aç›lmaya bafllad›. Belli 

ki arkadafllar antremanl› (!) de¤iller. Hava 

da art›k iyice karard›. Havan›n kararmas›yla 

birlikte yukar›dan takip etmemiz gereken 

yolu afla¤›dan takip edince yol hem 

uzam›fl hem de dimdik bir yamac›n ete- 

¤inde kalm›flt›k. Ahmet ve Salih art›k daha 

fazla gidemeyeceklerini söyleyerek bulunduklar› 

yerde kald›lar. Arazi çok engebeli 

oldu¤u için orada kamp kurma imkân›m›z 

yok. Ben s›rt çantam› yanlar›na b›rakarak 

tepeyi afl›p kamp yerine bak›p gelece¤imi 

söylüyorum. El fenerinin yard›m›yla önümü 

görebildi¤im dik yamac› t›rmand›m. 

Yamac› aflt›¤›mda ay›fl›¤› alt›ndaki kurulu 

çad›rlar› gördüm. Nihayet Dilberdüzü’ne 

gelmifltim. Hemen afla¤›ya arkadafllar›n 

yan›na döndüm. Biraz güç toplamak için 

akflam yeme¤imizi yiyoruz. Ahmet ve Salih’in 

art›k tükenmifl takatlar›yla son bir 

gayretle tepeyi aflt›k. Saat gecenin onunda 

kamp yerimize ancak gelebildik. Hemen 

çad›r›m›z› kurduk. Burada yaklafl›k on befl 

çad›r var. Ay›fl›¤›n›n alt›nda insan› ürperten 

dimdik karl› doruklar›n aras›nda derin 

bir uykuya dald›k. 

Sabah gün ›fl›maya yüz tutarken uyand›m. 

Hava bekledi¤im kadar so¤uk de¤il. 

Hemen çad›r›n yan›ndan akan dereden 

abdest al›p sabah namaz›m›z› k›ld›k. Di¤er 

çad›rlarda da bir hareketlilik var. Zirve yapacak 

gruplar haz›rlan›yorlar. Arkadafllar 

yorgunluklar›n› henüz atamam›fllar olmal›lar 

ki biraz daha istirahata devam edelim 

diyorlar. 

Dilberdüzü yaklafl›k 2800 m. rak›ml› dik 

yamaçlar›n ete¤inde çad›r kurmaya müsait 

küçük bir alan. Zirveden önceki en son 

kamp yeri. Her taraf birbirinden güzel çiçeklerle 

bezeli bir çiçek bahçesi sanki. Hava 

p›r›l p›r›l, güneflin do¤uflunu izliyorum: 

Muhteflem… Karfl› yamac›n doru¤unda 

kar var. Ta zirveden ç›k›p afla¤›daki dereyi 

oluflturan bembeyaz bir köpük gibi akan 

suyun ça¤›lt›s› bütün vadiyi dolduruyor. 

Son derece etkileyici, do¤al ve vahfli bir ortam. 

Hakk›nda onlarca gezi yaz›s› okudu¤um, 

foto¤raflar›n› içim geçerek seyretti¤im, sadece 

isminin bile bafl›m› döndürmeye yet- 

73

GEZ 

ti¤i Kaçkarlar… 

‹flte geldim eteklerine… 

Bunca kat etti¤imiz yol, bunca katland›¤›- 

m›z meflakkatler iflte hep senin için… 

Bizi buraya çeken fley, bu kadar s›k›nt›lara 

katlanmay› göze ald›ran s›r neydi 

Ne ar›yorduk bu da¤›n tepesinde 

Bizi buraya çeken etraf›m›z› süsleyen bu 

nadide çiçekler, karl› doruklardan kopup 

ça¤layarak akan coflkun sular, zirvelerin 

vahfli bir o kadar da do¤all›¤› m›, ya da 

uzansan›z sanki tutuverece¤iniz gö¤ün 

mavili¤i mi 

Yoksa belki de bütün bu güzellikler ve gizemin 

yan›nda baflka bir fley mi 

Her da¤a ç›k›fl›mda beni kanatland›ran 

bir fley, baflka hiçbir yerde gideremedi¤im 

bir hasretli¤in giderilmesi mi 

Kaybetti¤imiz ve sürekli arad›¤›m›z; tam 

iflte buldum dedi¤imizde tekrar aramaya 

koyuldu¤umuz bir fley mi 

Saat 07.30’da kahvalt›y› haz›rlamaya bafll›yoruz. 

Kahvalt›dan sonra saat 09.00 civar›nda 

yürüyüfle bafll›yoruz. Asl›nda zirve 

yürüyüflü için geç bir saat. Zirve gidifl-dönüfl 

10 saat kadar sürece¤ini söylüyor bir 

rehber. 

Akflam çok yorulan Ahmet zirveye ç›kamayaca¤›n› 

ancak Deniz gölüne kadar gelebilece¤ini 

söylüyor. Yaklafl›k bir saat kadar 

yürüyüflten sonra dik ve zorlu bir parkura 

geldi¤imizde ise kendisinin devam 

edemeyece¤ini söylüyor. Salih de Deniz 

gölüne kadar bir ç›kal›m zirveye ç›k›p ç›kmayaca¤›m›za 

orada karar veririz diyor. 

Asl›nda bu ifade z›mnen zirveye ç›k›fl›n 

yatt›¤› anlam›na geliyordu. 

Salih’le da¤c›lar›n güzergâh iflaretlerini takip 

ederek t›rmanmaya bafll›yoruz. Yükseldikçe 

kuytu yerlerde karlara rastl›yoruz. 

Göle daha k›sa sürede ulaflaca¤›m›z› 

düflünüyorduk. ‹ki buçuk saatten beri yürümemize 

ra¤men göle hala ulaflamad›k. 

Yürüyüfl güzergâh›m›z son derece güzel, 

ad›m bafl› ça¤layarak akan sular, sular›n 

kenar›nda inan›lmaz çeflit ve güzellikte 

da¤ çiçekleri tüm güzelliklerini cömertçe 

sergiliyorlar. 

Saat 12 civar›nda nihayet Deniz gölüne 

ulafl›yoruz. Gölün yan›nda bir çad›r var. 3 

kiflilik bir grup da zirveden geri dönüyor. 

Göl bir krater gölü. Üç yan› dik kayalarla 

çevrili, aç›k olan kenar›ndan suyunu tahliye 

ediyor. Gölün etraf› karlarla kapl›, suyu 

buz gibi… 

Gölün masals› bir manzaras› var. Tek kelimeyle 

harika... San›r›m gölün derinli¤inden 

olsa gerek rengi de koyu mavi. Gölü 

bir yandan seyrederken bir yandan da 

dinleniyoruz. 

‹flaretleri takip ederek gölün üst taraf›ndaki 

s›rta ç›k›yoruz. Göl esas manzaray› buradan 

veriyormufl. Göl üstten gerçekten 

de çok etkileyici görünüyor. S›rttan, dik 

bir parkurdan tepeye ç›k›yoruz. Yol ayn› 

diklikle afla¤› iniyor. Afla¤›da büyük bir kar 

kütlesi, ortada eriyen kar ve buzulun oluflturdu¤u 

küçük bir gölcük var. Güzergâh 

tekrar dimdik ve k›smen karla kapl› yamaçtan 

daha büyük bir s›rta ç›k›yor. O s›rt›n 

arkas›nda da yüksek sivri bir doruk 

mevcut. (Daha sonra bu doru¤un zirve oldu¤unu 

ö¤reniyoruz.) Karfl› karl› s›rttan 

kalabal›k bir grubun sesleri geliyor. 

Salih iki dik yamac›n alt›ndaki vadiyi gördükten 

sonra daha ileri gidemeyece¤imizi 

söylüyor. Belki karfl›daki doru¤un zirve oldu¤unu 

bilseydik devam edebilirdik. Böyle 

bir belirsizlik içersinde dönüflü de hesaba 

katt›¤›m›zda, devam etmemiz riskli olabilirdi. 

Bu duruma haliyle can›m s›k›lmad› 

desem yalan olur. 

Tabii ki biz birkaç hatay› birden yapm›flt›k. 

Öncelikle zirveye ç›k›fl dönüfl süresi konusunda 

bize yan›lt›c› bilgi verilmiflti. ‹kincisi 

bir gün öncesinin yorgunlu¤unu arkadafllar 

henüz üzerlerinden atamam›fllard›. 

Belki bir gün dinlenip zirve yürüyüflünü 

ondan sonra yapmam›z daha uygun olabilirdi. 

Üçüncüsü de… 

Bu hatalar›n sonraki zirve yürüyüfllerinde 

tekrarlanmamas› için kendi ad›ma gerekli 

notlar› al›yorum. 

‹niflimiz daha h›zl› ve kolay oluyor. Ahmet’i 

b›rakt›¤›m›z yerde hala (!) dinlenirken 

buluyoruz. Akflamüstü kamp yerine 

yeni gruplar geliyor. 

Gece fliddetli mide a¤r›s›yla uyan›yorum. 

Midem bulan›yor. Biraz hava almak için 

çad›rdan d›flar› ç›k›yorum. Aman Allah’›m... 

Gökyüzü yere inmifl sanki, elimi 

uzatsam y›ld›zlara de¤ecek. Gökyüzünü 

hiç bu kadar y›ld›zlarla donanm›fl görmemifltim. 

Biraz rahatl›yorum. 

Sabah erken kalk›yorum. Kamp yeri yine 

hareketli. Vadiden yo¤un bir sis yükseliyor. 

Etraftaki da¤lar›n zirveleri gâh sisin içinde 

kal›yor, gâh sis aras›ndan bafl›n› gösteriyor. 

Sis, da¤lar› daha da çekici gösteriyor. 

Rehber Osman TRT’den gelen ekibi zirveye 

ç›karmak için gelmifl. Zirve yap›p yapmad›¤›m›z› 

soruyor. Durumu anlat›yorum. 

Gölden sonra dört saatlik daha yolun 

oldu¤unu söylüyor. 

Kahvalt›m›z› haz›rlarken bir yandan da eflyalar›m›z› 

topluyoruz. Bu esnada eflyalar› 

almak üzere kat›rlar geliyor. Eflyalar›m›z› 

uygun fiyata anlaflarak kat›rlara yüklüyoruz. 

Eflyam›z olmay›nca etraf› daha rahat 

seyretme imkân›m›z oluyor. Etraf otsu bitki 

örtüsü aç›s›ndan çok zengin. Rengarenk 

çiçekler, hepsi birbirinden al›ml›. Pek 

ço¤u da endemik. Yani bu güzellikleri baflka 

yerde görme imkân›n›z yok, ancak buraya 

mahsus… 

Yolda çok say›da her yafl grubundan yabanc› 

turiste rastl›yoruz. Bu arada Artvin 

Turizm ‹l Müdürü’yle tan›fl›yoruz. Ayaküstü 

biraz sohbet ediyoruz. Bize yöre ile ilgili 

varsa tavsiye ve flikâyetimizi iletmemizi 

istiyor. Teflekkür edip ayr›l›yoruz. 

Saat 11.30 civar›nda Olgunlar’a geldik. Köyün 

giriflinde çay›n hemen kenar›ndaki 

çardakta sohbet eden köylülerin yan›nda 

biraz soluklan›yoruz. Ö¤le yeme¤imizi 

pansiyonda yiyoruz. Menüde ise yöresel 

bir yemek olan civil var. Civil tereya¤›yla 

yöreye has bir peynirin tavada k›zart›lmas›yla 

yap›lan bir yemek. 

Yeme¤in ard›ndan Yusufeli’ne do¤ru yola 

koyuluyoruz. 

Yolumuzun üstünde Alt›parmak (Barhal) 

köyüne u¤ruyoruz. Köyde halen cami olarak 

kullan›lan tarihi bir Gürcü kilisesi var. 

Namaz vakti olmad›¤› için cami kapal›, içini 

gezemiyoruz. Barhal IV.ve V. yy.larda 

çok yo¤un nüfusa sahipmifl. Hristiyan 

Gürcülere ait hala ayakta kalabilmifl eserler 

bu iddiay› do¤ruluyor. Ancak günümüzde 

co¤rafi flartlar›n da zorlamas›yla 

köy sürekli göç vermesinden dolay› nüfusu 

bir hayli azalm›fl. 

Akflam hava karar›rken Yusufeli’ne geldik. 

Kaçkar’lar›n zirvesine ç›kamam›flt›k ancak 

hem Kaçkar’lar›n ola¤anüstü güzelliklerini 

görmüfl, hem de bir sonraki zirve için ciddi 

tecrübe sahibi olmufltuk. 


TARHTEN 

Geç antik ça¤da su teknolojisi 

Roma su mühendisli¤i antik ça¤da hiçbir uygarl›¤›n ulaflamad›¤› bir zirveyi temsil ediyordu. 

Roma su mühendisli¤i ile var›lan bu ileri düzey sayesinde bir metropol olarak Roma günlük 

500 metreküp su ile hamamlar› ile suyun en bol kullan›ld›¤› bir flehir oldu. 

> Dilaver Demira¤ 


A 

ntik ça¤da su kanallar› infla etme 

kentlerden su ak›tma olgusu Sümer 

ile bafllad›. Sümer döneminde bafllayan 

büyük sulama teknolojisi, su deposu olarak 

büyük sarn›çlar bu döneme aittir. M›- 

s›r ise barajlar yaparak suyu kontrol etmede 

bir baflka teknik doru¤u oluflturacakt›r. 

Çeflmelerin en basit biçimlerinin M›s›r ve 

Sümer flehirlerinde oldu¤u düflünülüyor, 

bu anlamda çeflmenin Urartu’da m› yoksa 

Sümer ve M›s›r’da m› ortaya ç›kt›¤› tart›flmaya 

aç›k bir konudur. 

Tarih kay›tlar›na göre, daha sonraki flehir 

devletleri döneminde Eski M›s›r ve Mezopotamya 

hükümdarlar› saraylar›ndaki 

çeflmeleri hem dekoratif hem de so¤utma 

amaçl› kullan›lmak üzere yapt›rm›fllard›r. 

Klasik Roma ve Yunan kültürlerinde, çok 

geliflmifl çeflmeler faydac›l ve dekoratif 

nesneler olarak kullan›l›rd›. 

Girit’in modern baflkenti olan ve Irak’tan 

yaklafl›k 5 km uzakl›kta bulunan Knossos, 

Ege ve Avrupa’n›n en tarihi ve benzersiz 

flehirlerinden biridir. Knossos’a ilk yerleflim 

M.Ö. 6000’den k›sa bir süre sonra olmufltur 

ve 3000 y›l içinde Ege’deki en genifl 

neolitik ça¤ merkezi haline gelmifltir. 

Tunç devri boyunca, Minoan uygarl›¤›, 

Ege dünyas›n›n büyülü ilk Yunan uygarl›¤› 

olarak, geliflmifl ve kendi zirvesine ulaflm›flt›r. 

Knossos’un su sa¤lama ve drenaj sistemleri 

çok ilginçti. Suyu Kounavoi ve Archanes 

bölgelerinden bir su kemeri, boru fleklindeki 

oluklarla sa¤lard› ve oradan da saraya 

ve flehrin içine da¤›t›l›rd›. Saray içinde 

suyu da¤›tmak için bas›nçl› borular kullan›l›rd›. 

Drenaj sistemleri iki ayr› sistem içerirdi, 

biri kanalizasyonu toplarken, di¤eri 

ya¤mur suyunu toplard›. Maalesef, M.S. 

1450 civar›nda, Mycenaean Saray›, Girit’in 

bütün görkemli flehirleri gibi, bir 

deprem ve yang›n s›ras›nda y›k›lm›flt›r. 

Yunan ve Roma Su teknolojisinin arkaplan›nda 

da minos ve miken vard›r. O teknoloji 

gelifltirilip ortaça¤a aktar›lm›fl, ortaça¤daki 

de¤irmenler ve kanallar ile bu teknoloji 

çok fazla gelifltirilmeden modern ça¤›n 

bafllar›na kadar getirilmifltir. 

Bu konuda en önemli kaynak Romal› Mühendis 

Vitruvius’un De Architectura (Mimarl›k 

Üzerine On Kitap) isimli kitab›d›r. 

Bu kitab›n sekizincisi su temini ve su kaynaklar›, 

suyun temizli¤i gibi teknik ve teorik 

konulara ayr›lm›flt›. Vitruvius’a göre 

özellikle de çok önem tafl›yan yer alt› su 

kaynaklar›n›n bulunmas›nda yararlan›lacak 

do¤al gözlem metotlar› vard›r. ‹lk ve 

en yayg›n olan› toprak üzerinde tüten bir 

su buhar› saptamakt›r. Ifl›k k›r›lmas› ise en 

garantili yöntemdir. Bu kesin bir iflaret say›laca¤›ndan 

suyun varl›¤›n›n habercisidir, 

k›r›lma görülen bölgede deneme kaz›- 

s› yaparak suya ulaflmak denenebilir. Romal› 

mühendis su bulunan topraklar› da 

s›ralam›flt›r. Kötüden iyiye do¤ru s›raland›¤›nda 

en kötü kalite toprak killi topraklard›r, 

bu topraklardaki su miktar› hem 

miktar olarak azd›r, hem de tad› ac›d›r. 

Gevflek turbal›k toprakta kötüdür, bu toprakta 

da su derinde ve çamurlu halde bulunur. 

Turbal›k topraktaki su ise sular küçük 

damlac›klar halinde birikir ve yaln›zca 

altta s›zd›rmaz bir tabaka oldu¤unda toplan›r. 

‹yi sular ise daha çok çatlaklar›ndan 

su s›zmas›na izin vermeyen k›rm›z› kumtafl› 

kayas› ve bir tepenin ete¤indeki sert 

kayalar›n aras›nda biriken sulard›r. 1 

Bir bölgede su bulunup bulunmad›¤›n› 

anlamada baflvurulan bir baflka yöntem 

ise bitkilerdir. Vitruvius nemli topraklarda 

yetiflen alt› çeflit bitki sayar. Su kam›fl›, sepetçi 

sö¤üdü, Akçaa¤aç, sö¤üt a¤ac›, sazl›k 

ve sarmafl›k. Bunlar genelde batakl›k 

arazilerde büyüyen bitkilerdir ancak batakl›k 

olmayan bir arazide kendili¤inden 

büyümüfl ise orada bir su kayna¤› oldu¤u 

söylenebilir. 

Roma su kanallar› 

Bir kuyuda suyun varl›¤›n› kesin ölçmek 

için de baz› yöntemler kullan›l›rd›. ‹ç k›sm›na 

zeytinya¤› sürülmüfl metal bir kap 

kuyuya dald›r›l›r e¤er üzerinde damlac›klar 

varsa burada su oldu¤u Artezyen ve 

yer alt› sular› d›fl›nda p›narlar da en kaliteli 

su kaynaklar›n›n bafl›nda gelir. Suyu 

kayna¤›ndan almakta iki yol izlenir di. 

Aç›k Su yolu ve kapal› su yolu. Aç›k su yolu 

Roma döneminde en çok tercih edilen 

su temin metoduydu. Tafltan bir yap›n›n 

içine s›zd›rmazl›¤› sa¤layacak bir s›va yap›lan 

bir kanal bu konudaki en önemli teknolojiydi. 

Su kanal›n›n uzun mesafeler kat 

etmesi en büyük zorluktu, bunun için engebeleri 

aflacak flekilde sabit bir e¤im vermek 

en çok kullan›lan yöntemdi. Kanallar 

çoklukla 150’de 1 ile 500’de 1 aras›nda de- 

¤iflen bir e¤imle alçalt›l›rd›. 

Uzun mesafeler kat edecek flekilde yap›- 

lan bu kanallarda bir tepeyi aflmak için yeteri 

kadar tafl ve tafl iflçisi kullan›l›rd›, bu 

sa¤land›ktan sonra efl yükselti e¤risi- ki bu 

güzergâhtaki bütün geçifl noktalar›n›n deniz 

seviyesinden yüksekte kalmas› demekti-ile 

kanala belli bir e¤im veriliyor ve suyun 

ak›fl› sa¤lan›yordu. Kanal d›fl yüzeyi 

tafltan yap›lm›fl ya da oyulmufl, içi molozla 

doldurulmufl, kanal yata¤›n› ve kenarlar›n› 

oluflturan tafl parçalar› ve s›zd›rmazl›- 

¤› sa¤lama alan çimento iç kaplamadan 

oluflan, genifl ve alçak bir duvard›. Romal›- 

lar›n buna verdi¤i isim ise substructio (alt 

yap›) idi. Bu ada daha sonra belediyecilik 

literatüründe tüm kentin alt yap› çal›flmalar› 

özellikle de su ve kanalizasyon flebeke- 

>> 

Bir bölgede su bulunup bulunmad›¤›n› anlamada baflvurulan bir baflka 

yöntem ise bitkilerdir. Vitruvius nemli topraklarda yetiflen alt› çeflit bitki 

sayar. Su kam›fl›, sepetçi sö¤üdü, Akçaa¤aç, sö¤üt a¤ac›, sazl›k ve 

sarmafl›k. 

77

TARHTEN 

>> 

Su kemeri ve su yolu infla etmek basit ve yal›n yöntemlere dayan›rd›. Su 

kemerinin dayand›¤› sütunlar, tu¤la yahut kesme kare tafllardan örülüyor, 

ortas›na ise moloz dolduruluyor ya da çimento ile dolgu yap›l›yordu. 

si için kullan›lacakt›. 

Ancak bu kanal yap›s› bir tak›m sorunlar 

içeriyordu. En baflta a¤›r ya¤›fllarda, toprak 

kaymas› durumunda dolmamas› için 

kanal zemininin çökmesini de önleyecek 

biçimde ya sert kaya tabakas›ndan oyulmas›, 

ya da çok sert bir toprak zemin üzerine 

infla edilmeliydi. Bu da hem malzeme 

hem iflçilik yönünden kanal›n pahal›ya 

malolmas›na neden oluyordu. Bu yap›lmaz 

ise kanal›n üzeri tafl bir kapakla örtülmeliydi, 

bunun da hem kirlenme riskine 

aç›kl›¤› söz konusuydu hem de maliyet bak›m›ndan 

yine pahal›ya ç›k›yordu. Dahas› 

bu kanal kent d›fl›nda oldu¤undan kentin 

suyunu düflman sald›r›s›na aç›k k›l›yordu. 

‹flte bütün bu sak›ncalar› gidermek için 

baflvurulan yöntem tünel aç›lmas›yd›. Vitrovius 

her 35.5 metrede bir yüzeye ç›kan 

dikey bacalar› olan, düz bir tünel modeli 

öneriyordu. Tünelin oldu¤u yüzeyde kuyular 

delinir bunlar da yatay tüneller ile 

birbirine ba¤lan›rd›. Bacalar›n dik olmas› 

içinde tünel üzerinde bir s›ra kaz›k çak›l›r, 

bacalar bu kaz›klar kullan›larak aç›l›rd› bu 

kaz›klar kullan›larak aç›lan tünellerin yatayl›k 

ayar› kolayca yap›labilirdi bu nedenle 

bu metod en çok tercih edilen yöntemdi. 

Tünelin tamamlanmas› ile de hava 

bacalar› sayesinde tünelin bak›m› kolayca 

yap›labiliyor, denetim için zahmetli ve 

riskli yollara gerek kalm›yordu. Tünelde 

göçük ya da s›z›nt› oldu¤unda bacalar sayesinde 

kolayca müdahale edilip sorun gideriliyordu. 

Ayr›ca tüneller içeri giren suyun 

ani olarak artmas› halinde oluflan hava 

kabarc›klar›n›n borular› patlatmas›n› 

önlüyor ve hava kabarc›klar›n›n d›flar› ç›kmas›n› 

sa¤l›yordu. 

Su kemerleri ve su yolu inflaat teknikleri 

Su yolu inflaat› ise flöyle yap›l›yordu ki ilk 

su yolu inflaat› M.Ö alt›nc› yy’›n son çeyre- 

¤inde Polykrates yönetimindeki Sisam 

adas›nda infla edilmiflti. Bu tünelin kal›nt›- 

lar› günümüze ulaflabildi. Uzunlu¤u 1100 

metre, hemen hemen kare olan kesiti ise 

2.5 metre geniflli¤i ve yüksekli¤indeydi. 

Tepenin iki ayr› yamac›ndan bafllayan kaz› 

tünelcilerin buluflmas› ile son bulmaktad›r. 

Arazi kanal e¤imini korumak için gerek 

düzeyin alt›na inilirse o zaman kanal›n 

üstten gitmesi gerekiyordu. 2 metreye 

kadar olan yükseklikler de bir substructio 


yani yatakl› kanal yap›l›yordu. Yükseklik 

iki metreyi geçince ise kanal› desteklemek 

için kemer kullan›l›rd›. Fakat yine de özellikle 

uzun mesafeler kateden kanallarda 

büyük bir k›s›m yeralt›ndan gider di. Nitekim 

Roma’daki Clad›us su yolu 60 km 

uzunlu¤unun sadece son yedide birlik k›sm›nda 

su kemerine ihtiyaç duymufltu. 2 

Su kemeri ve su yolu infla etmek basit ve 

yal›n yöntemlere dayan›rd›. Su kemerinin 

dayand›¤› sütunlar, tu¤la yahut kesme kare 

tafllardan örülüyor, ortas›na ise moloz 

dolduruluyor ya da çimento ile dolgu yap›- 

l›yordu. Su kemerinin su kaynakl› bas›nçlar 

nedeni ile çökmesine karfl› da yap›ya 

kama biçiminde su kesiciler yani ç›k›nt›lar 

eklenirdi. Kemerin rüzgâr ve benzeri etkilerle 

çökmesine karfl› bulunan çözüm ise 

kemerin yüksekli¤inin 21 metreyi geçmemesini 

sa¤lamakt›. Bu büyüklü¤ü aflmak 

zorunda olursa kal›n bir gövde ve iki katla 

üstteki gövdeyi alttakinin üzerine yerlefltirmek 

bir yap› tekni¤i olarak kullan›l›yordu. 

Romal›lar›n aç›k sistem su kanallar›n› 

tercih etmelerinin ana nedeni ucuz, denetime 

aç›k oluflu ve çok büyük bir uzmanl›k 

gerektirmemesiydi. Kapal› sistem kanallar›n 

bak›m› güçtü ço¤u zaman t›kan›kl›k ya 

da ar›za oldu¤unda kanal› tamam› ile sökmek 

ve yeniden yapmak durumunda da 

kal›nabiliyordu. Oysa aç›k sistemde bu zorunluluk 

olmadan sorunlu bölgeye kolayca 

müdahale edilebiliyordu. 

Kapal› sistemle yap›lan su yollar›nda kullan›lan 

borular için Vitruvius taraf›ndan 

önerilen malzeme kurflun ya da piflirilmifl 

toprakt›. Vitruvius piflmifl topra¤› daha 

s›hhi buldu¤u için kurflun boruya tercih 

ediyordu. Kurflun borular toprak borulara 

oranla daha uzun olmaktayd›. Dökme kurflun 

borularda borular›n uçlar› daralt›l›p 

di¤er borunun içine sokularak kaynak yap›l›yordu, 

ancak bu kayna¤›n nas›l yap›ld›- 

¤› konusunda fazla bilgiye sahip de¤iliz. 

Borunun bitim yerinin daralt›lmas› ve di- 

¤er borunun içine sokulmas› prensibi toprak 

borular için de geçerliydi. Borular sönmüfl 

kireç ve zeytinya¤›ndan bir kar›fl›mla 

bitifltirilirdi, ayr›ca borular bitip ilk su verildi¤inde 

bir miktar odun külü at›l›rd›. Bu 

sistemdeki her tür çatla¤› ve s›z›nt›y› bulup 

s›vard›. Ancak toprak borular›n bas›nçlar 

karfl› dayan›ks›z olmas›, dahas› su 

da bir tortu oluflturmas› nedeni ile bu sorunlar› 

giderecek bir tak›m yap›m teknikleri 

uygulanm›flt›r. Borular›n bitiflme yerinde 

dörtgen tafl bloklar konur, borular 

bu bloklar›n içinden geçerdi. Bitiflme yerlerinin 

bas›nçla ayr›lmams› için uygulanan 

yöntem ise k›rm›z› kum tafl›ndan bir 

blokla çevirmekti. Ayr›ca boru sistemi bütünü 

ile yatay de¤il bir u biçiminde yap›l›rd› 

ve borular›n içine yerleflti¤i tafl bloklar 

250 kg’l›k bas›nçlara bile dayanmas›n› 

sa¤lard›. 3 

Suyun tortudan ar›nd›r›lmas› 

için bugünkü su teknolojisinde de uygulanan 

çöktürme tanklar› kullan›l›rd›. Bu 

tanklar betondan infla edilmifl dikdörtgen 

depolard›. Su deponun bir ucundan veriliyor 

ve ak›fl h›z› düflürülüp bu ak›fl h›z› ile 

kat› maddelerin dibe çökmesine olanak 

tan›n›yordu. H›z› düflürülmüfl suyun girdi- 

¤i deponun ç›k›fl noktas› yüzeye yak›n oldu¤undan 

en temiz su çekilip sisteme veriliyordu. 

Tanklar düzenli aral›klarla temizlenip 

boflalt›laca¤›ndan biri temizlenirken 

di¤eri devreye sokuluyordu. 

Vitruvius kapal› sistemler için en büyük 

tehlikenin hava bas›nc› ve sudaki tortunun 

birikip t›kama yapmas› oldu¤unu bildi¤inden 

iki yöntem önermekteydi. Birincisi 

sistem bitti¤inde suyu kanala / boruya 

verirken çok düflük bir h›zda yani yavafl 

yavafl vermekti, bu hava bas›nc› oluflmas›- 

n› engelliyordu, ikinci yöntem ise tortuya 

dönüktü. Bunun içinde günümüzde 

spreylerde oldu¤u içerdeki s›v›y› hava bas›nc› 

yard›m› ile itmeye dayanan ‹skenderiyeli 

Heron’un buldu¤u Heron Çeflmesi’ne 

benzedi¤i düflünülen çamur musluklar›yd›. 

Bu yolla biriken çamur borudan 

d›flar› at›labiliyordu. 

Bu teknik bulufllar›n yan›nda su pompalar› 

ve buhar makinesinin daha ilkel biçimleri 

de roma döneminde devreye giren su 

teknolojileriydi. Roma’n›n ulaflt›¤› zirve o 

y›k›l›nca uzun bir zaman afl›lamad›, ta ki 

elektrikli su pompalar› devreye girinceye 

kadar. Yani Roma’n›n su mühendisli¤inde 

ulaflt›¤› zirveye ancak yaklafl›k 900 y›l sonra 

var›labilidi. 

1 

Landels, J.G Eski Yunan ve Roma’da 

Mühendislik s:33 çev:Bar›fl B›çakç›, 2.Bas›m, 

TÜB‹TAK Yay›nlar›, ‹st-1996 

2 

Landels, age, s:39 

3 

Landels, age,s:44 

79

TANITIM 

Makine Tan›t›m Grubu 

> Fatih Göksu 

M 

akine Tan›t›m Grubu (MTG), Orta 

Anadolu Makine ve Aksamlar› ‹hracatç›lar› 

Birli¤i Yönetim Kurulu taraf›ndan 

makine sektörünün yurt d›fl›nda daha 

etkin bir flekilde tan›t›labilmesi, makine 

ve aksamlar› sektörünün ihracat›n›n 

art›r›lmas›, yurt içinde ve yurt d›fl›nda 

imaj›n›n gelifltirilmesine yönelik faaliyetlerinin 

gerçeklefltirilmesi, markalaflma, 

AR-GE ve ortak tan›t›m çal›flmalar›n›n organize 

edilmesi amac›yla gerekli finansman›n 

sa¤lanmas›na yönelik olarak kararlaflt›r›lm›fl 

ve söz konusu Birli¤in 11 Nisan 

2007 tarihinde gerçeklefltirilen 2006 

y›l› Ola¤an Genel Kurulu’nda kararlaflt›r›- 

larak faaliyete geçmifltir. 

Grup; DTM ‹hracat Genel Müdürlü- 

¤ü’nden baflkan olarak görev yapan bir 

temsilci ile Makine ve Aksamlar› ‹hracatç›lar› 

Birli¤i Yönetim Kurulu’nca, Yönetim 

Kurulu ve/veya an›lan Birli¤in Genel Kurul 

Üyeleri aras›ndan seçilen dokuz kifli olmak 

üzere toplam 10 üyeden oluflmaktad›r. 

Ayr›ca, Birlik Yönetim Kurulu üyeleri 

aras›ndan bir kifli eflbaflkan olarak seçilmektedir. 

MTG’n›n görevleri; 

1. Fonun gelirlerini dikkate alarak yap›lacak 

tan›t›m faaliyetleri için tahmini bütçe 

haz›rlamak, 

2. Çal›flma gruplar› kurmak ve ihtiyaç duyulmas› 

halinde sektörün tan›t›m› ile ilgili 

faaliyetlere yönelik uzman ve/veya dan›flmanlar 

görevlendirmek, 

3. Fonun mali yönetimi konusunda Birlik 

Yönetim Kurulu’na önerilerde bulunmak, 

4. Tan›t›m faaliyetleri ile ilgili politika ve 

stratejileri saptamak, 

5. Üyelerden gelen proje tekliflerini inceleyerek 

sonuçland›rmak, 

6. Fona kaynak teflkil eden üye firmalar 

aras›ndaki iliflkilerin gelifltirilmesine yönelik 

koordinasyonu sa¤lamak, 

7. Yurt içinde ve yurt d›fl›nda sektörün tan›t›m› 

ile ilgili çeflitli faaliyetlerde (fuar, 

sergi, konferans, ticaret ve al›m heyetleri 

vb.) bulunmak ve di¤er kurumlarca düzenlenenleri 

desteklemek, 

8. Grup’ça belirlenecek sektörün tan›t›m›- 

na yönelik di¤er faaliyetlerde bulunmak, 

9. Söz konusu faaliyetlerin daha etkin flekilde 

yürütülmesini teminen her türlü 

kayna¤› araflt›rmak, bu kaynaklardan yararlanabilmek 

amac› ile yeni projeler gelifltirmek, 

10. Sektörün tan›t›m› ve dolay›s›yla ihracat›n›n 

art›r›lmas›, üretici ve ihracatç›lar 

aras›nda iletiflim sa¤lanmas› için yurt 

içinde ve yurt d›fl›nda sat›n alma veya ki- 


alama yoluyla tan›t›m merkezleri ve ticaret 

merkezleri açmak, 

11. Türk makine sektörünün ve sanayinin 

tan›t›m› amac›yla kitap veya süreli yay›nlar 

ç›karmak, 

12. Sektör ile ilgili pazar araflt›rmalar› 

yapmak veya yapt›rmak, 

13. Tan›t›m faaliyetleri ile ilgili olarak 

Müsteflarl›k taraf›ndan verilen di¤er görevler, 

olarak belirlenmifltir. 

Sektör hakk›nda 

Makine imalat sanayi bütün dünyada oldu¤u 

gibi ülkemizin sanayileflmesinin de 

itici gücüdür ve gelecekte de ülkemizin 

gelifliminin temel tafl› olacakt›r. Türk makine 

imalat sanayi, dünya makine imalat 

sanayindeki konumunu sa¤lamlaflt›rmaya 

devam etmektedir. Türk makine sanayi 

1990 y›l›ndan bu yana yaklafl›k %20 

oran›nda y›ll›k büyüme göstermifltir. 

Türkiye’de toplam makine imalat› 20 milyar 

düzeyinde olup, Avrupa ülkelerindeki 

toplam imalat›n %5’i oran›ndad›r. Toplam 

makine imalat de¤eri bak›m›ndan 

Türkiye’nin, Avrupa ülkeleri aras›nda 6. 

s›rada yer ald›¤› görülmektedir. Türkiye’den 

daha fazla imalat› olan ülkeler s›- 

ras›yla; Almanya %40 (140 milyar), ‹talya 

%19, ‹ngiltere %9, Fransa %10, ‹spanya 

%5’d›r. Önümüzdeki 5 y›l içerisinde makine 

imalat›ndaki y›ll›k art›fl›n ortalama 

%12-15 düzeyinde olmas› beklenmektedir. 

2007 y›l›na bak›ld›¤›nda imalat art›fl›n›n 

iyimser tahminle %12 düzeyinde oldu¤u 

düflünülmektedir. 15 AB ülkesinde makine 

imalat sanayinde 21.315 firma faaliyet 

gösterirken, ülkemizde 11.000 kadar makine 

imalatç›s› bulunmaktad›r. Sektör 

kaynaklar› ise bu rakam›n 20.000 oldu¤unu 

ifade etmektedir. Ancak, resmi rakamlara 

göre bir de¤erlendirme yap›lacak 

olursa ülkemizde 15 AB ülkesindekinin 

yar›s› kadar firma bulunmaktad›r. 

Türk makine sanayinde üretilen bafll›ca 

ürün gruplar›: reaktör ve kazanlar, türbinler 

ve turbojetler, pompalar ve kompresörler, 

vanalar, klimalar ve so¤utma makineleri, 

›s›t›c›lar ve f›r›nlar, hadde ve döküm 

makineleri, g›da sanayi makineleri, 

tar›m ve ormanc›l›k makineleri, yük kald›rma, 

tafl›ma ve istifleme makineleri, inflaat 

ve madencilik makineleri, ka¤›t ve 

matbaac›l›k makineleri, y›kama, kurutma 

ve ütüleme makineleri, tekstil ve konfeksiyon 

makineleri, deri iflleme makineleri, 

kauçuk ve plastik iflleme makineleri, metal 

iflleme makineleri ve tak›m tezgahlar›, 

motorlar ve yedek parçalar›, büro makineleri, 

rulmanlar, silah ve mühimmat ile 

ambalajlama makineleridir. 

81

MAKALE KENT VE YAŞAM 

Laleler anayurduna geri döndü 

Lale so¤an› yetifltiricili¤i projesinde ‹stanbul’un köylüleri ürettikleri lalelerin çiçeklerini 

festival havas›nda k›rd›lar. Y›llard›r eski ihtiflam›ndan uzak olan lale, bugün özellikle 

‹stanbul Büyükflehir Belediye Baflkan› Kadir Topbafl’›n talimat›yla ‹stanbul A¤aç ve Peyzaj 

A.fi.'nin yo¤un çal›flmalar› sonucu tekrar anayurduna döndü. 

> Ozan K›l›ç 

A¤aç A.fi. Halkla ‹liflkiler Uzman› 

A 

l›m garantili Lale So¤an› Yetifltiricili- 

¤i Sosyal Sorumluluk Projesi’yle baflta 

Silivri olmak üzere ‹stanbul’un köylüleri, 

Osmanl› topraklar›ndan Avrupa’ya götürüldü¤ü 

noktada, tekrar lale üretmeye 

bafllad›lar. Böylece ülkemizde lale so¤an› 

üretimini teflvik ederek, topraktan geçimini 

sa¤layan insanlar›m›za yeni ifl alanlar› 

aç›lmas› gerçeklefltirildi. Lale Yetifltiricili¤i 

Sosyal Sorumluluk Projesi’yle köylülerin 

ekonomilerinden bafllayarak köylerimize, 

ilçelerimize, ‹stanbul’a ve tüm Türkiye’ye 

ekonomik olarak katk› sa¤lan›yor. 

Lale yetifltiricili¤i projesinde lale so¤anlar›n›n 

güçlenmesi ve büyümesi için nisan 

ay›nda laleler çiçek açt›¤›nda gerçeklefltirilen 

lale çiçeklerinin k›r›lmas› Silivri Seymen 

köyünde köylülerin hep birlikte kat›- 

l›m›yla festival havas›nda geçti. ‹stanbul 

Büyükflehir Belediyesi ve ‹stanbul A¤aç ve 

Peyzaj A.fi. yetkililerinin de kat›ld›¤› programda 

Seymen Köyü ‹lkö¤retim Okulu ö¤rencileri 

folklor gösterisi sergiledi. Köylülerin 

haz›rlad›klar› yiyecek ikram›ndan 

sonra bütün Seymen köylüleri hep birlikte 

lale tarlas›na girerek lale çiçeklerinin 

bafllar›n› birlikte k›rd›lar. 

‹lk defa 2007-2008 döneminde bafllayan 

bu sosyal sorumluluk projesiyle ‹stanbul 

A¤aç ve Peyzaj A.fi. ‹stanbul orman köylülerine 

1.300.000 adet lale so¤an› da¤›tarak 

yetifltirip büyüttükleri laleleri ald›. 9 

üretici köylü aile baflar›yla üretimlerini 

gerçeklefltirdi. 2008-2009 döneminde de 

köylüler toplam 2.462.362 adet lale so¤an› 

üretti. 23 orman köylüsü gönüllerini 

vererek kendi arazilerinde lale so¤an› yetifltirdiler. 

2009-2010 döneminde de 35 

orman köylüsüyle toplam 2.846.798 lale 

so¤an› üretimi gerçeklefltiriliyor. Köylülere 

yetifltirdikleri her lale so¤an› bafl›na 6,5 

kurufl ödeniyor. 


2008 Y›l›nda 9 Üretici Köylü Ailemizin 

Brüt Geirleri: 84.500 TL, 

Maliyetleri: 20.800 TL, 

Net Gelirleri: 63.700 TL OLDU. 

Bir köylü ailenin ortalama geliri 7.000 

TL/Y›l olarak gerçekleflti. 

2009 Y›l›nda 23 Üretici Köylü Ailemizin 

Brüt Gelirleri: 160.053 TL 

Maliyetleri: 19.699 TL 

Net Gelirleri: 140.354 TL oldu 

Bir köylü ailenin ortalama geliri 6.100 

TL/Y›l olarak gerçekleflti. 

Toplamda (2008-2009 Y›llar›› Toplam) 

Köylülerimizin Net Kazanc›: 204.054 TL 

oldu. 

Köylülerin program› sonras›nda ‹stanbul 

A¤aç ve Peyzaj A.fi. Genel Müdürü Eyüp 

Karahan bir aç›klama yapt›. Karahan: 

“Baflkan›m›z Kadir Topbafl'›n talimat›yla 

gerçeklefltirdi¤imiz Al›m Garantili Lale So- 

¤an› Yetifltiricili¤i Projemizle 2014 y›l› sonunda 

‹stanbul’da kullan›lan lalelerin tamam›n›n 

köylülerimiz taraf›ndan üretilmesini 

hatta köylülerin lale so¤an› ihraç 

etmelerini hedefliyoruz. 

Al›m Garantili Lale So¤an› Yetifltiricili¤i 

Sosyal Sorumluluk Projemize bafllad›¤›- 

m›zda köylülerimizle bizzat görüflerek 

projemizi, amaçlar›m›z›, bu proje ile yapacaklar›m›z› 

ve kendilerinden beklediklerimizi 

anlatt›k. Bir grup giriflimci köylümüz 

yapabileceklerine inanarak bu projede 

lale so¤an› üreticisi olmay› kabul ettiler. 

Bu projemizde köylülerimizden 8 

kalibre boyutunda teslim etti¤imiz lale 

so¤anlar›n› 11-12 kalibre büyüklü¤e getirmelerini 

istedik. Ekim ay›nda bafllatt›¤›- 

m›z da¤›t›mdan sonra üniversiteden ö¤retim 

üyeleri ve bizzat lale uygulamas› 

yapan uzmanlarca köylülerimize e¤itim 

verdik. Projemizin her aflamas›nda onlara 

destek olduk. Üretimin her aflamas›nda 

gerekli kontrolleri yaparak eksik yap›- 

lan noktalarda uyar›larda bulunduk. 

Gübre deste¤i sa¤lad›k. Köylülerimiz de 

kas›m ay›nda ektikleri lale so¤anlar›n› sulad›lar, 

çapalay›p yabani otlar›ndan temizleyip, 

gübre verdiler, tekrar çapalay›p, 

tekrar gübre verdiler. Sadece giriflimci 

köylülerimiz de¤ildi bu projeden kazanç 

sa¤layan. Bu giriflimcilerimiz yan›nda 

çal›flan di¤er köylülerimize de ifl verdiler 

ve onlar da lale so¤an› yetifltiricili¤i ile 

aile ekonomilerine katk› sa¤lad›lar. Dolay›s›yla 

2007-2008 döneminde 9 üretici 

köylü ailemize verdi¤imiz lale so¤anlar› 

çal›flan di¤er ailelerle birlikte 20 aileye 

katk› sa¤lad›. 2008-2009 döneminde 23 

üretici köylü ailemize verdi¤imiz lale so- 

¤anlar› çal›flan di¤er ailelerle birlikte 50 

aileye katk› sa¤lad›. Ve flimdi de so¤an›n 

güçlenip büyümesini sa¤lamak için çiçeklerinin 

açt›¤› nisan ay›nda bafllar› k›r›l›- 

yor. Kas›mda bafllayan lale so¤an›n›n büyüme 

yolculu¤u temmuzda hasad ile bitecek 

ve ertesi sene baharda sizlere doyulmaz 

bir görsel flov yapmak için toprakla 

buluflacaklar› zaman› bekleyecekler. 

Baflta milletimizin efendisi köylülerimiz 

olmak üzere eme¤i geçen herkese teflekkür 

ediyorum” dedi. 

Lale so¤an› üretimi yapan ve Al›m Garantili 

Lale So¤an› Yetifltiricili¤i Projesinin 

Seymen köyünde ilk defa bafllamas›na 

öncülük eden Silivri Seymen Köyü eski 

Muhtar› Necmettin Eren de "Geçen y›lki 

üründen çok güzel para kazand›k. Bu y›l 

daha da artt›. Biz çiftçilik yapmaktay›z. 

Bu¤day ve ayçiçe¤inde böyle güzel para 

yok. Lale so¤an› ekimi için civar köylerden 

de talep çok büyük. Üretici say›s›n›n 

k›sa sürede artaca¤›n› tahmin ediyoruz. 

Bizlere bu imkân› sa¤layan Büyükflehir 

Belediye Baflkan›m›z Kadir Topbaflá ve 

A¤aç A.fi.ýe teflekkür ediyoruz" diye konufltu. 

83

MAKALE 

Volkan patlamalar›, küçük ve 

büyük k›yamet senaryolar› 

> Prof. Dr. Mikdat Kad›o¤lu 

‹TÜ Meteoroloji Mühendisli¤i Bölümü Ö¤retim Üyesi 

Son günlerde Türkiye'de bir k›yamet ve Nostradamus modas›d›r gidiyor. fiimdi 

izninizle Türkiye'deki Nostradamus modas›na uyup dünyada dev bir volkan patlarsa 

ne olur konusundaki kehanetlerimi aç›klamak istiyorum. Ebced hesab› da 

bilmedi¤ime göre, bunu yaparken analoji (benzerlik, sebep-sonuç iliflkisi) ad› verilen 

bilimsel bir büyü kullanaca¤›m. 

8 

May›s 1902'de, Pasifik Okyanusu'ndaki 

Martinique Adas› üzerindeki 

Pelee Da¤›, yamaçlar›ndan afla¤› zehirli 

gazlar ve kül b›rakarak gelip St. Pierre 

kentinin içine yanan dev bir atefl topu 

gibi patlad›. Kal›n duvarlar›yla korunan 

zindanda yanm›fl bir mahkum d›fl›nda, 

30 binden fazla insan öldü. Pelee volkan›n›n 

patlamas› bir hava kirlili¤i örne¤idir. 

Hava kirlili¤inin yapay nedenlerden 

oldu¤unu düflünme e¤ilimimize ra¤men, 

volkanlar, orman yang›nlar› ve toz f›rt›- 

nalar› gibi birçok do¤al kirletici kaynak 

vard›r. 

Volkan iklimi etkiler 

Böylece volkanik patlamalar›n arazinin 

yap›s›n› de¤ifltirdi¤ini, havay› kirletti¤ini 

ve y›k›mlara neden oldu¤unu çok iyi biliyoruz, 

fakat volkanlar ayn› zamanda iklimde 

de önemli de¤iflimler yaratabilirler. 

Bunu atmosfere büyük miktarda silikat 

(kuvars kumu) ve sülfürik asit aerosolleri 

saçarak yaparlar. Sülfürik asit aerosollerinin 

özellikle stratosfere girmesi 

küresel iklimde k›sa dönemde önemli de- 

¤iflimlere neden olur. Örne¤in, Sigurdsson'a 

göre volkanlar›n atmosfere sald›¤› 

1012 kg sülfürik asit yeryüzünde hava s›- 

cakl›¤›n› 3 ila 4 derece so¤utabilir. 

Literatüre göre farkl› tipteki volkanlar 

farkl› aerosol emisyonlar›na neden olur. 

Bazalt lavlar› (‹zlanda'da oldu¤u gibi) atmosfere 

daha fazla kükürt salarak silikatl› 

patlamalardan daha fazla iklimi etkiler. 

Bu nedenle volkanlar›n iklim de¤iflimi 

çal›flmalar›n›n sadece vazgeçilmez bir 

unsuru de¤il ayn› zamanda tektonik hareketler 

ve magma kimyas› için de göz 

önünde tutulmalar› gerekmektedir. Buna 

bir örnek olarak flunu verebiliriz: 

1980 y›l›nda St. Helens da¤›n›n volkanik 

patlamas›yla Meksika El Chichon patlamas› 

ayn› büyüklükte olmalar›na ra¤men 

etkileri çok farkl› olmufltur. Her iki 

patlama küçük miktarda magmay› atmosfere 

saçm›flt› ama El Chichon patlamas› 

kükürt bak›m›ndan çok daha zengindi. 

Böylece St. Helens da¤› önemli bir 

iklim de¤iflimine neden olmazken, El 

Chichon stratosfere 20 milyon ton sülfürik 

asit göndererek kuzey yar›m kürede 

yaklafl›k olarak bir y›l boyunca hava s›- 

cakl›¤›n›n birkaç derece düflmesine neden 

oldu. 

Volkanik patlamalar›n iklimi de¤ifltirdi¤inin 

fark›na var›lmas› 1783 y›l›nda Benjamin 

Franklin'in Avrupa'daki (‹zlanda) Laki 

patlamas›n›n art›ndan ‘kuru sis' gözlemine 

kadar geri gider. Gerçekte tarihsel 

kay›tlar, geçmiflteki volkanik patlamalar›n 

iklime etkisini ortaya ç›kartmak için 

çok kullan›fll›d›r. Tarih kitaplar›nda yer 

alan yazs›z geçen y›llar, so¤uk geçen yaz 

ve k›fl aylar›, düflük tar›m rekoltesi, k›tl›k, 

açl›klar›n ve isyanlar›n bir k›sm› volkanik 

patlamalar›n ard›ndan ortaya ç›km›flt›r. 

Örne¤in 1883 Krakato patlamas›ndan 

sonra gökte ilahi iflaretler olarak alg›lanan 

bulan›k ›fl›klar, güneflin tuhaf mavimt›rak 

görünüflü, müthifl gün bat›m› 

ve do¤umlar› gibi tuhaf atmosferik optik 

olaylar da gözlenmifltir. 

Hava iki gün karard› 

Volkanik patlamalar›n iklime etkisi üzerine 

çok iyi bilinen baflka bir örnek, 1815 

y›l›nda Endenozya'daki Sumbawa Adas›'nda 

bulunan Tambora volkan›n›n patlamas›n›n 

ard›ndan 1816 y›l›n›n dünyada 

‘yazs›z bir y›l' olarak geçmesidir. Geçmifl 

10 bin y›lda Tambora, bilinen en büyük 

volkan patlamas›d›r. Bu patlama çok 

büyük bir alan› kaplayacak kadar kül 

üretmifl ve iki gün boyunca volkan›n çevresinde 

600 km'lik alanda hava karanl›k 

geçmifltir. A¤aç yafl halkalar›n›n gösterdi- 

¤ine göre 1816 y›l›n›n yaz›, 1815 yaz›ndan 

1.5 derece daha so¤uk olmufltur. Bu 

so¤uk yaz aylar›nda Avrupa'da hava çok 

so¤uk ve ya¤›fll› geçerek ve tar›m alanlar›n› 

tahrip ederek açl›k, salg›n hastal›klar 

ve iç kar›fl›kl›klara neden olmufltur. 

Benjamin Franklin’in 1783 y›l›nda fark 

etti¤i ‹zlanda Laki yanarda¤›ndan olan 

püskürme ola¤an d›fl› bir olayd›. Püskürme 

Haziran ay›nda bafllad› ve yaklafl›k 

sekiz ay boyunca devam etti. Püskürme 

sürekli olarak fliddetli bir flekilde sürmedi, 

daha çok lav ak›fl› fleklide gerçekleflti. 

Franklin'in tarif etti¤i sis, Asya ve Kuzey 

Afrika'da da gözlenmiflti. Her ne kadar 

büyük bir volkanik patlama gerçekleflmemiflse 

de etkileri çok dramatik oldu. 

‹zlanda da tar›m alanlar› tahrip oldu, evcil 

hayvanlar› yüzde 75’i telef oldu ve ‹zlanda'n›n 

açl›k ve salg›n hastal›klar nedeniyle 

dörtte biri öldü. Bu volkanik aktivitelerden 

sonraki k›fl 225 y›l›n en so¤uk 

k›fl› oldu. Böylece, volkanik patlamalar›n 

dünya iklimini de¤ifltirdi¤i fikri bugün iklim 

de¤ifliminin en önemli nedenlerinden 

biridir. 

fiimdi ben ‹zlanda’daki küçük volkan›n 

neden oldu¤u toz, kül ve asit ya¤›fllar›ndan 

hiç korkmuyorum ama Osmanl› Ta- 


ihinde 1783 ve 1816 y›llar›nda neler oldu¤unu 

çok merak ediyorum. Bu y›llarda 

Anadolu’da neler yafland›¤›n› bilen 

var m› 

Beni en çok korkutan afet, “Süper Volkan 

Patlamas›”d›r. ABD’de de olmas›ndan 

korkulan en kötü 10 do¤al afet listesinde 

de volkan vard›r. Örne¤in Yellowstone 

ABD’de bir gün patlayacak. Böyle bir fley 

olursa etraf›ndaki binlerce kilometrelik 

alandaki tüm yaflam› yok edecek ve 

ABD’nin tümünü 1 m. kal›nl›kta küller 

kaplayacak. 

Özetle bizdeki büyük k›yamet korkusu 

eskiden patlayarak iklim de¤iflimine neden 

olmufl süper volkanlardan kaynaklan›yor. 

>> 

Volkanik patlamalar›n iklime etkisi üzerine çok iyi bilinen baflka bir 

örnek, 1815 y›l›nda Endenozya'daki Sumbawa Adas›'nda bulunan 

Tambora volkan›n›n patlamas›n›n ard›ndan 1816 y›l›n›n dünyada ‘yazs›z 

bir y›l' olarak geçmesidir. 

Jet ak›mlar›na binmek 

Günümüzdeki volkan korkusu, di¤er bir 

deyiflle küçük k›yamet ise volkanik küllerin 

jet ak›mlar›n›n seviyesine ulaflarak ve 

jet ak›mlar› taraf›ndan her tarafa tafl›nmas› 

sonucu hava trafi¤ini durdurmas›ndan 

kaynaklanmaktad›r. 

Atmosferde yükselince genellikle s›cakl›k 

sürekli olarak düfler, rüzgâr h›z› ise artmaya 

devam eder ve 11 km civar›nda 

rüzgâr h›z› maksimum bir de¤ere ulafl›r. 

Bu kuvvetli rüzgâr ak›mlar›na “jet ak›m›” 

denir. Jet ak›m›, çok de¤il yaklafl›k 50 y›l 

önce hiç kimsenin bilmedi¤i bir fleydi. 

Fakat bu günlerde, özellikle Amerika'da 

her akflam TV'de hava durumu programlar›n›n 

en önemli unsuru haline geldi. 

Çünkü jet ak›mlar› günlük hava durumunu 

belirleyen en önemli faktörlerden biridir. 

Onlar, hava flartlar›yla birlikte uçaklar›n 

uçufl süresini ve yüksekli¤ini de belirler. 

Yolcu uçaklar›n›n bat›dan do¤uya 

do¤ru olan uzun mesafeli uçufllar›nda 

zaman, jet ak›mlar› yüzünden çabuk geçer. 

Bu nedenle, ‹stanbul-New York seferi 

11 saat sürerken dönüfl yolculu¤u dokuz 

saattir. Günümüzde uçaklar, rutin 

olarak ya jet ak›mlar›nda rüzgârla birlikte 

uçmak ya da jet ak›mlar›na karfl› uçmamak 

için uçufl yüksekliklerini ayarlar. 

Jet ak›mlar›n›n tarihi k›sa ve çok ilginçtir: 

I. Dünya Savafl›'ndan sonra birkaç bilim 

insan› yerden 10 ila 15 kilometre yükseklikteki 

havada çok kuvvetli rüzgârlar›n 

varl›¤›ndan flüpheleniyordu. Bu çok kuvvetli 

hava ak›mlar›, art›k ‘jet ak›m›' olarak 

biliniyor. Bunlarla ilk önce II. Dünya 

Savafl›'nda bir Alman keflif pilotu karfl›lafl›r. 

Bu pilot Akdeniz üzerinde uçarken 

fark›nda olmadan saatte 350 kilometre 

h›zla esen rüzgâra karfl› uçar, uçar. Sonuçta, 

oldu¤u yerde çak›l›p kal›r ve yak›- 

t› bitince de zorunlu olarak denize iner. 

Asl›nda, 5 Eylül 1862'de ‹ngiliz Meteorolo¤ist 

James Glaisher ve Coxwell adl› bir 

pilot jet ak›m›n› keflfetmeye çok yaklafl›r. 

Atmosferde ölçümler yapmak için bir s›- 

cak hava balonuyla yükselmifllerdir. Koruyucu 

giysiler vb. olmadan 8.8 kilometrenin 

üzerine ç›kt›klar› anda düflük hava 

bas›nc› ve oksijen miktar› nedeniyle tümüyle 

fenalafl›rlar. Coxwell felç olur; ellerini 

oynatamaz ama diflleriyle balonun 

vanalar›n› çevirerek balonu yere indirmeyi 

baflar›r. Fakat 2-3 kilometre daha 

yukar›ya ç›kamad›klar› için jet ak›mlar›- 

n› keflfedemezler. 

85

MAKALE 

dönen uçaklar büyük bir s›çrama yapt›. 

Uçaklar›n yere göre olan h›zlar› bir anda 

450 mil/saat'e ç›kt›. Bu h›z uçaklar›n 

maksimum h›z limitinin 90 mil/saat üzerindeydi. 

Art›k bombard›man uçaklar›- 

n›n pozisyonlar›n› ayarlamas› için çok 

geçti. B›rakt›klar› bombalar da hedeflerin 

çok önünde bir yerlere düflmüfltü. 

Askeri aç›dan görev baflar›s›zl›kla sonuçlanm›flt› 

ama bu olay meteorologlar ve 

havada belefl yol almay› hayal edenler 

için büyük bir bulufltu. Maalesef jet 

ak›mlar› sürekli bir çizgi gibi dünyay› dolanmaz. 

Bu nedenle, ço¤u s›cak hava baloncular›n›n 

sadece jet ak›mlar›na binerek 

dünyan›n etraf›n› dönme denemeleri 

de baflar›s›zl›kla sonuçlanm›flt›r. 

>> 

Günümüzdeki volkan korkusu, di¤er bir deyiflle küçük k›yamet ise 

volkanik küllerin jet ak›mlar›n›n seviyesine ulaflarak ve jet ak›mlar› 

taraf›ndan her tarafa tafl›nmas› sonucu hava trafi¤ini durdurmas›ndan 

kaynaklanmaktad›r. 

Kurdele gibi uzanan rüzgâr nehirleri 

1920'lerde de meteorolojistler balonla 

deney ve ölçümler yapmaya devam 

eder. 1922'de bir meteoroloji balonu ‹ngiltere'de 

uçurulduktan sadece dört saat 

sonra 966 kilometre do¤uda Almanya'ya 

düfler. Balon saatte yaklafl›k olarak 240 

kilometrelik bir h›zla uçmufltur. Balonun 

görülmemifl bu h›z›na ak›l s›r ermez ve 

bu iflte bir tuhafl›k oldu¤u düflünülür. 

1930'larda baz› teorik çal›flmalar ve gözlemler 

de bat›dan do¤uya çok h›zl› rüzgârlar›n 

esiyor olmas› gerekti¤ini söylüyordu. 

Örne¤in, yerden h›zl› hareket etti- 

¤i gözlenen cirrüs bulutlar› yukar› seviyelerde 

çok kuvvetli bat›l› hava ak›mlar›- 

n›n oldu¤unu aç›kça gösteriyordu. 

II. Dünya Savafl› s›ras›nda bu tuhaf rüzgârlar, 

1922'de ‹ngiltere'de yaflanan balon 

olay›nda gözlendi¤i gibi, yine tuhaf 

bir flekilde kendilerini belli ettiler. Pasifik 

Okyanusu'ndaki Saipan ve Tinian adl› 

adac›klardan kalkan Amerikan B-29 

bombard›man uçaklar› Tokyo'ya uçarken 

çok kuvvetli rüzgârlarla karfl›laflt›klar›n› 

ve h›zlar›n› kontrol edemediklerini 

rapor ediyordu. Bazen bu rüzgârlara karfl› 

uçtuklar›nda do¤ru dürüst yol alamad›klar›n› 

ama yak›tlar›n›n tükendi¤ini 

fark ediyorlard› ama kimse bunlara havada 

bir kurdele gibi uzanan kuvvetli 

rüzgâr nehirlerinin neden oldu¤unu hayal 

bile edemiyordu. 

Böylece, 4 Kas›m 1944'te 49 adet B-29 

Superfortress tipi savafl uça¤› ilk büyük 

ölçekli bombard›man için Tokyo'ya yönelmiflti. 

27 ila 30 bin feet aras› bir yükseklikteyken 

Fuji Da¤›'na do¤ru do¤uya 

Her gün tespit edilmeleri gerek 

Jet ak›mlar› yerdeki f›rt›na sistemlerinin 

hareketini yönlendirme gücüne de sahiptir. 

Ayn› zamanda jet ak›mlar›, kuzeydeki 

daha so¤uk havay›, güneydeki daha 

s›cak havadan da ay›r›r. Örne¤in, kuzeybat›dan 

Türkiye üzerine inen bir jet ak›- 

m› hava s›cakl›¤›n› düflürür. Di¤er yandan, 

güneybat›dan bir y›lan gibi k›vr›larak 

üzerimize yönelen jet ak›mlar› ise s›- 

cak ve nemli havay› üzerimize getirir. 

Tahmincilerin 200-300 mb bas›nç seviyelerine 

bakt›¤› zaman ilk düflündü¤ü jet 

ak›mlar›d›r. Jet ak›mlar› sürekli hareket 

halinde oldu¤u için, bulunduklar› yerlerin 

her gün tespit edilmesi gerekir. Bunun 

için de dünyan›n 10 bin de¤iflik noktas›ndan 

her gün iki adet meteoroloji balonu 

uçurulup yukar› seviyelerdeki rüzgârlar 

ölçülür. Dolay›s›yla yerleri belirlenen 

jet ak›mlar›yla daha do¤ru ve orta 

vadeli s›cakl›k ve ya¤›fl tahminleri yap›labilir. 

Bat›dan do¤uya do¤ru esen jet 

ak›mlar› bize havan›n dünyadan daha 

h›zl› döndü¤ünü de göstermektedir. Ayr›- 

ca k›fl mevsimi yaflanan yerlerde (‘rüzgâr 

günefli takip eder' prensibine uygun bir 

flekilde) rüzgârlar her zaman daha h›zl› 

eser. Bu nedenle, jet ak›mlar› k›fl›n daha 

güneye inerek alçak bas›nç ve ona ba¤l› 

cephe sistemlerinin üzerimize getirip daha 

çok ya¤›fl b›rakmas›na neden olur. 

Sonuç olarak uçamayan uçak ve yolcular 

ile birlikte havaalanlar›nda mahsur kalan 

binlerce yolcu için küçük volkanlar 

bazen küçük bir k›yamete neden olabilirken 

süper volkan patlamalar› iklimi de- 

¤ifltirerek milyonlarca insan› etkileyen 

büyük k›yametlere neden olabilmektedir. 

Dünya, do¤a, yaflam iflte budur! 


KTAPLIK 

Ak Zambaklar 

Ülkesinde Finlandiya 

> Fatih Göksu 

F 

inlandiya gibi küçük ve geri kalm›fl 

bir ülkenin, e¤itim ve kültür yönlerinden 

nas›l kalk›nd›¤›n› derinli¤iyle anlatan 

büyük toplumsal bir yap›tt›r. Fin halk› 

önceden nas›ld›, sonradan ne duruma 

geldi ve bunda okulun, devletin, toplumun 

ve dinin rolleri nelerdir gibi olgular› 

sorgulayan kitap ayr›ca, tek tek kahramanlar 

Fin halk›n› nas›l yi¤it bir ulus yapm›flt›r, 

demokrat bir ulus ne demektir, bütün 

bir ulus nas›l yücelir, halka karfl› ayd›nlar›n 

görevi nelerdir, gerçek yurtseverlik 

nas›l olur, ulusa gerçek bir hikmet nas›l 

verilir, bir avuç ayd›n›n halka kendini 

veren gönül toklu¤u ve özverisiyle tüm bir 

ulus nas›l cehennemden cennete yükseltilir 

gibi sorulara da cevaplar vermifltir. 

Bir milletin uyan›fl›n›, bir toplumun var 

olma mücadelesini Snelman ö¤retilerinden 

yola ç›karak anlatmaya çal›flm›flt›r. 

Snelman kimdir: 

Snelman, yeniden do¤makta olan genç 

Fin ayd›nlar›n›n en gözde temsilcilerinden 

biridir. Snelman, her fleyden çok, bir 

halk ö¤retmeni ve Finlilerin ulusal kültürlerinin 

yarat›c›s› olmakla ün yapm›flt›r. 

Grigoriy Petrov, Snelman’›, binlerce göller 

ve batakl›klar ülkesi Finlandiya’y› “Akzambaklar 

Ülkesi”ne dönüfltüren ve yepyeni 

bir Finlandiya yaratan lider olarak 

tan›mlamaktad›r. Snelman’›n istekleri 

do¤rultusunda genç Fin ö¤retmenler, din 

adamlar›, avukat ve memurlar harekete 

geçmifller; halk y›¤›nlar›n›n e¤itimi, okur 

yazarl›¤›, ayd›nlat›lmas› ve uyar›lmas› 

için bir seferberlik bafllat›lmas› gere¤ini 

insanlar aras›nda yaymaya bafllam›fllard›r. 

Snelman ve arkadafllar›, Finlandiya’n›n 

gelece¤e yönelmifl kalk›nmas›yla ilgili 

bütün ümitlerini Fin gençlerinin ak›ll›- 

ca e¤itimi konusuna ba¤lam›fllard›. Gençlik, 

onlar›n çok sevdi¤i ve ayn› zamanda 

üzerinde duyarl›l›kla durdu¤u bir konuydu. 

Bu nedenle Snelman; dosdo¤ru konuflur, 

gençleri uygunsuz davran›fllar›ndan 

dolay› yüzlerine karfl› azarlamaktan çekinmezdi. 

Ama yafll›lar önünde gençler 

elefltirilirken moralce bozulduklar›; bu sebeple 

gençlerden hiçbir iyi hareket ve tutum 

beklenemeyece¤i iddia edilirken, 

Snelman gençleri daima savunurdu. 

Snelmanìn ö¤retilerinden 

baz› bafll›klar 

Ak Zambaklar 

Ülkesinde 

Finlandiya 

Grigoriy Petrov 

Tarihin verdi¤i dersler 

Altyap›s› eskimifl uluslar›n bir zamanlar›n 

çok güçlü kurulufllar› olan örgütleri, düzenleri 

ve hatta yönetim flekilleri, her nas›lsa 

zaman›m›za kadar sürüp gelebilmifltir. 

Kahramanlar ve ulus 

Devletlerin güçleri ve güçsüzlükleri, uluslar›n 

toplu halde geliflmeleri veya çözülüp 

da¤›lmalar› her zaman ve yaln›z onlar› yönetenlerin 

de¤erli veya de¤ersiz ya da 

erkli veya erksiz olmalar›ndan ileri gelmez. 

Kilise ve halk 

Kilise papazlar› kiliselerinde cemaatlerine 

yeni ve daha baflka bir dil ile konuflarak 

yeni konular etraf›nda konferanslar vermeye 

bafllam›fllard›r. Gençler ve çocuklarla 

da ayr› ayr› toplant›lar yapm›fllar, bunu 

yaparken de akl›, ilmi ve hayat›n gereklerinden 

olan nefle ve e¤lenceyi uluorta 

elefltirip lanetlemeden yapm›fllard›r. 

Memurlar-E¤itimciler 

Snelman’›n halka karfl› yapt›¤› konuflmalar 

halk›n kendi memurlar›na karfl› daha 

çok güven beslemesini sa¤lam›flt›r. Dinç, 

zihin ve ruhça geliflmifl, ahlakça üstün yeni 

genç memurlar devlet kurulufllar›nda 

görev almaya bafllam›fllard›r. Bu sayede 

Finlandiya örnek gösterilmeye lay›k bir 

kalk›nma aflamas›na eriflmifltir. Halk da 

bu yeni kuflak memurlar›yla pek hakl› olarak 

övünmeye bafllam›flt›r. 

Köylüler, iflçiler, küçük zanaatkârlar: 

Snelman; henüz çocukluk ve okul ça¤lar›nda 

iken dünyada ve uluslar aras›nda 

gelip geçen ve her biri a¤›r suç say›lacak 

nitelikteki k›yas›ya bo¤uflmalardan ve 

kendi deyimine göre insanlar aras›nda, 

uflak ve kölelik anlay›fl› ile yürütülen alçakça 

davran›fllardan ve özellikle, saray 

entrikalar›ndan nefret eder; bu ifllere adlar› 

kar›flanlara karfl› derin bir kin duyard›. 

Futbol 

Snelman ve arkadafllar› gençlerin körpecik 

fakat dinç ve güçlü dima¤lar›n› gelifltirecek 

çal›flmalar› bir yana iterek, sadece 

futbola kendilerini bu derecede tutku ile 


kapt›rm›fl olmalar›n› asla uygun bulmam›fllar; 

bu gidifli, bütün gençli¤in zihinsel 

ve ruhsal yönlerden yoksun, bombofl ve 

ç›r›lç›plak durumda bulunmas› fleklinde 

yorumlam›fllard›r. 

Burada kitabin asil de¤eri bize Finlandiya’y› 

tan›tmas›nda de¤il, bu ülkeyi tan›t›rken 

bize de kendimizin ne oldu¤unu ve 

ne olaca¤›m›z› göstermesindedir. Sanki 

bu küçük Fin ulusu, biz Türklere bir kolayl›k 

olsun diye, tuttu¤umuz uygarl›k yolunda, 

daha kararl› ve güvenle yürümemiz 

için o deneyi yapm›fllard›r. 

Kitaptan al›nt›lar: 

“zaman geçtikçe nesiller sürekli de¤ifliyor. 

Her nesil, kendisiyle birlikte yeni kavramlar, 

söylemler, yeni ihtiyaçlar ve talepler 

gelifltiriyor. Yeni nesillere art›k eskimifl, 

zaman afl›m›na u¤ram›fl yönetim biçimleri 

ve yasalar zorla uygulanamaz.” 

“ülke insan›n ço¤unlu¤unun e¤itimden 

yoksul b›rak›lmas› bir cinayettir. Devletin 

kendi kendini yok etmesi, intihar etmesi 

demektir.” 

“milyonlarca halk bedenen, ruhen, fikren 

ve ahlaken çürüyor da, hiç kimse bu kokuflmufllu¤u 

görmüyor. Herkesin karakteri 

bozulmufl veya herkes bu yozlaflm›fll›¤a 

al›flm›fl da bunu do¤al bir durum san›yor 

sanki. Ama bu böyle mi olmal›d›r” 

Yazar hakk›nda 

Ak zambaklar ülkesi isimli kitab›yla dünyada 

çok genifl kitlelere ulaflan bir Rus yazard›r. 

Petrov ilahiyat e¤itimi gördü ve 

çevresinde hatipli¤iyle tan›nd›. Ülke çap›nda 

yapt›¤› ateflli konuflmalarla, halklar› 

miskin miskin oturmaktan vazgeçip, 

harekete geçmeleri konusunda yüreklendirmeye 

çal›flt›. Onlar›n böyle kötü bir yaflam› 

hak etmedi¤ini, bunu yenmek için 

de, s›n›fs›z bir flekilde, iflçisinden köylüsüne, 

devlet adam›ndan ö¤retmenine, ö¤rencisinden 

sanatç›s›na ayd›n›na kadar 

çok s›k› çal›flmas› gerekti¤ini hayk›rd› 

yüzlerine... 

Petrov, 1800’lü y›llar›n öncesinde ‹sveç 

hâkimiyetinde olan Finlandiya’n›n, 

1800'lü y›llar›n bafl›ndan itibaren Rusya 

egemenli¤ine geçmesiyle efl zamanl› olarak, 

birçok defa Finlandiya’ya gitme flans› 

buldu. Finlandiya’n›n -yerel halk kendine 

suomi diyor- dört bir yan›n›, neredeyse 

her köflesini gezdi, birçok insan tan›d›, yaz›ndan 

k›fl›na, ilkbahar›ndan sonbahar›- 

na kadar her mevsimini yaflad›, hiç bir do- 

¤al zenginli¤i olmayan yokluklar içindeki 

ve bu da yetmiyormufl gibi -cahil- olan bir 

halk›n, emekle, saf emekle, geliflme duygusuyla, 

kendi kendine omuz vererek nas›l 

geliflti¤ine ve bunu devletler tarihinde 

çok k›sa bir süre olan 70-80 y›l gibi bir sürede 

yapt›¤›na flahit oldu. 

Bu nedenle akzambaklar ülkesi adl› kitab›nda 

Finlandiya’n›n kat etti¤i bu mesafeye 

aç›kça -hayranl›k duydu¤unu- ifade etti. 

Petrov yaflam›n›n bir döneminde ‹stanbul´da 

da bulunmufltur. 

89

BR PORTRE 

Gelecek tasavvurunuz nedir 

> ‹brahim Akgün 

H 

ür ve sivili bir müteflebbis olan Nuri 

Demira¤, bugün ancak ilgilisinin bildi¤i 

bir isim ve a¤›rl›kl› olarak da Befliktafl’ta 

kurdu¤u uçak fabrikas›yla an›lmaktad›r. 

Bu somut ad›m›n ön planda olmas› 

anormal de¤ildir; ama bu O’nu geçmiflten 

günümüze tafl›mam›z› sa¤lamamaktad›r. 

Bir baraj düflünün, müthifl bir potansiyele 

sahip. Suyun bir arada tutulmas›n› sa¤layan 

bir beton y›¤›n› ve o potansiyel harekete 

geçti¤inde de elektrik üretimi söz 

konusu. Nuri Demira¤’› Demira¤ yapan 

da sahip oldu¤u potansiyel ve bu potansiyelin 

yerli ve yerinde ad›mlar at›lmak suretiyle 

kullan›lmas›d›r. O’nu derinlemesine 

anlamam›za imkân tan›yacak olan da 

bu ad›mlar› hangi tasavvurla yapt›¤›n› 

keflfetmektir. 

Geçmiflinden kopmadan, ülkesi ad›na bir 

gelecek infla etmeye adanm›fl bir hayat 

yaflayan Demira¤’›, bu kadar dirayetli ve 

azimli k›lan, benli¤ine de¤il, memleketine 

olan hizmet aflk›yd›. Bir ülkenin ancak, 

kendisine yapt›¤› yat›r›mla yükselece¤inin 

bilincinde olarak, ahlak ve ifl zemininde 

memleketi için kendisinin tabiriyle 

“ruhu idealist, dima¤› realist” birisi olarak 

çal›flt›. 

Günü kurtarman›n çok ötesinde, gelece¤i 

inflâ etme tutkusu, sahip oldu¤u tüm servetinin 

yat›r›mlara akmas›n› sa¤lam›flt›r. 

Sorumluluk almaktan kaçm›yor ve yaln›zca 

mesle¤iyle yetinmemiflti. Prensip sahibiydi 

ve görevi esnas›nda hakarete u¤rad›ktan 

sonra “milli haysiyet ve flerefi, üç 

buçuk palikaryan›n ayaklar› alt›nda çi¤nenen 

bir hükümete memurluk edemem” 

diyerek ilk yerli ve yerinde yat›r›m›- 

na giriflmiflti. 

Kendisine olan güveni sayesinde yarat›c› 

olabilmifl ve ortaya her zaman yeni birfleyler 

koymaya çal›flm›flt›r. Daima ilerisi 

için ad›m atm›fl, hayat› bütüncül gözlemlemifl 

ve tekrar ediyorum, günü kurtarman›n 

çok ötesinde gelece¤i inflâ etmek için 

u¤raflm›fl ve 1935’te Türk Hava Kurumu 

(THK) hava savunmas› için para toplarken, 

Vehbi Koç 5 bin lira ile destek olurken, 

Demira¤: “Siz ne diyorsunuz Benden 

bu millet için bir fley istiyorsan›z en 

mükemmelini istemelisiniz. Madem ki bu 

millet teyyaresiz yaflayamaz, öyleyse bu 

yaflama vas›tas›n› baflkalar›n›n lütfundan 

beklememeliyiz. Ben bu uçaklar›n fabrikas›n› 

yapmaya talibim” demiflti. Baz›lar› 

gibi ABD’den lisans alma derdine düflmeyen 

Demira¤, 1910’lardan sonra pilot yetifltirmeye 

ve uçak üretmeye bafllayan Almanya, 

Fransa ve ‹ngiltere’nin sanayi anlam›nda 

gerisinde kalmamam›z› sa¤layacak 

ikinci yerli ve yerinde ad›m› Selahattin 

Alan ile birlikte atm›flt›. 

Bu hamle bile bir devrimken, o bunu k›sa 

vadede görüyordu, birbirini tamamlay›c› 

parçalar› birlefltirmesi gereklili¤inin ve 

bütüncül yaklafl›m›n bir sonucu olarak da 

gök okulunu açm›fl, ard›ndan gök üniversitesini 

kurmay› planlam›flt›. 

Kendisi, sars›lmaz azim, cesaret ve sebat 

ile bu ad›mlar› atarken, ABD Howrd 

Hugs’a 60 milyon $ verirken, London 

News’ Demira¤’› ‘Türk Rockefeller’i olarak 

yazarken; Ülkemiz yöneticileri ABD yard›- 

m›ndan belefl uçak almay› ye¤lemifl, Demira¤’dan 

rüflvet istediler, medyas› da gazetelerde 

kendisiyle alay etmiflti. 

O günlerde, birçok beyin yurtd›fl›na e¤itime 

gidiyordu. Gelenlerin çok az›, hizmet 

derdindeydi. Ço¤u, “lisans alal›m da, hangi 

ülkeninkini alal›m” k›s›r tart›flmas›n›n 

içindeydi. Bugün de birçok arkadafl›m›z 

var yurtd›fl›nda, bu arkadafllar da hizmet 

etmek istiyorlar; ama kendilerine imkân 

sa¤land›¤› ve mesleklerine de¤er verildi¤i 

nispette. Umuyoruz ki ülkemizin en büyük 

temsilcilerinden Prof. Dr. Ali Erdemir’e 

“madem yabanc› dilin var, öyleyse 

resepsiyonda çal›fl” denildi¤i gibi de¤ersiz 

karfl›lanmazlar. 

Ortak bir hedefe topyekün 

yönel(e)meyen bir toplum 

15. Lui’nin babas› kendisini emanet etti¤i 

mürebbiyesine kral aday› olan Lui’nin 

e¤itiminin nas›l giti¤ini sorar, mürebbiye 

de “tüm yetenekleri tam; fakat tüm bunlar› 

kullanma yetene¤i eksik” der. Bunun 

içinde yaflad›¤›m›z toplum için geçerli oldu¤unu 

düflünürsek e¤er, nedir bizi bu 

yetenekleri kullanmaktan al›koyan, mahrum 

b›rakan ve bu yoksunlu¤u bize yaflatan 

San›yorum ki burada büyük bir toplumsal 

iki s›k›nt›ya parmak basm›fl oluyoruz; 

EGO ve S‹YASET (her anlamda). Bu ikisi ve 

bu ikisinin neden oldu¤u ALGI bozuklu¤u 

her noktada eskiden oldu¤u gibi kendini 

daima olumsuz yönde göstermektedir. 

Bir misal olarak, ‹smet ‹nönü’nün tek 

adam olmak sevdas›na Demira¤’›n bütün 

bir yat›r›m›n› y›km›fl olmas›n› ve mensubu 

oldu¤u cemiyetin kendince d›fl›nda 

gördüklerinin gücünü ö¤renebilmek ad›- 

na da DP’nin kurulmas›n› desteklemifl 

oluflunu gösterebiliriz. Bu gibi durumlar 

ÜRETKENL‹⁄‹N en büyük düflman›d›r; 

çünkü IQ ve di¤er tüm alanlarda domino 

etkisi yaratacak ‘ortak hareket etme’ olgusu 

ortadan kalkm›fl, BEN ön plana al›nm›flt›r. 

Geçmiflin yükü ve gelece¤in 

sorumlulu¤u üzerimizde 

Hayat, daima iki seçenek üzerine sürer gider, 

seçene¤i ülkesi ad›na faydal› birfleyler 

ortaya koymak olan kiflilerin, tek bir 

birey olarak zihinlerini daima tetikte tut- 


mas› gerekmektedir. Gündemlerimizin 

nelerden olufltu¤una bir göz atmal›y›z. 

‹çinde bulundu¤umuz zaman, asl›nda, bize 

verilmifl/sunulmufl bir f›rsatt›r. Zaman 

geçerken traktörlerin arkas›ndaki pulluklar›n 

tarlay› ekilecek hale getirmesi misali 

gelecek için de¤er yaratacak flekilde mi 

geçiyor yoksa bofl mu geçiyor diye sürekli 

olarak kendimizi muhasebeye çekmeliyiz. 

Son olarak, bizlere düflen; “EGO’muzu 

yenmek, kendimize güvenmek, kararl› olmak, 

Nuri Demira¤’›n baflar›da âmil 6 

flart olarak gördü¤ü ‘‹flret (içki içme), oyun 

(kumar), iffetsizlik, e¤rilik, tembellik, zulümkarl›k’ 

gibi fleylerden kaç›nmakt›r.” 

Yöneticilere düflen de; “Yol açmakt›r.” 

Yitik bir hazine olan 

Demira¤’› keflfetmeye çal›flt›k. 

1886 y›l›nda Sivas'›n Divri¤i kasabas›nda 

do¤du. Babas›n› henüz üç yafl›nda iken 

kaybetmifltir. Rüfldiye tahsilini memleketinde 

yapm›fl ve ayn› rüfldiyeye muallim 

tayin edilmifl, Ziraat Bankas›n›n açt›¤› bir 

müsabaka imtihan›n› kazanarak, bu bankan›n 

önce Kangal, sonra Koçkiri flubelerinde 

çal›flm›flt›r. Maliye Bakanl›¤›n›n açt›¤› 

bir imtihan› da kazanarak, bankac›l›ktan 

maliye hizmetine geçmifl, ‹stanbul'a 

gelerek Maliye'nin her kademesinde seçkin 

bir memur olarak çal›flm›fl ve 1918- 

1919 aras›nda 32-33 yafllar›nda iken maliye 

müfettifli olmufltur. 

Kendi kayd›na göre 56 alt›n (252 ka¤›t lira) 

birikmifl paras› ile sigara ka¤›tç›l›¤›na 

bafllam›fl ve "Türk Zaferi" ad›n› verdi¤i bir 

sigara ka¤›d› ç›karm›flt›r. Daha sonra, Demiryollar› 

baflta olmak üzere müteahhitlik 

hayat›na at›lm›flt›r. Samsun'dan bafllayan 

ilk tahakkukuna müteakip (Fevzipafla-Diyarbak›r) 

(Afyon-Antalya) (Sivas-Erzurum) 

(Irmak-Filyos) hatlar›nda 1012 kilometrelik 

demiryolu yaparken, di¤er büyük 

inflaat ifllerine de at›ld›. Bursa'da Sümerbank'›n 

Merinos, Karabük'te Demir ve 

Çelik, ‹zmit'te Selüloz, Sivas'ta Çimento 

fabrikalar›yla, ‹stanbul'da hal binas›n› ve 

Eceabad - Hava Soflesi’ni de yapt›. Bütün 

bu büyük eserlerinin önünde ve muhitlerinde, 

hayrat çeflmeler yapmay› unutmam›flt›. 

Nuri Demira¤, 1936 y›l›nda havac›l›k sanayisinin 

ilk temellerini atmaya bafllad›. 

‹lk ifl olarak haz›rlad›¤› 10 y›ll›k bir plan 

gere¤i, Befliktafl Barbaros Hayrettin ‹skelesi’nin 

yan›nda Tayyare Etüd Atölyesi’ni 

kurdu. Yeflilköy'de Elmas Pafla Çiftli¤i’ni 

tayyare meydan› yapmak için sat›n ald›. 

1000-1300 metre boyutlar›nda düz bir 

tayyare alan› yapt›rd›. 1937-1938 y›l› içinde 

Türk Hava Kurumu 10 e¤itim uça¤› ve 

65 planör sipariflinde bulundu. Nu.D.38 

tipi yolcu uça¤›, tamamen Türk mühendis 

ve iflçilerinin ortaya ç›kard›klar› Türk 

tipi bir uçakt›r. 6 kiflilik yolcu uça¤›n›n çift 

pilot kumandas› bulunmaktad›r. Saatte 

325 kilometre h›z yapabilmekte ve 1000 

km uçabilmektedir. Türk Hava Kurumu, 

Nuri Demira¤'›n fabrikalar›na siparifl vermifl 

oldu¤u bu uçaklar› almaktan vazgeçmifltir. 

Nuri Demira¤, Cumhuriyet Tarihinde 

üçüncü kez çok partili hayata geçiflte 

(1945) ilk muhalefet partisi olan Milli Kalk›nma 

Partisi'nin kurucular› aras›nda yer 

ald› ve genel baflkanl›¤›n› üstlendi. Partinin 

resmi muamelesi 26.8.1945’te ikmal 

edilmifl olmakla birlikte, Nuri Demira¤ 'art›k 

yeter' slogan› ile 6.7.1945’te ortaya 

at›lm›fl ve bir siyasi parti kurma teflebbüsüne 

fiilen o tarihte geçilmifltir. 1946 seçimlerinde 

Nuri Demira¤'›n Partisi seçimi 

kazanamad› ve Milli Kalk›nma Partisi günden 

güne eriyerek siyasi sahadan tamamen 

silindi; fakat 1954 seçimlerinde Nuri 

Demira¤ Demokrat Parti'den Sivas'ta 

müstakil aday gösterildi ve bu suretle Sivas 

Mensubu olarak Büyük Millet Meclisine 

girdi. 13 Kas›m 1957'de vefat etti ve Istanbul'da 

Zincirlikuyu Mezarl›¤›nda defnedildi. 

Mesude Demira¤'la evli bulunan 

Nuri Demira¤'in Galip ve Kay› Alp adli iki 

o¤lu, Mefkure, fiukufe, Süveyda, Suheyla, 

Gülbahar ve Turan Melek adlar›nda k›zlar› 

bulunmaktayd›. 

‹lkleri: 

•Seri Üretim olarak 1936'da ilk Türk uça- 

¤›n› yapt›. 

•Çok partili rejimdeki ilk muhalafet partisini 

kurdu. 

•Ankara'nin do¤usuna ilk demiryolunu 

yapt›. 

•lk yerli paraflütü yapt›. 

•1922'de ilk Türk sigara ka¤›d›n› üretti. 

•Bursa'da Sümerbank'in Merinos fabrikas›n› 

kurdu. 

•‹stanbul Bo¤az’›na özel köprü yapt›rmay› 

projelendirdi. 

•‹lk flehir ve köy planlar›n› haz›rlad›. 

•Karabük'te demir ve çelik fabrikas›n› 

kurdu. 

•‹zmit'te selüloz fabrikas›n› kurdu. 

•Sivas'ta çimento fabrikalar›n› kurdu. 

•‹stanbul'daki büyük hal binas›n› yapt›. 

Yararlan›lan Kaynaklar 

Derviflo¤lu, Fatih. M., “Nuri Demira¤, Türkiye’nin 

Havac›l›k Efsanesi” Ötüken, Y›l 2010, 3. Bas›m 

Akgün, ‹. “Marifet Garajda m› Mimar ve Mühendis 

Dergisi, Y›l 2009, Say›: 50 

http://www.nuridemirag.com 

91

BZDEN SNEMA VE HABERLER MÜHENDSLK 

Tüm zamanlar›n en 

iyi 10 filminden biri: 

“Bisiklet 

H›rs›zlar›” 

filmi ve 

Yeni 

Gerçekçi 

‹talyan 

Sinemas› 

Savafl›n insan üzerindeki 

etkileri; çekilen ac›lar›, 

çaresizli¤in verdi¤i ahlaki 

dejenerasyonu yal›n bir 

dille anlatan “Bisiklet 

H›rs›zlar›” sineman›n 

sadece bir e¤lence arac› 

olmad›¤›n›, hayata bir 

ayna tutan ve insan›n 

sorunlar›na e¤ilen bir 

sorumlulu¤u da oldu¤unu 

vurgulam›fl. ‹talyan Yeni 

Gerçekçi Sinemas› 

ak›m›n›n da simgesi olan 

film dünyada sineman›n 

bak›fl aç›s›n›, duruflunu ve 

dilini etkilemifltir. 

> Erol Mermer 

Senarist - Yazar 

1 

940’l› y›llar... 2. Dünya Savafl›’ndan yenik 

ç›kan ‹talya’da halk›n yoksulluk, 

açl›k, sefaletle olan mücadelesi. ‹flçi-bulma 

kurumlar›n›n önünde bekleflen uzun kuyruklar. 

Açl›ktan ve umutsuzluktan gözü 

dönmüfl, psikolojisi bozulmufl biribiri üstüne 

y›¤›lm›fl bir halk. Antonio Ricci bu kalabal›ktan 

biri. Bir gün belediyede afifl asma 

ifli al›r ama bu ifl için bir bisikleti olmas› 

flart› vard›r. Bisiklet almak için hiç paras› 

yoktur, satacak bir fleyi de... 

Sonunda yorgan çarflaflar›n› satarak bisikleti 

al›rlar. Maafll› bir ifle bafllad›¤› için çok 

mutludur. Daha ifle bafllad›¤› ilk gün, sokakta 

afifl asarken bisikleti çal›n›r. Antonio 

bisikletini çalan adam›n peflinden koflmaya 

bafllar. Pedallar› çeviren ayaklarla 

arkas›ndan koflan adam, bütün güçlerini 

kullanmaktad›r. Bu canh›rafl kovalamada 

iki adam soka¤› dönerek gözden kaybolurlar. 

Uzun aramalardan bir sonuç alamayan 

Antonio sonunda polise baflvurur. Polis 

müdürlü¤ü o kadar yo¤undur ki, her taraf 

suç kayn›yordur ve nereye koflturacaklar›- 

n› bilememektedirler. Bisiklet çal›nmas› 

basit bir vakad›r ve kendisiyle ilgilenecek 

vakitleri olmad›¤›n› belirtirler. Antonio o¤lu 

ile Roma sokaklar›nda akflama kadarlar 

çal›nan bisikleti ararlar ama bulamazlar. 

Antonio iflni kaybetmek üzeredir. Umutsuz 

ve çaresizdir. So¤uk terler dökmektedir. 

Gözü fabrika önünde s›ral› duran bisikletlere 

tak›l›r. O¤luna sen burada beni 

bekle der. Etraf› kolaçan ettikten sonra gözüne 

kestirdi¤i bir bisikleti alarak h›zla 

kaçmaya bafllar. Bu arada iflçilerden biri 

durumu fark eder ve ba¤›rmaya bafllar. 

Çok geçmeden Antonio polis taraf›ndan 

yakalan›r. Bafllar›na toplanan kalabal›k 

Antonio’yu linç etmek istemektedirler. O¤lu 

da koflarak gelir. Korku ve panik içindedir. 

Derken bisikletin sahibi Antonio’un çaresizli¤ini 

ve küçük çocu¤un gözlerindeki 

korkuyu fark eder ve polise flikayetçi olmad›¤›n› 

söyler. Antonio ve o¤lu akflam›n alaca 

karanl›¤›nda, kalabal›¤›n homurtular› 

aras›nda gözden kaybolur. 

Yeni Gerçekçi ‹talyan 

Sinemas› (1945-1955) 

‹talyan Yeni Gerçekçili¤i; halk e¤ilimli ve 

Hollywood’un dünya egemenli¤ine karfl› 

ulusal bir sineman›n baflkald›r›s›d›r. Savafl›n 

tüm fliddetini yaflam›fl olan Avrupa'da 

gerek belgesel sinemada, gerekse drama 

sinemas›nda yeni ak›mlar do¤du. ‹lk filizlenenler 

‹talyan Neo Realismo'su (Yeni gerçekçilik) 

ve ‹ngiliz Free Cinema's›yd›. Yeni 

Gerçekçilik ‹talya’n›n o günkü tarihsel koflullar› 

ile ortaya ç›km›flt›r: ‹talya da faflizmin 

yenik düflmesi, Roma’n›n bombalanmas›, 

Sicilya’n›n iflgali, Hitlerin Mussoliniyi 

kukla gibi kullanmas› ile ‹talya da büyük 

bir kaos yaflanmaya bafllad›. 

Ak›m›n ilk filmi say›labilecek olan Rosellini'nin 

Roma Aç›k fiehir'i (1945), De Sica'n›n 

Kald›r›m Çocuklar› (Sciussa, 1946) ve sinema 

tarihine geçmifl baflyap›t› Bisiklet H›rs›zlar› 

(Ladri di Bicylette, 1948), ayr›ca Visconti'nin 

baflyap›t› Yer Sars›l›yor (1948, La 

Terra Trema) bu ak›m›n mihenk tafllar› olarak 

sinema ve sanat tarihlerindeki yerlerini 

ald›lar. 


Ak›m›n ortaya ç›kmas›ndaki etmenler 

1. Frans›z Do¤alc›l›k Ak›m› (Naturalism) 

2. ‹ngiliz Belgesel Sinemas›, 

3. Sovyet Toplumcu Sinemas›, 

4. ‹talyan Edebiyat›'ndaki VERISMO ak›- 

m›. 

Borde ve André Bouissy’e göre, Yeni Gerçekçilik’in 

Hollywood 

sinemas›ndan ayr›lan yönleri: 

-Bütünlük planlar›n›n ve ortalama planlar›n›n 

ve aktüaliteninkine yak›n bir kadraj›n 

s›k s›k kullan›m›; 

-Sessiz sinemada pahal› olan görsel efektlerin 

(bindirme, e¤ik görüntüler, yans›- 

malar, deformasyonlar,) reddi; 

-Belgesel gelene¤ine göre ayarlanm›fl oldukça 

gri bir görüntü; 

-Özel efektsiz bir kurgu; 

-Gerçek dekorlarda çevrim; 

-Do¤açlamada farkl› bir yol demek olan 

dekupajda belli bir esneklik; 

-Profesyonel olmayan gerçek oyuncular›n 

kullan›lmas›; 

-Diyaloglar›n basitli¤i; 

-Sessiz çevrilmifl filmlerin sonradan efllenmesine 

baflvurma; 

-Bütçenin küçüklü¤ü. 

-Yukar›da an›lan belirgin biçimsel ve teknik 

özelliklerine ra¤men ‹talyan Yeni Gerçekçili¤i 

daha ziyade ideolojik yap›s›, içeri¤i 

ve dünya görüflü ile belirginleflen Anti-Hollywood’çu 

sinemasal bir tav›rd›r. 

“Yeni Gerçekçili¤i karakterize eden fley 

anlatma biçimi de¤ildir, kameran›n sokakta 

dolafl›m› ya da profesyonel olmayan 

oyuncular›n kullan›m› de¤ildir. Ça¤›- 

m›z›n, halk›m›z›n sorunlar›n› net olarak, 

sergileme olgusudur.” 

(De SANTIS) 

F‹LM‹N KÜNYES‹ 

Filmin Ad› Bisiklet H›rs›zlar 

(Ladri di biciclette ) 

Yönetmen Vittorio De Sica 

Yap›mc› Giuseppe Amato 

Senarist Cesare Zavattini 

G. Yönetmeni Carlo Montuori 

Müzik Alessandro Cicognini 

Kurgu Eraldo Da Roma 

Ülkesi ‹talya - 1948 

Süresi 93 dakika 

Oyuncular 

Lamberto Maggiorani 

Enzo Staiola 

Lianella Carell 

Elena Altieri 

Giulio Chiari 

Vittorio Antonucci 

Gino Saltamerenda 

Ak›m›n önemli yönetmenleri: 

1945 y›l›nda bafllay›p ellili y›llarda devam 

eden bu ak›m›n en önemli isimleri Roberto 

Rossellini, Vittorio de Sica, Luchino Visconti 

ve yüze yak›n filmin senaryosunu 

yazm›fl olan Cesare Zavattini’dir. 

Zavattini, bu yeni ak›m sayesinde “efsanelerin 

alt›na gömülmüfl olan gerçe¤in 

yeniden tomurcuklanmaya bafllad›¤›n›; 

bir a¤ac›n, bir ihtiyar adam›n, yoksul bir 

evin içinin, uyuyan bir insan›n, a¤layan 

bir insan›n” gösterilmesinin sinemadaki 

de¤erini vurgular. 

Ak›m›n Türkiye’de etkileri: 

Ömer Lütfi Akad belgesel gelene¤ine yaslanan 

(Gelin, Dü¤ün, Diyet), Metin Erksan 

(Susuz Yaz, Y›lanlar›n Öcü), Halit Refi¤ (Üç 

Arkadafl, Gurbet Kufllar›),Y›lmaz Güney 

sosyalist-gerçekçi (Endifle, Umut) gibi 

filmleriyle “gerçekçi sinemasal anlat›m” 

yolunda önemli ad›mlar att›lar. Güney 

ekolünden gelen, sinema kariyerlerine 

sosyalist-gerçekçi filmler yaparak bafllayan 

ve 80'lerin ortas›ndan itibaren auteurleflen 

Ömer Kavur, Erden K›ral, Ali Özgentürk 

gibi yönetmenleri de bu çerçevede 

anmak gerekir. 

Ödüller: 

1950 Bisiklet H›rs›zlar› En ‹yi Yabanc› Film 

Oskar› 

1951 Miracolo a Milano Alt›n Palmiye 

(Cannes) 

1957 Silahlara Veda En ‹yi Yard›mc› Er 

kek Oyuncu (Oskar 

Aday›) 

Filmografisi: 

• 1939 Due Dozine Di Rose Scarlette/‹ki Düzine 

K›rm›z› Gül 

•1940 Maddalena, zero in condotta/Maddalena, 

Hal ve Gidifl S›f›r 

•1941 Un Garibaldino al convento/Manast›rda 

Bir Garibaldi Yanl›s› 

•1942 ‹l bambini ci guardano/Çocuklar 

Bize Bak›yor 

•1946 Sciussia/Kald›r›m Çoçuklar› 

•1946 La porta del cielo/Gö¤ün Kap›s› 

•1948 Ladri di biciclette/Bisiklet H›rs›zlar› 

•1951 Miracolo a Milano/Milano'da Mucize 

•1952 Umberto D. 

•1953 Villa Borghese 

•1953 Stazione Termini/Termini ‹stasyonu 

•1954 L'oro di Napoli/Napoli Alt›n› 

•1956 ‹l tetto / Yuvas›zlar 

•1958 Anna i Brooklyn/Broklyn'li Anna 

•1961 La ciociara/‹ki Kad›n 

•1961 ‹l giudizio universale/Son Hüküm 

•1962 ‹ sequestrati di Altona/Altona 

Mahkumlar› 

•1963 ‹l boom/Patlama 

•1963 Ieri, Oggi, Domani/Dün, Bugün, 

Yar›n 

•1964 Matrimonio all'italiana/‹talyan 

Usulü Evlilik 

•1966 Un monde nouveau/Yeni Dünya 

•1966 Caccia alla volpe/Tilkinin Peflinde 

•1966 Le streghe/Cad›lar 

•1967 Sette volte donna/Yedi Kere Kad›n 

•1968 Gli amanti/Afl›klar ‹çin Bir Yer 

•1970 I Girasoli/Günefl Çiçekleri 

•1970 ‹l giardino dei Finzi-Contini/Finzi-Contini'lerin 

Bahçesi 

•1970 Le coppie/Çiftler 

•1971 I cavalieri di Malta/Malta fiövalyleri 

•1972 Lo chiameremo Andrea/Ona 

Andrea Ad›n› Verece¤iz 

•1973 Una breve vacanza/K›sa Bir Tatil 

•1974 ‹l viaggio/Yolculuk 

Vittorio De Sica (Yönetmen, oyuncu 1902 - 1974) 

Vittorio De Sica 1902 y›l›nda yoksul bir ‹talyan kasabas› olan Sora'da do¤du. Fakir ailesine yard›mc› olmak için genç yaflta memur olarak 

çal›flmaya bafllad›. Roma'daki Yüksek Ticaret Enstitüsü'ne gitti. Daha sonra Roma Üniversitesi'nden muhasebeci olarak mezun oldu. Tatiana 

Pavlova'n›n tiyatrosunda garson rolüyle ilk kez sahneye ç›kt›. 1920'li y›llar›n sonlar›nda da tiyatroda çal›flmay› sürdürdü. 1933'te 

oyuncu efli Giuditta Rissone ve Sergio Tofano ile birlikte kendi toplulu¤u “Za Bum”u kurdu. Tolpuluk, genellikle hafif komediler sahneledi; 

ancak, Pierre Beaumarchais oyunlar› da oynad›. Ayr›ca, Luchino Visconti gibi ünlü yönetmenlerle çal›flt›. 

1931 ile 1940 aras›nda 23 filmde oynayan De Sica, o dönemde müzikaller ve hafif romantik komedilerde büyük baflar› kazand›. Beyaz 

perdedeki popülerli¤i De Sica'ya, kamera arkas›na geçip romantik bir komedi olan ‹ki Düzine K›rm›z› Gül (Due dozzine di rose scarlette - 

1939) ile yönetmenli¤e geçmesini sa¤lad›. 

Yeni Gerçekçi ‹talyan Sinemas›’n›n en önemli senaristi Cesare Zavattini ile karfl›laflmas› De Sica’n›n sinema kariyerini ve düflüncelerini yeniden 

flekillendirdi. Bu iki usta sinema tarihine geçecek baflyap›tlara imza att›lar Kald›r›m Çocuklar› (Sciuscià, 1946) ve 1950 de “Yabanc› 

Film Oskar›”n› ald›¤› Bisiklet H›rs›zlar› (Ladri di biciclette, 1948) filmini çekti. En be¤enilen filmlerinden biri, Alberto Moravia'n›n roman›ndan 

uyarlanan, baflroldeki Sophia Loren'in En ‹yi Kad›n Oskar’›n› kazand›¤› ‹ki Kad›n filmidir. (La Ciociara, 1960) 150'den fazla filmde 

oynam›fl ve 34 film yönetmifl olan De Sica, Paris yak›nlar›ndaki Neuilly-sur-Seine'de 13 Kas›m 1974'te öldü. 

93

TEKNOLOJ 

Hadron çarp›flt›r›c›s›ndan 

enerji rekoru 

‹sviçre'deki Büyük Hadron Çarp›flt›r›c›s›'nda dönen protonlar 1.18 trilyon elektron 

volt gücüne ulaflt›. Dünyan›n en büyük atom çarp›flt›r›c›s›nda güç rekoru k›- 

r›ld›. Evrenin do¤mas›na yol açan Büyük Patlama ortam›n›n oluflturulmas› amac›yla 

yürütülen yüzy›l›n deneyinde, birbirine z›t yönde gönderilen protonlar›n 

1.18 trilyon elektron volt gücüne ulaflt›¤› aç›kland›. 

Büyük Hadron Çarp›flt›r›c›s› (Large Hadron Collider – LHC) deneyini yürüten 

CERN’den yap›lan aç›klamada, daha önce Chicago’daki Fermilab laboratuar›nda 

ulafl›lan 1 Tev gücün üzerine ç›k›lld›¤› belirtildi. Proton h›zland›rmas›, önümüzdeki 

y›l gerçekleflecek olan bir dizi yüksek güçlü çarp›flmaya kadar kademeli olarak 

art›r›lacak. 

Yaklafl›k bir y›l tamir geçiren çarp›flt›r›c›n›n yeniden çal›flt›r›lmaya bafllanmas›ndan 

sonra düflük enerjili protonlar ilk kez önceki hafta çarp›flt›r›lm›flt›. 

Sivrisinek, 

uçan afl› oldu 

Japonya'n›n baflkenti Tokyo'ya yak›n Jichi t›p 

fakültesi araflt›rmac›lar›, genetik de¤iflimle 

sivrisineklerin tükürüklerinde tatarc›k hummas›na 

karfl› afl› üretmelerini sa¤lad›. Bu sineklerin 

›s›rd›¤› farelerin ise hastal›¤a karfl› 

antikor üretti¤i tespit edildi.Araflt›rmay› yöneten 

Prof. Shigeto Yoshida, genetik de¤iflime 

u¤rat›lm›fl sineklerin ›s›rd›klar› "kurbanlar›- 

n›n" normal bir afl› olmufl gibi hastal›¤a karfl› 

korundu¤unu, ama bu yöntemin "ücretsiz ve 

ac›s›z" oldu¤unu belirtti. 

"Uçan afl›lar›n" baz› problemlere yol açabilece¤ini 

belirten uzmanlar ise genetik olarak 

de¤ifltirilmifl sivrisineklerin do¤aya sal›nmas› 

halinde bunun kontrolsüz afl›lama anlam›na 

gelece¤ini, afl›n›n dozunun ayarlanmas›n›n 

zor olaca¤›n› ve insanlar›n, r›zas› al›nmadan 

afl›lanmaya muhtemelen karfl› ç›kacaklar›n› 

ifade ediyor. 

Her y›l dünyada yaklafl›k 1 milyon kifli s›tmadan 

hayat›n› kaybediyor; her 30 saniyede, 5 

yafl›n alt›nda bir çocuk bu hastal›ktan ölüyor. 

Intel'den ODTÜ ve 

Bilkent'e proje yat›r›m› 

‹fllemci teknolojilerinde dünyan›n önde gelen firmalar›ndan Intel, ODTÜ 

ve Bilkent Üniversitesi'nde üç ayr› projeye yat›r›m yapma karar› ald›. 

Intel, ODTÜ'nün MikroelektroMekanik Sistemler (MEMS) Araflt›rma ve 

Uygulama Merkezi'ne 2,5 milyon dolarl›k ekipman deste¤i yapacak, 

ayr›ca ODTÜ'de yürütülecek Enerji Verimlili¤i Projesi ile Bilkent Üniversitesi'nde 

yürütülecek ''Kutupsal Kodlar'' projelerinin hayata geçmesi için 

destek verecek. Intel ile ODTÜ ve Bilkent Üniversitesi aras›nda ''Akademik 

Araflt›rmalara Yönelik ‹flbirli¤i Anlaflmas›'' Sheraton Otel'de düzenlenen 

toplant›da imzaland›. 

Toplant›ya, TC Baflbakanl›k Yat›r›m Destek ve Tan›t›m Ajans› Baflkan› 

Alpaslan Korkmaz, Intel Türkiye Genel Müdürü Çi¤dem Ertem, ODTÜ 

Rektörü Prof. Dr. Ahmet Acar, Bilkent Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. 

Abdullah Atalar ile projeleri yürütecek bilim insanlar› kat›ld›. 


AJANDA 

>> 

YAPI ‹STANBUL 

‹stanbul 33.Uluslararas› Yap› Fuar› 

Tarih : 05.05.2010 - 09.05.2010 

Yer 

: ‹stanbul TÜYAP 

Web 

: www.yem.net 

>> 

ISK-SODEX 2010 

Is›tma, So¤utma, Havaland›rma, Yal›t›m, 

Pompa, Vana, 

Tarih : 05.05.2010 - 08.05.2010 

Yer 

: CNR EXPO ‹stanbul 

Web 

: www.www.hannovermesse.de 

>> 

ICCI 

Uluslararas› Enerji ve Çevre Fuar› ve Konferans› 

Tarih : 12.05.2010 - 14.05.2010 

Yer 

: WOW Convention Center/ ‹STANBUL 

Web 

: www.sektorelfuarcilik.com 

>> 

KONELEX 2010 

5.Elektrik, Elektronik, Elektromekanik, 

Enerji Üretimi, Otomasyon ve Ayd›nlatma 

Fuar› 

Tarih : 13.05.2010 - 16.05.2010 

Yer 

: TÜYAP Konya 

Web 

: www.tuyap.com.tr 

95

ÇZG YORUM 

Yakup Güler

f428ed8209

PDF'lerinizi Online dergiye dönüştürün ve gelirlerinizi artırın!

Delete template?

Save as template ?