Temel Vergi Hukuku - asmmmo

ANKARA SERBEST MUHASEBEC‹ MAL‹ MÜfiAV‹RLER ODASI
(CHAMBER OF CERTIFIED PUBLIC ACCOUNTANTS OF ANKARA)
TEMEL VERG‹ HUKUKU
TÜRK VERG‹ S‹STEM‹N‹N GENEL ESASLARI, TEMEL KAVRAMLARI,
DÖNEM SONU ‹fiLEMLER‹ ‹LE GEL‹R VERG‹S‹, KURUMLAR VERG‹S‹ VE
KATMA DE⁄ER VERG‹S‹ UYGULAMALARI
Yeminli Mali Müflavirlik,
Serbest Muhasebeci
Mali Müflavirlik ve
Staja Bafllama S›navlar›na
Haz›rlananlar ile Lisansüstü
E¤itim Görenler,
Üniversite Ö¤rencilerinin ve
Di¤er ‹lgililerin
Vergi Hukuku Konusundaki
‹htiyaçlar› Göz Önünde
Bulundurularak Haz›rlanm›flt›r.
Eray MERCAN/Gelirler Baflkontrolörü
Mustafa DÜNDAR/Gelirler Baflkontrolörü

TEMEL VERG‹ HUKUKU
TÜRK VERG‹ S‹STEM‹N‹N GENEL ESASLARI, TEMEL KAVRAMLARI,
DÖNEM SONU ‹fiLEMLER‹ ‹LE GEL‹R VERG‹S‹, KURUMLAR VERG‹S‹ VE
KATMA DE⁄ER VERG‹S‹ UYGULAMALARI
Yeminli Mali Müflavirlik, Serbest Muhasebeci Mali Müflavirlik ve
Staja Bafllama S›navlar›na Haz›rlananlar ile Lisansüstü E¤itim Görenler,
Üniversite Ö¤rencilerinin ve Di¤er ‹lgililerin Vergi Hukuku Konusundaki
‹htiyaçlar› Göz Önünde Bulundurularak Haz›rlanm›flt›r.
Eray MERCAN/Gelirler Baflkontrolörü
Mustafa DÜNDAR/Gelirler Baflkontrolörü
Ankara, Ekim 2007

Yönetim Yeri ve Yaz›flma Adresi
ANKARA SMMM ODASI
Kumrular Caddesi No: 26 K›z›lay/ANKARA
Tel: (0312) 232 33 77
Faks: (0312) 231 71 17
web: www.asmmmo.org.tr
e-posta: asmmmo@asmmmo.org.tr
Copyright:Tüm haklar› sakl›d›r. Bu kitab›n tamam› ya da bir k›sm› 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Yasas›’n›n
ilgili hükümleri uyar›nca, yazar›n izni olmaks›z›n elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kay›t sistemiyle
ço¤alt›lamaz, özetlenemez, yay›nlanamaz, depolanamaz. Kaynak gösterilmek kofluluyla al›nt› yap›labilir.
ANKARA SMMM ODASI Yay›n No: 54
Ankara, Ekim 2007
Sayfa ve Kapak Tasar›m›: Candan ‹pekçi
Bask›: Bizim Repro (0312) 341 10 20
Odam›z kitaplar›nda yer alan yaz›larda ileri sürülen görüfller yaln›zca yazarlar›na aittir.
Yay›nc› kurulufl Ankara SMMM Odas›’n› ba¤lamaz.

Sevgili Çocuklar›m,
Nihan Ece ile Alp’e
Eray MERCAN
Sevgili Çocuklar›m,
M.Yi¤it ile M.Ya¤›z’a
Mustafa DÜNDAR

SUNUfi
K
amu finansman›n›n en sa¤l›kl› ve temel kayna¤› kuflkusuz vergidir.
Vergi devletler için bir gelir kayna¤›n› teflkil ederken yurttafllar
için bir yükümlülük getirmektedir. Bu yükümlülü¤ün do¤ru ve tam
olarak gerçeklefltirilmesi için yasa koyucunun; yasalar› fleffaf, kat›l›mc›
olarak yapmas›, yürütmenin de; yasalar›n uygulamas›yla ile ilgili olarak
uygulamaya yönelik düzenlemeleri ve bilgilendirilmesini ivedilikle
yapmas› gerekir.
Kay›t d›fl›n›n önlenmesi, gelir da¤›l›m›n›n düzeltilmesi, ekonomik o-
laylar›n tam olarak kavranmas›, vergilendirilmesinin yap›lmas›, sa¤l›kl›
maliye politikalar›n›n uygulanmas› ile mümkündür.
Hükümetlerin benimsedi¤i ve ortaya koydu¤u mali politikalar›n›n düzenli
bir flekilde yürütülmesinde, sadece yasama veya yürütme organ›na
de¤il, ayn› zamanda toplumun tüm kesimi ile birlikte uygulay›c›lar›n,
akademisyenlerin, sivil toplum örgütlerinin katk›s›n›n sa¤lanm›fl
olmas› gerekmektedir.
ASMMMO olarak özellikle vergi, ücret yap›land›r›lmas›, Avrupa Birli¤i
süreci, dünyadaki muhasebe mesle¤inin geliflimi, denetim standartlar›
gibi toplumu ilgilendirilen her türlü geliflmelerin uygulay›-
c›lara ve konunun taraflar›na objektif bir flekilde sunumu için panel,
konferans, sürekli ve süreksiz yay›nlar ile öncelikle meslek mensuplar›na
olmak üzere toplumun di¤er kesimlerine olan sorumlulu¤umuzu
yerine getirmeye çal›flmaktay›z.
Bu anlay›fl içerisinde; vergi hukukundaki son geliflmeleri de dikkate
alarak Gelirler Baflkontrolörleri Eray MERCAN ve Mustafa DÜN-
DAR taraf›ndan haz›rlanm›fl olan Temel Vergi Hukuku adl› kitab›
yay›nlamaktay›z.
Kitab›n, vergi kanunlar›ndaki güncel geliflmeler dikkate al›narak haz›rlanm›fl
olmas›, konuyla ilgili tüm taraflara katk› sa¤layaca¤› düflüncesiyle
bilgi birikimini kitaba yans›tarak bu çal›flmay› haz›rlayan
Gelir Baflkontrolörleri Eray MERCAN ve Mustafa DÜNDAR ile O-
dam›z›n e¤itim talepleri konusunda her zaman olumlu katk›larda bulunan
Gelirler Kontrolörleri Baflkanl›¤›’na teflekkürlerimi sunar›m.
Ali Metin POLAT
Ankara SMMM Odas› Baflkan›

ÖNSÖZ
T
ürk Vergi Sisteminin temelini oluflturan ve tüm kesimleri yak›ndan
ilgilendiren vergi kanunlar›, ülkemizdeki geliflmelere paralel olarak zaman
içinde de¤iflikliklere u¤ram›flt›r.
Söz konusu de¤ifliklikler göz önünde bulundurularak haz›rlam›fl oldu-
¤umuz Temel Vergi Hukuku kitab›, vergi hukukunu temel kavramlar›yla
birlikte ele al›nm›flt›r. Bu kitap; Yeminli Mali Müflavirlik, Serbest
Muhasebeci Mali Müflavirlik ve staja bafllama s›navlar›na haz›rlananlar
ile meslek s›navlar›na haz›rlananlar, lisansüstü e¤itim görenler,
üniversite ö¤rencileri ve di¤er ilgililerin vergi hukuku konusundaki
ihtiyaçlar› göz önünde bulundurularak haz›rlanm›flt›r.
Vergi kanunlar›nda meydana gelen en son de¤iflikliklerle birlikte 5615
say›l› Kanunla yap›lan de¤ifliklikler ve 5604 say›l› Kanunla uygulamaya
konulan Mali Tatil ile ilgili hususlara kitab›m›zda yer verilmifltir.
Kitapta vergi mevzuat›na iliflkin teorik bilgiler uygulamaya yönelik
örneklerle zenginlefltirilerek okuyucular›n edindikleri bilgilerin kal›-
c› olmas› hedeflenmifltir.
Bu kitab›n mesleki kamuoyuna sunulmas› çal›flmalar›nda de¤erli teflvik
ve deste¤ini esirgemeyen ASMMMO Baflkan› Say›n Ali Metin
POLAT’a teflekkür ederiz. Bu çal›flman›n okuyuculara faydal› olmas›-
n› temenni ederiz.
Eray MERCAN
Mustafa DÜNDAR

‹Ç‹NDEK‹LER
ÖNSÖZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B‹R‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ HUKUKUNUN KAYNAKLARI VE TEMEL KAVRAMLARI
1 VERG‹ HUKUKUNUN KAYNAKLARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.1 VERG‹ HUKUKUNUN KAYNAKLARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.1.1 ANAYASA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.1.2 ULUSLAR ARASI ANTLAfiMALAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.1.3 KANUNLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.1.4 KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.1.5 BAKANLAR KURULU KARARLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.1.6 TÜZÜKLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.1.7 YÖNETMEL‹KLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.1.8 GENEL TEBL‹⁄LER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.1.9 S‹RKÜLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.1.10 MUKTEZA (ÖZELGE). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.1.11 ÖRGÜTSEL DÜZENLEY‹C‹ ‹fiLEMLER (GENELGELER VE GENEL YAZILAR) . . . . . 5
1.1.12 YARGI KARARLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2 TEMEL KAVRAMLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.1 VERG‹Y‹ DO⁄URAN OLAY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.2 TARH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.3 TEBL‹⁄. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.4 TAHAKKUK. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.5 VERG‹ DA‹RES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.6 MÜKELLEF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.7 SORUMLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.8 ÖZEL SÖZLEfiMELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.9 ‹ST‹SNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.10 MUAF‹YET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.11 VERG‹ Z‹YAI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.12 VERG‹ EHL‹YET‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.13 VERG‹ MAHREM‹YET‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2.14 YORUM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.15 VERG‹ USUL KANUNA GÖRE ‹SPAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.16 KIYAS YASA⁄I. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
2.17 T‹PLEfiT‹ME VE T‹P‹KL‹K . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
‹K‹NC‹ BÖLÜM
SORUMLULUK UYGULAMASI
3 VERG‹ HUKUKUNDA SORUMLULUK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.1 KANUN‹ TEMS‹LC‹LER‹N SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.2 VERG‹ KESENLER‹N SORUMLULU⁄U VE MÜTESELS‹L SORUMLULUK . . . . . . 15
3.3 M‹RASÇILARIN SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.4 L‹M‹TED fi‹RKETLER‹N ORTAKLARININ SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.5 TASF‹YE MEMURLARININ SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
›

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SÜRELER VE MAL‹ TAT‹L UYGULAMASI
4 SÜRELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
4.1 GENEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
4.2 SÜRELER‹N HESAPLANMASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
4.2.1 SÜRELER‹N UZAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
4.2.1.1 Mücbir Sebepler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
4.2.1.2 Zor Durum Hali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
4.2.1.3 Ölüm Hali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
4.2.1.4 Mali Tatil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
4.2.1.4.1 Kapsam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
4.2.1.4.2 Vergi Kanunlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.1.4.3 Di¤er Kanunlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
4.2.1.5 Sürelerin Belirlenmesine ‹liflkin Tan›nan Yetki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
TARH‹YAT TÜRLER‹ VE VERG‹ HATALARI
5 TARH‹YAT ‹fiLEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
5.1 TARH ‹fiLEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
5.2 VERG‹ TAR‹FES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
5.3 TARH‹YAT TÜRLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
5.3.1 BEYANA DAYALI TARH‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
5.3.1.1 Beyan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
5.3.1.2 ‹htirazi Kay›tla Beyan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
5.3.2 ‹KMALEN TARH‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
5.3.3 RE’SEN TARH‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
5.3.4 ‹DARECE TARH‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
5.4 ‹HBARNAME KURALI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
6 VERG‹ HATASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
6.1 HESAP HATALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.1.1 MATRAH HATALARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.1.2 VERG‹ M‹KTARINDA HATALAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.1.3 VERG‹N‹N MÜKERRER OLMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.2 VERG‹LEND‹RME HATALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.2.1 MÜKELLEF‹N fiAHSINDA HATA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.2.2 MÜKELLEF‹YETTE HATA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.2.3 MEVZUDA HATA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
6.2.4 VERG‹LEND‹RME VEYA MUAF‹YET DÖNEM‹NDE HATA . . . . . . . . . . . . . . . . 37
6.3 HATALARIN MEYDANA Ç›KAR›LMAS› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
6.4 DÜZELTME YETK‹S‹ VE REDD‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
6.5 DÜZELTME TALEB‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
6.6 fi‹KAYET YOLUYLA MÜRACAAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
6.7 DÜZELTME ZAMANAfiIMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
7 VERG‹ ‹NCELEMES‹NE YETK‹L‹LER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
››

BEfi‹NC‹ BÖLÜM
ÖDEVLER
8 MÜKELLEFLER‹N ÖDEVLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
8.1 B‹LD‹R‹M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
8.1.1 ‹fiE BAfiLAMAYI B‹LD‹R‹ME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
8.1.1.1 Tüccarlarda ‹fle Bafllaman›n Belirtileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
8.1.1.2 Serbest Meslek Erbab›nda ‹fle Bafllaman›n Belirtileri . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
8.1.2 ‹fiYER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
8.1.3 ADRES VE ‹fi DE⁄‹fi‹KL‹⁄‹N‹ B‹LD‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
8.1.4 ‹fiLETME DE⁄‹fi‹KL‹⁄‹N‹N B‹LD‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
8.1.5 ‹fi‹ BIRAKMA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
8.1.5.1 Tasfiye Halinde ‹fli B›rakma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
8.1.5.2 Nakil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
8.1.6 ÖLÜM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
8.1.7 ‹fi‹ BIRAKMANIN B‹LD‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
8.1.8 B‹LD‹RMELER SÜRE VE fiEK‹L . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
8.2 DEFTER TUTMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
8.2.1 DEFTER TUTMAK ZORUNDA OLANLAR VE DEFTER TUTMANIN AMAÇLARI . . 47
8.2.2 DEFTER TUTMAKTAN ‹ST‹SNA ED‹LENLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
8.2.3 HESAP DÖNEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
8.2.4 TUTULACAK DEFTERLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
8.2.4.1 Tüccarlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
8.2.4.1.1 Birinci S›n›f Tüccarlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
8.2.4.1.2 ‹kinci S›n›f Tüccarlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
8.2.4.1.3 S›n›f De¤ifltirme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
8.2.4.1.4 Bilanço Esas›na Göre Defter Tutma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
8.2.4.1.5 ‹flletme Hesab› Esas›na Göre Defter Tutma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
8.2.4.2 Serbest Mesleklerde Defter Tutma. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
8.2.5 KAYIT N‹ZAMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
8.2.5.1 Türkçe tutma ve Türk Paras› kullanma zorunlulu¤u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
8.2.5.2 Defterlerin Mürekkeple Yaz›laca¤›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
8.2.5.3 Yanl›fl Kay›tlar›n Düzeltilmesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
8.2.5.4 Bofl Sat›r B›rak›lamayaca¤›, Sayfalar›n Yok Edilemeyece¤i. . . . . . . . . . . . . . . 52
8.2.5.5 Kay›t Zaman›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
8.2.6 DEFTERLER‹N TASD‹K‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
8.2.6.1 Tasdiki Zorunlu Defterler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
8.2.6.2 Tasdik Zaman›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
8.2.6.3 Tasdik Makam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
8.3 BELGE DÜZENLEME. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
8.3.1 FATURA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
8.3.1.1 Fatura Düzenleme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
8.3.1.2 Faturan›n fiekli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
8.3.1.3 Faturan›n Nizam› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
8.3.1.4 ‹rsaliyeli Fatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
8.3.2 ‹RSAL‹YE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
8.3.3 PAREKENDE SATIfi F‹fi‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
›››

8.3.4 G‹DER PUSULASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
8.3.5 MÜSTAHS‹L MAKBUZU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
8.3.6 SERBEST MESLEK MAKBUZU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
8.3.7 D‹⁄ER EVRAK VE VES‹KALAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
8.3.7.1 Ücret Bordrosu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
8.3.7.2 Tafl›ma ve Otel ‹flletmelerine Ait Belgeler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
8.3.8 YURT DIfiINDA FAAL‹YETTE BULUNAN
MÜKELLEFLERE YAPTIRILAN ‹fi VE H‹ZMETLER KARfiILI⁄INDA
ALINAN BELGELERLE ‹LG‹L‹ ‹fiLEMLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
9 BELGELER‹N VE KAYITLARIN TEVS‹K‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
9.1 VES‹KA VE KAYITLARIN MUHAFAZA VE ‹BRAZ ETME . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
9.2 DEFTER VE BELGELERLE D‹⁄ER KAYITLARIN ‹BRAZ ZORUNLULU⁄U. . . . . . . 65
ALTINCI BÖLÜM
DE⁄ERLEME VE AMORT‹SMAN UYGULAMASI
10 DE⁄ERLEME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
10.1 TANIM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
10.2 DE⁄ERLEME ÖLÇÜLER‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
10.3 ENFLASYON DÜZELTMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
10.4 ‹KT‹SAD‹ KIYMETLER‹N DE⁄ERLEMES‹NDE KULLANILAN ÖLÇÜLER . . . . . . . . 71
10.4.1 ÖZELL‹K ARZ EDEN HUSUSLAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
10.4.1.1 Gayrimenkul ‹çin Yap›lan Harcamalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
10.4.1.2 Reeskont Hesaplanmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
10.4.1.3 Emtia De¤erlemesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
10.4.1.4 Yap›lmakta Olan Yat›r›mlarla ‹lgili Olarak Ortaya Ç›kan
Kur Farklar› ve Finansman Giderleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
10.5 F‹NANSAL K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
10.5.1 F‹NANSAL K‹RALAMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
10.5.2 F‹NANSAL K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹NDE DE⁄ERLEME . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
10.5.2.1 Kiralayan Aç›s›ndan De¤erleme ‹fllemleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
10.5.2.2 Kirac› Aç›s›ndan De¤erleme ‹fllemleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
10.6 ENFLASYON DÜZETMES‹ KAVRAM› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
10.6.1 ENFLASYON DÜZETMES‹N‹N KOfiULLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
10.6.2 PARASAL OLAN VE OLMAYAN KIYMETLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
10.6.3 REEL OLMAYAN F‹NANSMAN MAL‹YET‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
10.6.4 DÜZELTME VE TAfiIMA KATSAYILARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
10.6.5 ENFLASYON DÜZETME ‹fiLEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
11 AMORT‹SMAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
11.1 AMORT‹SMAN KONUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
11.2 ARAZ‹DE AMORT‹SMAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
11.3 AMORT‹SMAN AYIRMA YÖNTEMLER‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
11.4 KIST AMORT‹SMAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
11.5 AMORT‹SMAN ORANLARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
11.6 FEVKALEDE AMORT‹SMAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
11.7 ÖZEL MAL‹YET BEDELLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
11.8 YEN‹LEME FONU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
›v

12 fiÜPHEL‹ ALACAKLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
13 DE⁄ERS‹Z ALACAKLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
14 VAZGEÇ‹LEN ALACAKLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
YED‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ HUKUKUNDA CEZA UYGULAMASI
15 CEZALAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
15.1 GENEL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
15.2 CEZALARDA SORUMLULUK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
15.3 VERG‹ Z‹YAI SUÇ VE CEZASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
15.4 USULSÜZLÜK F‹LLER‹ CEZALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
15.5 ÖZEL USULSÜZLÜK F‹LLER‹ VE CEZALARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
15.6 KAÇAKÇILIK SUÇLARI VE CEZALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
15.7 ‹fiT‹RAK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
16 VERG‹ VE VERG‹ CEZALARINI ORTADAN KALDIRAN SEBEPLER . . . . . . . . . . . . . . 100
16.1 ÖDEME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
16.2 AF. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
16.3 TERK‹N . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
16.4 YARGI KARARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
16.5 ZAMANAfiIMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
16.6 UZLAfiMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
16.7 VERG‹ HATASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
16.8 YANILMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
16.9 ÖLÜM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
16.10 P‹fiMANLIK VE ISLAH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
16.11 ‹ND‹R‹M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
16.12 MÜCB‹R SEBEP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
17 GEC‹KME FA‹Z‹ VE GEC‹KME ZAMMI UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
SEK‹Z‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ YARGISI
18 DAVA AÇMA SÜRELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
18.1 SÜRELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
18.2 DAVA AÇMAYA YETK‹L‹LER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
DOKUZUNCU BÖLÜM
KAMU ALACA⁄ININ KORUNMASI, TAHS‹L‹ VE TAK‹B‹
19 TEM‹NAT ‹STEME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
20 ‹HT‹YAT‹ HAC‹Z UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
v

21 ‹HT‹YAT‹ TAHAKKUK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
22 RÜÇHAN (ÖNCEL‹K) HAKKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
23 L‹M‹TED fi‹RKETLER‹N AMME BORÇLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
24 KANUN‹ TEMS‹LC‹LER‹N SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
25 YURT DIfiINA ÇIKIfi YASA⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
26 ÖDEMEN‹N MAHSUP ED‹LECE⁄‹ ALACAKLAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
27 CEBR‹ TAHS‹L fiEK‹LLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
28 ÖDEME EMR‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
29 MAL B‹LD‹R‹M‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
30 KEF‹L VE YABANCI fiAHIS VEYA KURUMLARIN TEMS‹LC‹LER‹N‹ TAK‹P . . . . . . . . 128
31 HAC‹Z UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
32 fiAHS‹ KEFALET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
33 TEC‹L . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
34 ÜÇÜNCÜ fiAHISLAR NEZD‹NDE HAC‹Z UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
ONUNCU BÖLÜM
GEL‹R VERG‹S‹ MEVZUATI
35 GEL‹R VERG‹S‹NE TAB‹ GEL‹R TANIMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
36 GEL‹R‹N ÖZELL‹KLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
37 GEL‹RE G‹REN KAZANÇ VE ‹RATLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
38 GEL‹R VERG‹S‹NDE MÜKELLEF‹YET fiEK‹LLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
38.1 TAM MÜKELLEF‹YET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
38.2 DAR MÜKELLEF‹YET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
38.2.1 KAZANÇ VEYA ‹RADIN TÜRK‹YE'DE ELDE ED‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
38.2.2 DA‹M‹ TEMS‹LC‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
39 GEL‹R‹N ELDE ED‹LME fiEK‹LLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
40 T‹CAR‹ KAZANÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
v›

41 T‹CAR‹ KAZANÇTA TESP‹T YÖNTEMLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
41.1 B‹LANÇO ESASINDA T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
41.2 ‹fiLETME HESABI ESASINDA T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹. . . . . . . . . . . . . . . 139
41.3 BAS‹T USULDE T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
42 T‹CAR‹ KAZANÇTA MUAF‹YET VE ‹ST‹SNALAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
42.1 ESNAF MUAFLI⁄I. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141
42.2 D‹PLOMAT MUAFLI⁄I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
42.3 SERG‹ VE PANAYIR ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
42.4 E⁄‹T‹M VE Ö⁄RET‹M ‹fiLETMELER‹NDE KAZANÇ ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . 143
42.4.1 ‹ST‹SNA KAPSAMINA G‹REN KAZANÇLAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
42.4.2 ‹ST‹SNANIN SÜRES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
42.4.3 ‹ST‹SNA SÜRES‹ ‹Ç‹NDE YEN‹ OKUL VEYA MERKEZ YAPILMASI . . . . . . . . . 144
42.4.4 ‹ST‹SNADAN YARARLANAN ‹fiLETMEN‹N SATILMASI VEYA DEVRED‹LMES‹ . 145
43 T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹NDE ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
44 T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹NDE ‹ND‹R‹M‹ KABUL ED‹LMEYEN G‹DERLER . . . . . . . 146
45 YILLARA SAR‹ ‹NfiAAT VE TAAHHÜT ‹fiLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
46 Z‹RA‹ KAZANÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
46.1 Z‹RA‹ KAZANÇTA ‹ST‹SNALAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
46.2 Z‹RA‹ KAZANÇTA VERG‹LEME fiEKL‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
47 ÜCRET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152
48 ASGAR‹ GEÇ‹M ‹ND‹R‹M‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
49 SERBEST MESLEK KAZANÇI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
50 SERBEST MESLEK ERBABI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
51 SERBEST MESLEK KAZANCININ TESP‹T‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
52 MESLEK‹ G‹DERLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
53 SERBEST MESLEK KAZANÇLARINDA ‹ST‹SNA KAZANÇ UYGULMASI . . . . . . . . . . 157
54 GAYR‹MENKUL SERMAYE ‹RADI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
55 GAYR‹ SAF‹ VE SAF‹ ‹RAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
56 EMSAL K‹RA BEDEL‹ ESASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158
57 KONUT ‹ST‹SNASI UYGULAMASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
58 GMS‹’NDA ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER‹N TESP‹T‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
v››

58.1 GERÇEK G‹DER USULÜ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
58.2 GÖTÜRÜ G‹DER USULÜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
59 MENKUL SERMAYE ‹RADI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
60 ‹RAD SAYILMAYAN HALLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
61 SAF‹ ‹RADIN TESP‹T‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
62 MENKUL SERMAYE ‹RADLARINDA ‹ST‹SNA ‹RAD UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . 164
63 D‹⁄ER KAZANÇ VE ‹RAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
63.1 DE⁄ER ARTIfi KAZANÇLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
63.2 ARIZ‹ KAZANÇLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
64 BEYAN ESASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
64.1 BEYANNAME ÇEfi‹TLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
64.2 GEL‹R‹N TOPLANMASI VE BEYAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
64.3 TOPLAMA YAPILMAYAN HALLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
64.3.1 TAM MÜKELLEF‹YETTE; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
64.3.1.1 Tam Mükellef Gerçek Kiflilerce Elde Edilen Gelirlerde Beyan . . . . . . . . . . . . 168
64.3.1.1.1 Beyana Tabi Gelirler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
64.3.1.1.2 Beyana Tabi Olmayan Gelirler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
64.3.2 DAR MÜKELLEF‹YETTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
64.3.2.1 Dar Mükellef Gerçek Kiflilerde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
64.3.2.1.1 Beyana Tabi Gelirler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
64.3.2.1.2 Y›ll›k Beyana Tabi Olmayan Gelirler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
65 ZARAR MAHSUBU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
66 TEVK‹FAT UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
67 MATRAHTAN VE GEL‹R UNSURLARINDAN ‹ND‹R‹LMEYECEK G‹DERLER . . . . . . . . 180
68 YILLIK BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
69 YILLIK GEL‹R VERG‹S‹ BEYANNAMES‹N‹N VER‹LECE⁄‹ VERG‹ DA‹RES‹ . . . . . . . . 180
70 MUHTASAR BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
71 MÜNFER‹T BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
72 GEÇ‹C‹ VERG‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
73 ÖDEME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
74 YABANCI MEMLEKETLERDE ÖDENEN VERG‹LER‹N MAHSUBU . . . . . . . . . . . . . . 184
v›››

ONB‹R‹NC‹ BÖLÜM
KURUMLAR VERG‹S‹ MEVZUATI
75 KURUMLAR VERG‹S‹NE TAB‹ MÜKELLEFLER VE KURUM KAZANCI . . . . . . . . . . . 189
76 MÜKELLEFLER. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
77 TAM VE DAR MÜKELLEF‹YET. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
77.1 KANUN‹ MERKEZ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
77.2 ‹fi MERKEZ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
78 MUAF‹YET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
78.1 KOOPERAT‹FLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
78.1.1 MUAF‹YET fiARTLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
78.1.2 ÜRET‹M KOOPERAT‹FLER‹NDE ORTAK DIfiI ‹fiLEMLER . . . . . . . . . . . . . . . . 194
78.1.3 KRED‹ KOOPERAT‹FLER‹NDE ORTAK DIfiI ‹fiLEMLER . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
78.1.4 YAP› KOOPERAT‹FLER‹NDE ORTAK DIfiI ‹fiLEMLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
78.1.5 YAPI KOOPERAT‹FLER‹N‹N MUAF‹YET‹NDE ÖZEL fiARTLAR . . . . . . . . . . . . 195
79 ‹ST‹SNALAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196
79.1 YURT ‹Ç‹ ‹fiT‹RAK KAZANÇLARI ‹ST‹SNASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
79.2 YURT DIfiI ‹fiT‹RAK KAZANÇLARI ‹ST‹SNASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198
79.3 EM‹SYON PR‹M‹ KAZANCI ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
79.4 GAYR‹MENKUL VE ‹fiT‹RAK H‹SSES‹ SATIfi KAZANCI ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . 199
79.5 YURT DIfiI fiUBE KAZANÇLARI ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200
79.6 R‹STURN ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
79.7 YURTDIfiI ‹NfiAAT ONARIM MONTAJ VE TEKN‹K H‹ZMET KAZANÇLARI. . . . 202
79.8 E⁄‹T‹M VE Ö⁄RET‹M ‹fiLETMELER‹ KAZANÇ ‹ST‹SNASI . . . . . . . . . . . . . . . 203
80 KONTROL ED‹LEN YABANCI KURUM KAZANCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
80.1 YURT DIfiI ‹fiT‹RAK‹N ‹LG‹L‹ YILDAK‹ TOPLAM GAYR‹ SAF‹ HASILATININ
%25 VEYA FAZLASININ PAS‹F N‹TEL‹KL‹ GEL‹RLERDEN OLUfiMASI . . . . . . 205
80.2 YURT DIfiI ‹fiT‹RAK‹N TAfiIMASI GEREKEN VERG‹ YÜKÜ . . . . . . . . . . . . . . 206
80.3 YURT DIfiI ‹fiT‹RAK‹N ASGAR‹ GAYR‹SAF‹ HÂSILAT TUTARI . . . . . . . . . . . . 206
80.4 KURUMLAR VERG‹S‹ MATRAHINA DAH‹L ED‹LECEK
KONTROL ED‹LEN YABANCI KURUM KAZANCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
80.5 ‹fiT‹RAK‹N YURT DIfiINDA ÖDED‹⁄‹ VERG‹LER‹N MAHSUBU . . . . . . . . . . . . 206
81 ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
81.1 MENKUL KIYMET ‹HRAÇ G‹DERLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
81.2 KURULUfi VE ÖRGÜTLENME G‹DERLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
81.3 GENEL KURUL TOPLANTILARI ‹Ç‹N YAPILAN G‹DERLER ‹LE
B‹RLEfiME, DEV‹R, BÖLÜNME, FES‹H VE TASF‹YE G‹DERLER‹ . . . . . . . . . . . 208
81.4 ESHAMLI KOMAND‹T fi‹RKETLERDE KOMAND‹TE ORTA⁄›N KÂR PAYI . . . . . 208
81.5 KATILIM BANKALARINCA KATILMA HESABI KARfiILI⁄INDA
ÖDENEN KÂR PAYLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
›x

81.6 S‹GORTA VE REASÜRANS fi‹RKETLER‹NCE AYRILAN TEKN‹K KARfiILIKLAR . 209
81.7 ZARAR MAHSUBU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
81.7.1 GEÇM‹fi YIL ZARARLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
81.7.2 DEV‹R VE BÖLÜNME DURUMUNDA ZARAR MAHSUBU . . . . . . . . . . . . . . 209
81.7.3 YURT DIfiI ZARARLARIN MAHSUBU. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
82 D‹⁄ER ‹ND‹R‹MLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
82.1 AR-GE ‹ND‹R‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
82.2 SPONSORLUK HARCAMALARI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
82.3 BA⁄Ifi VE YARDIMLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
82.3.1 KURUM KAZANCININ %5’‹ ‹LE SINIRLI BA⁄Ifi VE YARDIMLAR . . . . . . . . . . 212
82.3.2 KURUM KAZANCININ TAMAMI ‹LE SINIRLI BA⁄Ifi VE YARDIMLAR . . . . . . . 212
82.3.3 DO⁄AL AFETLERE ‹L‹fiK‹N BA⁄Ifi VE YARDIMLAR. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
82.3.4 BA⁄Ifi VE YARDIMIN BELGELEND‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
83 KABUL ED‹LMEYEN ‹ND‹R‹MLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
83.1 HER TÜRLÜ YEDEK AKÇELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214
83.2 HESAPLANAN KURUMLAR VERG‹S‹ ‹LE HER TÜRLÜ
PARA CEZALARI ‹LE VERG‹ CEZALARI VE GEC‹KME ZAMLARI . . . . . . . . . . 214
83.3 MENKUL KIYMETLER‹N ‹T‹BAR‹ DE⁄ERLER‹N‹N ALTINDA
‹HRACINDAN DO⁄AN ZARARLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
83.4 BAZI TAfiITLARA ‹L‹fiK‹N G‹DERLER VE AMORT‹SMANLAR . . . . . . . . . . . . 215
83.5 KURUMUN KEND‹S‹N‹N, ORTAKLARININ, YÖNET‹C‹LER‹N‹N VE
ÇALIfiANLARININ SUÇLARINDAN DO⁄AN TAZM‹NAT G‹DERLER‹ . . . . . . . . 215
83.6 BASIN YOLUYLA ‹fiLENEN F‹‹LLERDEN DOLAYI ÖDENEN TAZM‹NATLAR . . . 215
83.7 BAZI ÜRÜNLERE A‹T ‹LAN VE REKLAM G‹DERLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
83.8 KURUMLARIN YÖNET‹M KURULU BAfiKAN VE ÜYELER‹NE
VER‹LEN TEMETTÜ ‹KRAM‹YELER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
84 ÖRTÜLÜ SERMAYE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
84.1 ORTAKLIK VE ‹L‹fiK‹L‹ K‹fi‹ KAVRAMI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
84.2 ÖZ SERMAYE KAVRAMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
84.3 BORCUN DO⁄RUDAN VEYA DOLAYLI OLARAK TEM‹N ED‹LMES‹ . . . . . . . . 218
84.4 BORCUN ‹fiLETMEDE KULLANILMASI GERE⁄‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
84.5 BORCUN ÖZ SERMAYEN‹N ÜÇ KATINI AfiMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
84.6 ÖRTÜLÜ SERMAYE SAYILMAYACAK BORÇLANMALAR . . . . . . . . . . . . . . . 220
85 TRANSFER F‹YATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ DA⁄ITIMI . . . . . . . . . . 220
85.1 ‹L‹fiK‹L‹ K‹fi‹ KAVRAMI VE EMSALLERE UYGUNLUK ‹LKES‹ . . . . . . . . . . . . . 220
85.2 EMSAL‹NE UYGUN F‹YAT VEYA BEDEL‹N TESP‹T‹NDE
UYGULANACAK YÖNTEMLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
85.2.1 KARfiILAfiTIRILAB‹L‹R F‹YAT YÖNTEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
85.2.2 MAL‹YET ARTI YÖNTEM‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222
85.2.3 YEN‹DEN SATIfi F‹YATI YÖNTEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222
85.2.4 D‹⁄ER YÖNTEMLER: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222
86 BEYAN ESASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223
x

86.1 TÜZEL K‹fi‹L‹⁄‹ BULUNMAYAN ‹KT‹SAD‹ ‹fiLETMELERDE BEYAN. . . . . . . . . 223
86.2 KOOPERAT‹FLER‹N TAfiINMAZ K‹RA GEL‹RLER‹ ‹LE
MEVDUAT FA‹Z‹NDEN OLUfiAN GEL‹RLER‹N‹N BEYANI . . . . . . . . . . . . . . . 224
87 VERG‹LEND‹RME DÖNEM‹ VE TARH‹YAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
88 TEVK‹FAT UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225
88.1 VERG‹ TEVK‹FATI (KES‹NT‹S‹) YAPMAKLA SORUMLU OLANLAR . . . . . . . . . 226
88.2 VERG‹ KES‹NT‹S‹NE TAB‹ TUTULACAK KAZANÇ VE ‹RATLAR . . . . . . . . . . . 226
88.2.1 B‹RDEN FAZLA TAKV‹M YILINA YAYGIN ‹NfiAAT VE
ONARIM ‹fiLER‹NE ‹L‹fiK‹N OLARAK YAPILAN HAKED‹fi ÖDEMELER‹ . . . . . . 228
88.2.2 TAfiINMAZLARIN K‹RALANMASI KARfiILI⁄INDA
YAPILAN K‹RA ÖDEMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
88.2.2.1 Kooperatiflere Ait Tafl›nmazlar›n Kiralanmas›
Karfl›l›¤›nda Yap›lan Kira Ödemeleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
88.2.2.2 Dernek Veya Vak›flara Ait Tafl›nmazlar›n
Kiralanmas› Karfl›l›¤›nda Yap›lan Kira Ödemeleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
88.2.2.3 Di¤er kurumlar vergisi mükelleflerine ait
tafl›nmazlar›n kiralanmas› karfl›l›¤›nda yap›lan kira ödemeleri. . . . . . . . . . . . 229
88.2.3 DEVLETE, ÖZEL ‹DARELERE, BELED‹YELERE VE KÖYLERE A‹T
TAfiINMAZLARIN K‹RALANMASI KARfiILI⁄INDA YAPILAN K‹RA ÖDEMELER‹. 269
88.2.4 HER NEV‹ TAHV‹L VE HAZ‹NE BONOSU FA‹ZLER‹ ‹LE
TOPLU KONUT ‹DARES‹ VE ÖZELLEfiT‹RME ‹DARES‹NCE ÇIKARILAN
MENKUL KIYMETLERDEN SA⁄LANAN GEL‹RLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
88.2.5 DÖV‹Z C‹NS‹NDEN YA DA DÖV‹ZE, ALTINA VEYA BAfiKA B‹R
DE⁄ERE ENDEKSL‹ MENKUL KIYMETLER‹N ‹TFASI SIRASINDA
OLUfiAN DE⁄ER ARTIfiLARINDA VERG‹ KES‹NT‹S‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
88.2.6 MENKUL KIYMETLERDEN SA⁄LANAN GEL‹RLER‹N,
KURUMLAR VERG‹S‹NE TAB‹ OLMAYAN VEYA
KURUMLAR VERG‹S‹NDEN MUAF OLANLAR TARAFINDAN
ELDE ED‹LMES‹NDE VERG‹ KES‹NT‹S‹ UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
88.2.7 MEVDUAT FA‹ZLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
88.2.8 KATILIM BANKALARI TARAFINDAN KATILMA HESABI
KARfiILI⁄INDA ÖDENEN KÂR PAYLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
88.2.9 KÂR VE ZARAR ORTAKLI⁄I BELGES‹ KARfiILI⁄INDA ÖDENEN KÂR PAYLARI. 232
88.2.10 REPO GEL‹RLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
88.2.11 VERG‹DEN MUAF OLAN KURUMLARA DA⁄ITILAN
KÂR PAYLARINDA VERG‹ KES‹NT‹S‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
88.2.12 FON VE YATIRIM ORTAKLIKLARININ ‹ST‹SNA KAZANÇLARI
ÜZER‹NDEN YAPILACAK VERG‹ KES‹NT‹S‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
88.3 VERG‹ KES‹NT‹LER‹NE ‹L‹fiK‹N BEYANNAMEN‹N VER‹LME YER‹ VE ZAMANI . 234
89 AVANS KÂR PAYI DA⁄ITIMI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
90 TASF‹YE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236
90.1 TASF‹YEN‹N ZARARLA KAPANMASI HAL‹NDE DÜZELTME. . . . . . . . . . . . . 237
90.2 TASF‹YEDE ZAMANAfiIMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
x›

90.3 TASF‹YEDEN VAZGEÇ‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
90.4 TASF‹YE BEYANNAMELER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
90.5 TASF‹YE KÂRI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
90.6 SERVET DE⁄ER‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
90.7 TASF‹YE MEMURLARININ SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
ON‹K‹NC‹ BÖLÜM
KATMA DE⁄ER VERG‹S‹ MEVZUATI
91 VERG‹N‹N KONUSU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
92 TESL‹M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
93 TESL‹M SAYILAN HALLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245
94 H‹ZMET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
95 H‹ZMET SAYILAN HALLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
96 ‹fiLEMLER‹N TÜRK‹YE’DE YAPILMASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
96.1 MAL TESL‹MLER‹N‹N TÜRK‹YE’DE YAPILMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
96.2 H‹ZMET‹N TÜRK‹YE’DE YAPILMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
97 MÜKELLEF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
98 VERG‹ SORUMLULU⁄U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248
99 SORUMLULUK UYGULAMALARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
99.1 YURT DIfiINDAN SA⁄LANAN H‹ZMETLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
99.2 SINIR T‹CARET‹ YOLUYLA ‹THAL ED‹LEN MALLARIN
SATIfiINDA VERG‹ UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
99.3 K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹NDE SORUMLULUK UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . 250
100 TESL‹M VE H‹ZMET ‹fiLEMLER‹NDE MATRAH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251
100.1 ‹THALATTA MATRAH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
100.2 ULUSLARARASI YÜK VE YOLCU TAfiIMALARINDA MATRAH . . . . . . . . . . . 252
100.3 ÖZEL MATRAH fiEK‹LLER‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
100.3.1 ALTINDAN ‹MAL ED‹LM‹fi MAMULLERDE VERG‹ UYGULAMASI . . . . . . . . . 253
100.3.2 ÖZEL MATRAH fiEKL‹ UYGULAMASINA
TAB‹ TUTULAN TESL‹M VE H‹ZMETLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
100.3.2.1 Tütün Mamulleri Ve Alkollü ‹çkiler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
100.3.2.2 Gazete, Dergi ve Benzeri Periyodik Yay›n Sat›fl›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255
100.3.2.3 Gümüflten Mamul veya Gümüfl ‹htiva Eden Mallar ile Sikke Gümüfl Teslimleri 255
100.3.2.4 fiehiriçi Yolcu Tafl›mac›l›¤›nda Kullan›lan Bilet ve Kartlar›n Sat›fl› . . . . . . . . . 255
100.3.2.5 Cep Telefonu Konuflma Hizmetleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256
100.3.2.6 2918 say›l› Kanun Uyar›nca Araç Plakalar› ‹le Bas›l› Evrak› Teslimi . . . . . . . 256
100.3.2.7 Özel Matrah fiekli Uygulamalar›nda Mükellefiyet ve Beyan. . . . . . . . . . . . . . 257
100.4 MATRAHA DAH‹L OLAN UNSURLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257
x››

100.4.1 VADE FARKLARINA ‹L‹fiK‹N UYGULAMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258
100.4.2 KUR FARKLARINA ‹L‹fiK‹N UYGULAMA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258
100.5 MATRAHA DAH‹L OLMAYAN UNSURLAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259
100.6 DÖV‹Z ‹LE YAPILAN ‹fiLEMLERDE MATRAH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259
100.7 EMSAL BEDEL‹ VE EMSAL ÜCRET UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259
101 VERG‹Y‹ DO⁄URAN OLAYIN MEYDANA GELMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
102 KDV ORANI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261
103 VERG‹ ‹ND‹R‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262
104 ‹ND‹R‹LMEYECEK KATMA DE⁄ER VERG‹S‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263
105 KATMA DE⁄ER VERG‹S‹N‹N G‹DER OLARAK ‹ND‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
106 KISMi VERG‹ ‹ND‹R‹M‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
107 ‹ND‹R‹M‹N BELGELEND‹R‹LMES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265
108 VERG‹LEND‹RME DÖNEM‹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
109 BEYAN ESASI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
110 BEYANNAME VER‹LME ZAMANI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
111 TARH‹YATIN MUHATABI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266
112 FAZLA VE YERS‹Z ÖDENEN VERG‹LER‹N ‹ADES‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267
112.1 ‹ND‹R‹M HAKKINA SAH‹P OLANLARA ‹ADE UYGULAMASI . . . . . . . . . . . . . 267
112.2 ‹ND‹R‹M HAKKINA SAH‹P OLMAYANLARA ‹ADE UYGULAMASI. . . . . . . . . . 268
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SORULAR
113 VERG‹ MEVZUATI VE UYGULAMALARINA ‹L‹fiK‹N ÇALIfiMA SORULARI. . . . . . . . 271
113.1 Yetelik Grubu S›nav Sorular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271
113.2 A Grubu S›nav Sorular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273
113.3 B Grubu S›nav Sorular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274
113.3 C Grubu S›nav Sorular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275
113.5 Staja Bafllama Grubu S›nav Sorular› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276
x›››

B‹R‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ HUKUKUNUN KAYNAKLARI VE
TEMEL KAVRAMLARI

1 VERG‹ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
Vergi, devletin egemenlik hakk›n› kullanarak ülke s›n›rlar› içinde do¤an
ekonomik olaylardan cebri olarak ald›¤› payd›r. Vergi, bir zorunluluktur.
Bu nedenle, verginin vatandafllar›n r›zas›na dayan›larak al›nmas› beklenemez.
Bu kapsamda, vatandafllar›n r›zas›na dayanarak devletin elde
etti¤i gelirleri, ba¤›fl olarak adland›r›l›r. Devletin üstlendi¤i görevleri yerine
getirebilmesi için, yapaca¤› harcamalar›n finansman›n›n temini a-
ç›s›ndan birtak›m kaynaklara ihtiyac› vard›r. Bu kaynaklar›n en önemlisi
vergidir. Di¤er yandan, maliye (vergi) politikalar› ile ekonomik olaylara
müdahale edilebilmesi de her zaman mümkündür. Bu yönüyle de vergi
hukuku, genel hukuk sisteminde kamu hukuku içerisinde yer almaktad›r.
1.1 Vergi Kanunlar›n›n Kaynaklar›
Kamu hukukunun dallar› aras›nda yer alan vergi hukukunun en önemli
özelli¤i, genel olarak yorumlamada k›yas yoluna baflvurulamamas›d›r.
Bu nedenle, vergi hukukunun kaynaklar› örf ve adet gibi yaz›s›z de¤il,
yaz›l› olmas› gerekmektedir. Bu çerçevede, yaz›l› kaynaklar›n s›n›fland›rmas›
dikkate al›nd›¤›nda, hiyerarflik olarak afla¤›daki gibi yap›ld›¤› görülmektedir.
1- Anayasa,
2- Uluslararas› Antlaflmalar,
3- Kanunlar
4- Kanun Hükmünde Kararnameler,
5- Bakanlar Kurulu Kararlar›
6- Tüzükler,
7- Yönetmelikler,
8- Genel Tebli¤ler,
9- Sirküler,
10- Örgütsel Düzenleyici ‹fllemler (‹ç Genelgeler ve Genel Yaz›lar)
11- Mukteza (Özelge)
12- Yarg› Kararlar›,
Yukar›daki kaynaklar, yasama, yürütme ve idare ile yarg› taraf›ndan ç›-
kar›lan yaz›l› metinlerdir. Kaynaklar hiyerarflik olarak s›ralanm›fl olup,
bir alttaki bir üsttekine ayk›r› olamaz.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
1

1.1.1 Anayasa
T.C. Anayasan›n 5’inci maddesi, egemenli¤in kay›ts›z flarts›n milletin oldu-
¤u ve Türk Milletinin Egemenli¤ini Anayasan›n koydu¤u kurallara göre yetkili
organlar› eliyle kullanaca¤› hüküm alt›na al›nm›flt›r. Anayasan›n 7’inci
maddesinde de yasama yetkisinin Türk Milleti ad›na Türkiye Büyük
Millet Meclisinin oldu¤u hüküm alt›na al›nm›flt›r. Yine Anayasan›n 73’üncü
maddesinde “Vergi Ödevi“ bafll›¤› alt›nda devletin vergi alma yetkisinin
s›n›rlar› genel olarak belirlenmifltir. Bahse konu maddeye göre, herkes
kamu giderlerini karfl›lamak üzere, mali gücüne göre vergi ödemekle
yükümlüdür; yine ayn› maddede vergi, resim, harç ve benzeri
mali yükümlülüklerin kanunla konulup kanunla de¤ifltirilece¤i
veya kald›r›laca¤› hüküm alt›na al›nm›flt›r.
Anayasam›zda yer alan düzenlemeler dikkate al›nd›¤›nda vergi, resim,
harç ve benzeri mali yükümlülükler ancak yasa ile konulur, de¤ifltirilir ve
kald›r›l›r. Dolay›s›yla mali bir yükümlülük olan vergileri koyma, de¤ifltirme
ve kald›rma yetkisi sadece Yasama organ›na aittir.
1.1.2 Uluslararas› Antlaflmalar
Uluslararas› antlaflmalara iliflkin olarak Anayasam›z›n 90’›nc› maddesi
hükmü uyar›nca, Türkiye Cumhuriyeti ad›na yabanc› devletlerle ve milletleraras›
kurulufllarla yap›lacak antlaflmalar›n onaylanmas›, Türkiye Büyük
Millet Meclisinin onaylamay› bir kanunla uygun bulmas›na ba¤l›d›r.
Ekonomik, ticari veya teknik iliflkileri düzenleyen ve süresi bir y›l› aflmayan
anlaflmalar, mali aç›dan devlete bir yüklenme getirmemek, kifli
hallerine ve Türklerin yabanc› memleketlerdeki mülkiyet haklar›na dokunmamak
kofluluyla, yay›mlanma ile yürürlü¤e konulabilir. Bu takdirde
bu anlaflmalar›n, yay›mlar›ndan bafllayarak iki ay içinde Türkiye Büyük
Millet Meclisinin bilgisine sunulmas› gerekir.
Usulüne göre yürürlü¤e konulmufl olan uluslararas› anlaflmalar kanun
hükmündedir. Bunlar hakk›nda Anayasaya ayk›r›l›k iddias› ile Anayasa
Mahkemesine baflvurulamaz.
Vergilendirme yetkisinde genellikle ülkeler, mülkilik (Ülke s›n›rlar› içinde
elde edilen gelirler ile harcama ve servet unsurlar›ndan vergi al›nmas›)
ve flahsilik prensibini (O ülkenin uyru¤unda bulunan vatandafl›n
elde etti¤i gelirlerin, sahip oldu¤u servetler ile yapt›¤› harcamalar›n
2
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

hangi ülkede yap›l›p yap›lmad›¤›na bak›lmaks›z›n vatandafl› oldu¤u ülke
taraf›ndan vergilendirilmesi) dikkate ald›klar›ndan, kifliler (Tüzel Kifliler
Dahil) çifte vergilendirme ile karfl› karfl›ya kalmaktad›rlar.
Ülkelerin uygulad›klar› vergi kanunlar› nedeniyle ortaya ç›kan çifte vergilendirmeler
karfl›l›l›k ilkesi çerçevesinde iki ya da daha fazla ülkelerle
yap›lan Çifte Vergilemeyi Önleme Antlaflmalar› ile giderilmeye çal›fl›lmaktad›r.
Çifte Vergileme Antlaflmalar› da Uluslararas› Antlaflma olup,
Anayasas›n›n 90’›nc› maddesi uyar›nca yap›lan antlaflman›n yasama
organ›nca bir kanunla uygun bulunmas› gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti de pek çok ülke ile karfl›l›kl› olarak Çifte
Vergilendirmenin Önlenmesi Antlaflmalar› yapm›fl olup, halen görüflmeleri
süren ülkelerde bulunmaktad›r. Bu antlaflmalar Resmi Gazetede
yay›nlanmaktad›r.
1.1.3 Kanunlar
Anayasan›n 73’üncü maddesinde de belirtildi¤i üzere, yasama organ›
vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükleri yasa ile koymak zorundad›r.
Dolay›s›yla her vergi kanunda getirilen yükümlülüklerin aç›kça
belirtilmesi ve konulan yükümlülü¤ün de adaletli olmas› anayasal bir
zorunluluktur.
Vergi Kanunlar›n›n uygulama usulü ve vergilendirme kapsam› dikkate
al›nd›¤›nda vergi kanunlar› iki grup içerisinde toplanmaktad›r. Bunlar;
i. fiekli Vergi Kanunlar›,
fiekli vergi kanunlar›, vergilerin tarh ve tahakkukunda izlenecek yöntemleri
içeren 213 Say›l› Vergi Usul Kanunu ile vergilerin cebri (zorla) tahsilat›na
iliflkin hükümlerin yer ald›¤› 6183 say›l› Amme Alacaklar›n›n
Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun’dur.
Ayr›ca, vergi konusundaki uyuflmazl›klara ait hususlar› da içeren ‹dari
Yarg›lama Usulü Kanunu da bu grup içerisinde say›labilir
ii. Maddi Vergi Kanunlar›,
Maddi Vergi Kanunlar› ise vergisel yükümlükler koyan Gelir, Kurumlar,
Katma De¤er Vergisi gibi kanunlard›r. Maddi vergi kanunlar›nda önce-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
3

likle verginin konusu belirlenmifltir. Verginin konusu, vergiden istisna
ve muafl›k hükümleri ile verginin al›nmas›na iliflkin olarak getirilen yükümlülükler,
verginin tarh› (Tarh, Vergi Alaca¤›n›n kanunlar›nda gösterilen
matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi taraf›ndan hesaplanarak
bu alaca¤› miktar itibariyle tespit eden idari muameledir.) usulü
aç›k olarak hüküm alt›na al›n›r.
1.1.4 Kanun Hükmünde Kararname
Anayasan›n 91’inci maddesinde Kanun Hükmünde Kararname ç›karma
yetkisi hüküm alt›na al›nm›flt›r. Madde hükmüne göre, sadece s›k›-
yönetim ve Ola¤anüstü hallerde Türkiye Büyük Millet Meclisi, vergi,
resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin konulmas›, de¤ifltirilmesi
ve kald›r›lmas› konusunda Bakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname
Ç›karma Yetkisi verebilir. Bunun d›fl›nda normal dönemlerde,
Bakanlar Kurulu’na Kanun Hükmünde Kararname ile vergi ödevinin düzenlenmesi
konusunda yetki verilemez ve vergi ödevi anayasan›n
73’üncü maddesi uyar›nca kanunla düzenlemek zorundad›r.
1.1.5 Bakanlar Kurulu Kararlar›
Anayasam›z›n 73’üncü maddesine göre vergi, resim, harç ve benzeri
mali yükümlülüklerin muafl›k, istisnalar ve indirim oranlar›na iliflkin hükümlerinde
kanunun belirledi¤i s›n›rlar içinde de¤ifliklik yapma yetkisi
Bakanlar Kuruluna verilebilecektir. Bu hüküm, günümüzde yasama organ›
taraf›ndan vergi kanunlar›nda Bakanlar Kuruluna verilebilmekte ve
1982 y›l›ndan sonra da bu yetkinin oldukça s›k olarak kullan›ld›¤› görülmektedir.
Örne¤in, Gelir Vergisi Tevkifat Oranlar› Bakanlar Kuruluna Tan›nan alt
ve üst s›n›rlar içinde de¤ifltirilebilmektedir.
1.1.6 Tüzükler
Anayasan›n 115’inci maddesinde Bakanlar Kurulu’na kanunlar›n uygulanmas›n›
göstermek ve emretti¤i iflleri belirtmek üzere Dan›fltay’›n da
incelemesinden geçirmek kayd›yla tüzük ç›karabilecektir.
1.1.7 Yönetmelikler
Anayasan›n 124’üncü maddesinde baflbakanl›k, bakanl›klar ve kamu
tüzelkiflileri, kendi görev alanlar›n› ilgilendiren kanunlar›n ve tüzüklerin
uygulanmas›n› sa¤lamak üzere ve bunlara ayk›r› olmamak flart›yla, yönetmelikler
ç›karabilecektir.
4
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

1.1.8 Genel Tebli¤ler
Vergi Kanunlar›nda Maliye Bakanl›¤›’na tan›nan yetkiler de dikkate al›-
narak, vergi kanunlar›n›n uygulanmas›nda ortaya ç›kan sorunlar›n da
çözümü aç›s›ndan Maliye Bakanl›¤›nca ç›kar›lan düzenleyici ifllemlerdir.
1.1.9 Sirküler
213 say›l› VUK’nun 413’üncü maddesinde yap›lan de¤ifliklikler ile
Maliye Bakanl›¤›’na sirküler ç›karma yetkisi verilmifltir. Maliye Bakanl›¤›
ve yetkili k›ld›¤› makamlar yaz› ile istenecek izahat› sirkülerle de
yan›tlayabileceklerdir.
1.1.10 Mukteza (Özelge)
Mükellefler, vergi kanunlar›n›n uygulamas›yla ilgili olarak tereddüde
düfltükleri hususlarda Maliye Bakanl›¤›nca, mükelleflerin tereddüde
düfltükleri hususlara iliflkin olarak verdiklere yaz›l› yan›ta mukteza (özelge)
denilmektedir.
Ald›klar› muktezaya göre ifllem yapan mükelleflere VUK’nun 413’üncü
maddesi uyar›nca bu hareketleri cezay› gerektirse dahi ceza kesilmez.
1.1.11 Örgütsel Düzenleyici ‹fllemler
(Genelgeler ve Genel Yaz›lar)
Maliye Bakanl›¤›nca, yasalar›n uygulanmas› konusunda ç›kar›larak, ilgili
birimlere gönderilen ve içsel ifllemlerin aç›kland›¤› düzenleyici metinlerdir.
Bunlar, iç genelgeler ve genel yaz›lar fleklinde olup, genellikle Resmi
Gazete’de yay›mlanmazlar.
‹ç genelge ve genel yaz›lar iç yönetsel emir niteli¤indedir. Genellikle maliye
örgütüne yaz›lan ve uygulama birli¤ini sa¤lamaya yönelik metinlerdir.
1.1.12 Yarg› Kararlar›
Yarg› kararlar› hem ba¤lay›c› hem de yard›mc› kaynaklar olarak karfl›-
m›za ç›kmaktad›r.
i- Ba¤lay›c› Yarg› Kararlar›
Yarg› kararlar›ndan ba¤lay›c› olanlar, Anayasa Mahkemesi Kararlar› ile
‹çtihad› Birlefltirme Kurulu Kararlar›d›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
5

a) Anayasa Mahkemesi Kararlar›
Anayasa Mahkemesi, Anayasa da hüküm alt›na al›nd›¤› üzere yasalar›n,
kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi
‹çtüzü¤ünün Anayasaya uygunlu¤unu flekil ve esaslar› bak›m›ndan denetleyen
yüksek yarg› kurulufllar›ndan biridir. Anayasa Mahkemesi kararlar›
kesin olup, yasama, yarg›, yürütme organlar›n›, idareyi, gerçek
ve tüzel kiflileri ba¤lar.
Anayasa Mahkemesi Kararlar›n›n tüm devlet organlar›n› ve flah›slar›
ba¤lay›c› özelli¤i nedeniyle vergi hukukunun en önemli ve uyulmas› zorunlu
kaynaklar›ndan biridir.
Anayasa Mahkemesi Kararlar› Resmi Gazete’de yay›mlan›r. Kararlar
geriye do¤ru yürümez. Kararlar, kural olarak yay›mland›klar› tarihten
itibaren hüküm ifade eder. Ancak, kararlar›n yürürlü¤e girece¤i tarih
Anayasa Mahkemesince ayr›ca kararlaflt›r›labilir. Bu sürede karar›n
Resmi Gazete’de yay›mland›¤› tarihten itibaren bir y›l› aflamaz. Bu
konudaki düzenleme Anayasa Mahkemesince verilen kararda belirtilir.
Anayasa Mahkemesi 1960 Anayasas›yla kurulmufl bir üst mahkeme
olup, 1982 Anayasas›nda da yer alm›flt›r. Anayasa Mahkemesinin
kuruluflundan bugüne kadar çeflitli vergi kanunlar› hakk›nda verdi¤i
iptal kararlar› bulunmaktad›r.
b) ‹çtihad› Birlefltirme Kurulu Kararlar›
Vergi kanunlar›n›n uygulanmas› s›ras›nda do¤an uyuflmazl›klar›n çözümünde
yetkili en yüksek mahkeme Dan›fltay’d›r. Ancak, Dan›fltay’›n
farkl› dava dairelerince ayn› konuda verilen birbirine ayk›r› kararlar›n
içtihat birli¤i sa¤lanarak giderilmesi gerekmektedir. Bu nedenle 2575
say›l› Dan›fltay Kanununun 39’uncu maddesine istinaden Dan›fltay
‹çtihatlar› Birlefltirme Kurulunca ayn› konudaki farkl› kararlar›n
veya içtihat de¤iflikli¤inin ‹çtihatlar› Birlefltirme Karar› ile
verilmesi gerekmektedir.
‹çtihatlar› Birlefltirme Kurulu Kararlar›na, 2575 say›l› Dan›fltay
Kanununun 40’›nc› maddesi uyar›nca Dan›fltay Dava Daireleri, Dava
Daireleri Genel Kurullar› ile ‹dare taraf›ndan uyulmas› zorunludur. ‹çtihad›
Birlefltirme Kararlar› Anayasa Mahkemesi Kararlar› gibi Resmi
Gazete’de yay›mlanmaktad›r. ‹çtihad› Birlefltirme Kurulu Kararlar›
Resmi Gazete’de yay›mland›¤› tarihten itibaren hüküm ifade eder. ‹çtihad›
Birlefltirme Kurulu Kararlar›, Dan›fltay ‹çtihad› Birlefltirme
Kurulunca de¤ifltirilebilir.
6
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ülkemizde bütün üst Yarg› Kurulufllar›n›n verdikleri ‹çtihad› Birlefltirme
Kurulu Kararlar› ayn› hukuki sonucu do¤urur. Ayr›ca, söz konusu
kararlar, geriye yürümemektedir.
ii- Yard›mc› Yarg› Kararlar›
Bu nitelikteki kararlar yol gösterici bir baflka deyiflle vergi hukukuna
yard›mc› kaynaklard›r. Bu kararlar, Dan›fltay Dava Daireleri, Vergi Dava
Daireleri Genel Kurul Kararlar›, Bölge ‹dare Mahkemesi ile vergi
veya idare mahkemesi kararlar›d›r. Bu kararlar, sadece uyuflmazl›k
konusu olayla ilgili dava açan mükellefleri ve idareyi ba¤lar. Benzer
olaylar için, dava aç›lmas› gerekmektedir. Çünkü, dava sonucunda verilen
karar ayn› durumdaki di¤er mükellefleri ve idareyi ba¤lamamaktad›r.
Bu özelli¤i itibariyle muktezalara da benzetilebilir.
2 TEMEL KAVRAMLAR
2.1 Vergiyi Do¤uran Olay
Vergilendirme, vergiye do¤uran olay ile bafllar. Vergiyi Olay Do¤uran
Olay, 213 say›l› Vergi Usul Kanunun 19’uncu maddesinde afla¤›daki
gibi tan›mlanm›flt›r:
“Vergi alaca¤›, vergi kanunlar›n›n vergiyi ba¤lad›klar› olay›n vukuu veya
hukuki durumun tekemmülü ile do¤ar.
Vergi alaca¤› mükellef bak›m›ndan vergi borcunu teflkil eder.”
Vergiyi do¤uran olay› tespitinde;
i- Maddi vergi kanunlar›nda vergi alaca¤›n›n do¤mas› için belirtilen
olay›n meydana gelip gelmedi¤ine,
ii- Vergi kanunlar›nda olay›n tespiti, hukuki durumun tekemmülüne
ba¤lanm›fl ise, hukuki durumun meydana gelip gelmedi¤ine,
Göre de¤erlendirilecektir.
Gelir vergisinin konusu, gerçek kiflilerin elde etti¤i gelirlerdir. Gerçek
kiflilerin elde etti¤i gelirler, gelir vergisine tabidir. Gerçek kiflinin gelir
elde etmesi halinde, vergiyi do¤uran olay meydana gelecektir.
2.2 Tarh
Verginin tarh›, vergi alaca¤›n›n kanunlar›nda gösterilen matrah ve nispetler
üzerinden vergi dairesi taraf›ndan hesaplanarak bu alaca¤› miktar
itibariyle tespit eden idari muameledir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
7

2.3 Tebli¤
Tebli¤, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususlar›n yetkili
makamlar taraf›ndan mükellefe veya ceza sorumlusuna yaz› ile bildirilmesi
ifllemidir.
2.4 Tahakkuk
Verginin tahakkuku, tarh ve tebli¤ edilen bir verginin ödenmesi gereken bir
safhaya gelmesidir.
2.5 Vergi Dairesi
Vergi dairesi mükellefi tespit eden, vergiyi tarh eden, tahakkuk ettiren
ve tahsil eden dairedir.
Di¤er taraftan mükelleflerin, vergi uygulamas› bak›m›ndan hangi vergi
dairesine ba¤l› olduklar› vergi kanunlar› ile belirlenir. Ancak, Maliye Bakanl›¤›,
gerekli gördü¤ü hallerde, mükelleflerin iflyeri ve ikametgâh adresleri
ile il ve ilçelerin idari s›n›rlar›na ba¤l› kalmaks›z›n vergi daireleri
ve bölge bilgi ifllem merkezleri kurmaya, vergi dairelerine ba¤l› flubeler
açmaya ve vergi dairelerinin yetki alan› ile vergi türleri, meslek ve ifl
gruplar› itibariyle mükelleflerin ba¤l› olacaklar› vergi dairesini belirlemeye
yetkilidir.
2.6 Mükellef
Mükellef, vergi kanunlar›na göre kendisine vergi borcu terettüp eden
gerçek veya tüzel kiflidir.
Ayr›ca, mükellef, yükümlü bulundu¤u vergi türleri itibariyle maddi ve
flekli vergisel ödevleri yerine getirmek zorunda olan kiflidir.
2.7 Sorumlu
Vergi sorumlusu, verginin ödenmesi bak›m›ndan, alacakl› vergi dairesine
karfl› muhatap olan kiflidir.
Vergi sorumlusu ise, baflkas›n›n ait vergisel yükümlülükler nedeniyle
maddi ve flekli vergisel ödevleri yerine getiren kiflidir.
8
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

2.8 Özel Sözleflmeler
Vergi kanunlar›yla kabul edilen haller müstesna olmak üzere, mükellefiyete
veya vergi sorumlulu¤una müteallik özel mukaveleler vergi dairelerini
ba¤lamaz.
2.9 ‹stisna
Vergi kanunlar›nda, verginin konusunda yer alan baz› ifllem ve gelir unsurlar›n›n,
ekonomik, mali, sosyal ve siyasal sebeplerle, k›smen veya
tamamen vergi d›fl› b›rak›lmas›d›r.
2.10 Muafiyet
Vergi kanunlar›na göre mükellef say›lan kiflinin, ekonomik, mali, sosyal
ve siyasal sebeplerle, vergi d›fl› b›rak›lmas›d›r.
2.11 Vergi Ziya›
Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zaman›nda
yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi sebebiyle, verginin, zaman›nda
tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesidir.
Ayr›ca, flahsi, medeni haller veya aile durumu hakk›nda gerçe¤e ayk›r›
beyanlarda bulunmak, sair suretlerle verginin noksan tahakkuk ettirilmesine
veya haks›z yere geri verilmesine sebebiyet verilmesi de vergi
ziya› hükmündedir.
Vergi ziya› nedeniyle, verginin sonradan tahakkuk ettirilmesi veya tamamlanmas›
veyahut haks›z yap›lan iadenin geri al›nmas› ceza uygulanmas›na
engel teflkil etmez.
2.12 Vergi Ehliyeti
Medeni Kanun hükümlerine göre borç akdi yap›labilmesi için taraflar›n
fiil ehliyetlerinin bulunmas›n› gerektirir. Ancak, vergi hukukunda, mükellefiyet
ve vergi sorumlulu¤u için kanuni ehliyet flart de¤ildir. Dolay›s›yla,
vergi kanunlar›nda, verginin konusu olarak belirlenen ifllemlere taraf
olanlar, fiil ehliyetine sahip olup olmad›klar›na bak›lmaks›z›n vergi
mükellefi veya sorumlusu olmaktad›rlar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
9

Ayr›ca, vergiyi do¤uran olay›n kanunlarla yasak edilmifl bulunmas› da,
mükellefiyeti ve vergi sorumlulu¤unu ortadan kald›rmamaktad›r.
2.13 Vergi Mahremiyeti
VUK’nun 5’inci maddesinde görevleri gere¤i mükelleflerin veya onlarla
ilgili kimselerin ticari, flahsi ve di¤er her nevi s›rlar›n› ö¤renme durumunda
olanlar›n, bu s›rlar› iffla edemeyeceklerini ve kendileri ya da ü-
çüncü flah›slar yarar›na kullanamayacaklar›n› hükme ba¤lanm›flt›r. Ayn›
maddede, söz konusu s›rlar› saklamakla yükümlü olan görevliler afla-
¤›daki gibi say›lm›flt›r.
• Vergi muameleleri ve incelemeleri ile u¤raflan memurlar,
• Vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve
Dan›fltay’da görevli olanlar,
• Vergi kanunlar›na göre kurulan komisyonlara kat›lanlar,
• Bilirkifliler
Vergi Usul Kanununda vergi mahremiyetinin istisnalar› da düzenlenmifltir:
Bunlar;
• Vergi güvenli¤ini sa¤lamak amac›yla gelir vergisi mükelleflerinin
y›ll›k gelir vergisi, sermaye flirketlerinin kurumlar vergisi beyannamelerinde
gösterdikleri matrahlar› (zarar dahil) ve beyanlar› üzerinden tarh
olunan gelir ve kurumlar vergileri ile mükelleflerin ad ve unvanlar›, ba¤l›
olduklar› vergi dairelerince beyannamelerinin verildi¤i y›l içinde dairenin
münasip yerlerine as›lacak cetvellerle ilan olunmas›,
• Mükelleflerin vergi tarh›na esas olan beyanlar›n kamuoyuna da
gösterilmesi amac›yla vergi levhas› as›lmas›,(1)
• Mükelleflerin kesinleflen vergi ve cezalar› ile vadesi geçti¤i halde
ödenmemifl bulunan vergi ve ceza miktarlar›,
Maliye Bakanl›¤›nca aç›klanabilir. Maliye Bakanl›¤› bu yetkisini mahalline
devredebilir
• Ayr›ca, kamu görevlilerince yap›lan adli ve idari soruflturmalar ile
ilgili olarak talep edilen bilgi ve belgeler ile,
• Bankalara, yapacaklar› vergi tahsiline yönelik bilgiler,
(1) Bu Konudaki düzenlemeler Maliye Bakanl›¤›nca, 142, 143, 146 ve 272 Seri No’lu VUK Genel
Tebli¤lerinde yap›lm›flt›r.
10
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

verilebilir. Bu bilgilerin verilmesine iliflkin usul ve esaslar Maliye Bakanl›¤›nca
belirlenir.
• Sahte veya muhteviyat› itibariyle yan›lt›c› belge düzenledikleri veya
• Sahte veya muhteviyat› itibariyle yan›lt›c› belge kulland›klar›
vergi inceleme raporuyla tespit olunanlar›n, kanunla kurulmufl mesleki
kurulufllar›na ve 3568 say›l› Kanunla kurulan birlik ve meslek odalar›na
bildirilmesi vergi mahremiyetini ihlal say›lmaz. Ancak, kendilerine bilgi
verilen kifli ve kurumlar da bu maddede yaz›l› yasaklara uymak zorundad›rlar.
2.14 Yorum
Soyut kurallar›n somut olaya uygulanmas›na yorum denilmektedir. Hukukta,
de¤iflik yorum yöntemleri uygulanmaktad›r. Bunlar, deyimsel
(lafzi) yorum, sistematik yorum, tarihi yorum ve amaçsal (gai) yorum
yöntemleridir.
Kanun hükmünde yer alan kelimelerin, deyimlerin ve cümlelerin anlamlar›n›n
dilbilgisi kurallar› çerçevesinde yap›lan yoruma deyimsel yorum,
kanun hükmünün yasa içindeki yerine göre yorumlanmas›na sistematik
yorum, yasa koyucunun yasay› yapmas›ndaki amac›na göre yap›lan
yoruma tarihi yorum, kanunun ç›kt›ktan sonra yaflanan ekonomik ve
sosyal olaylara göre yorumlanmas›na da amaçsal yorum denilmektedir.
2.15 Vergi Usul Kanuna Göre ‹spat
Kanunlar soyut kurallar koyar. Somut olaylar›n soyut kurallara uygulanmas›na
yorum denilmektedir. VUK’nun 3’üncü maddesinde, vergi kanunlar›n›n
yorumlanmas› ve vergiyi do¤uran olay›n ispatlanmas›nda uygulanacak
kurallar afla¤›da belirlenmifltir.
Vergi kanunlar› lafz› ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafz›n aç›k olmad›¤›
hallerde vergi kanunlar›n›n hükümleri, konuluflundaki maksat, hükümlerin
kanunun yap›s›ndaki yeri ve di¤er maddelerle olan ba¤lant›s› göz
önünde tutularak uygulan›r.
‹spat: Vergilendirmede, vergiyi do¤uran olay ve bu olaya iliflkin
muamelelerin gerçek mahiyeti esast›r.
Vergiyi do¤uran olay ve bu olaya iliflkin muamelelerin gerçek mahiyeti
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
11

yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir. fiu kadar ki, vergiyi do¤uran
olayla ilgisi tabii ve aç›k bulunmayan flahit ifadesi ispatlama vas›tas›
olarak kullan›lamaz.
‹ktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya olay›n özelli¤ine göre
normal ve mutad olmayan bir durumun iddia olunmas› halinde ispat
külfeti bunu iddia eden tarafa aittir.
2.16 K›yas Yasa¤›
Karfl›lafl›lan bir olay hakk›nda yasada hüküm bulunmamas›na ra¤men
yasada benzer olay hakk›nda yap›lan yasal düzenlemelerin uygulanmas›na
k›yas denilmektedir. Hukukta k›yasa, yasa boflluklar›n›n ortadan
kald›r›lmas› amac›yla baflvurulabilmektedir. Bu kapsamda, Medeni Kanunda
hakimin hukuk yaratma yetkisi de k›yasa örnek olarak gösterilebilir.
Genel olarak vergi hukukunda k›yas yasaklanm›flt›r. Ancak, vergi kanunlar›nda
yasan›n aç›kça öngördü¤ü durumlar ile s›n›rl› olmak üzere k›yas
yap›labilmektedir. Bu nitelikteki düzenlemeler yasada “ilgili kanun
hükümleri k›yasen uygulan›r” veya “gibi, vb” gibi ifadeler fleklinde vergi
kanunlar›nda yer almaktad›r. Örne¤in mülga 5422 say›l› Kurumlar
Vergisi Kanununun 45 nci maddesinde “k›yas yoluyla uygulanacak
hükümler” ile 193 say›l› Gelir Vergisi Kanunu’nun 9. maddesindeki
esnaf muafl›¤›n›n kapsam›na giren kiflilerin belirlenmesinde k›yas uygulamas›na
yer verilmifltir.
2.17 Tiplefltime ve Tipiklik
Vergi hukukunda da di¤er hukuk dallar›nda oldu¤u gibi konulan soyut
kurallara tiplefltirme denilmektedir. Dolay›s›yla, vergi hukukunda kural
konulur iken kategoriler belirlenmesi tiplefltirmedir.
Somut olay›n, soyut hukuk kural›na uygun olmas›na ise tipiklik denilmektedir.
(2) Tiplefltirme, yasama organ› taraf›ndan yap›l›rken, tipiklik
uygulay›c›lar taraf›ndan yap›lmaktad›r. Ancak her iki durumda da vergi
hukukunun genel özelliklerinin (yasas›z vergi olmaz ilkesi gibi) korunmas›
gerekmektedir.
(2) Prof.Dr. Mualla ÖNCEL, Prof.Dr.Ahmet KUMRULU, Prof.Dr.Nami ÇA⁄AN, Vergi Hukuku, Ankara,
Turhan Kitapevi, 2003 S.30-31
12
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

‹K‹NC‹ BÖLÜM
SORUMLULUK UYGULAMASI

3 VERG‹ HUKUKUNDA SORUMLULUK
Vergi hukukundaki genel sorumluluk Vergi Usul Kanununda hüküm
alt›na al›nmakla birlikte ayn› Kanununda sorumluluk halleri de genel
olarak belirlenmifltir.
3.1 Kanuni Temsilcilerin Sorumlulu¤u
Kanuni temsilcilerin sorumlulu¤u VUK’nun 10 ve 6183 say›l› A.A.T.-
U.H.K’nun Mükerrer 35’inci maddesinde düzenlenmifltir.
Tüzel kiflilerle, küçüklerin ve k›s›tl›lar›n, vak›flar ve cemaatler gibi tüzel
kiflili¤i olmayan teflekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmalar›
halinde bunlara düflen ödevler kanuni temsilcileri, tüzel kiflili¤i olmayan
teflekkülleri idare edenler ve varsa bunlar›n temsilcileri taraf›ndan yerine
getirilir.
Yukar›da yaz›l› olanlar›n bu ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin
veya vergi sorumlular›n›n varl›¤›ndan tamamen veya k›smen
al›namayan vergi ve buna ba¤l› alacaklar, kanuni ödevleri yerine getirmeyenlerin
varl›klar›ndan al›n›r. Bu hüküm Türkiye'de bulunmayan mükelleflerin
Türkiye'deki temsilcileri hakk›nda da uygulan›r.
Temsilciler veya teflekkülü idare edenler bu suretle ödedikleri vergiler
için as›l mükelleflere rücu edebilirler.
Tüzel kiflilerin tasfiye haline girmifl veya tasfiye edilmifl olmalar›, kanuni
temsilcilerin tasfiyeye girifl tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklar›n›
da kald›rmaz.
3.2 Vergi Kesenlerin Sorumlulu¤u ve Müteselsil Sorumluluk
Yapt›klar› veya yapacaklar› ödemelerden vergi kesmeye mecbur olanlar,
verginin tam olarak kesilip ödenmesinden ve bununla ilgili di¤er
ödevleri yerine getirmekten sorumludurlar. Bu sorumluluk, bunlar›n
ödedikleri vergilerden dolay› as›l mükelleflere rücu etmek hakk›n›
ortadan kald›rmaz.
Mal al›m ve sat›m› ve hizmet ifas› dolay›s›yla vergi kesintisi yapmak ve
vergi dairesine yat›rmak zorunda olanlar›n, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri
halinde verginin ödenmesinden,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
15

• al›m sat›ma taraf olanlar,
• hizmetten yararlananlar
• ve aralar›nda do¤rudan veya h›s›ml›k nedeniyle ya da sermaye,
organizasyon veya yönetimine kat›lmak veya menfaat sa¤lamak suretiyle
dolayl› olarak iliflkide bulundu¤u tespit olunanlar,
müteselsilen sorumlu k›l›nm›fllar›d›r.
Ancak, müteselsilen sorumluluk mal üreten çiftçiler ile nihai tüketiciler
için söz konusu de¤ildir.
Müteselsil sorumlulu¤un flartlar›, s›n›rlar› ve bu konuya iliflkin usul ve
esaslar Maliye Bakanl›¤›nca belirlenmektedir.
Di¤er taraftan, Maliye Bakanl›¤› zirai ürünlerin (ifllenmifl olanlar dahil)
al›m ve sat›m›na arac›l›k eden kurulufllar ile Ticaret Borsalar›n› bu mahsullerin
sat›n al›nmas› s›ras›nda yap›lacak vergi tevkifat›ndan müteselsilen
sorumlu tutmaya, sözkonusu ürünlerin sat›fl› dolay›s›yla yap›lacak
vergi tevkifat›n›n hangi safhada yap›laca¤›n› her bir ürün için ayr› ayr›
belirlemeye yetkili k›l›nm›flt›r.
Bu yetkiye istinaden Maliye Bakanl›¤› taraf›ndan belirlenen safhadan
önceki safhalarda tevkif yoluyla al›nan vergiler iade edilmemekte ve
süresi içinde ilgili vergi dairesine yat›r›lmas› zorunlu bulunmaktad›r.
Hukuk sistemimizde, ayn› vergi borcundan dolay› birden fazla
kiflinin sorumlu tutulabildi¤i sorumluluk türüne müteselsil (zincirleme)
sorumluluk denilmektedir.
3.3 Mirasç›lar›n Sorumlulu¤u
Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, miras› reddetmemifl kanuni ve
mansup (atanm›fl mirasç›) mirasç›lar›na geçer. Ancak, mirasç›lardan
her biri ölünün vergi borçlar›ndan miras hisseleri nispetinde sorumlu
olurlar.
Mirasç›lar›n ölen kiflinin borçlar›ndan sorumlu olabilmesi için her hal ve
taktirde miras› reddetmemifl olmalar› gerekmektedir. Mirasç›lar›n sorumlulu¤u
miras hisseleri nispetinde olup, murisin (miras b›rakan›n)
malvarl›¤› borcu karfl›lamasa dahi mirasç› kendi mal varl›¤›ndan ödemek
zorundad›r.
16
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

3.4 Limited fiirketlerin Ortaklar›n›n Sorumlulu¤u
6183 say›l› AATUHK’n›n 35’inci maddesinde flirket ortaklar›, kanuni
temsilci d›fl›nda hisseleri oran›nda amme borçlar›ndan sorumlu tutulmufllard›r.
3.5 Tasfiye Memurlar›n›n Sorumlulu¤u
6183 say›l› AATUHK’nun 33’üncü maddesine göre tasfiye memurlar›,
amme idarelerinin her türlü alacaklar›n› ödemeden veya ödemek üzere
ay›rmadan önce tasfiye sonucunda elde edileni da¤›tamazlar veya bunlar
üzerinde herhangi bir flekilde tasarrufta bulunamazlar. Aksine hareket
etmeleri halinde tahakkuk etmifl ve edecek amme alacaklar›ndan
tasfiye memurlar› veya tasfiyeyi yürütenler flahsen ve müteselsilen sorumlu
olurlar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
17

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SÜRELER VE
MAL‹ TAT‹L UYGULAMASI

4 SÜRELER
4.1 Genel
Süre, bir ifllemin yap›lmas› için belirlenmifl olan zamand›r. Vergi hukukunda
süreler kanuni, idari ve yarg›sal süreler olmak üzere üç süre
türü ile karfl›lafl›lmaktad›r.
Kanuni süreler, vergi kanunlar›nda yaz›l› olan sürelerdir. ‹dari süreler
ise idare taraf›ndan verilen sürelerdir. VUK’nun 14’üncü maddesi uyar›nca
vergi kanunlar›nda aç›kça yaz›l› olmayan hallerde 15 günden afla-
¤› olmamak flart›yla idarenin süre vermesi gerekir. Dolay›s›yla idari
süreler 15 günden az olamaz.
Yarg›sal süreler ise ‹dari Yarg›lama Usulü Kanunu ile Dan›fltay Kanununda
yer almakta olup bu süreler de kanuni süre oldu¤u gibi, yarg›
organlar›nca da verilebilen yarg›sal süreleri kapsamaktad›r.
4.2 Sürelerin Hesaplanmas›
Vergi kanunlar›nda yaz›l› süreler VUK’nun 18’inci madde hükmü de dikkate
al›narak afla¤›daki flekilde hesaplan›r:
1. Süre gün olarak belli edilmiflse, bafllad›¤› gün hesaba kat›lmaz
ve son günün tatil saatinde biter;
2. Süre hafta veya ay olarak belli edilmiflse bafllad›¤› güne son
hafta veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter. Sürenin bitti¤i
ayda, bafllad›¤› güne tekabül eden bir gün yoksa süre o ay›n son gününün
tatil saatinde biter;
3. Sonu belli bir gün ile tayin edilen sürelerde, süre o günün
tatil saatinde biter;
4. Resmi tatil günleri süreye dahildir. flu kadar ki, sürenin son
günü resmi tatile rastlarsa tatili takip eden ilk ifl gününün tatil saatinde
sona erer.
4.2.1 Sürelerin Uzamas›
VUK’na göre belirlenen süreler, mücbir sebep, zor durum, ölüm ve
mali tatil hallerinde uzamaktad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
21

4.2.1.1 Mücbir Sebepler
Mücbir sebep, vergilendirme ile ilgili ödevlerin yerine getirilmesine engel
olan sebepler olarak tan›mlanabilir. VUK’nun 13’üncü maddesinde
“mücbir sebepler” örnekleme yoluyla afla¤›daki gibi say›lm›flt›r.
1. Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel
olacak derecede a¤›r kaza, a¤›r hastal›k ve tutukluluk;
2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yang›n,
yer sars›nt›s› ve su basmas› gibi afetler;
3. Kiflinin iradesi d›fl›nda vukua gelen mecburi gaybubetler;
4. Sahibinin iradesi d›fl›ndaki sebepler dolay›s›yle defter ve
vesikalar›n›n elinden ç›km›fl bulunmas›,
gibi hallerdir.
Mücbir sebebin varl›¤› halinde VUK’nun 373’üncü maddesi uyar›nca
VUK’nda yaz›l› mücbir sebeplerden herhangi birinin vukua geldi¤i belli
ise veya tevsik ve ispat olundu¤u durumlarda vergi cezas› kesilmez.
Mücbir sebebin meydana geldi¤i anda süre durur ve sebep ortadan
kalkt›ktan sora süre ifllemeye bafllar. Mücbir sebeplerin sürelere karfl›
etkisi VUK’nun 15. maddesinde afla¤›daki flekilde düzenlenmifltir.
VUK’nun 13'üncü maddesinde yaz›l› mücbir sebeplerden herhangi birinin
bulunmas› halinde bu sebep ortadan kalk›ncaya kadar süreler ifllemez.
Bu takdirde tarh zamanafl›m› ifllemeyen süreler kadar uzar.
Sürelerin durmas› için mücbir sebebin varl›¤›n›n herkes taraf›ndan biliniyor
olmas› veya ilgililer taraf›ndan ispat veya tevsik edilmesi gerekir.
Maliye Bakanl›¤›, mücbir sebep say›lan haller nedeniyle; bölge, il, ilçe,
mahal veya afete maruz kalanlar itibar›yla mücbir sebep hali ilân etmeye
ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek olanlar›
tespit etmeye yetkilidir.
Bu yetki vergi türleri ve iflyerleri itibar›yla; beyannamelerin toplulaflt›r›lmas›,
yeni beyanname verme süreleri belirlenmesi ve beyanname
verme zorunlulu¤unun kald›r›lmas› fleklinde de kullan›labilir.
Dolay›s›yla mücbir sebepler tarh zamanafl›m› süresini de uzatmaktad›r.
Mücbir sebep halinde sürelerin ifllememesi için ;
22
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• mücbir sebebin malum olmas› veya
• ilgililer taraf›ndan ispat veya
tevsik edilmesi gerekmektedir.
4.2.1.2 Zor Durum Hali
VUK’nun 17’inci maddesi uyar›nca, mücbir sebepler d›fl›nda zor durumda
bulunmalar› nedeniyle vergilendirmeye iliflkin ödevlerini zaman›nda
yapamayacak olan mükelleflere, istemeleri halinde kanuni sürenin
bir kat›n› geçmemek üzere ek süre verilebilmektedir. Maliye Bakanl›¤›,
kanuni sürenin bir aydan az olmas› halinde bir ay› geçmemek
üzere, uygun bir süre verilebilmektedir.
Zor durumda bulunmalar› nedeniyle vergi muamelelerine iliflkin ödevleri
süresi içinde yerine getiremeyecek olanlara, kanuni sürenin bir
kat›n›, kanuni sürenin bir aydan az olmas› halinde bir ay› geçmemek
üzere, Maliye Bakanl›¤›nca uygun bir ek süre verilebilir. Bu sürenin verilebilmesi
için:
1. Ek süre isteyen, sürenin sona ermesinden önce yaz› ile istemde
bulunmal›d›r.
2. ‹stemde gösterilen mazeret, izin verecek makam taraf›ndan
kabule lay›k görülmelidir.
3. Ek sürenin verilmesi halinde verginin al›nmas› tehlikeye
girmemelidir.
4.2.1.3 Ölüm Hali
VUK’nun 16’nci maddesi uyar›nca vergi kanunlar›nda hüküm bulunmayan
hallerde ölüm dolay›s›yla mirasç›lara geçen ödevlerin yerine getirilmesinde
bildirme ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir.
Dolay›s›yla, ölüm halinde sadece murise ait verilmesi gereken bildirim
ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenmektedir. Di¤er yandan,
vergi kanunlar›nda ölüm halinde bildirim ve beyanname verme süreleri
özel olarak düzenlenmifl ise bu düzenlenmenin uygulanmas› olas› de-
¤ildir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
23

4.2.1.4 Mali Tatil
4.2.1.4.1 Kapsam
5604 say›l› Mali Tatil ‹hdas Edilmesi Hakk›nda Kanun ile her y›l 1–20
Temmuz tarihleri aras›nda Mali Tatil uygulanacakt›r. Mali tatilin uygulanaca¤›
dönemde kanunda yer alan süreler, duruma göre duracak
ya da sürenin son günü mali tatile rastlarsa süre mali tatilin bitimini
takip eden 7 gün uzam›fl say›lacakt›r.
5604 say›l› yasaya göre mali tatil süresi bafllang›c› ve bitifli kanunen
tespit edilmifl oldu¤undan, sürenin son günü her halükarda 20
Temmuz da sona ermifl olacakt›r. Ancak, Haziran ay›n›n son gününün
tatil günü olmas› halinde, mali tatil, temmuz ay›n›n ilk ifl gününü takip
eden günden bafllayacakt›r. Örne¤in, 30 Haziran 2007 Cumartesi
gününe rastlad›¤›ndan mali tatil süresi 03 Temmuz 2007 tarihinde
bafllay›p, 20 Temmuz Cuma akflam› sona erecektir. Dolay›s›yla mali
tatilin son günü 20 Temmuz olmakla birlikte bafllang›c› her zaman
1 Temmuz günü olmayabilecektir.
Mali tatil nedeniyle afla¤›daki kanunlarda yer alan ve 5604 say›l› yasada
belirlenen ifllemlere iliflkin süreler etkilenecektir:
• Vergi Kanunlar›,
• Sendikalar Kanunu,
• ‹flsizlik Sigortas› Kanunu,
• ‹fl Kanunu,
• Esnaf ve Sanatkârlar ve Di¤er Ba¤›ms›z Çal›flanlar
Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu,
• Tar›mda Kendi Ad›na ve Hesab›na Çal›flanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu,
• Sosyal Sigortalar Kanunu,
• Tar›m ‹flçileri Sosyal Sigortalar Kanunu.
Vergi Kanunlar› aç›s›ndan afla¤›da yer alan Kanunlarda yer alan süreler
mali tatilden etkilenmeyecektir:
1- Gümrük idareleri,
2- ‹l özel idareleri ve
3- Belediyeler
Taraf›ndan tarh ve/veya tahsil edilen vergi, resim ve harçlarla ilgili
olarak 5604 say›l› Mali Tatil ‹hdas Edilmesi Hakk›nda Kanun hükümleri
uygulanmaz.
24
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Di¤er taraftan Maliye Bakanl›¤›nca ç›kar›lan 1 S›ra No'lu Mali Tatil Uygulamas›
Hakk›nda Genel Tebli¤i (3) uyar›nca afla¤›da belirtilen sürelerin
mali tatil nedeniyle uzamas› söz konusu olmayacakt›r.
• Özel tüketim vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, özel
iletiflim vergisi ile flans oyunlar› vergisine iliflkin olarak verilmesi gereken
beyannamelerin verilme ve ödeme süreleri,
• ‹cra yoluyla yap›lan sat›fllarda katma de¤er vergisi uygulamas›na
yönelik (5) No.lu Katma De¤er Vergisi Beyannamesinin verilme ve ödeme
süresi,
• Sürekli beyanname vermek zorunda olanlar d›fl›ndaki resmi kurulufllar
taraf›ndan müzayede mahallerindeki sat›fllar dolay›s›yla tahsil
edilen katma de¤er vergisinin, 15 Seri No.lu KDV Genel Tebli¤inin
(I/3) bölümünde belirtilen ödeme süresi,
• 1512 say›l› Noterlik Kanununun 118 inci maddesine göre noterler
taraf›ndan tahsil edilen damga vergisi ve harç bedellerinin an›lan
Kanunun 119 uncu maddesi uyar›nca ilgili vergi dairesine bildirilmesine
iliflkin olarak verilecek beyannameler ile süreksiz yükümlülük fleklinde
de¤erlendirilen ve 492 say›l› Harçlar Kanununa göre verilen (1), (2)
ve (4) No.lu Beyannamelerin verilme ve ödeme süreleri,
• Kanuni süresinden sonra kendili¤inden veya piflmanl›k talepli
olarak verilen beyannamelerin ödeme süresi.
(3) 30/06/2007 Tarih ve 26568 Say›l› Resmi Gazete’de Yay›mlanm›flt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
25

4.2.1.4.2 Vergi Kanunlar›
Vergi Kanunlar› aç›s›ndan afla¤›daki ödevlere iliflkin süreler mali tatilden
etkilenmektedir.
MAL‹ TAT‹L SÜRES‹NCE VE MAL‹ TAT‹L‹N B‹T‹M‹N‹ ‹ZLEYEN
7 GÜN ‹Ç‹NDE SONA EREN SÜRELER
Ertelendi¤i için 21-27 Temmuz
Tarihleri Aras›nda
Yerine Getirilecek Ödevler
Mali Tatil Nedeniyle Süresi Duran ve
Bu Nedenle Mali Tatilin Bitiminden
‹tibaren ‹fllemeye Bafllayacak Süreler
• Beyana dayal› tarhiyatta,
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre;
beyannamelerin verilme süreleri. • Belirli sürelerde yap›lmas› gereken
• ‹kmalen, re’sen veya idarece yap›lan muhasebe kay›t süreleri,
tarhiyatta, vadesi mali tatile • Bildirim süreleri ve
rastlayan vergi, resim ve harçlar ile • Vergiyle ilgili ifllemlere iliflkin
vergi cezalar› ve gecikme faizlerinin dava açma süreleri.
ödeme süresi.
• Tarh edilen vergilere ve/veya
kesilen cezalara karfl› uzlaflma
talep etme veya cezada
indirim hükümlerinden yararlanmak
amac›yla yap›lacak baflvurulara
iliflkin süreler.
• Devaml› bilgi verme hükümleri
kapsam›nda verilmesi gereken
bilgilerin verilmesine iliflkin süreler.
Mali Tatil süresi içinde Maliye Bakanl›¤›nca mükellefler nezdinde yap›labilecek
veya yap›lamayacak ifllemler afla¤›daki tabloda yer almaktad›r.
Yap›lamayacak ‹fllemler
• Normal Vergi ‹ncelemeleri,
• Bilgi ‹stem Talepleri,
Yap›labilecek ‹fllemler
• Vergi ve ceza ihbarnameleri ile
• Mahsup taleplerine yönelik ifllemler,
(Ancak tatil süresi içinde gerçekleflen
tebligat ifllemlerinde süre, mali tatilin
son gününden itibaren ifllemeye
bafllayacakt›r)
• Aramal› Vergi ‹ncelemeleri,
• Mahkeme Karar›na ‹stinaden
Yap›lacak Vergi ‹ncelemeleri,
• Savc›l›klar›n›n talebi üzerine yap›lacak
Vergi ‹ncelemeleri,
26
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Beyana dayanan ve beyanname verme süresi mali tatil nedeniyle uzam›fl
olan vergilerde ödeme süresi (ayn› ay içerisinde kalmak kayd›yla), uzayan
beyanname verme süresinin son gününden itibaren üçüncü günün
mesai saati bitimine kadar uzam›fl say›lmaktad›r. Ancak bu esas›n uygulanabilmesi
için, ödeme süresinin temmuz ay› içinde kalmas› gerekmektedir.
Bir baflka ifadeyle, vadesi a¤ustos ay›na sarkan vergilerde ödeme
süresi de¤iflmeyecektir.
4.2.1.4.3 Di¤er Kanunlar
5604 say›l› yasan›n 2 nci maddesinde yer alan Kanunlarda yer alan
sürelerde mali tatilden etkilenmektedir. Etkilenen ve etkilenmeyen süreler
afla¤›daki tabloda yer almaktad›r.
MAL‹ TAT‹L UYGULAMASINDAN
ETK‹LENMEYEN ‹fiLEMLER
ETK‹LENEN ‹fiLEMLER
‹flverenlerce Ve Sigortal›larca ‹flverenlerce Ve Sigortal›larca meslek
hastal›¤› ve ifl kazas› d›fl›nda kalan;
• Sendikalar Kanunu,
• Sosyal Sigortalar Kanunu,
• ‹flsizlik Sigortas› Kanunu,
• ‹fl Kanununa
göre yap›lmas› gereken
‹fl Kazas› Ve Meslek
Hastal›¤› Bildirimleri,
• Sendikalar Kanunu,
• Sosyal Sigortalar Kanunu,
• ‹flsizlik Sigortas› Kanunu,
• ‹fl Kanununa,
• Esnaf ve Sanatkârlar ve Di¤er Ba¤›ms›z
Çal›flanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu,
• Tar›mda Kendi Ad›na ve Hesab›na
Çal›flanlar Sosyal Sigortalar Kanunu,
• Tar›m ‹flçileri Sosyal Sigortalar Kanunu’na
göre yap›lmas›, Bildirim, Beyan Ve Ödeme
Süreleri. 5604 say›l› Kanun’un 1 inci
maddesinde belirtilen süreler kadar ertelenir.
Dolay›s›yla 21-27 Temmuz tarihleri aras›nda
bu yükümlüklerin yerine getirilmesi gerekir.
Öte yandan, 5604 say›l› yasan›n 2 nci maddesinin uygulanmas›na iliflkin
olarak da Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›¤›nca ç›kar›lan 5604
Say›l› Mali Tatil ‹hdas Edilmesi Hakk›nda Kanunun 2 nci Maddesinin Uygulanmas›na
‹liflkin Tebli¤ de 30/06/2007 tarih ve 26568 say›l› Resmi
Gazete’de yay›mlanm›flt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
27

4.2.1.5 Sürelerin Belirlenmesine ‹liflkin Tan›nan Yetki
5615 say›l› yasa ile Vergi Usul Kanununda de¤ifliklik yap›lm›fl olup bununla,
Maliye Bakanl›¤› Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›, beyannamelerin verilme
ve ödeme sürelerinin son gününü, kanuni süresinden itibaren bir
ay› geçmeyecek flekilde yeniden belirlemeye yetkili k›l›nm›flt›r.
Tan›nan bu yetkinin kapsam› s›n›rl› olup, Gelir ‹daresi Baflkanl›¤› sadece
beyannamelerin;
• Verilme ve
• Ödeme
sürelerini de¤ifltirebilecektir. Bu yetkisi de kanuni sürenin bir kat› ile
s›n›rland›r›lm›flt›r.
28
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
TARH‹YAT TÜRLER‹ VE
VERG‹ HATALARI

5 TARH‹YAT ‹fiLEM‹
Tarhiyat uygulamas› için, öncelikle matrah veya matrah fark›n›n belirlenmesi
ve bu matrah veya matrah fark› üzerinden verginin hesaplanmas›
gerekir. Tarhiyat ifllemiyle, idarenin alaca¤›n›n, mükellef ya da sorumlunun
ise borcunun ortaya ç›kmas› sa¤lanmaktad›r. Dolay›s›yla,
tarhiyat iflleminin yap›labilmesi için, matrah›n ve vergi tarifesinin belirlenmesi
gerekir.
Matrah›n tespit flekli ilgili vergi kanunlar›nda belirlenmifltir. Bu belirlemeye
istinaden matrah duruma göre, bazen mükellef, bazen idare, bazen
de kanunen belirlenmektedir.
5.1 Tarh ifllemi
Vergi Usul Kanunun 20. maddesi uyar›nca verginin tarh›, vergi alaca-
¤›n›n kanunlar›nda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi
taraf›ndan hesaplanarak bu alaca¤›, miktar itibariyle tespit eden idari
muameledir. Dolay›s›yla tarh ifllemi idari bir ifllemdir.
Tarhiyat iflleminin yap›labilmesi için, matrah›n belirlenmesinden sonra
verginin kanunda gösterilen tarifeye göre hesaplanmas› bir baflka
deyiflle verginin tarh edilmesi gerekmektedir.
5.2 Vergi Tarifesi
Vergi tutar›n›n hesaplanabilmesi için matraha uygulanmas› gereken
ölçüye veya ölçülerin oluflturdu¤u bütüne vergi tarifesi denilmektedir.
Vergi tarifesinin asli unsuru vergi oran› olmaktad›r Verginin hesaplanmas›nda
uygulanacak olan oranlar da ilgili vergi kanunlar›nda belirlenmekle
birlikte uygulamada iki yöntemden biri veya her ikisi birden vergi
kanunlar›nda yer alabilmektedir. Bunlar:
1- Spesifik Tarife: Vergi miktar›n›n belirli fiziki ölçülere göre
hesaplanmas›d›r. Örne¤in Motorlu Tafl›tlar Vergisi araçlar›n motor büyüklü¤üne
göre al›nmas› spesifik tarifeye örnektir
2- Advolorem Tarife: Vergi miktar›n›n belli bir parasal de¤erin
üzerinden yüzde fleklinde hesaplanmas›d›r. Vergi Kanunlar›na göre belirlenen
k›ymet üzerinden verginin al›nmas›d›r. Örne¤in Gelir Vergisi advolorem
tarifeye göre al›nmaktad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
31

Türk vergi sisteminde advolorem vergi oranlar› sabit oran ve de¤iflken
oran olmak üzere iki farkl› flekilde belirlenmifltir.
Sabit Oran, matraha göre de¤ifliklik göstermeyen, baflka bir ifadeyle,
verginin matrah› ne olursa olsun ayn› oranda vergi hesaplanmas›d›r.
Sabit oranl› vergilere Kurumlar Vergisini (%20) Katma De¤er Vergisini
örnek olarak gösterebiliriz.
De¤iflken oranl› vergilerde ise, vergi matrah›n›n artmas› veya azalmas›na
göre vergi oran› de¤iflmektedir. De¤iflken oranl› vergi tarifeleri iki
farkl› flekilde düzenlenebilmektedir. Matrah artt›kça vergi oran›n›n artmas›
(Artan Oranl› Tarife) veya matrah artt›kça vergi oran›n›n düflmesi
(Azalan Oranl› Tarife). Türk Vergi Sisteminde artan oranl› tarife uygulamas›n›n
en somut örne¤i gelir vergisinde görülmektedir.
5.3 Tarhiyat Türleri
5.3.1 Beyana Dayal› Tarhiyat
5.3.1.1 Beyan
Vergi sitemimizde tarhiyat, kural olarak beyan esas›na dayanmaktad›r.
Beyan esas›, mükellefin veya vergi sorumlusunun beyan› üzerinden verginin
tarh edilmesidir. Beyan üzerine dayanan tarhiyatlarda, tahakkuk
fifli düzenlenir. Tahakkuk fifli bir anlamda beyannamenin makbuzu yerine
geçer.
5.3.1.2 ‹htirazi Kay›tla Beyan
Mükellefler, VUK’nu uyar›nca beyan ettikleri matrahlara karfl› dava a-
çamazlar. Ancak, mükellefler ihtirazi kay›tla beyanname vermeleri halinde,
beyan ettikleri matrahlar üzerinden hesaplanan vergilere karfl›
dava açabilirler. Dolay›s›yla, ihtirazi kay›tla beyan, mükellef veya vergi
sorumlusuna, beyan ettikleri matrahlara karfl› dava açma hakk› vermektedir.
‹htirazi kay›t verginin tarh ve tahsilini durdurmaz. Bu nedenle
ödenmek istenmemesi halinde dava aç›l›rken yürütmenin durdurulmas›n›n
talep edilmesi gerekmektedir.
Dan›fltay’›n son y›llarda verdi¤i kararlarda piflmanl›k talepli beyannamelerin
ihtirazi kay›tla verilemeyece¤ine iliflkin kararlar› bulunmaktad›r.
32
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

5.3.2 ‹kmalen Tarhiyat
VUK’nun 29’uncu maddesi uyar›nca ikmalen vergi tarh›, her ne flekilde
olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiye müteallik olarak
meydana ç›kan ve defter, kay›t ve belgelere veya kanuni ölçülere dayan›larak
miktar› tespit olunan bir matrah veya matrah fark› üzerinden
al›nacak verginin tarh edilmesidir.
Dolay›s›yla ikmalen vergi tarh edilebilmesi için,
• Daha önce bir verginin tarh edilmifl olmas›,
• Bulunan matrah veya matrah fark›n›n kanuni defter, kay›t ve
belgelere,
• Veya kanuni ölçülere dayan›larak,
tespit edilmifl olmas› gerekmektedir.
5.3.3 Re’sen Tarhiyat
VUK’nun 30’uncu maddesi uyar›nca re’sen vergi tarh›, vergi matrah›-
n›n tamamen veya k›smen defter, kay›t ve belgelere veya kanuni ölçülere
dayan›larak tespitine imkân bulunmayan hallerde takdir komisyonlar›
taraf›ndan takdir edilen veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca
düzenlenmifl vergi inceleme raporlar›nda belirtilen matrah veya
matrah k›sm› üzerinden verginin tarh olunmas›d›r.
Afla¤›daki hallerden herhangi birinin bulunmas› durumunda, vergi matrah›n›n
tamamen veya k›smen defter, kay›t ve belgelere veya kanuni
ölçülere dayan›larak tespitinin mümkün olmad›¤› kabul edilir.
1. Vergi beyannamesi kanuni süresi geçti¤i halde verilmemiflse,
2. Vergi beyannamesi kanuni veya ek süreler içinde verilmekle beraber
beyannamede vergi matrah›na iliflkin bilgiler gösterilmemifl bulunursa,
3. V.U.K’na göre tutulmas› mecburi olan defterlerin hepsi veya bir
k›sm› tutulmam›fl veya tasdik ettirilmemifl olursa veya vergi incelemesi
yapmaya yetkili olanlara herhangi bir sebeple ibraz edilmezse,
4. Defter kay›tlar› ve bunlarla ilgili vesikalar, vergi matrah›n›n do¤ru
ve kesin olarak tespitine imkan vermeyecek derecede noksan, usulsüz
ve kar›fl›k olmas› dolay›s›yla ihticaca salih bulunmazsa,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
33

5. Tutulmas› zorunlu olan defterlerin veya verilen beyannamelerin
gerçek durumu yans›tmad›¤›na dair delil bulunursa.
7. VUK’nun mükerrer 227'nci maddesi uyar›nca 3568 say›l› Kanuna
göre yetki alm›fl meslek mensuplar›na imzalatt›rma mecburiyeti getirilen
beyanname ve ekleri imzalatt›r›lmazsa veya tasdik kapsam›na al›-
nan konularda yeminli mali müflavir tasdik raporu zaman›nda ibraz edilmezse,
Yukar›daki 2'nci bentde yaz›l› halin vukuunda mükellefe, Takdir Komisyonu
taraf›ndan 15 günden az olmamak üzere bir mühlet verilerek vergi
matrah›na iliflkin bilgileri vermeye ve kanuni defterlerini ibraz etmeye
davet olunur.
Vergi beyannamesini kanuni süresi geçtikten sonra vermifl olanlara
bu beyannamede gösterdikleri matrah üzerinden re'sen gerekli
tarhiyat yap›l›r ve bu beyannameler re'sen takdir için takdir
komisyonuna sevk edilmez. Ancak, vergi incelemesine bafllan›lmas›ndan
veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra kendili¤inden
verilen beyannameler için bu hüküm uygulanmaz.
5.3.4 ‹darece Tarhiyat
VUK’nun Mükerrer 30’uncu maddesi uyar›nca, idarece tarhiyat; ikmalen
veya re’sen tarhiyat d›fl›nda kalan hallerde, mükelleflerin verginin
tarh› için vergi kanunlar› ile belirlenen zamanlarda müracaat etmemeleri
veya ayn› kanunlarla kendilerine tahmil edilen mecburiyetleri yerine
getirmemeleri sebebiyle zaman›nda tarh edilemeyen verginin, kanunen
belli matrahlar üzerinden idarece tarh edilmesidir.
‹darece tarhiyat, tanzim edilecek yoklama fifline istinaden yap›l›r.
Bu flekilde tarh olunan vergilerle cezalar›na iliflkin ihbarnameler bir taraftan,
mükellefin bilinen adresine posta ile yollan›r; di¤er taraftan mükellefin
ad›n›, soyad›n›, hesap numaras›n›, iflini, adresini tarh edilen
verginin ve kesilen cezan›n miktar ve cinsini gösterir bir ilan vergi dairesinin
ilan koymaya mahsus mahalline as›l›r. ‹lan›n as›lmas› keyfiyeti ve
tarihi tutanakla tespit olunur.
Verginin tahakkuku ve cezan›n kesinleflmesi için geçmesi gereken vergi
mahkemesinde dava açma süresi; mükellefin bilinen adresinde tebligat
yap›ld›¤› hallerde tebli¤ tarihinden, aksi halde tutanakla tespit olunan
ilan tarihinden bafllar.
34
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

5.4 ‹hbarname Kural›
VUK’nun Mükerrer 34’üncü maddesi uyar›nca, ikmalen veya re'sen
tarh edilen vergiler "ihbarname" ile ilgililere tebli¤ olunur. Nev'i ve do-
¤uflu ayr› olan vergiler için ayr› ihbarname kullan›l›r. ‹hbarnamelerde
yer almas› gereken hususlar da VUK’nun 35’inci maddesinde afla¤›daki
flekilde say›lm›flt›r:
1. ‹hbarnamenin s›ra numaras›;
2. ‹hbarnamenin tanzim tarihi;
3. Verginin nev'i;
4. Mükellefin soyad›, ad› (Tüzelkiflilerde unvan›);
5. Mükellefin aç›k adresi;
6. Vergilendirme dönemi;
7. Verginin matrah›;
8. Verginin hesab›;
9. Verginin miktar›;
10. K›sa ve aç›k bir ifade ile ikmalen veya re'sen vergi tarh›n›
icabettiren sebepler;
11. Vergi mahkemesinde dava açma süresi;
12. Vergi mahkemesinde dava açma flekli.
Takdir komisyonunun karar› üzerine tarh edilen vergilerde karar›n ve
re'sen takdiri gerektiren inceleme raporunun birer sureti ihbarnameye
eklenir.
6 VERG‹ HATASI
VUK’nun 116’nc› maddesine göre vergi hatas›, vergiye müteallik hesaplarda
veya vergilendirmede yap›lan hatalar yüzünden haks›z yere
fazla veya eksik vergi istenmesi veya al›nmas›d›r.
Vergi hatalar› ikiye ayr›lm›flt›r.
a) Hesap Hatalar›
b) Vergilendirme hatalar›
Vergi cezalar›nda yap›lan hatalar da vergi hatalar› için belli edilen usul
ve flartlara göre düzeltilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
35

6.1 Hesap Hatalar›
VUK’nun 117’inci maddesinde hesap hatalar› afla¤›daki gibi belirlenmifltir.
Hesap hatalar› flunlard›r:
6.1.1. Matrah Hatalar›
Vergilendirme ile ilgili beyanname, tahakkuk fifli, ihbarname, tekalif
cetveli ve kararlarda matraha ait rakamlar›n veya indirimlerin eksik
veya fazla gösterilmifl veya hesaplanm›fl olmas›d›r.
6.1.2. Vergi Miktar›nda Hatalar
Vergi nispet ve tarifelerinin yanl›fl uygulanmas›, mahsuplar›n yap›lmam›fl
veya yanl›fl yap›lm›fl olmas› birinci bentte yaz›l› vesikalarda verginin eksik
veya fazla hesaplanm›fl veya gösterilmifl olmas›d›r.
6.1.3. Verginin Mükerrer Olmas›
Ayn› vergi kanununun uygulanmas›nda belli bir vergilendirme dönemi
için ayn› matrah üzerinden bir defadan fazla vergi istenmesi veya al›nmas›d›r.
6.2 Vergilendirme Hatalar›
VUK’nun 118’inci maddesinde vergilendirme hatalar› afla¤›daki gibi belirlenmifltir.
Vergilendirme hatalar› flunlard›r:
6.2.1 Mükellefin fiahs›nda Hata
Bir verginin as›l borçlusu yerine baflka bir kifliden istenmesi veya al›nmas›d›r.
6.2.2 Mükellefiyette Hata
Aç›k olarak vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf bulunan kimselerden
vergi istenmesi veya al›nmas›d›r;
6.2.3 Mevzuda Hata
Aç›k olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan
gelir, servet, madde, k›ymet, evrak ve ifllemler üzerinden vergi istenmesi
veya al›nmas›d›r.
36
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

6.2.4 Vergilendirme veya Muafiyet Döneminde Hata
Aranan verginin ilgili bulundu¤u vergilendirme döneminin yanl›fl gösterilmifl
veya süre itibariyle eksik veya fazla hesaplanm›fl olmas›d›r.
6.3 Hatalar›n Meydana Ç›kar›lmas›
VUK’nun 119’uncu maddesinde hatalar afla¤›daki yollarla ortaya ç›kar›labilir:
1. ‹lgili memurun hatay› bulmas› veya görmesi ile,
2. Üst memurlar›n yapt›klar› incelemeler neticesinde
hatan›n görülmesi ile;
3. Hatan›n teftifl s›ras›nda meydana ç›kar›lmas› ile;
4. Hatan›n vergi incelenmesi s›ras›nda meydana ç›kar›lmas› ile;
5. Mükellefin müracaat› ile.
6.4 Düzeltme Yetkisi ve Reddiyat
Vergi hatalar›n› düzeltme yetkisi Vergi Dairesi Müdürüne aittir.
VUK’n›n afla¤›daki 120’inci maddesinde de görüldü¤ü üzere vergi hatalar›
düzeltme fifli kural›na göre düzeltilir. Vergi hatalar›n›n düzeltilmesine,
ilgili vergi dairesi müdürü karar verir.
Ancak, 5615 say›l› Kanunla VUK’nun 120. maddesine eklenen hüküm
uyar›nca, VUK’nun 4 üncü maddesinde yaz›l› vergi dairesinin görev ve
yetkilerini haiz olarak faaliyete geçen vergi dairesi baflkanl›klar›nda düzeltme
yetkisi vergi dairesi baflkan›na ait olup, baflkan bu yetkisini ilgili
grup müdürlerine ve/veya müdürlere devredebilecektir.
Konu ile ilgili olarak ç›kar›lan 371 seri No’lu VUK Genel Tebli¤inde halihaz›rda
Vergi Usul Kanununun 4 üncü maddesinde yaz›l› vergi dairesinin
görev ve yetkilerini haiz olarak faaliyete geçen vergi dairesi baflkanl›¤›,
Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Baflkanl›¤› oldu¤u belirtilikten sonra,
bu baflkanl›k bünyesinde düzeltme yetkisi Büyük Mükellefler Vergi Dairesi
Baflkan›na ait oldu¤u, baflkan bu yetkisini ilgili grup müdürlerine
ve/veya müdürlere devredebilece¤i, ancak, di¤er vergi dairesi baflkanl›klar›nda
ise düzeltme yetkisinin vergi dairesi müdürlerinde oldu¤u
aç›klanm›flt›r. Dolay›s›yla bugün itibariyle sadece ve sadece ‹stanbul Büyük
Mükellefler Vergi Dairesi Baflkan›n›n düzeltme yetkisi bulunmaktad›r.
Bu hatalar düzeltme fifline dayan›larak düzeltilir. Hatan›n mükellef aleyhine
yap›lm›fl olmas› halinde, fazla vergi ayn› fifle dayan›larak terkin ve
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
37

tahsil olunmufl ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fiflinin bir nüshas›,
reddedilecek miktarla müracaat edece¤i muhasebe ve müracaat süresi
zikredilmek suretiyle mükellefe tebli¤ edilir. Mükellef tebli¤ tarihinden
bafll›yarak bir y›l içinde paras›n› geri almak üzere müracaat etmedi¤i
takdirde hakk› sak›t olur.
Nakden veya mahsuben tahsil edilen ancak fazla veya yersiz olarak tahsil
edildi¤i anlafl›lan vergilerde ve kanunlar› gere¤ince mükelleflere yap›lacak
iade ve mahsup ifllemlerinde, düzeltmeye dayanak teflkil edecek
belgeler ile bu ifllemlere ait usul ve esaslar Maliye Bakanl›¤›nca
belirlenir.
Di¤er taraftan VUK’n›n 121’inci maddesi uyar›nca idarece tereddüt
edilmeyen aç›k ve mutlak vergi hatalar› re'sen düzeltilir. Kendi aleyhlerine
düzeltme yap›lan kimselerin düzeltmeye karfl› vergi mahkemesinde
dava açabilirler.
6.5 Düzeltme Talebi
VUK’nun 122’inci maddesi uyar›nca mükellefler veya sorumlular vergi
dairesinden düzeltme talebinde bulunabilirler. Bu talebin yaz›l› olarak
yap›lmas› esast›r. Talebin posta ile gönderilmesi halinde ise taahhütlü
olarak gönderilmesi gerekmektedir.
6.6 fiikayet Yoluyla Müracaat
VUK’nun 124’üncü maddesi uyar›nca, vergi mahkemesinde dava açma
süresi geçtikten sonra yapt›klar› düzeltme talepleri reddolunanlar
flikayet yolu ile Maliye Bakanl›¤›na müracaat edebilirler.
Di¤er taraftan il özel idare vergileri hakk›nda valili¤e ve belediye vergileri
hakk›nda belediye baflkanl›¤›na flikayet yoluyla müracaat edilir.
6.7 Düzeltme Zamanafl›m›
Vergi hatalar› tarh zamanafl›m› süresinde düzeltilebilir. Ancak, afla¤›da
yaz›l› sebeplerin varl›¤› halinde zamanafl›m› süresi bu sebeplerin meydana
geldi¤i tarihten itibaren bir y›l içinde düzeltme yap›labilmektedir.
Zamanafl›m› süresi dolduktan sonra meydana ç›kar›lan vergi hatalar›
düzeltilemez. Ancak, düzeltme zamanafl›m› süresi:
38
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

a) Zamanafl›m› süresinin son y›l› içinde tarh ve tebli¤ edilen
vergilerde hatan›n yap›ld›¤›;
b) ‹lan yolu ile tebli¤ edilip vergi mahkemesinde dava konusu
yap›lmaks›z›n tahakkuk eden vergilerde mükellefe ödeme
emrinin tebli¤ edildi¤i;
c) ‹hbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebli¤ edilen vergilerde
6183 say›l› Kanuna göre haczin yap›ld›¤›;
Tarihten bafllayarak bir y›ldan afla¤› olamaz.
7 VERG‹ ‹NCELEMES‹NE YETK‹L‹LER
Vergi incelemesi, ödenmesi gereken vergilerin do¤rulu¤unu araflt›rmak,
tespit etmek ve sa¤lamakt›r. VUK’na veya di¤er kanunlara göre
defter ve hesap tutmak, evrak ve vesikalar› muhafaza ve ibraz etmek
mecburiyetinde olan gerçek ve tüzelkifliler vergi incelemelerine tabidirler.
VUK’nun 135’inci maddesinde vergi incelemesine yetkililer afla¤›daki
gibi say›lm›flt›r.
a) Gelirler Kontrolörleri,
b) Stajyer Gelirler Kontrolörleri,
c) Maliye Müfettiflleri,
d) Maliye Müfettifl Muavinleri,
e) Hesap Uzmanlar›,
f) Hesap Uzman Yard›mc›lar›,
g) ‹lin en Büyük Malmemuru,
h) Vergi Denetmenleri,
i) Vergi Denetmen Yard›mc›lar›,
j) Vergi Dairesi Müdürleri,
k) Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›’n›n merkez ve taflra teflkilat›nda
Müdür kadrolar›nda görev yapanlar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
39

BEfi‹NC‹ BÖLÜM
ÖDEVLER

8 MÜKELLEFLER‹N ÖDEVLER‹
VUK’nun ikinci kitab›nda mükellefin ödevleri düzenlenmifltir. Bu ödevler;
a) Bildirim
b) Defter tutma,
c) Belge düzenleme,
d) Vesika ve kay›tlar›n muhafaza ve ‹braz etme.
8.1 Bildirim
VUK’na göre ifle bafllaman›n, adres ve ifl de¤iflikli¤inin ve ifli b›rakman›n
bildirilmesi zorunludur.
8.1.1 ‹fle Bafllamay› Bildirime
VUK’nun 153’üncü maddesi uyar›nca, afla¤›da yaz›l› mükelleflerden ifle
bafllayanlar keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar:
1. Vergiye tabi ticaret ve sanat erbab›;
2. Serbest meslek erbab›;
3. Kurumlar vergisi mükellefleri;
4. Kollektif ve adi flirket ortaklar›yla komandit flirketlerin komandite
ortaklar›.
Di¤er taraftan, Ticaret sicili memurluklar›, kurumlar vergisi mükellefi o-
lup da Türk Ticaret Kanununun 30 uncu maddesi uyar›nca tescil için
baflvuran mükelleflerin baflvuru evraklar›n›n bir suretini ilgili vergi dairesine
intikal ettirir. Bu mükelleflerin ifle bafllamay› bildirme yükümlülükleri
yerine getirmifl olduklar› kabul edilir. Bildirim yükümlülü¤ünü süresi
içinde yerine getirmeyen ticaret sicili memurlar› hakk›nda ifle
bafllaman›n zaman›nda bildirilmemesine iliflkin usulsüzlük cezas›
hükümleri uygulan›r.
8.1.1.1 Tüccarlarda ‹fle Bafllaman›n Belirtileri
VUK’nun 154’üncü maddesinde say›lan afla¤›daki hallerden birinin gerçekleflmesi
halinde tüccarlar yönünden iflin baflland›¤›n› gösterir.
1.Bir ifl yeri açmak (‹fl yeri açmaktan maksat, belli bir yerde bilfiil
ticari veya s›nai faaliyete geçmek demektir. Bir yerin ne maksatla olursa
olsun sadece tutulmufl olmas› veya içinde tertibat ve tesisat
yap›lmakta bulunmas› ifl yerinin aç›ld›¤›n› göstermez);
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
43

2. ‹fl yeri aç›lmam›fl olsa bile ticaret siciline veya mesleki bir teflekküle
kaydolunmak;
3. Kazançlar› basit usulde tespit edilen tüccarlar için iflle bilfiil u¤raflmaya
bafllamak.
8.1.1.2 Serbest Meslek Erbab›nda ‹fle Bafllaman›n Belirtileri
VUK’nun 155’inci maddesinde say›lan afla¤›daki hallerden birinin gerçekleflmesi
halinde tüccarlar yönünden iflin baflland›¤›n› gösterir.
1. Muayenehane, yaz›hane, atelye gibi özel ifl yerleri açmak;
2. Çal›fl›lan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette bulunuldu¤unu
ifade eden alametleri asmak;
3. Her ne flekilde olursa olsun devaml› olarak mesleki faaliyette bulundu¤unu
gösteren ilanlar yapmak;
4. Serbest olarak mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teflekküllere
kaydolunmak.
Di¤er taraftan, mesleki teflekküllere kaydolunanlardan görevleri veya
durumlar› icab› bilfiil mesleki faaliyette bulunmayacak olanlar bildirmelerinde
bu cihetide aç›klamak zorundad›rlar.
8.1.2 ‹flyeri
VUK’nun 156’nc› maddesinde iflyeri; “Ticari, s›nai, zirai ve mesleki faaliyette
ifl yeri; ma¤aza, yaz›hane, idarehane, muayenehane, imalathane
flube, depo, otel, kahvehane, e¤lence ve spor yerleri, tarla, ba¤,
bahçe, çiftlik, hayvanc›l›k tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler,
tafl ocaklar›, inflaat flantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, s›nai, zirai veya
mesleki bir faaliyetin icras›na tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullan›lan
yerdir.” fleklinde tan›mlanm›flt›r.
8.1.3 Adres ve ‹fl De¤iflikli¤ini Bildirilmesi
VUK’nun 157’inci maddesi uyar›nca, bilinen ifl veya ikamet yeri adreslerini
de¤ifltiren mükellefler, yeni adreslerini vergi dairesine bildirmeye
mecburdurlar.
44
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

VUK’nun 158’inci maddesi uyar›nca, ifle bafllad›klar›n› bildiren mükelleflerden:
a) Yeni bir vergiye tabi olmay›;
b) Mükellefiyet fleklinde de¤iflikli¤i;
c) Mükellefiyetten muafl›¤a geçmeyi;
Gerektirecek surette ifllerinde de¤ifliklik olanlar, bu de¤ifliklikleri vergi
dairesine bildirmeye mecburdurlar.
8.1.4 ‹flletme De¤iflikli¤inin Bildirilmesi
VUK’nun 159’uncu maddesi uyar›nca, ayn› teflebbüs veya iflletmeye
dahil bulunan ifl yerlerinin say›s›nda vukua gelen art›fl veya azal›fllar›
mükellefler vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.
8.1.5 ‹fli B›rakma
VUK’nun 161’inci maddesi uyar›nca ifli b›rakma, vergiye tabi olmay› gerektiren
muamelelerin tamamen durdurulmas› ve sona ermesi ifli
b›rakmay› ifade etmektedir.
Ancak, ifllerin herhangi bir sebep yüzünden geçici bir süre için durdurulmas›
ifli b›rakma olarak kabul edilemez.
8.1.5.1 Tasfiye Halinde ‹fli B›rakma
Tasfiye ve iflas hallerinde, mükellefiyet vergi ile ilgili ifllemlerin tamamen
sona ermesine kadar devam eder.
Bu hallerde tasfiye memurlar› veya iflas dairesi:
1. Tasfiye veya iflas kararlar›n›;
2. Tasfiyenin veya iflas›n kapand›¤›n›;
Vergi dairesine ayr› ayr› bildirmeye mecburdurlar
8.1.5.2 Nakil
VUK’nun 163’üncü maddesi uyar›nca, ifl ve teflebbüsün bir yerden
di¤er bir yere nakledilmesi adres de¤iflikli¤i say›lmaktad›r. Nakil sonucunda
ba¤l› bulunulan vergi dairesi de¤iflmekte ise nakledilmeden
önceki yerde ifli b›rakma, nakledilen yerde ise ifle bafllama olarak kabul
edilmektedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
45

8.1.6 Ölüm
Ölüm ifli b›rakma hükmündedir. Ölüm mükellefin miras› reddetmemifl
mirasç›lar› taraf›ndan vergi dairesine bildirilir. Mirasç›lardan herhangi
birinin ölümü bildirmesi di¤er mirasç›lar› bu ödevden kurtar›r.
8.1.7 ‹fli B›rakman›n Bildirilmesi
‹fle bafllamay› bildirmek zorunda olan mükelleflerden ifli b›rakanlar,
durumu vergi dairesine bildirmek zorundad›rlar.
‹fli b›rakma bildiriminde bulunmayan bir mükellefin ifli b›rakt›¤›n›n tespit
edilmesi veya yap›lan araflt›rma ve yoklamalar sonucunda bilinen adreslerinde
bulunamamas› ve baflka bir adreste faaliyetine devam etti¤ine
dair bilgi edinilememesi veya baflkaca bir ticari, zirai ve mesleki
faaliyeti olmad›¤› halde münhas›ran sahte belge düzenlemek amac›yla
mükellefiyet tesis ettirdi¤inin vergi incelemesine yetkili olanlarca
düzenlenen rapor ile tespit edilmesi ve mükellefiyet kayd›n›n devam›na
gerek görülmedi¤inin raporda belirtilmesi halinde, mükellef (matrahl›
veya matrahs›z beyanname verenler dahil) ifli b›rakm›fl kabul edilir ve
mükellefiyet kayd› vergi dairesince re’sen terkin edilir. Ayr›ca, bu durum,
ilgili kamu kurum ve kuruluflu ile kamu kurumu niteli¤indeki meslek
üst kurulufluna da bildirilir.
8.1.8 Bildirmeler Süre ve fiekil
VUK’nun 168’inci maddesi uyar›nca, gerçek kiflilerde ifle bafllama bildirimleri,
ifle bafllama tarihinden itibaren on gün içinde;
• kendilerince veya
• 1136 say›l› Avukatl›k Kanununa göre ruhsat alm›fl
avukatlar veya
• 3568 say›l› Kanuna göre yetki alm›fl meslek mensuplar›nca,
ilgili vergi dairesine yap›l›r.
fiirketlerin kurulufl aflamas›nda ise bafllama bildirimleri ise, ticaret
sicili memurlu¤unca ifle bafllama tarihinden itibaren on gün
içinde ilgili vergi dairesine yap›l›r.
fiirketlerin ifle bafllama bildirimleri d›fl›nda yap›lacak bildirimler ile ifli
b›rakma ve de¤ifliklik bildirimleri, bildirilecek olay›n vukuu tarihinden
itibaren bir ay içerisinde mükellef taraf›ndan ilgili vergi dairesine
yap›lmas› gerekir.
46
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

8.2 Defter Tutma
8.2.1 Defter Tutmak Zorunda Olanlar ve Defter Tutman›n
Amaçlar›
Afla¤›da belirtilen gerçek ve tüzel kifliler, Vergi Usul Kanununda belirlenen
esaslara göre defter tutmak zorundad›rlar:
1. Ticaret ve sanat erbab›;
2. Ticaret flirketleri;
3. ‹ktisadi kamu müesseseleri;
4. Dernek ve vak›flara ait iktisadi iflletmeler;
5. Serbest meslek erbab›;
6. Çiftçiler.
‹ktisadi kamu müesseseleriyle dernek ve vak›flara ait iktisadi iflletmeler
defter tutma bak›m›ndan tüccarlar›n tabi olduklar› hükümlere tabidirler.
Mükellefler VUK’na göre tutacaklar› defterleri vergi uygulamas› bak›-
m›ndan afla¤›daki amaçlar› sa¤layacak flekilde tutmak zorundad›rlar:
1. Mükellefin vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu
tespit etmek;
2. Vergi ile ilgili faaliyet ve hesap neticelerini tespit etmek;
3. Vergi ile ilgili muameleleri belli etmek;
4. Mükellefin vergi karfl›s›ndaki durumunu hesap üzerinden
kontrol etmek ve incelemek;
5. Mükellefin hesap ve kay›tlar›n›n yard›m›yla üçüncü flah›slar›n
vergi karfl›s›ndaki durumlar›n› kontrol etmek ve incelemek.
8.2.2 Defter Tutmaktan ‹stisna Edilenler
Defter tutma zorunlulu¤u, afla¤›da yaz›l› gerçek ve tüzel kifliler hakk›nda
uygulanmaz:
1. Gelir vergisinden muaf olan esnaf ve gerçek usulde vergiye
tabi olmayan çiftçiler;
2. Gelir Vergisi Kanununa göre kazançlar› basit usulde
tespit edilenler
3. Kurumlar vergisinden muaf olan:
a) ‹ktisadi kamu müesseseleri;
b) Dernek ve vak›flara ait iktisadi iflletmeler
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
47

Di¤er taraftan, yukar›daki istisna hükümlerinin gelir veya kurumlar vergilerinden
muaf olmakla beraber di¤er vergilerden birine tabi olan mükelleflerin
muaf olmad›klar› vergiler için tutacaklar› defterlere flümulü
yoktur.
8.2.3 Hesap Dönemi
Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kay›tlar her hesap dönemi
sonunda kapat›l›r ve ertesi dönem bafl›nda yeniden aç›l›r.
Hesap dönemi normal olarak takvim y›l›d›r. Di¤er taraftan, takvim y›l›
dönemi faaliyet ve muamelelerinin mahiyetine uygun bulunmayanlar
için, bunlar›n müracaat› üzerine Maliye Bakanl›¤› 12'fler ayl›k özel
hesap dönemleri belli edebilmektedir. Yeniden ifle bafllama veya ifli b›-
rakma hallerinde, hesap dönemi içinde bir y›ldan eksik olan faaliyet süresi,
hesap dönemi say›l›r.
8.2.4 Tutulacak Defterler
VUK’na göre tutulacak olan defterler, faaliyet kollar› ve mükellefiyet
aç›s›ndan ayr› ayr› belirlenmifltir.
8.2.4.1 Tüccarlar
Tüccarlar, defter tutmak bak›m›ndan iki s›n›fa ayr›lm›flt›r:
• I'inci s›n›f tüccarlar, bilanço esas›na göre;
• II'nci s›n›f tüccarlar, iflletme hesab› esas›na göre;
defter tutarlar.
8.2.4.1.1 Birinci S›n›f Tüccarlar
VUK’nun 177’inci maddesine göre afla¤›da yaz›l› tüccarlar I'inci s›n›fa
dahildirler:
1. Sat›n ald›klar› mallar› oldu¤u gibi veya iflledikten sonra satan ve
y›ll›k al›mlar›n›n tutar› 100.000 (364 S›ra No.lu V.U.K Genel Tebli¤i ile
1.1.2007’den itibaren) veya sat›fllar› tutar› 140.000 (1.1.2007’den
itibaren) liray› aflanlar
48
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

2. Birinci bentte yaz›l› olanlar›n d›fl›ndaki ifllerle u¤rafl›p da bir y›l
içinde elde ettikleri gayri safi ifl has›lat› 56.000 liray› (364 S›ra No.lu
V.U.K Genel Tebli¤i ile 1.1.2007’dan itibaren) aflanlar;
3. 1 ve 2 numaral› bentlerde yaz›l› ifllerin birlikte yap›lmas› halinde
2 numaral› bentte yaz›l› ifl has›lat›n›n befl kat› ile y›ll›k sat›fl tutar›n›n
toplam› 100.000 (364 S›ra No.lu V.U.K Genel Tebli¤i ile
1.1.2007’dan itibaren) liray› aflanlar;
4. Her türlü ticaret flirketleri (Adi flirketler ifltigal nevileri yukardaki
bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.);
5. Kurumlar Vergisine tabi olan di¤er tüzel kifliler (Bunlardan ifllerininin
icab› bilanço esas›na göre defter tutmalar›na imkan veya lüzum
görülmeyenlerin, iflletme hesab›na göre defter tutmalar›na Maliye Bakanl›¤›nca
müsaade edilir.);
6. ‹htiyari olarak bilanço esas›na göre defter tutmay› tercih edenler.
8.2.4.1.2 ‹kinci S›n›f Tüccarlar
VUK’nun 178’inci maddesi uyar›nca afla¤›da yaz›l› tüccarlar II'nci s›n›fa
dahildirler:
1. VUK’nun 177'inci maddesinde yaz›l› olanlar›n d›fl›nda kalanlar;
2. Kurumlar vergisi mükelleflerinden iflletme hesab› esas›na göre
defter tutmalar›na Maliye Bakanl›¤›nca müsaade edilenler.
Öte yandan, yeniden ifle bafllayan tüccarlar y›ll›k ifl hacimlerine göre
s›n›fland›r›l›ncaya kadar II'nci s›n›f tüccarlar gibi hareket edebilirler.
8.2.4.1.3 S›n›f De¤ifltirme
VUK’nun 179-181’inci maddelerinde düzenlenmifltir. Söz konusu düzenlemelere
göre, zorunlu olarak s›n›f de¤ifltirilmesi esas› getirilmifl
olmakla birlikte ihtiyari olarak da s›n›f de¤ifltirilebilmektedir. Söz konusu
kanun hükümleri aynen afla¤›daki gibidir:
a) (I)'inci s›n›ftan (II)'nci s›n›fa geçifl: ‹fl hacmi bak›m›ndan I'inci
s›n›fa dahil olan tüccarlar›n durumlar›, afla¤›daki flartlara uydu¤u takdirde,
bunlar, bu flartlar›n tahakkukunu takip eden hesap döneminden
bafllayarak, II'nci s›n›fa geçebilirler:
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
49

1. Bir hesap döneminin ifl hacmi 177'nci maddede yaz›l› hadlerden
% 20'yi aflan bir nispette düflük olursa, veya;
2. Arka arkaya üç dönemin ifl hacmi 177'nci maddede yaz›l›
hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düflüklük gösterirse.
b) (II)'nci s›n›ftan (I)'inci s›n›fa geçifl: ‹fl hacmi bak›m›ndan II'nci
s›n›fa dahil tüccarlar›n durumlar› afla¤›da yaz›l› flartlara uydu¤u takdirde
bunlar bu flartlar›n tahakkukunu takip eden hesap döneminden bafllayarak
I'inci s›n›fa geçerler.
1. Bir hesap döneminin ifl hacmi 177'nci maddede yaz›l› hadlerden
% 20'yi aflan bir nispette fazla olursa, veya;
2. Arka arkaya 2 dönemin ifl hacmi 177'nci maddede yaz›l› hadlere
nazaran % 20'ye kadar bir fazlal›k gösterirse.
c) ‹htiyari S›n›f De¤ifltirme: II'nci s›n›f tüccarlar diledikleri takdirde
bilanço esas›na göre defter tutabilirler.
8.2.4.1.4 Bilanço Esas›na Göre Defter Tutma
VUK’nun 182’inci maddesi uyar›nca, bilanço esas›nda afla¤›daki
defterler tutulur:
1. Yevmiye defteri;
2. Defterikebir;
3. Envanter defteri
8.2.4.1.5 ‹flletme Hesab› Esas›na Göre Defter Tutma
‹flletme hesab› esas›nda, ‹flletme Hesab› Defteri (‹flletme hesab›n› ihtiva
eden) tutulur.
8.2.4.2 Serbest Mesleklerde Defter Tutma
Serbest meslek erbaplar› “Serbest Meslek Kazanç Defteri” tutarlar.
Bu defterin bir taraf›na giderler, di¤er taraf›na da has›lat kaydolunur.
Defterin gider taraf›na, yap›lan giderlerin nev'i ile yap›ld›¤› tarih ve has›-
lat taraf›na ise ücretin al›nd›¤› tarih ve miktar› ile kimden al›nd›¤› yaz›l›r.
Di¤er taraftan doktorlar, diledikleri takdirde, serbest meslek kazanç
defterine yaz›lmas› gereken has›lat ve giderlerini protokol defterinde
göstermek flartiyle ayr› kazanç defteri tutmayabilirler.
50
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Öte yandan Noterlerin ve noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar›n ve
borsa acentalar›n›n resmi defteri "kazanç defteri" yerine geçmektedir.
8.2.5 Kay›t Nizam›
VUK’nu hükümlerine göre tutulacak defterlerin Türkçe tutulmas› zorunlu
olup, isteyen mükellefler Türkçe kay›tlar bulunmak kayd›yla defterlerde
baflka dilden kay›t da yap›labilir.
Bu kay›tlar, vergi matrah›n› de¤ifltirmemek kofluluyla tasdik ettirilecek
di¤er defterlere de yap›labilmektedirler.
Tutulmas› zorunlu olan defterlere ifllemlerin defterlere ifllemin yap›ld›¤›
anda kaydedilmesi zorunlu olmakla birlikte, VUK’nun 219’uncu maddesi
uyar›nca, maddede belirtilen flartlar›n yerine getirilmesi kayd›yla,
10 ya da 45 günlük sürelerde de kay›t yap›labilmektedir. Öte yandan,
serbest meslek kazanç defterine ifllemlerin günü gününe kaydedilmesi
sorunludur.
8.2.5.1 Türkçe Tutma ve Türk Paras› Kullanma Zorunlulu¤u
1. Vergi Usul Kanununa göre tutulacak defter ve kay›tlar›n Türkçe
tutulmas› zorunludur. Ancak, Türkçe kay›tlar bulunmak kayd›yla defterlerde
baflka dilden kay›t da yap›labilir. Bu kay›tlar vergi matrah›n› de¤ifltirmeyecek
flekilde tasdik ettirilecek di¤er defterlere de yap›labilir.
2. a) Kay›t ve belgelerde Türk para birimi kullan›l›r. Belgeler, Türk
paras› karfl›l›¤› gösterilmek flart›yla, yabanc› para birimine göre de
düzenlenebilir. fiu kadar ki yurt d›fl›ndaki müflteriler ad›na düzenlenen
belgelerde Türk paras› karfl›l›¤› gösterilme flart› aranmaz.
b) ‹lgili dönem defter tasdik tarihi itibar›yla ödenmifl sermayesi
(yurt d›fl›nda kurulan flirketlerin Türkiye'ye ayr›lan ödenmifl sermayesi)
en az 100 milyon ABD Dolar› ya da muadili yabanc› para karfl›l›¤› Türk
Liras› ve sermayesinin en az % 40'› ikametgâh›, kanuni ve ifl merkezi
Türkiye'de bulunmayan kiflilere ait olan iflletmelere, kay›tlar›n› Türk para
birimi d›fl›nda baflka bir para birimiyle tutmalar›na Bakanlar Kurulunca
izin verilebilir.
Bakanlar Kurulu, bu had ve nispeti sektörler itibar›yla ayr› ayr› yar›s›na
kadar indirmeye veya iki kat›na kadar art›rmaya yetkilidir. Bu flartlar›n
ihlâl edildi¤i hesap dönemini izleyen hesap döneminden itibaren Türk
para birimine göre kay›t tutma zorunlulu¤u bafllar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
51

a) Türk para birimiyle yap›lan ifllemler, ifllemin gerçekleflti¤i günün
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas› döviz al›fl kuruyla ilgili para birimine
çevrilir. ‹ktisadi k›ymetlerin de¤erleri ile vergi matrah› kay›t yap›lan
para birimine göre tespit edilir, beyannamenin verilmesi gereken
ay›n ilk gününün kuruyla Türk paras›na çevrilerek beyan edilir. Vergi
ödeme, mahsup ve iade ifllemlerinde de Türk Liras› tutarlar kullan›l›r.
bb) Bu mükellefler, di¤er para birimleriyle kay›t tuttuklar› sürece
mükerrer 298 inci maddenin (A) f›kras› uyar›nca enflasyon düzeltmesi
yapamazlar. Türk para birimiyle kay›t yapmaya bafllamalar› halinde ise
üç y›l süreyle an›lan madde hükmünden yararlanamazlar.
VUK’na göre tutulacak defter ve kay›tlar›n Türkçe tutulmas› zorunludur.
8.2.5.2 Defterlerin Mürekkeple Yaz›laca¤›
VUK’na göre tutulmas› mecburi defterler, esas itibariyle mürekkeple
veya makine ile yaz›l›r. Kopya ka¤›d› kullan›lmas› ve ›stampa veya sair
damga aletleriyle kopya konulmas› da mümkün bulunmaktad›r.
Tüm defterlerde hesaplar kapat›l›ncaya kadar, toplamlar geçici olarak
kurflun kalem ile yap›labilir.
8.2.5.3 Yanl›fl Kay›tlar›n Düzeltilmesi
Yevmiye defteri maddelerinde yap›lan yanl›fllar ancak muhasebe kurallar›na
göre düzeltilebilir. Di¤er bilumum defter ve kay›tlara rakam
ve yaz›lar yanl›fl yaz›ld›¤› takdirde düzeltmeler ancak yanl›fl rakam ve yaz›
okunacak flekilde çizilmek, üst veya yan taraf›na veyahut ilgili bulundu¤u
hesaba do¤rusu yaz›lmak suretiyle yap›labilir.
Defterlere geçirilen bir kayd› kaz›mak, çizmek veya silmek suretiyle okunamaz
bir duruma getirmek yasaklanm›flt›r.
8.2.5.4 Bofl Sat›r B›rak›lamayaca¤›, Sayfalar›n Yok Edilemeyece¤i
Defterlerde kay›tlar aras›nda usulen yaz›lmaya mahsus olan sat›rlar,
çizilmeksizin bofl b›rak›lamaz ve atlanamaz.
Ciltli defterlerde, defter sayfalar› ciltten kopar›lamaz. Tasdikli müteharrik
yapraklarda bu yapraklar›n s›ras› bozulamaz ve bunlar y›rt›lamaz.
52
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

8.2.5.5 Kay›t Zaman›
Muameleler defterlere zaman›nda kaydedilir. flöyle ki:
a) Muamelelerin iflin hacmine ve icab›na uygun olarak muhasebenin
intizam ve vuzuhunu bozmayacak bir zaman zarf›nda kaydedilmesi
flartt›r. Bu gibi kay›tlar›n on günden fazla geciktirilmesi caiz de¤ildir.
b) Kay›tlar›n› devaml› olarak muhasebe fiflleri, primanota ve
bordro gibi yetkili amirlerin imza ve paraf›n› tafl›yan mazbut vesikalara
dayanarak yürüten müesseselerde, muamelelerin bunlara ifllenmesi,
deftere ifllenmesi hükmündedir. Ancak bu kay›tlar, muamelelerin esas
defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilmesine cevaz vermez.
c) Günlük kasa, günlük perakende sat›fl ve has›lat defterleri ile
serbest meslek kazanç defterine muameleler günü gününe kaydedilir.
8.2.6 Defterlerin Tasdiki
8.2.6.1 Tasdiki Zorunlu Defterler
VUK hükümlerine göre tutulan afla¤›daki defterlerin tasdik ettirilmesi
zorunludur:
1. Yevmiye ve envanter defterleri;
2. ‹flletme defteri;
3. Çiftçi iflletme defteri;
4. ‹malat ve ‹stihsal Vergisi defterleri;
5. Nakliyat Vergisi defteri;
6. Yabanc› nakliyat kurumlar›n›n has›lat defteri;
7. Serbest meslek kazanç defteri;
Di¤er taraftan, VUK ile izin verilen hallerde yukar›da yaz›l› olanlar›n yerine
kullan›lacak olan defterler de tasdike tabi tutulmak zorundad›r.
8.2.6.2 Tasdik Zaman›
VUK’nunda yaz›l› defterleri kullanacak olanlar, bunlar› afla¤›da yaz›l› zamanlarda
tasdik ettirmeye mecburdurlar:
1. Öteden beri ifle devam etmekte olanlar defterin kullan›laca¤›
y›ldan önce gelen son ayda;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
53

2. Hesap dönemleri Maliye Bakanl›¤› taraf›ndan tespit edilenler,
defterin kullan›laca¤› hesap döneminden önce gelen son ayda;
3. Yeniden ifle bafllayanlar, s›n›f de¤ifltirenler ve yeni bir mükellefiyete
girenler ifle bafllama, s›n›f de¤ifltirme ve yeni mükellefiyete girme
tarihinden önce; vergi muafiyeti kalkanlar, muafl›ktan ç›kma tarihinden
bafll›yarak on gün içinde;
4. Tasdike tabi defterlerin dolmas› dolay›siyle veya sair sebeplerle
y›l içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunlar› kullanmaya
bafllamadan önce.
Öte yandan, defterlerini ertesi y›lda da kullanmak isteyenler Ocak ay›,
hesap dönemleri Maliye Bakanl›¤›nca tespit edilenler bu dönemin ilk ay›
içinde tasdiki yeniletmeye, bir baflka deyiflle ara tasdik yapt›rmak zorundad›rlar.
8.2.6.3 Tasdik Makam›
Defterler, ifl yerinin, ifl yeri olmayanlar için ikametgah›n bulundu¤u yerdeki
noter veya noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar, menkul k›ymet
ve kambiyo borsas›ndaki acenteler için borsa komiserli¤i taraf›ndan
tasdik olunur.
8.3 Belge Düzenleme
VUK’nu hükümlerine göre mükellefler belge düzenlemek zorundad›r.
Mükelleflerin düzenlemeleri gereken belgeler mükellefiyet ve faaliyet
konular›na göre VUK’nda düzenlenmifltir.
8.3.1 Fatura
8.3.1.1 Fatura Düzenleme
VUK’nun 229’uncu maddesi uyar›nca, fatura, sat›lan emtia veya yap›lan
ifl karfl›l›¤›nda müflterinin borçland›¤› mebla¤› göstermek üzere
emtiay› satan veya ifli yapan tüccar taraf›ndan müflteriye verilen ticari
vesikad›r.
VUK’nun 232’nci maddesi uyar›nca, birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar,
kazanc› basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde
olan çiftçiler:
54
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

1. Birinci ve ikinci s›n›f tüccarlara;
2. Serbest meslek erbab›na;
3. Kazançlar› basit usulde tespit olunan tüccarlara;
4. Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilere;
5. Vergiden muaf esnafa.
Satt›klar› emtia veya yapt›klar› ifller için fatura vermek ve bunlar da
fatura istemek ve almak mecburiyetindedirler.
Yukar›dakiler d›fl›nda kalanlar›n, birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar ile kazanc›
basit usulde tespit edilenlerden ve defter tutmak mecburiyetinde
olan çiftçilerden sat›n ald›klar› emtia veya onlara yapt›rd›klar› ifl bedelinin
560 YTL’yi (364 S›ra No.lu V.U.K Genel Tebli¤i ile 1.1.2007’dan
itibaren) geçmesi veya bedeli 560 YTL’den az olsa dahi istemeleri halinde
emtiay› satan›n veya ifli yapan›n fatura vermesi mecburidir.
Di¤er taraftan, VUK’nda yer alan ve afla¤›da yep›lan aç›klamalara göre
göre faturalar›n VUK’nda belirtilen flekil ve usulde düzenlenmesi de
gerekmektedir.
8.3.1.2 Faturan›n fiekli
Faturada en az afla¤›daki bilgilerin bulunmas› gerekir.
1. Faturan›n düzenlenme tarihi, seri ve s›ra numaras›;
2. Faturay› düzenleyenin ad›, varsa ticaret unvan›, ifl adresi,
ba¤l› oldu¤u vergi dairesi ve hesap numaras›;
3. Müflterinin ad›, ticaret unvan›, adresi, varsa vergi dairesi
ve hesap numaras›;
4. Mal›n veya iflin nevi, miktar›, fiyat› ve tutar›;
5. Sat›lan mallar›n teslim tarihi ve irsaliye numaras›, (Mal›n al›c›ya
teslim edilmek üzere sat›c› taraf›ndan tafl›nd›¤› veya tafl›tt›r›ld›¤› hallerde
sat›c›n›n, teslim edilen mal›n al›c› taraf›ndan tafl›nmas› veya tafl›tt›r›lmas›
halinde al›c›n›n, tafl›nan veya tafl›tt›r›lan mallar için sevk irsaliyesi
düzenlenmesi ve tafl›tta bulundurulmas› flartt›r.)
Mal›n, bir mükellefin birden çok ifl yerleri ile flubeleri aras›nda tafl›nd›¤›
veya sat›lmak üzere bir komisyoncu veya di¤er bir arac›ya gönderildi¤i
hallerde de, mal›n gönderen taraf›ndan sevk irsaliyesine ba¤lanmas›
gereklidir.
Nihai tüketicilerin tüketim amac›yla perakende olarak sat›n ald›klar›
mallar› kendilerinin tafl›mas› veya tafl›tt›rmas› halinde bu mallara ait
fatura veya perakende sat›fl fiflinin bulunmas› flart›yla sevk irsaliyesi
aranmaz.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
55

8.3.1.3 Faturan›n Nizam›
Faturan›n düzenlenmesinde afla¤›daki kurallara uyulur:
1. Faturalar s›ra numaras› dahilinde teselsül ettirilir. Ayn› müessesenin
muhtelif flube ve k›s›mlar›nda her biri ayn› numara ile bafllamak
üzere ayr› ayr› fatura kullan›ld›¤› takdirde bu faturalar› flube ve k›s›mlar›na
göre flube veya k›sm›n isimlerinin yaz›lmas› veya özel iflaretle seri
tefriki yap›lmas› mecburidir.
2. Faturalar mürekkeple, makine ile veya kopya kurflun kalemi ile
doldurulur.
3. Faturalar en az bir as›l ve bir örnek olarak düzenlenir. Birden
fazla örnek düzenlendi¤i takdirde her birine kaç›nc› örnek oldu¤u iflaret
edilir.
4. Faturalar›n bafl taraf›nda ifl sahibinin veya nam›na imzaya mezun
olanlar›n imzas› bulunur.
5. Fatura, mal›n teslimi veya hizmetin yap›ld›¤› tarihten itibaren
azami yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisinde düzenlenmeyen
faturalar hiç düzenlenmemifl say›l›r.
6. Fatura düzenleyenin istemesi halinde müflteri kimli¤ini ve vergi
dairesi hesap numaras›n› gösterir belgeyi ibraz etmek zorundad›r.
8.3.1.4 ‹rsaliyeli Fatura
Maliye Bakanl›¤›nca yay›mlanan 211 Seri No’lu VUK Genel Tebli¤i ile
mükelleflerin faaliyetlerini aksatmadan yürütmelerini sa¤lamak ve uygulamay›
kolaylaflt›rmak amac›yla, fatura ve sevk irsaliyesinin ayr› belgeler
olarak de¤il, isteyen mükellefler aç›s›ndan "irsaliyeli fatura" ad› alt›nda
tek belge olarak düzenlenmesi ve kullan›lmas› esas› getirilmifltir.
‹rsaliyeli faturan›n en az 3 örnek düzenlenmesi ve iki örne¤inin tafl›ma
esnas›nda tafl›tta bulundurulmas› gerekir.
Satt›klar› mallar dolay›s›yla Vergi Usul Kanununun 231 nci maddesinin
5 numaral› bendinin mükelleflere tan›d›¤›, mal›n tesliminden itibaren
faturan›n yedi gün içinde düzenlenmesi imkân›ndan vazgeçerek, bu
yükümlülü¤ü derhal yerine getirmek isteyen mükellefler, fatura ve sevk
irsaliyesini ayr› ayr› düzenlemeksizin, diledikleri takdirde, tebli¤de belirlenen
esaslara uygun olarak "irsaliyeli fatura" düzenleyebileceklerdir.
56
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Di¤er taraftan 232 s›ra No’lu VUK Genel Tebli¤i ile de mükelleflerin,
faaliyetleriyle ilgili olarak irsaliyeli fatura kullanmalar›n›n yan› s›ra, fatura
ve sevk irsaliyesini ayr› ayr› da kullanabilmelerine izin verilmifltir.
Sat›lan mal›n al›c›ya teslim edilmek üzere sat›c› taraf›ndan tafl›nd›¤› veya
tafl›t›ld›¤› hallerde, sat›c› taraf›ndan irsaliyeli fatura düzenlenebilece¤i
gibi ayr› ayr› fatura ve sevk irsaliyesi de düzenlenebilecektir. ‹rsaliyeli
fatura düzenlenmesi halinde ayr›ca sevk irsaliyesi aranmayacakt›r.
Teslim edilen mal›n al›c› taraf›ndan tafl›nmas› veya tafl›tt›r›lmas› halinde
ise, sevk irsaliyesi al›c› taraf›ndan tanzim edilecektir.
Ayn› müessesenin birden çok iflyerlerinin veya flubelerinin bulunmas›
ve bunlar aras›nda mal sevkiyat›n›n yap›lmas› halinde, bu tafl›ma ifllemleri
için yaln›zca sevk irsaliyesi düzenlenmesi yeterli olacakt›r.
8.3.2 ‹rsaliye
VUK’nun 230 ncu maddesi uyar›nca, mal›n al›c›ya teslim edilmek
üzere sat›c› taraf›ndan tafl›nd›¤› veya tafl›tt›r›ld›¤› hallerde sat›c›n›n, teslim
edilen mal›n al›c› taraf›ndan tafl›nmas› veya tafl›tt›r›lmas› halinde
al›c›n›n, tafl›nan veya tafl›tt›r›lan mallar için sevk irsaliyesi düzenlenmesi
ve tafl›tta bulundurulmas› gerekir. Dolay›s›yla mal sevkiyat› yapanlar›n
veya yapt›ranlar›n sevk irsaliyesi, ücret karfl›l›¤›nda mal tafl›yanlar›n ise
tafl›ma irsaliyesi düzenlemeleri gerekmektedir.
Öte yandan, mal›n al›c› taraf›ndan tafl›nd›¤› veya tafl›tt›r›ld›¤› hallerde
ise sevk irsaliyesi düzenleme zorunlulu¤u al›c›ya aittir. Ancak, al›c› ve
sat›c›n›n bu konuda mutab›k kalmalar› halinde, sevk irsaliyesi sat›c›
taraf›ndan da düzenlenebilir. Buna göre, sat›c›n›n sevk irsaliyesi düzenlemesi
halinde, al›c› taraf›ndan ayr›ca sevk irsaliyesi düzenlenmez.
Mal›n, bir mükellefin birden çok ifl yerleri ile flubeleri aras›nda tafl›nd›¤›
veya sat›lmak üzere bir komisyoncu veya di¤er bir arac›ya gönderildi¤i
hallerde de, mal›n gönderen taraf›ndan sevk irsaliyesine ba¤lanmas›
zorunludur.
Faturada yer almas› gereken fiyat ve bedel ile ilgili bilgiler hariç olmak
üzere, VUK’nun 231 inci maddesinde yer alan ve fatura bulunmas› gereken
di¤er unsurlar›n irsaliyede bulunmas› zorunlu olmakla birlikte,
irsaliyelerde mal›n nereye ve kime gönderildi¤i ayr›ca belirtilmesi gerekir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
57

Sevk irsaliyelerinde tanzim tarihi yan›nda ayr›ca bir sevk tarihinin de
yer almas› gerekir. Tanzim tarihi ile sevk tarihinin ayn› gün olmas› halinde
de bu tarihler ayr› ayr› kaydedilir.
Ancak, nihai tüketicilerin tüketim amac›yla perakende olarak sat›n
ald›klar› mallar› kendilerinin tafl›mas› veya tafl›tt›rmas› halinde bu mallara
ait fatura veya perakende sat›fl fiflinin bulunmas› flart›yla sevk
irsaliyesi aranmaz.
Di¤er taraftan Vergi Usul Kanununun 232 ve 235 inci maddelerindeki,
fatura, sevk irsaliyesi, perakende sat›fl vesikalar› (perakende sat›fl
fifli, ödeme kaydedici cihaz sat›fl fifli, girifl ve yolcu tafl›ma bileti), gider
pusulas›, müstahsil makbuzu ile 236 nc› maddede yer alan serbest
meslek makbuzunu yaln›z birinci ve ikinci s›n›f tüccarlarla defter tutmak
mecburiyetinde olan çiftçiler ve serbest meslek erbab›n›n düzenlemesi
zorunlu olup, bunlar›n d›fl›nda kalan vergiden muaf esnaf›n söz konusu
belgeleri düzenleme mecburiyeti bulunmamaktad›r
En az iki nüsha olarak düzenlenecek sevk irsaliyesinin bir nüshas› al›c›-
da, di¤er nüshas› ise sat›c›da kal›r.
‹rsaliyelerde, gönderilen mal›n nev'i ve miktar› ile sat›c›n›n veya mal›
sevk edenin; ad›, soyad›, varsa ticaret unvan›, adresi, ba¤l› bulundu¤u
vergi dairesi ve hesap numaras›n›n; müflterinin ad›, soyad›, ticaret unvan›,
adresi, varsa vergi dairesi hesap numaras›n›n (mükellefin di¤er
iflyerine veya sat›lmak üzere bir al›c›ya gönderildi¤i hallerde mal›n kime
ve nereye gönderildi¤inin) bulunmas› ve bunlar›n sat›c› taraf›ndan imzalanmas›
gerekmektedir.
Öte yandan, al›m-sat›m›n çeflitli flekillerine göre irsaliye ile ilgili olarak
yap›lacak ifllemler afla¤›da ayr› ayr› aç›klanm›flt›r.
a) Al›c›lar›n kimler olaca¤› ve ne miktarda mal alacaklar› belli olmayan
ve al›c›lara ifl yerlerinde teslim edilmek üzere, sat›c› taraf›ndan
kendi nakil vas›tas› ile mal gönderilmesi halinde; nakil vas›tas›na yüklenen
tüm mallar için tek bir sevk irsaliyesi düzenlenmesi ve düzenlenen
sevk irsaliyesinin müflterinin ad› ve adresi bölümüne "Muhtelif Müflteriler"
ibaresi ile nakil vas›tas›n›n plaka numaras› ve sürücünün veya araçta
bulunan sat›fla yetkili kimsenin ad›n›n yaz›lmas› mümkündür.
Bu tür sevk irsaliyesi ile al›c›lara gönderilen ve al›c›n›n talep etti¤i miktarda
teslim edilen mallar›n faturalar› mal›n teslimi an›nda düzenlenir
58
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ve bu faturalara sevk irsaliyesinin numaras›n›n da kay›t edilmesi gerekir.
Yap›lan sat›fla ait mallar›n iflyerinde teslim edildi¤i durumlar da, sevk
irsaliyesi düzenlenmez; ancak, faturaya mal›n iflyerinde müflteriye teslim
edildi¤ine iliflkin flerh verilir. Bu flekilde sevk irsaliyesi düzenlenmeden
sevk edilen mallar için yedi günlük süre beklenilmeksizin fatura
mal›n teslimi an›nda düzenlenir. Perakende sat›fllarda ise perakende
sat›fl fifli mal›n teslimi an›nda düzenlenir.
Bir iflyeri ve deposu bulunmadan pazar takibi veya köy-köy kendi nam›-
na tafl›t›yla emtia satan kimselerin de yukar›da belirtildi¤i flekilde sevk
irsaliyesi düzenlemeleri ve tafl›tlar›nda bulundurmalar›, mal›n teslimi
an›nda ise fatura veya perakende sat›fl fifli düzenlemeleri gerekir.
b) Mükelleflerin faaliyetlerine iliflkin olarak iflyerlerinde kullan›lmak
ve tüketilmek amac›yla sat›n ald›klar› (K›rtasiye, büro ve temizlik malzemeleri,
yemek, ekmek gibi) ufak hacimli mallar› tafl›malar› veya tafl›tt›rmalar›
halinde bu mallara ait faturan›n tafl›ma esnas›nda tafl›tta bulundurulmas›
ve faturan›n üzerine "Bu mallar için sevk irsaliyesi düzenlenmemifltir."
flerhinin verilmesi flart›yla ayr›ca sevk irsaliyesi aranmamaktad›r.
c) Sat›lan mallara iliflkin faturalar›n mal›n tesliminden önce düzenlendi¤i
ve mal›n daha sonra sevk edildi¤i durumlarda; faturay› düzenleyenler
faturada mal›n daha sonra sevk edilece¤ini belirtilir. Faturada
bulunmas› gereken mal›n teslim tarihi ve irsaliye numaras› ise mal›n
tesliminden sonra al›c› ve sat›c› kendilerinde kalan sevk irsaliyesinden
faydalanarak faturaya flerh verilerek, fatura ve sevk irsaliyesi aras›ndaki
uyum sa¤lan›r.
d) Belediye ve Orman ‹flletmeleri gibi benzeri kamu kurum ve kurulufllar›nca
sat›lan çeflitli mamullerin sevk›yat›nda, sevk için düzenlenen
belgelerde mal›n cinsi, miktar›, al›c›n›n ad› ve soyad› veya varsa ticaret
unvan›, vergi dairesi ve hesap numaras›n›n bulunmas› halinde bu belgeler
sevk irsaliyesi olarak kabul edilecek ve Vergi Usul Kanunu uyar›nca
düzenlenecek olan sevk irsaliyesi ayr›ca aranmaz.
8.3.3 Parekende Sat›fl Fifli
VUK’nun 233’üncü maddesi uyar›nca,
• birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar,
• kazanc› basit usulde tespit edilenlerle,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
59

• defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin,
fatura vermek mecburiyetinde olmad›klar› sat›fllar› ve yapt›klar› ifllerin
bedelleri afla¤›daki vesikalardan herhangi biri ile tevsik olunur.
1. Perakende sat›fl fiflleri;
2. Makineli kasalar›n kay›t rulolar›;
3. Girifl ve yolcu tafl›ma biletleri.
Perakende sat›fl fifli; makineli kasalar›n kay›t rulolar› ve biletlerde, iflletme
veya mükellefin ad›, düzenlenme tarihi ve al›nan paran›n miktar›
gösterilir.
Perakende sat›fl fifli ile girifl ve yolcu tafl›ma biletleri seri ve s›ra numaras›
dahilinde teselsül ettirilir. Bu fifl ve biletler kopyal› iki nüsha olarak
tanzim edilir ve bir nüshas› müflteriye verilir. Makineli kasa kullan›p da
müflteriye fifl (makineli kasan›n önceki f›krada belirtilen malumat› ihtiva
eden fifli) verilmemesi halinde, perakende sat›fl fifli tanzimi ve müflteriye
verilmesi mecburidir.
8.3.4 Gider Pusulas›
VUK’nun 234’üncü maddesi uyar›nca;
• birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar,
• kazanc› basit usulde tespit edilenlerle
• defter tutmak mecburiyetinde olan serbest
meslek erbab›n›n ve
• defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin,
vergiden muaf esnafa; yapt›rd›klar› ifller veya onlardan sat›n ald›klar›
emtia için tanzim edip ifli yapana veya emtiay› satana imza ettirecekleri
gider pusulas› vergiden muaf esnaf taraf›ndan verilmifl fatura hükmündedir.
Bu belge, birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar›n, özel eflyalar›n›
satan kimselerden sat›n ald›klar› alt›n, mücevher gibi k›ymetli eflya için
de düzenlenir.
8.3.5 Müstahsil Makbuzu
VUK’nun 235’inci maddesi uyar›nca;
• birinci ve ikinci s›n›f tüccarlar,
• kazanc› basit usulde tespit edilenlerle
60
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• defter tutmak mecburiyetinde olan
serbest meslek erbab›n›n ve
• defter tutmak zorunda olan çiftçilerin,
gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden sat›n ald›klar›
mallar›n bedelini ödedikleri s›rada iki nüsha makbuz tanzim etmeye ve
bunlardan birini imzalayarak sat›c› çiftçiye vermeye ve di¤erini ona
imzalatarak almak zorundad›rlar. Mal tüccar veya çiftçi ad›na bir adam›
veya mutavass›t taraf›ndan al›nd›¤› takdirde makbuz bunlar taraf›ndan
düzenlenir ve imzalan›r.
Öte yandan, çiftçiden avans üzerine yap›lan al›mlarda da, makbuz,
mal›n teslimi s›ras›nda verilecektir.
Di¤er taraftan, müstahsil makbuzunun tüccar veya al›c› çiftçi nezdinde
kalan nüshas› fatura yerine geçer.
Müstahsil makbuzunda en az afla¤›da yaz›l› bilgiler bulunur:
1. Makbuzun tarihi;
2. Mal› sat›n alan tüccar veya çiftçinin soyad›, ad› unvan›
ve adresi;
3. Mal› satan çiftçinin soyad›, ad› ve ikametgah› adresi;
4. Sat›n al›nan mal›n cinsi, miktar› ve bedeli;
8.3.6 Serbest Meslek Makbuzu
Serbest meslek erbab›, mesleki faaliyetlerine iliflkin her türlü tahsilat›
için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshas›n›
müflteriye vermek, müflteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.
Serbest meslek makbuzlar›na:
1. Makbuzu verenin soyad›, ad› veya unvan›, adresi,
vergi dairesi ve hesap numaras›;
2. Müflterinin soyad›, ad› veya unvan› ve adresi;
3. Al›nan paran›n miktar›;
4. Paran›n al›nd›¤› tarih;
yaz›lmak ve bu makbuzlar serbest meslek erbab› taraf›ndan imzalanmak
zorundad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
61

Öte yandan, serbest meslek makbuzlar›n›n seri ve s›ra numaras› dahilinde
teselsül ettirilmesi gerekmektedir.
8.3.7 Di¤er Evrak ve Vesikalar
8.3.7.1 Ücret Bordrosu
VUK’nun 238’inci maddesi uyar›nca, iflverenler her ay ödedikleri ücretler
için (Ücret bordrosu) tutmaya mecburdurlar.
Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf olan ücretlerle di¤er ücret
üzerinden vergiye tabi hizmet erbab›na yap›lan ücret ödemeleri için
bordro tutulmaz.
8.3.7.2 Tafl›ma ve Otel ‹flletmelerine Ait Belgeler
Tafl›mac›l›k ve otelcilik faaliyetinde bulunanlar›n ayr›ca afla¤›daki belgeleri
düzenlemeleri gerekmektedir:
A) Tafl›ma irsaliyeleri: Ücret karfl›l›¤›nda eflya nakleden bütün
gerçek ve tüzelkifliler naklettikleri eflya için, VUK’nun 209'uncu maddesinde
yaz›l› bilgilerle, sürücünün ad ve soyad› ve arac›n plaka numaras›n›
ihtiva eden ve seri ve s›ra numaras› dahilinde teselsül eden irsaliye
kullanmak zorundad›rlar. Bu irsaliyenin bir nüshas› eflyay› tafl›tt›rana,
bir nüshas› eflyay› tafl›yan arac›n sürücüsüne veya kaptan›na verilir ve
bir nüshas› da tafl›may› yapan nezdinde saklan›r.
B) Yolcu listeleri: flehirler aras›nda yap›lan yolcu tafl›malar›nda
VUK’nun 233'üncü madde gere¤ince yolcu tafl›ma bileti kesmeye
mecbur olan mükellefler, (T.C. Devlet Demiryollar› hariç) tafl›tlar›n her
seferi için müteselsil seri ve s›ra numaral› ve oturma yerlerini planl›
flekilde gösteren iki nüsha yolcu listesi düzenlerler ve bu listenin bir
nüshas›n› sefer sonuna kadar tafl›tta ve di¤er nüshas›n› iflyerinde bulundururlar.
Yolcu tafl›ma biletlerinin komisyoncu veya acenteler taraf›ndan
kesilmesi halinde yolcu listeleri 3 nüsha olarak düzenlenir ve
bir nüshas› bu kimseler taraf›ndan saklan›r.
C) Günlük müflteri listeleri: Otel, motel ve pansiyon gibi konaklama
yerleri, odalar›, bölmeler ve yatak planlar›na uygun olarak müteselsil
seri ve s›ra numaral› günlük müflteri listeleri düzenlerler ve
iflletmede bulundururlar.
62
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

8.3.8 Yurt D›fl›nda Faaliyette Bulunan Mükelleflere Yapt›r›lan
‹fl Ve Hizmetler Karfl›l›¤›nda Al›nan Belgelerle ‹lgili
‹fllemler
Vergi Usul Kanunun kay›t nizam›na iliflkin 215 inci maddesinde, bu Kanuna
göre tutulacak defter ve kay›tlar›n Türkçe tutulmas›n›n mecburi
olaca¤› belirtilmifl 227 nci maddesinde de "Bu Kanunda aksine hüküm
olmad›kça bu Kanuna göre tutulan ve üçüncü flah›slarla olan münasebet
ve muamelelere ait olan münasebet ve muamelelere ait olan
kay›tlar›n tevsiki mecburidir." hükmü yer alm›flt›r. Söz konusu kay›tlar›n
ise ayn› Kanunun 229 uncu ve müteakip maddelerinde yer alan belgelerden
herhangi biri ile tevsik edilmesi gerekmektedir.
Bu hükümlere göre, yurt d›fl›nda mukim kifli veya kurulufllara yapt›r›lan,
ifl veya hizmetler karfl›l›¤›nda ödemede bulunan gelir veya kurumlar
vergisi mükellefleri, yurt d›fl›nda mukim kifli veya kurulufllardan ald›klar›
muteber belgeleri, defterlerine gider olarak kaydedilebilmektedir.
Maliye Bakanl›¤›’nca yurt d›fl›nda mukim kifli veya kurulufllara yapt›r›lan
ifl veya hizmetler karfl›l›¤›nda al›nan belgelerin, gider kaydedilebilmesi
için daha önce aranan yurt d›fl›ndaki temsilciliklerimizde veya yurt
içinde noterlerde Türkçe'ye tercüme ve tasdik edilme zorunlulu¤u kald›r›lm›flt›r.
Yurt d›fl›ndaki kifli veya firmalardan belge alan mükellefler, bu belgeleri
defter kay›tlar›nda gider olarak göstermeleri s›ras›nda belgelerde yaz›l›
bedelleri, belgenin düzenlendi¤i günde Merkez Bankas›nca belirlenen
döviz al›fl kuru üzerinden Türk Liras›na çevirerek kay›tlar›nda göstereceklerdir.
Ancak inceleme s›ras›nda inceleme elaman›nca lüzum görülmesi
halinde, mükellefler bu belgelerini tercüme ettirmek zorundad›rlar.
9 BELGELER‹N VE KAYITLARIN TEVS‹K‹
VUK’nunda aksine hüküm olmad›kça VUK’na göre tutulan ve üçüncü
flah›slarla olan iliflki ve ifllemlere ait olan kay›tlar›n tevsiki zorunludur.
Defter tutmak mecburiyetinde olmayan mükellefler vergi matrahlar›n›n
tespiti ile ilgili giderlerini tevsike mecburdurlar.
VUK’na göre kullan›lan veya bu Kanunun Maliye Bakanl›¤›na verdi¤i
yetkiye dayan›larak, kullanma mecburiyeti getirilen belgelerin, öngörü-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
63

len zorunlu bilgileri tafl›mamas› halinde bu belgeler vergi kanunlar› bak›-
m›ndan hiç düzenlenmemifl say›l›r.
Maliye Bakanl›¤› düzenlenmesi mecburi olan belgelerde bulunmas›
gereken zorunlu bilgileri belirlemeye ve bu belgelerden uygun gördüklerine,
düzenlenme saatinin yaz›lmas› mecburiyetini getirmeye yetkili
k›l›nm›flt›r.
Di¤er taraftan VUK’nun 228’inci maddesi uyar›nca, afla¤›daki
giderler için ispat edici ka¤›t aranmamaktad›r:
1. Örf ve teamüle göre bir vesikaya istinat ettirilmesi
mutat olm›yan müteferrik giderler;
2. Vesikan›n teminine imkan olm›yan giderler;
3. Vergi kanunlar›na göre götürü olarak tespit edilen giderler.
1 ve 2 numaral› maddelerde yaz›l› giderlerin gerçek miktarlar› üzerinden
kay›tlara geçirilmesi ve miktarlar›n›n iflin geniflli¤ine ve içeri¤ine uygun
bulunmas› gerekir.
9.1 Vesika ve Kay›tlar›n Muhafaza ve ‹braz etme
Mükelleflerin afla¤›daki ödevleri de yerine getirmeleri gerekmektedir.
Defter ve Vesikalar› Muhafaza: VUK’na göre defter tutmak mecburiyetinde
olanlar, tuttuklar› defterlerle VUK’nda yaz›l› vesikalar›, ilgili
bulunduklar› y›l› takip eden takvim y›l›ndan bafllayarak befl y›l süre ile
muhafaza etmeye mecburdurlar.
Defter Tutma Mecburiyetinde Olmayanlar›n Muhafaza Ödevi:
VUK’na göre defter tutmak mecburiyetinde olmayanlara, ayn› Kanununun
232, 234 ve 235'inci maddeleri mucibince almaya mecbur olduklar›
fatura ve gider pusulas› ve müstahsil makbuzlar›n› tarih s›ras› ile
tanzim tarihlerini takip eden takvim y›l›ndan bafllayarak befl y›l süre ile
muhafaza etmeye mecburdurlar.
Karnelerin Muhafazas›: Mükellefler VUK’na göre ald›klar› vergi karnelerini,
iflin devam etti¤i, Gelir Vergisi Kanununa göre indirimlerle ilgili
olarak bu indirimlerden faydaland›klar› sürece muhafaza etmek zorundad›rlar.
64
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

9.2 Defter ve Belgelerle Di¤er Kay›tlar›n ‹braz Zorunlulu¤u
VUK hükümlerine göre ödevli olan gerçek ve tüzel kifliler ile VUK’nun
mükerrer 257’nci maddesi ile getirilen zorunluluklara tabi olanlar,
muhafaza etmek zorunda olduklar› her türlü defter, belge ve karneler
ile vermek zorunda bulunduklar› bilgilere iliflkin mikro fifl, mikro film,
manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kay›tlar›n› ve bu kay›tlara
eriflim veya kay›tlar› okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve
flifreleri muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurlar›n talebi
üzerine ibraz ve inceleme için arz etmek zorundad›rlar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
65

ALTINCI BÖLÜM
DE⁄ERLEME VE
AMORT‹SMAN UYGULAMASI

10 DE⁄ERLEME
10.1 Tan›m
De¤erleme, vergi matrahlar›n›n hesaplanmas›yla ilgili iktisadi k›ymetlerin
takdir ve tespitidir. Mükelleflerce VUK’nda yer alan de¤erleme ölçüleri
kullan›larak yap›lan de¤erleme ifllemine tespit, VUK’nda belirlenen
de¤erleme ölçüleri kullan›larak de¤erleme yap›lamad›¤› takdirde
idare taraf›ndan yap›lan iflleme takdir denilmektedir.
De¤erlemede, iktisadi k›ymetlerin vergi kanunlar›nda gösterilen gün ve
zamanlarda haiz olduklar› k›ymetler esas tutulur.
10.2 De¤erleme Ölçüleri
De¤erleme, iktisadi k›ymetin nevi ve mahiyetine göre, afla¤›daki ölçülerden
biri ile yap›l›r:
1- Maliyet bedeli;
2- Borsa rayici;
3- Tasarruf de¤eri:
4- Mukayyet de¤er;
5- ‹tibari de¤er;
6- Vergi de¤eri;
7- Rayiç bedel;
8- Emsal bedeli ve ücreti;
Yukar›da say›lan ölçüler d›fl›nda ayr›ca, “al›fl bedeli” ölçüsü de kullan›lmas›na
ra¤men, bu ölçü VUK’nda tan›mlanmam›flt›r.
Maliyet Bedeli, ‹ktisadi bir k›ymetin iktisap edilmesi veyahut de¤erinin
art›r›lmas› münasebetiyle yap›lan ödemelerle bunlara müteferri bilumum
giderlerin toplam›n› ifade eder.
Borsa Rayici: Gerek menkul k›ymetler ve kambiyo borsas›na, gerekse
ticaret borsalar›na kay›tl› olan iktisadi k›ymetlerin de¤erlemeden evvelki
son muamele gününde borsadaki muamelelerin ortalama de¤erlerini
ifade eder.
Normal temevvüçler d›fl›nda fiyatlarda bariz karars›zl›klar görülen hallerde,
son muamele günü yerine de¤erlemeye takaddüm eden 30 gün
içindeki ortalama rayici esas olarak ald›rmaya Maliye Bakanl›¤› yetkilidir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
69

Tasarruf De¤eri: Bir iktisadi k›ymetin de¤erleme gününde sahibi için
arzetti¤i gerçek de¤erdir.
Mukayyet De¤er: Bir iktisadi k›ymetin muhasebe kay›tlar›nda gösterilen
hesap de¤eridir.
‹tibari De¤er: Her nevi senetlerle esham ve tahvillerin üzerinde yaz›l›
olan de¤erlerdir.
Rayiç Bedel: Bir iktisadi k›ymetin de¤erleme günündeki normal al›m
sat›m de¤eridir.
Emsal Bedeli ve Emsal Ücreti: Gerçek bedeli olm›yan veya bilinmeyen
veyahut do¤ru olarak tespit edilemiyen bir mal›n, de¤erleme gününde
sat›lmas› halinde emsaline nazaran haiz olaca¤› de¤erdir.
Emsal bedeli s›ra ile, afla¤›daki esaslara göre tayin olunur.
Birinci s›ra: (Ortalama fiyat esas›) Ayn› cins ve nevideki mallardan
s›ra ile de¤erlemenin yap›laca¤› ayda veya bir evvelki veya bir daha evvelki
aylarda sat›fl yap›lm›flsa, emsal bedeli bu sat›fllar›n miktar ve tutar›na
göre mükellef taraf›ndan ç›kar›lacak olan "Ortalama sat›fl fiyat›"
ile hesaplan›r. Bu esas›n uygulanmas› için, ayl›k sat›fl miktar›n›n, emsal
bedeli tayin olunacak her bir mal›n miktar›na nazaran % 25'ten az olmamas›
flartt›r.
‹kinci s›ra: (Maliyet bedeli esas›) Emsal bedeli belli edilecek mal›n,
maliyet bedeli bilinir veya ç›kar›lmas› mümkün olursa, bu takdirde mükellef
bu maliyet bedeline, toptan sat›fllar için % 5, perakende sat›fllar
için % 10 ilave etmek suretiyle emsal bedelini bizzat belli eder.
Üçüncü s›ra: (Takdir esas›) Yukar›da yaz›l› esaslara göre belli edilemeyen
emsal bedelleri ilgililerin müracaat› üzerine takdir komisyonunca
takdir yolu ile belli edilir. Takdirler, maliyet bedeli ve piyasa k›ymetleri
araflt›r›lmak ve kullan›lm›fl eflya için ayr›ca y›pranma dereceleri nazara
al›nmak suretiyle yap›l›r. Takdir edilen bedellere mükelleflerin vergi
mahkemesinde dava açma hakk› mahfuzdur. Ancak, dava aç›lmas› verginin
tahakkuk ve tahsilini durdurmaz.
Emsal bedelinin mükellef taraf›ndan bizzat hesapland›¤› hallerde, bu hesaplara
ait kay›t ve cetveller ispat edici ka¤›tlar olarak muhafaza edilir.
Vergi De¤eri: Bina ve arazinin Emlâk Vergisi Kanununun 29 uncu
maddesine göre tespit edilen de¤eridir.
10.3 Enflasyon Düzeltmesi
Ülkemizde uzun y›llard›r süren yüksek enflasyon, çok çeflitli tahribat-
70
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

lar›n›n yan›nda, mali tablolar› da bozmufl ve mali tablolar›n gerçek
durumu yans›tmaktan uzaklaflmas›na neden olmufltur.
Genel anlamda enflasyon düzeltmesi, paran›n sat›n alma gücündeki
de¤iflmeler nedeniyle gerçek durumu ifade edemeyen mali tablolar›n,
gerçek durumu ifade eder hale gelmelerini sa¤lamak üzere düzeltme
ifllemine tabi tutulmas›d›r.
Enflasyon düzeltmesinin temel amac› nominal de¤erleri de¤iflen ama
sat›n alma güçleri ayn› kalan parasal olmayan k›ymetlerin de¤erlerini
düzeltmenin yap›ld›¤› tarihteki sat›n alma gücüne ulaflt›rmakt›r. Dolay›-
s›yla düzeltmeye tabi tutulan parasal olmayan k›ymetler günün de¤erine
ulaflt›r›lmaktad›r. Böylece verginin gerçek de¤erler üzerinden al›nmas›n›n
sa¤lanmas› amaçlanm›flt›r.
10.4 ‹ktisadi K›ymetlerin De¤erlemesinde Kullan›lan Ölçüler
Vergi Usul Kanununda her bir iktisadi k›ymetin hangi ölçü ile de¤erlenece¤i
belirlenmifltir. Yap›lan bu belirleme afla¤›daki tabloda yer almaktad›r.
De¤erlemeye Konu
‹ktisadi K›ymet
De¤erleme Ölçüsü
1. Gayrimenkullerin Maliyet Bedeli De¤erlenir.
mütemmim cüzüleri ve • Noter, mahkeme,
teferruat›; • K›ymet takdiri,
2. Tesisat ve makineler; • Komisyon ve tellaliye giderleri ile
3. Gemiler ve di¤er tafl›tlar; • Emlak Al›m ve
4. Gayrimaddi haklar. • Özel Tüketim Vergilerinin
maliyet bedelini ithal etmekte veya genel
giderler aras›nda göstermekte
mükellefler serbesttirler.
Demirbafl Eflya
Maliyet Bedeli De¤erlenir
Emtia
Maliyet Bedeli De¤erlenir
Emtian›n maliyet bedeline nazaran
de¤erleme günündeki sat›fl bedelleri % 10
ve daha fazla bir düflüklük gösterdi¤i
hallerde mükellef, maliyet bedeli yerine 267
nci maddenin ikinci s›ras›ndaki usul hariç
olmak üzere, emsal bedeli ölçüsünü
tatbik edebilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
71

‹mal Edilen Emtia
Zirai Mahsuller
Hayvanlar
K›ymeti Düflen Mallar
Menkul K›ymetler
‹mal edilen emtian›n (Tam ve yar› mamul mallar) maliyet
bedeli afla¤›da yaz›l› unsurlar› ihtiva eder:
• Mamulün vücuda getirilmesinde sarfolunan iptidai ve
ham maddelerin bedeli;
• Mamule isabet eden iflçilik;
• Genel imal giderlerinden mamule düflen hisse;
• Genel idare giderlerinden mamule düflen hisse;
(Bu hissenin mamulün maliyetine kat›lmas›
ihtiyaridir.);
• Ambalajl› olarak piyasaya arzedilmesi zaruri olan
mamullerde ambalaj malzemesinin bedeli.
Mükellefler, imal ettikleri emtian›n maliyet bedellerini
yukar›ki unsurlar› ihtiva etmek flartiyle diledikleri
usulde tayin edebilirler.
Zirai mahsuller maliyet bedeli ile de¤erlenir. Maliyet
bedeli zirai mahsullerin özelliklerime göre 275'inci
maddede yaz›l› imal edilen emtiaya uygun olarak Maliye
Bakanl›¤›nca tespit edilecek esaslar dairesinde
hesaplan›r.
Zirai iflletmelere dahil hayvanlar maliyet bedeli ile
de¤erlenir. Maliyet bedelinin tespiti mümkün olmayan
ahvalde maliyet bedeli, yerine emsal bedeli al›n›r.
Bu hükmün tatbikinde emsal bedeli iflletmenin
bulundu¤u mahal (Gezici hayvanc›l›kta k›fllak) için zirai
kazanç komisyonlar›nca tespit edilmifl olan
ortalama maliyet bedelidir.
Yang›n, deprem ve su basmas› gibi afetler yüzünden
veyahut bozulmak, çürümek, k›r›lmak, çatlamak,
paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi k›ymetlerinde
önemli bir azal›fl vaki olan emtia ile maliyetlerin
hesaplanmas› mutad olm›yan hurdalar ve döküntüler,
üstüpü, defle ve ›skartalar emsal bedeli ile de¤erlenir.
Hisse senetleri ile fon portföyünün en az
yüzde 51'i Türkiye'de kurulmufl bulunan
flirketlerin hisse senetlerinden oluflan
yat›r›m fonu kat›lma belgeleri al›fl bedeliyle,
bunlar d›fl›nda kalan her türlü menkul k›ymet
borsa rayici ile de¤erlenir. Borsa rayici
yoksa veya borsa rayicinin muvazaal› bir
72
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

flekilde olufltu¤u anlafl›l›rsa de¤erlemeye esas bedel,
menkul k›ymetin al›fl bedeline vadesinde elde edilecek
gelirin (kur farklar› dahil) iktisap tarihinden de¤erleme
gününe kadar geçen süreye isabet eden k›sm›n›n
eklenmesi suretiyle hesaplan›r. Ancak, borsa rayici
bulunmayan, getirisi ihraç edenin kar ve zarar›na ba¤l›
olarak do¤an ve de¤erleme günü itibariyle
hesaplanmas› mümkün olmayan menkul k›ymetler,
al›fl bedeli ile de¤erlenir
Yabanc› Paralar
Yabanc› Para ‹le Olan
Senetli Veya Senetsiz
Alacaklar Ve Borçlar
Vadesi Gelmemifl
Senede Ba¤l›
Alacak Ve Borçlar
Yabanc› paralar borsa rayici ile de¤erlenir. Borsa
rayicinin oluflumunda muvazaa oldu¤u anlafl›l›rsa bu
rayiç yerine al›fl bedeli esas al›n›r.
Yabanc› paran›n borsada rayici yoksa de¤erlemeye
uygulanacak kur, Maliye Bakanl›¤›nca tespit olunur.
Yabanc› para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve
borçlar borsa rayici ile de¤erlenir. Borsa rayicinin
takarrüründe muvazaa oldu¤u anlafl›l›rsa bu rayiç
yerine al›fl bedeli esas al›n›r.
Yabanc› paran›n borsada rayici yoksa, de¤erlemeye
uygulanacak kur Maliye Bakanl›¤›nca tespit olunur.
Tasarruf De¤eri ile De¤erlenir. Ancak, banka, banker
ve sigorta flirketleri için zorunlu olup, di¤er mükellefler
aç›s›ndan ihtiyaridir. Bu de¤erleme ölçüsünün
seçilmemesi halinde mukayyet de¤erle de¤erlenmek
zorundad›r.
TL Cinsinden Olan Alacak ve Borçlarda, Senette Yaz›l›
Olan Faiz Oran›, Senette Yaz›l› De¤ilse, Türkiye
Cumhuriyeti Merkez Bankas›n›n resmi iskonto haddi,
Senet Yabanc› Para Cinsinden ise Londra Bankalar
Aras› Faiz Oran› (L‹BOR) esas al›n›r.
Alacaklar
‹lk Tesis ve
Taazzuv Giderleri
Mukayyet De¤erle de¤erlenir.
Ancak Mevduat veya kredi sözleflmelerine
müstenit alacaklar de¤erleme gününe kadar
hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate al›n›r.
Kurumlarda aktiflefltirilen ilk tesis ve taazzuv giderleri
mukayyet de¤eri ile de¤erlenir. Bu de¤er, ilk tesis ve
taazzuv için yap›lan giderlerden fazla olamaz.
‹lk tesis ve taazzuv giderlerinin
aktiflefltirilmesi ihtiyaridir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
73

Pefltamall›klar
Aktif Geçici
Hesap K›ymetleri
Mukayyet de¤erleriyle de¤erlenir.
Gelecek bir hesap dönemine ait olarak peflin ödenen
giderler ile cari hesap dönemine ait olup da henüz
tahsil edilmemifl olan has›lat ve Zirai iflletmelerde
henüz idrak edilmemifl olan mahsuller için yap›lan
giderler (Haz›rl›k iflleri giderleri gibi) mukayyet de¤erleri
üzerinden aktiflefltirilmek suretiyle de¤erlenir.
Pasif Geçici
Hesap K›ymetleri
TL Cinsinden
Kasa Mevcudu
Gelecek hesap dönemlerine ait olarak peflin tahsil
olunan has›lat ile cari hesap dönemine ait olup henüz
ödenmemifl olan giderler mukayyed de¤erleri üzerinden
pasiflefltirilmek suretiyle de¤erlenir.
‹tibari De¤erle de¤erlenir
Yabanc› Para
Cinsinden
Kasa Mevcudu
Borçlar
Tahviller
Karfl›l›klar
Özel Haller
Borsa rayici ile de¤erlenir. Borsa rayicinin takarrüründe
muvazaa oldu¤u anlafl›l›rsa bu rayiç yerine al›fl bedeli
esas al›n›r.
Yabanc› paran›n borsada rayici yoksa, de¤erlemeye
uygulanacak kur Maliye Bakanl›¤›nca tespit olunur.
Mukayyet De¤erle de¤erlenir.
Ancak Mevduat veya kredi sözleflmelerine müstenit
borçlar de¤erleme gününe kadar hesaplanacak
faizleriyle birlikte dikkate al›n›r.
Eshaml› flirketlerle iktisadi kamu
müesseseleri ç›kard›klar› tahvilleri itibari
de¤erleriyle de¤erlemeye mecburdurlar.
Karfl›l›klar mukayyet de¤erleriyle
pasiflefltirilmek suretiyle de¤erlenir.
Yukar›da yaz›l› olmayan veyahut yaz›l› olup da
kendi ölçüleriyle de¤erlenmesine
imkan bulunmayan iktisadi k›ymetlerden;
• Bina ve arazi vergi de¤erleriyle,
• Di¤erleri,
• varsa borsa rayici,
• yoksa mukayyet de¤erleri,
• yoksa emsal bedeliyle
De¤erlenir.
74
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

10.4.1 Özellik Arz Eden Hususlar
10.4.1.1 Gayrimenkul ‹çin Yap›lan Harcamalar
Gayrimenkuller için yap›lan normal bak›m ve onar›m giderleri kazanc›n
veya irad›n tespitinde gider olarak indirilir. Ancak, normal bak›m, tamir
ve temizleme giderleri d›fl›nda, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve
da¤›t›m varl›klar›n› geniflletmek veya iktisadi k›ymetini devaml› olarak
art›rmak amac›yla yap›lan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim
ve da¤›t›m varl›klar›n›n maliyet bedeline eklenmesi zorunludur.
(Bir geminin iktisap tarihindeki süratini fazlalaflt›rmak, yolcu ve eflya
yükleme ve bar›nd›rma tertibat›n› geniflletmek veya de¤ifltirmek suretiyle
iktisadi k›ymetini devaml› olarak art›ran giderlerle bir motorlu kara
nakil vas›tas›n›n kasa veya motorunun yenisi ile de¤ifltirilmesi veya al›-
m›nda mevcut olmayan yeni bir tertibat›n eklenmesi için yap›lan giderler
maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlerdendir.)
Gayrimenkuller kira ile tutulmufl ise veya elektrik üretim ve da¤›t›m varl›klar›n›n
iflletme hakk› verilmifl ise, kirac› veya iflletme hakk›na sahip tüzel
kifli taraf›ndan yap›lan yukar›daki giderler bunlar›n özel maliyet bedeli
olarak ayr›ca de¤erlenmek zorundad›r. Kirac›n›n veya iflletme hakk›na
sahip tüzel kiflinin faaliyetini icra için vücuda getirdi¤i tesisata ait
giderler de bu kapsamdad›r.
Gayrimenkuller veya elektrik üretim ve da¤›t›m varl›klar› için yap›lan giderler
hem tamir, hem de k›ymet art›rma giderlerinden olufltu¤u takdirde,
mükellef bu giderlerden maliyet bedeline eklenecek k›sm› ayr›
göstermek zorundad›r.
10.4.1.2 Reeskont Hesaplanmas›
Bilindi¤i üzere alacak ve borçlar mukayyet de¤erleriyle de¤erlenir. Ancak,
dileyen mükellefler senede ba¤l› olup de¤erleme günü itibariyle vadesi
gelmemifl alacaklar› ve borçlar› için reeskont hesaplayabilirler.
Di¤er taraftan, banka, banker ve sigorta flirketleri ise senede ba¤l› olsun
veya olmas›n de¤erleme günü itibariyle vadesi dolmam›fl tüm alacak
ve borçlar›n› tasarruf de¤eri ile de¤erleyerek bir baflka deyiflle
reeskonta tabi tutmalar› gerekmektedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
75

Öte yandan, banka ve bankerler ile sigorta flirketleri borçlar›n› Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankas›n›n resmi iskonto haddi ve muamelelerinde
uygulad›klar› faiz haddiyle de¤erleme gününün k›ymetine irca etmek
zorundad›rlar. Bu mükellefler, reeskont yapmak zorundad›rlar.
Reeskont hesaplamas›nda iç iskonto formülü ya da peflin de¤er formülü
kullan›labilmekte olup, her iki hesaplama yönteminde de reeskont
tutar› de¤iflmemektedir. Söz konusu formüllerde;
• Nominal De¤er: Senet Üzerindeki Yaz›l› Tutard›r.
• Faiz Oran› : Senet üzerindeki orand›r. Bu oran yoksa,
YTL cinsinden olan senetlerde de¤erleme
gününde geçerli olan T.C.M.B k›sa vadeli
avans faiz oran›, yabanc› para üzerinden
düzenlenen senetler
için libor (Londra Bankalar aras› Faiz Oran›)
esas al›n›r.
• Gün Say›s› : Y›lsonundan veya de¤erleme gününden senedin
vade tarihine kadar geçecek gün say›s›d›r.
‹Ç ‹SKONTO;
• Rees.Tut. = Nom.De¤. x F.O x Gün Say./36.000 + (F.O x Gün Say)
PEfi‹N DE⁄ER;
• Pefl.De¤.= Nom.De¤. x 36.000 /36.000 + (F.O x Gün Say)
• Rees. Tut =Nominal De¤er – Peflin De¤er
Örnek:
31.12.2007 tarihi itibariyle portföyde 1.000 YTL nominal de¤erli ve
vadesi 31.3.2008 olan bir senet bulunmaktad›r.
Vade 90 gün (31.12.1007–31.03.2008), olup, senet üzerinde faiz
oran› %25, olarak belirlenmifltir. Senedin Nominal De¤eri de 1.000
YTL'dir.
Bu durumda reeskont tutar› = 1.000 -1,000. X360
360+(0,25X90)
R.T ==>(1.000- 941.18=) 58.82
Reeskont hesaplanmas›nda, do¤an alacak ve borcun iflletmenin
faaliyeti sonucunda do¤mufl olmas› gerekmektedir.
76
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Di¤er yandan; 22.07.1998 tarih ve 4369 Say›l› Kanun’un 7. Maddesi
ile yabanc› paralar cinsinden olan senetli alacaklar›n reeskonta tabi
tutulmas› olana¤› da getirilmifltir.
Yabanc› para cinsinden olan alacak ve borçlar›n reeskonta tabi tutulmas›nda
da Yeni Türk Liras› cinsinden olan senetlerde de geçerli olan
afla¤›daki koflullar aranmaktad›r.
• Yabanc› para cinsinden olan alacak veya borcun senede
ba¤l› olmas›,
• Söz konusu senedin bir vade içermesi,
• De¤erleme gününde senedin vadesinin gelmemifl olmas›,
• Reeskonta tabi tutulacak alacak senedinin ticari kazanc›n
elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmas›
• Alacak veya borç senedinin iflletmenin aktifine kay›tl› olmas›.
Bu flartlar›n tamam›n›n var olmas› halinde, yabanc› para cinsinden düzenlemifl
olan alacak veya borç senetlerinin de¤erlemesinde reeskont
uygulamas› yap›labilmektedir.
Senette faiz oran›n›n yaz›l› olmas› halinde bu faiz oran›, senette faiz
oran›n›n yaz›l› olmad›¤› durumlarda ise de¤erlemede gününde geçerli
olan Londra Bankalar aras› Faiz Oran› (LIBOR) esas al›n›r.
YTL cinsinden olan alacak veya borç senetlerinin reeskont uygulmas›nda
oldu¤u gibi yabanc› para cinsinden olan alacak ve borçlar›n reeskontunda
da iç iskonto yöntemi kullan›lmaktad›r.
10.4.1.3 Emtia De¤erlemesi
Vergi Usul Kanununa göre gerek imal edilen gerekse al›m sat›ma konu
edilen emtia ile ilk madde malzeme, hammadde maliyet bedeli ile de-
¤erlenir. Ancak, emtian›n maliyet bedeline göre de¤erleme günündeki
sat›fl bedelleri % 10 ve daha fazla bir de¤er düflüklü¤ü gösterdi¤i durumlarda
mükellef, maliyet bedeli yerine 267 nci maddenin ikinci s›ras›ndaki
maliyet bedeli esas› hariç olmak üzere, emsal bedeli ölçüsünü
tatbik edebilir. Bu durum, imal edilen mamuller için de uygulanabilir.
Di¤er taraftan emtian›n de¤erlemesinde kur farklar› ile emtia al›m› nedeniyle
yüklenilen kredi faizleri aç›s›ndan yap›lacak ifllemler de Maliye
Bakanl›¤›nca ç›kar›lan 238 S›ra No’lu VUK Genel Tebli¤inde belirlenmifltir.
Söz konusu Tebli¤e göre;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
77

• Emtian›n sat›n al›n›p iflletme stoklar›na girdi¤i tarihe kadar oluflan
kur farklar›n›n maliyete intikal ettirilmesi zorunludur. Stokta kalan
emtia ile ilgili olarak daha sonra ortaya ç›kacak kur farklar›n›n ise, ilgili
bulunduklar› y›llarda gider yaz›lmas› veya maliyete intikal ettirilmesi
mümkün bulunmaktad›r.
• ‹flletmelerin finansman temini maksad›yla bankalardan veya
benzeri kredi müesseselerinden ald›klar› krediler için ödedikleri faiz ve
komisyon giderlerinden dönem sonu stoklar›na pay vermeleri zorunlu
bulunmamaktad›r. Buna göre mükellefler söz konusu ödemelerini do¤rudan
gider olarak kaydedebilecekleri gibi, diledikleri takdirde stokta
bulunan emtiaya isabet eden k›sm› maliyete dahil edebileceklerdir.
10.4.1.4 Yap›lmakta Olan Yat›r›mlarla ‹lgili Olarak
Ortaya Ç›kan Kur Farklar› ve Finansman Giderleri
Bilindi¤i üzere yat›r›mlarla ilgili olarak, yat›r›m bafllang›c›ndan sonuçland›¤›
tarihe kadar kur fark› ve finansman giderleri ile karfl›lafl›labilmekte
ve hatta bu giderler yat›r›m tamamland›ktan sonra da devam etmektedir.
Dolay›s›yla, gerek yat›r›m aflamas›nda gerekse yat›r›m›n tamamlanmas›ndan
sonra ortaya ç›kan kur fark› ve finansman giderlerinin
afla¤›da belirtilen flekillerde iflleme tabi tutulmas› gerekir.
• Yat›r›mlar›n finansman›nda kullan›lan kredilerle ilgili faizlerden
kurulufl dönemine ait olanlar›n sabit k›ymetle birlikte amortisman yoluyla
itfa edilmek üzere yat›r›m maliyetine eklenmesi gerekmekte; iflletme
dönemine ait olanlar›n ise, ilgili bulunduklar› y›llarda do¤rudan gider
yaz›lmas› ya da maliyete intikal ettirilmek suretiyle amortismana tabi
tutulmas›,
• Döviz kredisi kullan›larak yurt d›fl›ndan sabit k›ymet ithal edilmesi
s›ras›nda veya sonradan bu k›ymetlere iliflkin borç taksitlerinin de-
¤erlemesi dolay›s›yla ortaya ç›kan kur farklar›ndan, sabit k›ymetin iktisap
edildi¤i dönem sonuna kadar olanlar›n, k›ymetin maliyetine eklenmesi
zorunlu bulunmakta; ayn› k›ymetlerle ilgili söz konusu dönemden
sonra ortaya ç›kan kur farklar›n›n ise, ait olduklar› y›llarda do¤rudan gider
yaz›lmas› ya da maliyete intikal ettirilerek amortisman konusu yap›lmas›,
mümkün bulunmaktad›r.
Dolay›s›yla yat›r›m›n kurulufl dönemine kadar bu yat›r›mla ilgili olarak
ortaya ç›kan kur farklar› ile finansman giderlerinin, ilgili sabit k›ymetin
78
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

maliyetine bir baflka deyiflle yap›lmakta olan yat›r›mlar›n maliyetine
at›lmas› gerekmektedir. Sonraki y›llarda ortaya ç›kan kredi faizlerini,
ilgili bulunduklar› y›lda do¤rudan gider yazma veya amortisman yoluyla
itfa etme fleklindeki tercihlerin ise bafllang›çta yap›lmas› gerekmektedir.
Bafllang›çta do¤rudan gider yazma yolunun seçilmesi halinde,
daha sonraki y›llarda bu tür giderlerin sabit k›ymetin maliyetine
eklenerek amortisman yoluyla itfa edilmesi veya daha önce amortisman
yoluyla itfa edilmekte iken sonradan do¤rudan gider yazma yoluna
gidilmesine kanunen imkan bulunmamaktad›r.
10.5 Finansal Kiralama ‹fllemleri
10.5.1 Finansal Kiralama
Vergi Usul Kanununda yap›lan de¤ifliklikle 01.07.2003 tarihinden
itibaren finansal kiralama ifllemlerinde de¤erleme yöntemi de¤ifltirilmifltir.
01.07.2003 tarihinden önce yap›lan kiralamalarda ödenen
kira bedelleri do¤rudan gider kaydedilmekteydi.
Vergi Usul Kanununun mükerrer 290 nc› maddesine göre finansal
kiralama ifllemleri afla¤›daki gibi tan›mlanm›flt›r:
Finansal Kiralama: Kira süresi sonunda mülkiyet hakk›n›n kirac›ya
devredilip devredilmedi¤ine bak›lmaks›z›n, bir iktisadi k›ymetin mülkiyetine
sahip olmaktan kaynaklanan tüm riskler ile yararlar›n kirac›ya
b›rak›lmas› sonucunu do¤uran kiralamalard›r.
Di¤er taraftan, kiralama iflleminde;
• ‹ktisadi k›ymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda
kirac›ya devredilmesi,
• Kirac›ya kira süresi sonunda iktisadi k›ymeti rayiç bedelinden
düflük bir bedelle sat›n alma hakk› tan›nmas›,
• Kiralama süresinin iktisadi k›ymetin ekonomik ömrünün
% 80'inden daha büyük bir bölümünü kapsamas› veya
• Sözleflmeye göre yap›lacak kira ödemelerinin bugünkü
de¤erlerinin toplam›n›n iktisadi k›ymetin rayiç bedelinin
% 90'›ndan daha büyük bir de¤eri oluflturmas›
• Arazi, arsa ve binalarla ilgili kiralama sözleflmeleri,
sadece, sözleflmede kira süresi sonunda mülkiyet hakk›n›n
kirac›ya devri öngörülmüflse veya kirac›ya kira süresi sonunda
kiralama konusu gayrimenkulu düflük bir bedelle sat›n alma
hakk› tan›nm›flsa,
hallerinden herhangi birinin varl›¤› durumunda kiralama ifllemi finansal
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
79

kiralama kabul edilmektedir. Dolay›s›yla sadece finasal kiralama flirketlerinden
yap›lan kiralamalar de¤il, yukar›da belirtilen kiralama ifllemleri
de finansal kiralama olarak kabul edilmekte ve ödenen kira bedelleri
finansal kiralama ifllemi olarak de¤erlemeye tabi tutulmaktad›r.
Öte yandan, do¤al kaynaklar›n araflt›r›lmas› veya kullan›lmas›na yönelik
kiralama sözleflmeleri ile sinema filmleri, video kay›tlar›, patentler, kopyalama
haklar› gibi k›ymetlerle ilgili lisans sözleflmeleri finansal kiralama
kapsam›na girmemektedir.
10.5.2 Finansal Kiralama ‹fllemlerinde De¤erleme
Finansal kiralama ifllemlerinde iki taraf bulunmaktad›r. Bunlar kiralayan
ve kirac›d›r. De¤erleme ifllemleri de kiralayan ve kirac› aç›s›ndan Vergi
Usul Kanununda ayr› ayr› düzenlenmifltir.
10.5.2.1 Kiralayan Aç›s›ndan De¤erleme ‹fllemleri
Kiralayan aç›s›ndan, kira ödemelerinin toplam tutar› ana para+faiz
olarak ayr›flt›r›larak akitfe al›nacakt›r. Aktiflefltirilen alacak tutar› ile kira
ödemelerinin net bugünkü de¤eri aras›ndaki fark ise gelecek dönemlere
ait faiz geliri olarak pasiflefltirilecektir.
Kiralayan, sabit k›ymet kiralamas›nda, iktisadi k›ymetin net bilanço aktif
de¤erinden kira ödemelerinin net bugünkü de¤erinin düflülmesi sonucu
bulunan tutar› sabit k›ymetin de¤eri olarak dikkate al›p aktiflefltirecek
ve amortismana tabi tutacakt›r. Ancak, aradaki fark›n eflit veya
negatif olmas› halinde iz bedeli ile de¤erlenecektir. Ayr›ca;
• Kiralayan aktiflefltirilen alacak tutar›n› reeskonta
tabi tutamayacakt›r.
• Kiralayan kredi kullanm›fl ise kiralamaya iliflkin sözleflmenin
yap›ld›¤› tarihe kadar kadar olan faiz giderlerini maliyete,
bu tarihten sonrakileri ise giderlere kaydedecektir.
• Kiralama konusu k›ymeti kendisi üretmifl ise net bilanço aktif
de¤eri olarak rayiç bedel dikkate al›nacak olup, aradaki
fark normal bir sat›fl ifllemi gibi dikkate al›nacakt›r.
80
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

10.5.2.2 Kirac› Aç›s›ndan De¤erleme ‹fllemleri
Kirac›, finansal kiralama ifllemine konu iktisadi k›ymetin kullanma hakk›
ve sözleflmeden do¤an borç, kiralama konusu iktisadi k›ymetin rayiç
bedeli veya sözleflmeye göre yap›lacak kira ödemelerinin bugünkü de-
¤erinden düflük olan› ile de¤erleyecektir.
Kirac›, aktiflefltirilen kullanma hakk›, kiralama konusu iktisadi k›ymet
için belirlenmifl usul ve esaslar çerçevesinde amortismana tabi tutacakt›r.
Her bir kira ödemesi sonunda borç anapara ve faiz ödemesi ayr›flt›r›lacakt›r.
Ayr›flt›rma ifllemi, her bir dönem sonunda kalan borç tutar›na
sabit bir dönemsel faiz oran› uygulanmas›n› sa¤layacak flekilde yap›lacakt›r.
Ayr›ca, kirac› aç›s›ndan afla¤›daki ifllemler yap›lacakt›r:
• Kirac› pasiflefltirdi¤i borç tutar›n› reeskonta tabi tutamaz.
• Kiralayan flirketin yurt d›fl›nda bulunmas› halinde 5520 say›l›
Kurumlar Vergisi Kanununun 30 ncu maddesi uyar›nca
ödenen kira bedelleri üzerinden %1 oran›nda kurumlar
vergisi tevkifat›na tabi tutulacakt›r.
• Sözleflmenin fesholmas› halinde kalan dönemler için iktisadi
k›ymetle ilgili olarak amortisman ayr›lmayacakt›r.
Örnek:- 01.07.2007 tarihli finansal kiralama sözleflmesine göre (X)
fiirketi, Rayiç bedeli 200YTL olan makineyi 4 y›ll›¤›na 200YTL’ye kiralam›flt›r.
Kira bedeli her y›l›n sonunda ana paran›n dörtte biri ile y›ll›k %
10 faiz oran› kararlaflt›r›lm›fl olup sözleflmeye göre ödemeler afla¤›daki
gibi belirlenmifltir.
Kira Ödemeleri Ödeme Tarihleri Ana Para Faiz Toplam Tutar
1. Taksit 31.12.2007 50,00 20,00 70,00
2.Taksit 31.12.2008 50,00 15,00 65,00
3.Taksit 31.12.2009 50,00 10,00 60,00
4. Taksit 31.12.2010 50,00 5,00 55,00
Toplam 200,00 50,00 250,00
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
81

Kirac› makinenin rayiç bedeli ile kira ödemlerinin net bugünkü de¤erinden
düflük olan›n› kullanma hakk› olarak aktiflefltirecektir. Örne¤imizde
her iki de¤er de ayn› oldu¤undan Aktiflefltirilecek Haklar da 200 YTL’dir.
-------------------------------01.07.07-------------------------------------
260 HAKLAR 200
(267 Maddi Olmayan Duran Varl›klar)
302 ERTELENM‹fi F‹NANSAL K‹RALAMA MAL‹YETLER‹ 20
402 ERTELENM‹fi F‹NANSAL K‹RALAMA MAL‹YETLER‹ 30
301 F‹NANSAL K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹NDEN DO⁄AN BORÇLAR 70
401 F‹NANSAL K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹NDEN DO⁄AN BORÇLAR 180
Kiralama ‹fllemi
-------------------------------31.12.07-----------------------------------------
301 F‹NANSAL K‹RALAMA ‹fiLEMLER‹NDEN DO⁄AN BORÇLAR 70
191 ‹ND‹RLECEK KDV 7
320 SATICILAR 77
Kiralama faturas›
-------------------------------31.12.07---------------------------
320 SATICILAR 77
102 BANKALAR 77
Kiralama faturas›
--------------------------------------------------------------------------------
-------------------------------31.12.07---------------------------
780 F‹NANSMAN G‹DERLER‹ 20
(660 Borçlanma Maliyetleri Faiz Giderleri)
302 ERTELENM‹fi F‹NANSAL K‹RLAMA MAL‹YETLER‹ 20
Faiz Giderinin Aktar›m›
-------------------------------31.12.07--------------------------------
770 GENEL YÖNET‹M G‹DERLER‹ 40
268 B‹R‹KM‹fi AMORT‹SMAN 40
Amortisman Kayd›
----------------------------------------------------------------------------------
Aktiflefltirilen haklar, kiralama konusu iktisadi k›ymet için belirlenmifl
usul ve esaslar çerçevesinde amortismana tabi tutulacakt›r.
82
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Di¤er taraftan, finansal kiralama yolu ile edinilen iktisadi k›ymetin kira
süresi sonunda düflük bir bedelle iktisab›na iliflkin sözleflmede herhangi
bir hüküm bulunmamas›na ra¤men, böyle bir hakk›n kira süresi sonunda
kirac›ya tan›nmas› ve bu hakk›n da kirac› taraf›ndan kullan›lmas›
veya finansal kiralama sözleflmesinde iktisadi k›ymetin düflük bir
bedelle iktisap edilebilece¤ine iliflkin bir hüküm bulunmas›na ra¤men
sözleflmede sat›n alma bedeline yer verilmemesi durumlar›nda ise; sat›n
alma bedeli için yap›lan ödemelerin maliyete ilave edilmesi ve iktisadi
k›ymet için tespit edilmifl amortisman süresinin dolmam›fl olmas› halinde
de iktisadi k›ymetin yeni de¤erinin kalan sürede amortismana tabi
tutulmas› gerekmektedir.
10.6 Enflasyon Düzetmesi Kavram›
Enflasyon düzeltmesi parasal olmayan k›ymetlerin enflasyon düzeltmesinde
dikkate al›nacak tutarlar›n›n düzeltme katsay›s› ile çarp›lmas› suretiyle,
mali tablonun ait oldu¤u tarihteki sat›n alma gücü cinsinden hesaplanmas›
fleklinde tan›mlanm›fl olup, Vergi Usul Kanununun mükerrer
298. maddesinde de kazançlar›n› bilanço esas›na göre tespit eden
gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, flartlar›n oluflmas› durumunda
enflasyon düzeltmesi uygulayacaklar› hükme ba¤lanm›flt›r.
Di¤er bir anlat›mla, enflasyon düzeltmesi parasal olmayan k›ymetler
üzerindeki enflasyonist etkinin ortadan kald›r›lmas› için söz konusu k›ymetlerin
de¤erlerinin piyasa de¤erine veya gerçek de¤erine getirilmesi
için belirli koflullar alt›nda yap›lan bir de¤erleme ifllemidir. Dolay›s›yla,
bu de¤erleme ifllemi, paran›n sat›n alma gücündeki de¤iflmelere paralel
olarak nominal de¤erleri de¤iflen fakat sat›n alma güçleri ayn› kalan
parasal olmayan k›ymetler için yap›lmaktad›r.
Enflasyon düzeltmesi 30.12.2003 tarihli Resmi Gazetede yay›mlanan
5024 say›l› Kanunla 1.1.2004 tarihi itibariyle vergi mevzuat›m›za girmifltir.
Enflasyon düzeltmesi ile ilgili olarak 5024 say›l› Kanun ikili bir
ayr›m getirilmifltir. Süreklilik arz edecek ve düzeltme iflleminin ana
esaslar›n›n belirlendi¤i hükümler Vergi Usul Kanunun mükerrer 298.
maddesinde; 31.12.2003 tarihli mali tablolar›n düzeltilmesine iliflkin
hükümler ise geçici 25. maddesinde yer almaktad›r.
Dolay›s›yla, birinci aflama, VUK’ na 5024 say›l› Kanunla eklenen geçifl
dönemine ait (31.12.2003) düzeltme ifllemlerini içeren geçici 25’
madde ve bu madde kapsam›nda yap›lacak düzeltme ifllemlerine iliflkin
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
83

aç›klamalar›n yer ald›¤› 328 nolu VUK Genel Tebli¤ine göre, bilanço
usulüne göre defter tutan iflletmeler 2003 y›l› hesap dönemi sonunda
düzenledikleri bilançolar›n› her halükarda enflasyon düzeltmesine tabi
tutmalar› gerekmektedir. Birinci aflama olarak nitelendirilen,
31.12.2003 tarihli bilânçonun düzeltilmesi sonucu meydana gelen
kar/zarar ilgili dönem matrah› ile iliflkilendirilemez.
‹kinci aflama olarak nitelendirilen düzeltme ifllemi ise cari dönem bilânçolar›n›n
düzeltilmesidir. Vergi Usul Kanununa yine 5024 say›l› Kanunla
eklenen mükerrer 298. madde ile yap›lan düzenlemede ise,
01.01.2004 tarihinden sonraki dönemlerde meydana gelecek enflasyonun
mali tablolar üzerindeki olumsuz etkilerinin düzeltilmesi amaçlanm›fl;
bu madde kapsam›nda yap›lacak enflasyon düzeltmesine iliflkin
aç›klamalara 338 nolu VUK Genel Tebli¤inde yer verilmifltir.
Vergi Usul Kanununun enflasyon düzeltmesine iliflkin hükümleri esas
itibariyle de¤erleme hükümleridir. Bu nedenle, enflasyon düzeltmesi
yapmak zorunda olan mükelleflerin, düzeltme ifllemini yapmamalar›,
de¤erleme iflleminin usulüne göre yap›lmamas› kapsam›nda de¤erlendirilir.
10.6.1 Enflasyon Düzetmesinin Koflullar›
Enflasyon düzeltmesi yapabilmenin koflullar›, VUK’nun mükerrer 298.
maddesinin (A) f›kras›n›n 1. bendinde düzenlenmifltir. Buna göre, kazançlar›n›
bilanço esas›na göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi
mükellefleri, fiyat endeksindeki art›fl›n, içinde bulunulan dönem dahil
son üç hesap döneminde %100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde
%10’dan fazla olmas› halinde mali tablolar›n› enflasyon düzeltmesine
tabi tutmalar› gerekir. Bu kapsamda, enflasyon düzeltmesi yap›labilabilmesi
için her iki koflulun yani art›fl›n birlikte gerçekleflmesi
gerekir.
10.6.2 Parasal Olan ve Olmayan K›ymetler
Ulusal para de¤erindeki de¤iflmeler karfl›s›nda nominal de¤erleri ayn›
kalan; ancak, sat›n alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde
de¤iflen k›ymetler Parasal olmayan k›ymetler, ulusal para de¤erindeki
de¤iflmelere ra¤men sat›n alma güçleri de¤iflmeyen k›ymetler ise,
parasal k›ymetlerdir.
84
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Enflasyon düzeltmesinde dikkate al›nacak parasal olan veya parasal
olmayan k›ymet 328 S›ra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebli¤i ekinde
yer alan (1) ve (2) say›l› listede yer almaktad›r.
Parasal k›ymetlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmas›na gerek
bulunmamaktad›r. Çünkü mali tabloda görünen parasal k›ymete ait de-
¤erler, mali tablo tarihi itibariyle o k›ymetin sat›n alma gücünü göstermektedir.
Ancak, mali tabloda görünen parasal olmayan k›ymetlere ait
de¤erler ise, mali tablo tarihi itibariyle bu k›ymetlerin sat›n alma gücünü
gösteren de¤erler olmad›¤›ndan, düzeltilmeleri gerekir.
10.6.3 Reel Olmayan Finansman Maliyeti
Enflasyon düzeltmesinde öncelikle, parasal olmayan varl›klar›n düzeltmeye
esas de¤erlerinin tespiti gerekmektedir. Düzeltmeye esas de¤erin
saptanmas›nda ise en önemli hususlardan biri varl›klar›n maliyetine
ilave edilen finansman maliyetlerinin reel olmayan k›s›mlar›n›n belirlenerek,
maliyetlerden indirilmesidir. Reel Olmayan Finansman Maliyeti
(ROFM); her türlü borçlanmada, borç tutarlar›na borcun kullan›ld›¤› döneme
ait ÜFE art›fl oran›n›n uygulanmas› suretiyle bulunan tutar› ifade
eder.
10.6.4 Düzeltme ve Tafl›ma Katsay›lar›
Düzeltme katsay›s›, mali tablonun ait oldu¤u aya iliflkin fiyat endeksinin,
düzeltmeye esas al›nan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle
elde edilen katsay›d›r.
Tafl›ma katsay›s› ise, mali tablonun ait oldu¤u aya iliflkin fiyat endeksinin,
en son düzeltme yap›lan geçici vergi döneminin sonundaki (y›l
içinde ifle bafllayanlarda ifle bafllan›lan) aya iliflkin fiyat endeksine bölünmesiyle
elde edilen katsay›d›r. Parasal k›ymetler için tafl›ma katsay›s›
bir olarak uygulan›r.
10.6.5 Enflasyon Düzetme ifllemi
Kazançlar›n› bilanço esas›na göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi
mükellefleri, enflasyon düzeltmesi ifllemini yapabilmeleri için, öncelikle
mali tablolar›nda yer alan parasal olmayan k›ymetlerin, enflasyon düzeltmesinde
dikkate al›nacak tutarlar›n› tespit etmeleri gerekir. Tespit
edilen tutarlar›n düzeltme katsay›s› ile çarp›lmas› suretiyle, enflasyon
düzeltmesi ifllemi gerçeklefltirilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
85

11 AMORT‹SMAN
11.1 Amortisman Konusu
VUK’nun 313’üncü maddesi uyar›nca, iflletmede bir y›ldan fazla kullan›lan
ve y›pranmaya, afl›nmaya veya k›ymetten düflmeye maruz bulunan
gayrimenkullerle VUK’nun 269'uncu madde gere¤ince gayrimenkul
gibi de¤erlenen iktisadi k›ymetlerin, alet, edavat, mefruflat, demirbafl
ve sinema filmlerinin, tespit edilen de¤erinin bu Kanun hükümlerine
göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teflkil eder.
Amortisman ayr›labilmesi için iktisadi k›ymetin
• ‹flletme envanterine dahil olmas›,
• Kullan›lmaya haz›r olmas›,
• Bir y›ldan fazla kullan›labilir olmas›,
• Y›pranma, afl›nma vb. gibi sebeplere de¤er düflmeye
maruz olmas›,
• De¤eri belirlenen tutar›n üzerinde olmas› (364 Seri No’lu UK
Genel tebli¤i belirlenen tutar 2007 y›l› için 560 YTL)
Gerekmektedir.
2007 y›l›nda de¤eri 560 YTL’ yi aflmayan alet, edevat, mefruflat ve
demirbafllar amortismana tabi tutulmayarak do¤rudan do¤ruya gider
yaz›labilir. ‹ktisadi ve teknik bak›mdan bütünlük arz edenlerde bu had
topluca dikkate al›n›r.
11.2 Arazide Amortisman
Bofl arazi ve bofl arsalar amortismana tabi de¤ildir. Ancak:
1. Tar›m iflletmelerinde vücuda getirilen meyval›k,
dutluk, f›nd›kl›k, zeytinlik ve güllüklerle incir bahçeleri ve
ba¤lar gibi tar›m tesisleri;
2. ‹flletmede infla edilmifl olan her nev'i yollar ve harklar;
amortismana tabi tutulur.
86
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

11.3 Amortisman Ay›rma Yöntemleri
VUK’nuna göre amortisman ayr›lmas›nda afla¤›daki tabloda gösterilen
iki yöntemden biri kullan›labilir.
NORMAL
AZALAN
AMORT‹SMAN BAK‹YELER
YÖNTEM‹
USULÜ YÖNTEM‹
YARALANACAKLAR Tüm Mükellefler Sadece Bilanço Esas›na Göre
Yararlanabilir.
Defter Tutan Mükellefler
Yararlanabilir.
YÖNTEM Yöntem Yöntem de¤ifltirilebilir.
DE⁄‹fi‹KL‹⁄‹ de¤ifltirilemez. Azalan Bakiyeler usulünden
normal amortisman usulüne
geçilebilir.
AMORT‹SMAN Maliye Bakanl›¤›nca Bu usulde uygulanacak
ORANI belirlenen amortisman oran› % 50'yi
amortisman
geçmemek üzere normal
oranlar› uygulan›r. amortisman oran›n›n iki kat›d›r.
AMORT‹SMAN Her Y›l Eflit Tutarda Her y›l, üzerinden amortisman
G‹DER‹N‹N Amortisman Ayr›l›r. hesaplanacak de¤er, evvelce
HESAPLANMASI
ayr›lm›fl olan amortismanlar
toplam›n›n tenzili suretiyle
tespit olunur.
AMORT‹SMAN Amortisman süresi Bu usulde amortisman süresi
SÜRES‹ 1 say›s›n›n faydal› normal amortisman nispetlerine
ömür süresine göre hesaplan›r.
bölünmesi suretiyle Bu sürenin son y›l›na devreden
hesaplan›r.
bakiye de¤er, o y›l tamamen
Amortisman›n yok edilir.
herhangi bir y›l
yap›lmamas›ndan Amortisman›n herhangi bir y›l
veya ilk uygulanan yap›lmamas›ndan veya ilk
nispetten düflük uygulanan nispetten düflük bir
bir hadle
hadle yap›lmas›ndan dolay›
yap›lmas›ndan amortisman süresi
dolay› amortisman uzat›lamaz
süresi uzat›lamaz
AMORT‹SMAN Amortisman ayr›lmas› zorunlu olmay›p ihtiyaridir.
AYRILMASI Her y›l›n amortisman› ancak o y›la ait de¤erlemede nazara
ZORUNLU MUDUR al›nabilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
87

11.4 K›st Amortisman
Amortismana tabi iktisadi k›ymetler, amortisman ay›rma koflullar›n›n
gerçekleflti¤i y›ldan itibaren, bu y›l dahil amortismana tabi tutulur. Ancak,
VUK’nun 320’nci maddesi uyar›nca, faaliyetleri k›smen veya tamamen
binek otomobillerinin kiralanmas› veya çeflitli flekillerde
iflletilmesi olanlar›n bu amaçla kulland›klar› binek otomobilleri
hariç olmak üzere, iflletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdi¤i
hesap dönemi için ay kesri tam ay say›lmak suretiyle kalan ay süresi
kadar amortisman ayr›l›r. Amortisman ayr›lmayan süreye isabet eden
bakiye de¤er, itfa süresinin son y›l›nda tamamen yok edilir.
11.5 Amortisman Oranlar›
Amortismana tabi iktisadi k›ymetleri için uygulanacak amortisman o-
ranlar› Maliye Bakanl›¤›nca 333, 339 ve 365 seri No’lu Vergi Usul Kanunu
Genel Tebli¤lerinde belirlenmifltir. Amortismana tabi tutulacak
iktisadi k›ymet için bu Tebli¤lerde bir oran belirlenmemifl ise mükelleflerin
Maliye Bakanl›¤›na baflvurarak amortisman oran›n›n belirlenmesini
talep etmeleri gerekmektedir.
Maliye Bakanl›¤› tespit ve ilan etti¤i amortisman oranlar›n› gerekti¤inde
de¤ifltirmeye ve amortismanlarla ilgili hususlar› tespit etmeye yetkilidir.
11.6 Fevkalede Amortisman
Amortismana tabi olan iktisadi k›ymetlerden afla¤›da belirtilen durumlara
maruz kalan menkul ve gayrimenkullerle haklara, mükelleflerin müracaatlar›
üzerine ve ilgili bakanl›klar›n mütalaas› al›nmak suretiyle, Maliye
Bakanl›¤›nca her iflletme için iflin özelli¤ine göre ayr› ayr› belli edilen
"Fevkalade Ekonomik ve Teknik Amortisman Oranlar›" uygulan›r
1. Yang›n, deprem, su basmas› gibi afetler neticesinde de¤erini
tamamen veya k›smen kaybeden;
2. Yeni icatlar dolay›siyle teknik verim ve k›ymetleri düflerek
tamamen veya k›smen kullan›lmaz bir hale gelen;
3. Cebri çal›flmaya tabi tutulduklar› için normalden fazla afl›nma
ve y›pranmaya maruz kalan;
88
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

11.7 Özel Maliyet Bedelleri
Gayrimenkullerin, elektrik üretim ve da¤›t›m varl›klar›n›n ve gemilerin
iktisadi k›ymetlerini art›ran ve VUK’nun 272 nci maddede yaz›l› özel
maliyet bedelleri, kira veya iflletme hakk› süresine göre eflit yüzdelerle
itfa edilir.
Kira veya iflletme hakk› süresi dolmadan, kiralanan veya iflletme hakk›
al›nan fleyin boflalt›lmas› veya iflletme hakk›n›n herhangi bir sebepten
sona ermesi halinde henüz itfa edilmemifl olan giderler, boflaltma veya
hakk›n sona erdi¤i y›lda bir defada gider yaz›l›r.
Di¤er taraftan, kira süresi belli de¤ilse, özel maliyet bedelleri befl y›lda
(%20 oran›nda) itfa edilir.
11.8 Yenileme Fonu
Bilanço esas›na göre defter tutan mükellefler taraf›ndan sat›lan ya da
elden ç›kar›lan amortismana tabi iktisadi k›ymetlerin yenilenmesi,
• iflin mahiyetine göre zaruri bulunur veya
• bu hususta iflletmeyi idare edenlerce karar verilmifl ve
teflebbüse geçilmifl olursa,
bu takdirde, sat›fltan veya al›nan sigorta tazminat›ndan do¤an kar, yenileme
giderlerini karfl›lamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami
üç y›l süre ile tutulabilir. Amortismana tabi iktisadi k›ymetin sat›fl›ndan
elde edilen kar›n yenileme için ayr›lmas›na “YEN‹LEME FONU” denilmektedir.
Bu fon, yeni de¤erler üzerinden VUK hükümlerine göre ayr›lacak amortismanlara
mahsup edilir. Bu mahsup tamamland›ktan sonra itfa edilmemifl
olarak kalan de¤erlerin amortisman›na devam olunur.
Di¤er taraftan her ne sebeple olursa olsun üç y›l içinde kullan›lmam›fl
olan yenileme fonu, üçüncü y›l›n vergi matrah›na eklenir. Üç y›ldan önce
iflin terki, devri veya iflletmenin tasfiyesi halinde bu karlar o y›l›n
matrah›na eklenir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
89

12 fiÜPHEL‹ ALACAKLAR
Ticari ve zirai kazanc›n elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak
flart›yla;
1. Dava veya icra safhas›nda bulunan alacaklar;
2. Yap›lan protestoya veya yaz› ile bir defadan fazla istenilmesine
ra¤men borçlu taraf›ndan ödenmemifl bulunan dava ve icra
takibine de¤meyecek derecede küçük alacaklar;
flüpheli alacak say›l›r.
fiüpheli hale gelen bu alacaklar için flüpheli hale geldikleri hesap döneminde
bilanço esas›na göre defter tutan mükellefler dilerlerse, de¤erleme
gününün tasarruf de¤erine göre pasifte karfl›l›k ayr›labilirler. Bu
karfl›l›¤›n hangi alacaklara ait oldu¤u karfl›l›k hesab›nda gösterilir. Teminatl›
alacaklarda bu karfl›l›k teminattan geri kalan miktara inhisar eder.
fiüpheli alacaklar›n sonradan tahsil edilen miktarlar› tahsil edildikleri
dönemde kar-zarar hesab›na intikal ettirilir.
13 DE⁄ERS‹Z ALACAKLAR
VUK’nun 322’nci maddesi uyar›nca,
• Kazai bir hükme veya
• kanaat verici bir vesikaya
göre tahsiline art›k imkan kalm›yan alacaklar de¤ersiz alacakt›r.
De¤ersiz alacaklar, bu mahiyete girdikleri tarihte tasarruf de¤erlerini
kaybederler ve mukayyet k›ymetleriyle zarara geçirilerek yok edilirler.
‹flletme hesab› esas›na göre defter tutan mükelleflerin bu madde hükmüne
giren de¤ersiz alacaklar›, gider kaydedilmek suretiyle yok edilirler.
14 VAZGEÇ‹LEN ALACAKLAR
VUK’nun 324’üncü maddesi uyar›nca,
• Konkordato veya
• sulh yoluyla
90
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

al›nmas›ndan vazgeçilen alacaklar, borçlunun defterlerinde özel bir
karfl›l›k hesab›na al›n›r. Bu hesab›n muhteviyat› alacaktan vazgeçildi¤i
y›l›n sonundan bafll›yarak üç y›l içinde zararla itfa edilmedi¤i takdirde
kar hesab›na aktar›l›r.
Dolay›s›yla borçlu aç›s›ndan vazgeçilen alacak tutar› üç y›l özel karfl›l›k
hesab›nda bekletilmektedir. Bu süre içinde meydana gelen zararlar bu
karfl›l›k hesab›ndan karfl›lanacakt›r. Üç y›l içinde tüketilemeyen karfl›l›k
tutar› üçüncü y›l›n sonunda dönem kar› hesab›na aktar›lacakt›r.
Di¤er taraftan, alacakl› aç›s›ndan vazgeçti¤i alacak da de¤ersiz alacak
hükmündedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
91

YED‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ HUKUKUNDA
CEZA UYGULAMASI

15 CEZALAR
15.1 Genel
Vergi Kanunlar›na ayk›r› hareketlerden do¤an fiiller cezaland›r›lmaktad›r.
VUK’nda cezalar afla¤›daki gibi düzenlenmifltir. Söz konusu fiilleri
iflleyenler hakk›nda, hem parasal hem de hürriyeti ba¤lay›c› cezalar
ayr› ayr› uygulanabilir. Dolay›s›yla, parasal cezalar›n uygulanmas›, hürriyeti
ba¤lay›c› cezalar› uygulanmas›na engel teflkil etmez.
PARASAL CEZALAR
CEZALAR
HÜRR‹YET‹ BA⁄LAYICI CEZALAR
Vergi Asl›na Usulsüzlük ve VUK’nun 344’ncü • Vergi
Ba¤l› Olmayanlar Özel Usulsüzlük Maddesinde Yer Alan Mahremiyetini
Cezalar› Kaçakç›l›k Fillerini ‹hlal Edenler,
‹flleyenler ve
• Mükelleflerin Özel
‹fltirak Edenler, ‹fllerini Yapan
Memurlar,
Vergi Asl›na
Ba¤l› Olanlar
Vergi Ziya›
Cezas›
15.2 Cezalarda Sorumluluk
Ceza hukukunun özelli¤i gere¤i ceza kifliseldir. Dolay›s›yla cezadan fiili
iflleyen kifli sorumludur. Ancak, vergilendirmede ehliyet flart olmad›-
¤›ndan, cezalardan sorumluluk VUK’nda ayr›nt›l› olarak düzenlenmifl
olup afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
F‹‹L‹ ‹fiLEYEN K‹fi‹ PARASAL CEZALAR HÜRR‹YET‹ BA⁄LAYICI
CEZALAR
Gerçek Kifli Mükellef ve Fiili iflleyen Gerçek Kifli Fiili iflleyen Gerçek Kifli
Vergi Sorumlusu
Mükellef veya Kanuni Temsilci Kanuni Temsilci
Vergi Sorumlusu (Veli, Vasi Kayy›m) (Veli, Vasi Kayy›m)
Küçük veya K›s›tl› ise
Tüzel Kifli Tüzel Kifli Fiili ‹flleyenler
15.3 Vergi Ziya› Suçu ve Cezas›
VUK’nun 344’üncü maddesine göre, Vergi ziya› suçu, mükellef veya
sorumlu taraf›ndan 341 inci maddede yaz›l› hallerle vergi ziya›na sebebiyet
verilmesidir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
95

Vergi ziya› cezas›;
• Vergi ziya› suçu iflleyenlere, ziyaa u¤ratt›klar› verginin bir
kat› tutar›nda vergi ziya› cezas› kesilir.
• Vergi ziya›na VUK’nun 359’uncu maddesinde yaz›l› fiillerle
sebebiyet verilmesi halinde bu ceza üç kat, bu fiillere
ifltirak edenlere ise bir kat olarak,
• Vergi incelemesine bafllan›lmas›ndan veya takdir
komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç
olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi
beyannameleri için yüzde elli (1/2) oran›nda,
uygulan›r.
15.4 Usulsüzlük Filleri Cezalar›
Usulsüzlük, vergi kanunlar›n›n flekle ve usule müteallik hükümlerine
riayet edilmemesidir
VUK’nun 352’nci maddesinde usulsüzlük filleri 1’nci ve 2’nci derece
olmak üzere iki farkl› derecede düzenlenmifl olup söz konusu filler
afla¤›da gösterilmifltir.
Di¤er yandan usulsüzlük fiili re'sen takdiri gerektirirse, bu cezalar iki
kat olarak uygulan›r.
I inci derece usulsüzlükler
1. Vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemifl olmas›;
2. VUK’na göre tutulmas› mecburi olan defterlerden herhangi
birinin tutulmam›fl olmas›;
3. Defter kay›tlar›n›n ve bunlarla ilgili vesikalar›n do¤ru bir vergi
incelemesi yap›lmas›na imkan vermeyecek derecede noksan,
usulsüz veya kar›fl›k olmas›;
4. Çiftçiler taraf›ndan VUK’nun 245'inci maddesi hükmüne göre
muhtar ve ihtiyar heyetlerince yap›lan davete müddetinde
icabet edilmemesi;
96
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

5. VUK’nun kay›t nizam›na ait hükümlerine (VUK Madde 215-219)
uyulmam›fl olmas› (Her incelemede inceleme tarihine kadar
ayn› takvim y›l› için tespit edilen usulsüzlükler tek fiil say›l›r);
6. ‹fle bafllaman›n zaman›nda bildirilmemesi;
7. Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin
tasdik muamelesinin yapt›r›lmam›fl olmas›
(Kanuni sürenin sonundan bafllayarak 1 ay geçtikten sonra
tasdik ettirilenler tasdik ettirilmemifl say›l›r.);
8. Di¤er ücretler üzerinden sal›nan Gelir Vergisinde, tarh zaman›
geçti¤i halde verginin tarh ettirilmemifl olmas›;
9. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin 342'nci maddenin
ikinci f›kras›nda belirtilen süre içerisinde verilmifl olmas›.
II nci derece usulsüzlükler
1. Veraset ve ‹ntikal Vergisi Beyannamelerinin süresinin
sonundan bafllayarak VUK’nun 342’nci maddesinin
1’inci f›kras›nda belirtilen süre içinde verilmifl olmas›,
2. Ekim ve say›m beyanlar›n›n süresi içinde veya kanunda istenilen
bilgileri ihtiva edecek do¤ru bir flekilde yap›lmamas›,
3. Vergi kanunlar›nda yaz›l› bildirmelerin zaman›nda yap›lmam›fl
olmas› (ifle bafllamay› bildirmek hariç),
4. Vergi karnesinin süresinin sonundan bafllayarak 15 gün geçti¤i
halde al›nmam›fl olmas›,
5. Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik
muamelesinin, süresinin sonundan bafllayarak bir ay içinde
yapt›r›lm›fl olmas›,
6. Vergi beyannameleri, bildirimler, evrak ve vesikalar›n kanunen
belli flekil ve muhteviyat› ve ekleri ile bunlarla ilgili olarak yap›lan
di¤er düzenlemelere iliflkin hükümlere uyulmam›fl olmas›,
7. Hesap veya muamelelerin do¤ruluk veya aç›kl›¤›n› bozmamak
flartiyle baz› evrak ve vesikalar›n bulunmamas› veya ibraz
edilmemesi.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
97

Yukar›daki filleri iflleyen mükellef veya vergi sorumlusunun durumuna
göre afla¤›daki cetvele göre usulsüzlük cezas› kesilmektedir.
(2007 Y›l› ‹çin)
F‹‹L‹ ‹fiLEYEN I.Derece II.Derece
(YTL) (YTL)
Sermaye fiirketleri 75,00 43,00
Sermaye fiirketleri D›fl›nda Kalan
1. S›n›f Tüccarlar Ve Serbest Meslek Erbab› 49,00 24,00
2.S›n›f Tüccarlar 24,00 12,70
Yukar›dakiler D›fl›nda Kal›p Beyanname Usulüyle
Gelir Vergisine Tabi Olanlar 12,70 6,40
Kazanc› Basit Usulde Tespit Edilenler 6,40 3,00
Gelir Vergisinden Muaf Esnaf 3,00 1,70
15.5 Özel Usulsüzlük Filleri ve Cezalar›
VUK’nda özel usulsüzlük fiilleri ana bafll›klar› itibariyle afla¤›daki flekilde
düzenlenmifltir.
a) Fatura ve benzeri evrak verilmemesi ve al›nmamas› ile di¤er
flekil ve usul hükümlerine uyulmamas› (VUK Madde 353)
b) Damga vergisi sorumlulu¤unu yerine getirmeyen noterler
hakk›nda uygulanacak ceza (VUK Madde 355)
c) Bilgi vermekten çekinenler ile VUK’nun 256, 257 ve mükerrer
257’nci madde hükümlerine uymayanlar için ceza
(VUK Mükerrer Madde 355)
15.6 Kaçakç›l›k Suçlar› ve Cezalar›
VUK’nun 359’uncu maddesinde kaçakç›l›k suç ve cezalar› afla¤›daki
gibi belirlenmifltir.
a) Vergi kanunlar›na göre tutulan veya düzenlenen ve
saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan;
98
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

1) Defter ve kay›tlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek
olmayan veya kayda konu ifllemlerle ilgisi bulunmayan kifliler ad›na
hesap açanlar veya defterlere kayd› gereken hesap ve ifllemleri vergi
matrah›n›n azalmas› sonucunu do¤uracak flekilde tamamen veya k›smen
baflka defter, belge veya di¤er kay›t ortamlar›na kaydedenler,
2) Defter, kay›t ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler (varl›¤›
noter tasdik kay›tlar› veya sair suretlerle sabit oldu¤u halde, inceleme
s›ras›nda vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz
edilmemesi gizleme demektir.) veya muhteviyat› itibariyle yan›lt›c› belge
düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Muhteviyat› itibariyle yan›lt›-
c› belge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele
veya durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçe¤e ayk›r› flekilde
yans›tan belgedir.),
Hakk›nda alt› aydan üç y›la kadar hapis cezas› hükmolunur.
Hükmolunan hapis cezas›n›n para cezas›na çevrilmesinde, hapis cezas›n›n
her bir günü için, sanayi sektöründe çal›flan 16 yafl›ndan büyük
iflçiler için yürürlükte bulunan asgari ücretin bir ayl›k brüt tutar›n›n
yar›s› esas al›n›r ve hükmolunan bu para cezas› ertelenemez.
b) Vergi kanunlar› uyar›nca tutulan veya düzenlenen ve
saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan;
1) Defter, kay›t ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini
yok ederek yerine baflka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar
veya belgelerin as›l veya suretlerini tamamen veya k›smen sahte
olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Sahte belge, gerçek
bir muamele veya durum olmad›¤› halde bunlar varm›fl gibi düzenlenen
belgedir.),
2) Belgeleri Maliye Bakanl›¤› ile anlaflmas› olmad›¤› halde basanlar
ile sahte olarak basanlar veya bu belgeleri kullananlar,
Hakk›nda on sekiz aydan üç y›la kadar a¤›r hapis cezas› hükmolunur.
VUK’nun 371’inci maddesindeki piflmanl›k flartlar›na uygun olarak durumu
ilgili makamlara bildirenler hakk›nda VUK’nun 344’üncü madde
hükmü uygulanmaz.
Kaçakç›l›k suçlar›n› iflleyenler hakk›nda bu maddede yaz›l› cezalar›n
uygulanmas› VUK’nun 344’üncü maddede yaz›l› vergi ziya› cezas›n›n
ayr›ca uygulanmas›na engel teflkil etmez.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
99

15.7 ‹fltirak
Birden fazla kifli VUK’nun 359’uncu maddesinde say›lan fiillerin icras›-
na ifltirak ettikleri takdirde, fiili irtikâp edenlerden veya do¤rudan do¤ruya
beraber ifllemifl olanlardan her biri bundan ayr› ayr› maddi menfaat
gözetmek flart›yla o fiile mahsus ceza ile cezaland›r›l›r. Söz konusu
fiilleri ifllemeye azmettirenlere de ayn› cezalar uygulan›r.
Bu fiillere maddi menfaat gözetmeksizin ifltirak edenlere fiile mahsus
cezan›n dörtte biri uygulan›r.
16 VERG‹ VE VERG‹ CEZALARINI
ORTADAN KALDIRAN SEBEPLER
Vergi ve cezalar› ortadan kald›ran sebepler afla¤›daki gibidir.
Vergi Asl›n›
Vergi Cezas›n›
Ortadan Kald›ran Sebepler
Ortadan Kald›ran Sebepler
1- Ödeme 1- Ödeme
2- Af 2- Af
3- Terkin 3- Terkin
4- Yarg› Karar› 4- Yarg› Karar›
5- Zamanafl›m› 5- Zamanafl›m›
6- Uzlaflma 6- Uzlaflma
7- Vergi Hatas› 7- Vergi hatas›
8- Yan›lma
9- Ölüm
10- Piflmanl›k ve Islah
11- ‹ndirim
12- Mücbir Sebep
Yukar›daki tabloda da görüldü¤ü üzere baz› sebepler hem vergi asl›n›
hem de vergi cezas›n› ortadan kald›r›rken; yan›lma, ölüm, piflmanl›k ve
›slah, indirim ve mücbir sebep sadece cezay› ortadan kald›rmaktad›r.
16.1 Ödeme
.
6183 say›l› A.A.T.U.H.K’nun 37’inci maddesi uyar›nca kamu alacaklar›
özel kanunlar›nda belli edilen zamanlarda ödenir.
Özel kanunlar›nda ödeme zaman› tespit edilmemifl amme alacaklar›
Maliye Bakanl›¤›’nca belirtilecek usule göre yap›lacak tebli¤den itibaren
bir ay içinde ödenir.
100
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Öte yandan, ödeme müddetinin son günü kamu alaca¤›n›n vadesi günüdür.
Amme borçlusu isterse borcunu belli zamanlardan önce de
ödeyebilir.
VUK’nu kapsam›na giren vergi resim ve harçlar da VUK’ nun 111’inci
maddesi uyar›nca, vergi kanunlar›nda gösterilen süreler içinde ödenir.
Memleketi terk edenlerin, ölenlerin veya benzeri haller dolay›s›yla mükellefiyetleri
kalkanlar›n ikmalen, re'sen veya idarece tarh olunan vergileri
tahakkuk tarihinden bafll›yarak bir ay içinde ödenmesi gerekir.
Ancak, bu tahsil süreleri Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun
mucibince teminat gösterildi¤i takdirde, Vergi Kanunu ile belli taksit
zaman›na kadar ve taksit zaman› geçmifl ise üç ay uzat›l›r.
Ödemenin geçerli olabilmesi için, ödemenin yetkili ve görevliye al›nd›
karfl›l›¤›nda yap›lmas› gerekmektedir. 6183 say›l› Kanununa göre amme
borcu afla¤›daki flekillerden herhangi biri ile ödenebilir.
1- Alacakl› amme idaresinin veznesine,
2- Çizgili çek kullan›lmak suretiyle,
3- Mükellef hesab›ndan ayn› bankadaki ilgili vergi dairesi veya
Merkez Bankas› hesab›na münakale suretiyle,
4- Vergi dairelerinin veya Merkez Bankas›n›n hesab› bulunan
bankalara bu daireler hesab›na ödeme suretiyle,
5- Postaneler vas›ta k›l›nmak suretiyle,
6- Banka kart›, kredi kart› ve benzeri kartlar kullan›lmak suretiyle,
Usulüne uygun olarak yap›lan ödeme hem vergi borcunu hem de vergi
cezas›n›, ödeme yap›lan tutarla s›n›rl› olarak ortadan kald›r›r.
16.2 Af
Yasama organ›nca zaman zaman vergi konusunda da af kanunu ç›kar›-
labilmektedir. Bu Kanunlarda hem vergi asl› hem de ceza k›smen veya
tamamen ortadan kalkmaktad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
101

16.3 Terkin
Terkin, silme anlam›na gelip vergi hukukunda hem tahakkuktan hem de
tahsilattan terkin düzenlenmifltir. VUK’nun 115’inci maddesi uyar›nca,
yang›n, yer sars›nt›s›, yer kaymas›, su basmas›, kurakl›k, don, muzir hayvan
ve haflarat istilas› ve bunlara benzer afetler yüzünden:
1. Varl›klar›n›n en az üçte birini kaybeden mükelleflerin bu
afetlerin zarar verdi¤i gelir kaynaklar› ile ilgili bulunan
vergi borçlar› ve vergi cezalar›;
2. Mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin,
afete maruz arazi için zarar›n tahakkuk etti¤i hasat ve
devflirme zaman›na tesadüf eden y›la ait olarak tahakkuk
ettirilen Arazi Vergisi borçlar› ve vergi cezalar›;
Maliye Bakanl›¤›nca zararla mütenasip olmak üzere, k›smen veya tamamen
terkin olunur.
Maliye Bakanl›¤› terkin yetkisini mahalline devredebilir. Ayr›ca, zarar derecesi
ve ilgili bulundu¤u gelir kayna¤› mahalli idare heyetleri taraf›ndan
tespit edilir.
6183 say›l› A.A.T.U.H.K’nun 115’inci maddesinde de tabii afetler nedeniyle
terkin düzenlenmifltir. Buna göre, yang›n, yer sars›nt›s›, yer kaymas›,
su basmas›, kurakl›k, don, zararl› hayvan ve haflarat istilas› ve bunlara
benzeyen afetler yüzünden zarara maruz kalan varl›klar›n›n ve mahsullerinin
en az üçte birini kaybedenler ad›na tahakkuk ettirilmifl ve afetlerin
zarar verdi¤i gelir kaynaklar› ile ilgili amme alacaklar› Bakanlar Kurulu
Karar›yla k›smen veya tamamen terkin olunur.
Bundan faydalanmak için afetin vukuu tarihinden itibaren 6 ay içinde ilgili
amme idaresine yaz› ile müracaat edilmesi flartt›r.
Zarar›n derecesi, Maliye Bakanl›¤›nca genel olarak belirtilecek esaslar
dahilinde ilgili amme idarelerince tespit olunur.
16.4 Yarg› Karar›
Amme alaca¤› nedeniyle yarat›lan uyuflmazl›klar sonucunda yarg› organlar›nca
verilen nihai karar ile hem vergi hem de ceza tamamen veya
k›smen ortadan kalkabilir.
16.5 Zamanafl›m›
Vergi hukukunda zamanafl›m›, hak düflürücü süre olup, süre geçmesi
suretiyle vergi alaca¤›n›n kalkmas›d›r. Zamanafl›m›, mükellefin bu hususta
bir müracaat› olup olmad›¤›na bak›lmaks›z›n hüküm ifade eder.
102
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Vergi hukukunda zamanafl›m›;
a) Tarh zamanafl›m›,
b) Tahsil zamanafl›m›,
olarak düzenlenmifltir.
Her iki halde de zamanafl›m› süresi de 5 y›l olarak belirlenmifltir.
Tarh Zamanafl›m› (VUK)
Vergi Asl›
Ceza Kesme
Süre Vergi alaca¤›n›n do¤du¤u 1- Vergi ziya› cezas›nda cezan›n ba¤l›
takvim y›l›n› takip eden y›l›n oldu¤u vergi alaca¤›n›n do¤du¤u
bafl›ndan bafllayarak befl y›l takvim y›l›n› takip eden y›l›n y›l›n birinci
olup bu süre içinde tarh gününden; V.U.K’ nun 353 ve mük mükerrer
ve mükellefe tebli¤
uyar›nca 355'inci maddeleri uyar›nca
edilmeyen vergiler
zamanafl›m›na u¤rar.
kesilecek usulsüzlük cezalar›nda,
usulsüzlü¤ün yap›ld›¤› y›l› takip eden
y›l›n birinci gününden bafllayarak
befl y›l,
2- Usulsüzlükte, usulsüzlü¤ün yap›ld›¤›
y›l› takip eden y›l›n birinci gününden
bafll›yarak iki y›l; ancak V.U.K’ nun
336 nc› maddesi hükmüne göre
vergi ziya› cezas› ile usulsüzlü¤ün
birleflmesi halinde kesilecek ceza,
vergi ziya› cezas› için belli edilen
zamanafl›m› süresi içinde kesilir.
Bu süreler içinde ceza
ihbarnamesi tebli¤ edilmekle
zaman›fl›m› kesilmifl olur.
Durduran 1- Vergi Dairesince 1- Vergi Dairesince matrah
Sebepler matrah takdiri için takdir takdiri için takdir komisyonuna
komisyonuna baflvurulmas›,
baflvurulmas›,
2- Mücbir Sebepler 2- Mücbir Sebepler
Kesen Yoktur Yoktur
Sebepler
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
103

Tahsil Zamanafl›m› (AATUHK)
Tüm Kamu Alacaklar› ‹çin
Süre Amme alaca¤›, vadesinin rastlad›¤› takvim y›l›n› takip eden takvim
y›l› bafl›ndan itibaren 5 y›l içinde tahsil edilmezse zamanafl›m›na
u¤rar. Para cezalar›na ait hususi kanunlardaki zamanafl›m›
hükümleri mahfuzdur.
Zamanafl›m›ndan sonra mükellefin r›zaen yapaca¤› ödemeler
kabul olunur.
Durduran Borçlunun;
Sebepler 1) yabanc› memlekette bulunmas›,
2) hileli iflas etmesi
3) terekesinin tasfiyesi dolay›s›yla hakk›nda takibat yap›lmas›na
imkan yoksa bu hallerin devam› müddetince zamanafl›m›
ifllemez.
Zamanafl›m›, ifllememesi sebeplerinin kalkt›¤› günün
bitmesinden itibaren bafllar veya durmas›ndan evvel bafllam›fl
olan cereyan›na devam eder.
Kesen 1. Ödeme,
Sebepler 2. Haciz tatbiki,
3. Cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yap›lan her
çeflit tahsilat,
4. Ödeme emri tebli¤i,
5. Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalar›n›n bildirilmesi,
6. Yukar›daki 5 s›rada gösterilen muamelelerden herhangi
birinin kefile veya yabanc› flah›s ve kurumlar mümessillerine
tatbiki veya bunlar taraf›ndan yap›lmas›,
7. ‹htilafl› amme alacaklar›nda kaza mercilerince
bozma karar› verilmesi,
8. Amme alaca¤›n›n teminata ba¤lanmas›,
9. Kaza mercilerince icran›n tehirine karar verilmesi,
10. ‹ki amme idaresi aras›nda mevcut bir borç için
alacakl› amme idaresi taraf›ndan borçlu amme
idaresine borcun ödenmesi için yaz› ile
müracaat edilmesi.
11. Amme alaca¤›n›n özel kanunlara göre ödenmek üzere
müracaatta bulunulmas› ve/veya ödeme plan›na
ba¤lanmas›.
Kesilmenin rastlad›¤› takvim y›l›n› takip eden takvim y›l›
bafl›ndan itibaren zamanafl›m› yeniden ifllemeye bafllar.
Zamanafl›m›n›n bir bozma karar›yla kesilmesi halinde
zamanafl›m› bafllang›c› yeni vade gününün rastlad›¤›; amme
alaca¤›n›n teminata ba¤lanmas› veya icran›n kaza
mercilerince durdurulmas› hallerinde zamanafl›m› bafllang›c›
teminat›n kalkt›¤› ve durma süresinin sona erdi¤i tarihin
rastlad›¤›; takvim y›l›n› takip eden takvim y›l›n›n ilk günüdür.
104
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

16.6 Uzlaflma
Tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonras› uzlaflma olmak üzere ikili yap›da
belirlenen uzlaflma ifllemleri, Tarhiyat Öncesi Uzlaflma Yönetmeli¤i ve
Uzlaflma Yönetmeli¤i ile yürütülmektedir. Bu Yönetmelik hükümlerine
göre uzlaflma ifllemlerinin yürütülme esaslar› afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Tarhiyat Öncesi Uzlaflma Tarhiyat Sonras› Uzlaflma
Baflvuru Süresi ‹nceleme Vergi ve Ceza ‹hbarnamesinin
Tamamlan›ncaya Kadar Tebli¤inden ‹tibaren 30 Gün
içinde
Baflvuru Mükellef Ve Vergi Sorumlusu Veya Bunlar›n Vekili
Baflvuruda Bulunabilir.
Kapsama VUK’nun 344’üncü 1- VUK’nun 344’üncü
Girmeyen Vergi Maddesinin Üçüncü Maddesinin Üçüncü F›kras›
ve Cezalar F›kras› Uyar›nca, Vergi Uyar›nca, Vergi Ziya› Cezas›
Ziya› Cezas› Kesilen Kesilen Tarhiyata ‹liflkin
Tarhiyata ‹liflkin
Vergi ve Cezalar
Vergi Ve Cezalar
2- Usulsüzlük Cezalar›
Uzlaflmaya 1- Mükellef veya vergi sorumlusu,
Kat›lacak 2- Mükellef veya vergi sorumlusunun vekili
Olanlar
3- Mükellefin veya vergi sorumlusunun ba¤l› oldu¤u meslek
odas›ndan bir temsilci ve 3568 say›l› Kanuna göre kurulan
meslek odas›ndan bir meslek mensubu,
K›smi Uzlaflma Yap›labilir Yap›lamaz.
Sonuç
1- Uzlaflma Vaki Olur.
2- Uzlaflma Sa¤lanamaz.
3- Uzlaflma Temin Edilemez
Kesinlik
Uzlaflma Sa¤lan›r ‹se Dava Aç›lamaz. Uzlaflma ‹fllemleri
Kesindir.
Dava Açma Uzlaflma Sa¤lanamaz Veya Uzlaflma Sa¤lanamaz Veya
Temin Edilemez ‹se, Vergi Temin Edilemez ‹se, Kalan Dava
Ve Ceza ‹hbarnamesinin Açma Süresi ‹çinde Dava
Tebli¤inden ‹tibaren Aç›labilir. Uzlaflma Yap›ld›¤›
30 Gün ‹çinde Tarih ‹tibariyle Dava Açma
Dava Aç›labilir.
Müddeti Bitmifl Veya 15 Günden
Az Kalm›fl ‹se Bu Müddet
Tutana¤›n Tebli¤i Tarihinden
‹tibaren 15 Gün Olarak Uzar.
Ödeme
Uzlafl›lan Vergi Ve Cezalar Uzlaflma Tarihinden ‹tibaren
1 Ay ‹çinde Ödenir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
105

Hem tarhiyat öncesi uzlaflma hem de tarhiyat sonras› uzlaflma imkan›ndan
yaralan›lamaz. ‹ncelemeye dayal› tarhiyatlarda mükellefler tarhiyat
öncesi uzlaflma talebinde bulunmazlar ise tarhiyat sonras› uzlaflmadan
yararlanabilirler.
Uzlaflma sonucunda uzlaflma vaki olur ise bu taktirde uzlafl›lan tutar ile
uzlaflma öncesi tutar aras›ndaki fark kadar vergi ve ceza ortadan
kald›r›lm›fl olur.
Uzlaflma Komisyonlar›n›n oluflumlar› ve yetkileri Maliye Bakanl›¤›nca ç›-
kar›lan yönetmelik ve VUK Genel Tebli¤leri ile belirlenmifl olup komisyonlar
afla¤›daki gibidir:
• ‹stanbul Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Baflkanl›¤›
Uzlaflma Komisyonu,
• Vergi Dairesi Baflkanl›¤› Uzlaflma Komisyonu,
• Vergi Daireleri Uzlaflma Komisyonu,
• Defterdarl›k Uzlaflma Komisyonu,
• ‹lçe Uzlaflma Komisyonu,
• Vergi Daireleri Denetim Koordinasyon Uzlaflma Komisyonu,
• Merkez Uzlaflma Komisyonu,
• Tarhiyat Öncesi Uzlaflma Komisyonu.
16.7 Vergi Hatas›
Önceki bölümde de aç›kland›¤› üzere vergi hatas› bulunmas› durumunda
hatal› ifllem düzeltme fifli düzenlenmek suretiyle düzeltilir.
16.8 Yan›lma
VUK’nun 413’üncü maddesi uyar›nca yetkili makamlar›n verecekleri
yaz›l› bilgiye göre hareket eden mükelleflere ve vergi sorumlular›na, bu
filleri cezay› gerektirse dahi, ceza kesilmez.
16.9 Ölüm
Ölüm halinde vergi cezas› düfler. Ölen kiflinin bir baflka deyiflle murisin
ölüm tarihi itibariyle kesinleflmifl;ancak, ödenmemifl vergi cezalar› ile
murisin fiilinden meydana gelen kesilmesi gereken vergi cezalar›n›n
tamam› düfler.
16.10 Piflmanl›k ve Islah
VUK’nun 371’inci maddesi uyar›nca vergi kanunlar›na ayk›r› hareketlerini
ilgili makamlara kendili¤inden dilekçe ile haber veren ve bu mad-
106
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

dedeki flartlar› yerine getiren mükelleflere ve vergi sorumlular›na vergi
ziya› cezas› kesilmemektedir. Aranan flarlar afla¤›daki gibidir:
1) Mükellefin keyfiyeti haber verdi¤i tarihten önce bir muhbir
taraf›ndan herhangi resmi bir makama dilekçe ile veya flifahi beyan›
tutanakla tevsik edilmek suretiyle haber verilen husus hakk›nda ihbarda
bulunulmam›fl olmas› (Dilekçe veya tutana¤›n resmi kay›tlara geçirilmifl
olmas› flartt›r.)
2) Haber verme dilekçesinin yetkili memurlar taraf›ndan mükellef
nezdinde herhangi bir vergi incelemesine baflland›¤› veya olay›n takdir
komisyonuna intikal ettirildi¤i günden evvel (kaçakç›l›k suçu teflkil eden
fiillerin ifllendi¤inin tespitinden önce) verilmifl ve resmi kay›tlara geçirilmifl
olmas›;
3) Hiç verilmemifl olan vergi beyannamelerinin mükellefin haber
verme dilekçesinin verildi¤i tarihten bafllayarak 15 gün içinde tevdi
olunmas›;
4) Eksik veya yanl›fl yap›lan vergi beyan›n›n mükellefin keyfiyeti haber
verme tarihinden bafllayarak 15 gün içinde tamamlanmas› veya
düzeltilmesi;
5) Mükellefçe haber verilen ve ödeme süresi geçmifl bulunan vergilerin,
ödenmenin gecikti¤i her ay ve kesri için, 6183 say›l› Kanunun
51 inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zamm›
oran›nda bir zamla birlikte haber verme tarihinden bafllayarak 15 gün
içinde ödenmesi.
Yukar›daki flartlar›n yerine getirilmesi halinde kaçakç›l›k suçlar›n› iflleyenler
hakk›nda VUK’nun 360’›nc› maddesi hükmü uygulanmamaktad›r.
Di¤er yandan emlak vergisi için piflmanl›k hükümleri uygulanmamaktad›r.
16.11 ‹ndirim
VUK’nun 376’nc› maddesinde cezalarda indirim konusu düzenlenmifltir.
Söz konusu maddeye göre;
• ‹kmalen,
• re'sen,
• idarece tarh edilen
vergi veya vergi fark›n› ve afla¤›da gösterilen indirimlerden arta kalan
vergi ziya›, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalar›n› mükellef veya vergi
sorumlusu ihbarnamelerin tebli¤i tarihinden itibaren otuz gün içinde
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
107

ilgili vergi dairesine baflvurarak vadesinde veya 6183 say›l› Kanunda
belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç
ay içinde ödeyece¤ini bildirirse:
• Vergi ziya› cezas›nda birinci defada yar›s›, müteakiben
kesilenlerde üçte biri,
• Usulsüzlük veya özel usulsüzlük cezalar›n›n üçte biri,
‹ndirilir.
Mükellef veya vergi sorumlusu ödeyece¤ini bildirdi¤i vergi ve vergi
cezas›n› yukar›daki yaz›l› süre içinde ödemez veya dava konusu yaparsa
bu madde hükmünden faydaland›r›lmaz. Yukar›daki hükümler vergi
asl›na tabi olmaks›z›n kesilen usulsüzlük cezalar› hakk›nda da uygulan›r.
16.12 Mücbir Sebep
VUK’nun 373’üncü maddesi uyar›nca, bu kanunda yaz›l› mücbir sebeplerden
herhangi birinin vukua geldi¤i malum ise veya tevsik ve ispat
olunursa vergi cezas› kesilmez.
17 GEC‹KME FA‹Z‹ VE GEC‹KME ZAMMI UYGULAMASI
Vergi kanunlar› uyar›nca tarh süresi geçtikten sonra yap›lan ikmalen,
re’sen ve idarece yap›lan tarhiyatlar nedeniyle gecikme faizi, amme
alaca¤›n›n vadesinde ödenmemesi halinde de gecikilen her ay için
gecikme zamm› hesaplanmaktad›r. Gecikme faizi ve gecikme zamm›n›n
hesaplanmas› afla¤›daki tabloda özetlenmifltir.
Gecikme Faizi
Gecikme Zamm›
Kapsam› ‹kmalen, Re'sen Veya 6183 Say›l› Kanun Kapsam›na
‹darece Tarh Olunan Vergi, Giren Kamu Alacaklar›
Resim Ve Harçlar,
(Usulsüzlük Cezalar› ‹çin
Uygulanmaz.)
Oran› Gecikme Zamm› Oran›nda AATUHK’nun 51’inci Maddesine
Göre Belirlenen Oran
Mahkemeler Taraf›ndan Verilen
Ve Ceza Mahiyetinde Olan
Amme Alacaklar›nda ‹se Bu
Oran›n Yar›s› Ölçüsünde
Uygulan›r.
Hesaplama Normal Vade Tarihinden, Vadenin Bitim Tarihinden
Dönemi Son Yap›lan Tarhiyat›n ‹tibaren Ödendi¤i Tarihe Kadar
Tahakkuk Tarihine Kadar. Her Ay ‹çin Ayr› Ayr› Hesaplan›r.
Ay Kesirleri Ay Kesirleri Ay Kesirlerine ‹sabet Eden
Nazara Al›nmaz.
Gecikme Zamm› Günlük Olarak
Hesap Edilir.
108
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SEK‹Z‹NC‹ BÖLÜM
VERG‹ YARGISI

18 DAVA AÇMA SÜRELER‹
18.1 Süreler
‹dari Yarg›lama Usulü Kanununa göre vergi, resim, harç vb. için dava
açma süresi tahakkuku tahsile ba¤l› olan vergilerde tahsilat›n yap›ld›¤›,
tebli¤ yap›lan veya tebli¤ yerine geçen ifllemlerde tebli¤in yap›ld›¤›, tevkif
yoluyla al›nan vergilerde, istihkak sahibine ödemenin yap›ld›¤›, tescile
ba¤l› vergilerde tescilin yap›ld›¤›, idarenin dava açmas› gereken konularda,
ilgili mercii ya da komisyon kararlar›n›n idareye geldi¤i günü
izleyen günden bafllamak üzere,
a) Vergi mahkemesinde 30 gün,
b) Vergi Mahkemesinin tek hakimle verdi¤i kararlara karfl›, karar›n
tebli¤inden itibaren 30 gün içinde Bölge ‹dare Mahkemesine itiraz
edilebilir.
c) Vergi Mahkemesinin birden fazla hakimle heyet halinde verdi¤i
kararlara karfl›, karar›n tebli¤inden itibaren 30 gün içinde Dan›fltay’a
temyiz edilebilir.
Bu dava açma süreleri d›fl›nda idari yarg›lama usulü kanununda yer
alan kararlara karfl› baflvuru yollar›(Karar›n düzeltilmesi, kanun yarar›-
na bozma vb. gibi) için de süreler özel olarak düzenlenmifltir.
Ayr›ca, özel kanunlarda da dava açma süresi özel olarak belirlenebilmektedir.
Örne¤in, 6183 say›l› AAATUHK uyar›nca ödeme emrine karfl›
7 gün içinde dava aç›lmas› gerekmektedir. Bu durumda özel kanundaki
dava açma sürelerine uyulmas› gerekmektedir.
Di¤er taraftan dava açma süresi adli tatile rastlarsa, dava açma süreleri
ara vermenin sona erdi¤i günü izleyen tarihten itibaren yedi gün
uzam›fl say›l›r.
18.2 Dava Açmaya Yetkililer
VUK’n›n 377’inci maddesine göre dava açmaya yetkililer afla¤›daki gibi
belirlenmifltir:
• Mükellefler ve kendilerine vergi cezas› kesilenler, tarh edilen vergilere
ve kesilen cezalara karfl› vergi mahkemesinde dava açabilirler.
• Vergi dairesi tadilat ve takdir komisyonlar›nca tahmin ve takdir
olunan matrahlara karfl› vergi mahkemesinde dava açabilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
111

• Belediyelerde dava açma yetkisini belediye ad›na varidat müdürü,
olmayan yerlerde hesap iflleri müdürü veya o görevi yapan kullan›r.
Vergi dairesi baflkanl›klar› ile vergi daireleri, Maliye Bakanl›¤› Gelir ‹daresi
Baflkanl›¤›nca belirlenen tutarlar› aflan davalarda Gelir ‹daresi
Baflkanl›¤›n›n, ‹l özel idareleri ile belediyeler, valilerin muvafakat›n› almadan
vergi mahkemesi kararlar› aleyhine temyiz yoluna gidemezler.
Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›, tespit edece¤i hadlerle s›n›rl› olmak flart›yla,
muvafakat verme yetkisini vergi dairesi müdürlüklerinin taraf bulundu¤u
davalar için vergi dairesi baflkanl›klar›na ve/veya defterdarl›klara
devredebilmektedir. Nitekim bu konudaki yetki, en son 371 s›ra No’lu
VUK Genel Tebli¤inde vergi dairesi müdürlükleri, ba¤l› vergi daireleri
(malmüdürlükleri), vergi dairesi baflkanl›klar›, Büyük Mükellefler Vergi
Dairesi Baflkanl›¤› ve defterdarl›klar›n Dan›fltay nezdinde temyiz yoluna
gidebilmelerine iliflkin limitler, afla¤›daki flekilde yeniden belirlenmifltir.
Davaya
Konu Edilen Mebla¤ (YTL)
Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Baflkanl›¤› 100.000.000
‹stanbul Vergi Dairesi Baflkanl›¤› 2.000.000
Ankara ve ‹zmir Vergi Dairesi Baflkanl›klar› 1.750.000
Adana, Antalya, Bursa, Kocaeli, Konya ve Mersin
Vergi Dairesi Baflkanl›klar› 1.500.000
Ayd›n, Bal›kesir, Denizli, Eskiflehir, Gaziantep,
Hatay, Kayseri, Manisa, Mu¤la, Samsun ve
Tekirda¤ Vergi Dairesi Baflkanl›klar› 1.250.000
Diyarbak›r, Edirne, Erzurum, Malatya,
Kahramanmarafl, Sakarya, Trabzon,
fianl›urfa ve Zonguldak Vergi Dairesi Baflkanl›klar› 1.000.000
Defterdarl›klar 800.000
Vergi Dairesi Müdürlükleri
(Ba¤l› vergi daireleri dâhil) 30.000
112
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

DOKUZUNCU BÖLÜM
KAMU ALACA⁄ININ KORUNMASI,
TAHS‹L‹ VE TAK‹B‹

19 TEM‹NAT ‹STEME
6183 say›l› AATUHK’nun kapsam›na giren alacaklarda ayn› Kanununun
9’uncu maddesi uyar›nca, 213 say›l› Vergi Usul Kanununun 344
üncü maddesi kapsam›nda vergi ziya› cezas› kesilmesini gerektiren
haller ile 359 uncu maddesinde say›lan hallere temas eden bir amme
alaca¤›n›n sal›nmas› için gerekli muamelelere bafllanm›fl oldu¤u takdirde
vergi incelemesine yetkili memurlarca yap›lan ilk hesaplara göre
belirtilen miktar üzerinden tahsil dairelerince teminat istenir.
Buna göre, kendilerine inceleme yetkisi verilmifl bulunanlar taraf›ndan
mükelleflerin veya sorumlular›n kay›t ve ifllemlerinin incelenmesi s›ras›nda
213 say›l› Kanunun 344 ve 359 uncu maddelerinde say›lan hallerin
tespit edilmesi nedeniyle bir amme alaca¤› sal›nmas› için gereken
ifllemlere bafllan›lm›flsa, inceleme elemanlar›nca yap›lacak ilk hesaplara
göre tespit edilecek tutar üzerinden derhal teminat istenmesi gerekmektedir.
Bu aflamada teminat istenirken, vergi alaca¤› tahakkuk
etmedi¤inden gecikme faizinin hesab›nda teminat isteme yaz›s›n›n
düzenlendi¤i tarih esas al›nmaktad›r.
Di¤er taraftan, 6183 say›l› Kanunun 8 inci maddesi ile tebli¤lerin yap›lmas›
ve sürelerin hesaplanmas› bak›m›ndan 213 say›l› Kanuna yap›-
lan at›f sebebiyle, teminat isteme yaz›lar›nda verilecek sürenin 213 say›l›
Kanunun 14 üncü maddesi hükmü çerçevesinde 15 günden az olmamas›
gerekmektediir.
Ayr›ca yukar›daki hallerin d›fl›nda Türkiye'de ikametgah› bulunmayan
amme borçlusunun durumu, amme alaca¤›n›n tahsilinin tehlikede oldu-
¤unu gösteriyorsa, tahsil dairesi kendisinden teminat isteyebilmektedir.
Tahsil dairesince teminat olarak kabul edilebilecek k›ymetler afla¤›daki
gibidir:
• Para,
• Bankalar ve özel finans kurumlar taraf›ndan verilen süresiz teminat
mektuplar›,
• Hazine Müsteflarl›¤›nca ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri
veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler (Nominal bedele faiz
dahil edilerek ihraç edilmifl ise bu ifllemlerde anaparaya tekabül eden
sat›fl de¤erleri esas al›n›r.),
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
115

• Hükümetçe belli edilecek Milli esham ve tahvilat “Bu esham ve
tahvilat, teminat›n kabul edilmesine en yak›n borsa cetvelleri üzerinden
% 15 noksan›yla de¤erlendirilir.”
• ‹lgililer veya ilgililer lehine üçüncü flah›slar taraf›ndan gösterilen
ve alacakl› amme idarelerince haciz varakalar›na müsteniden haczedilen
menkul ve gayrimenkul mallar,
Di¤er yandan, gösterilen teminat sonradan tamamen veya k›smen de-
¤erini kaybeder veya borç miktar› artarsa, teminat›n tamamlanmas›
veya yerine baflka teminat gösterilmesi istenir. Ayr›ca, borçlu verdi¤i
teminat› k›smen veya tamamen ayn› de¤erde baflkalar›yla de¤ifltirebilir.
Ancak, üçüncü kifliler taraf›ndan gösterilen teminat›n de¤erinin azalmas›
halinde, teminat›n tamamlat›lmas›, üçüncü flah›stan de¤il borçludan
istenecektir.
20 ‹HT‹YAT‹ HAC‹Z UYGULAMASI
6183 say›l› Kanunun 13’üncü maddesine göre ihtiyati haciz afla¤›daki
hallerden herhangi birinin mevcudiyeti takdirinde hiçbir müddetle mukayyet
olmaks›z›n alacakl› amme idaresinin mahalli en büyük memurunun
karar›yla, haczin ne suretle yap›laca¤›na dair olan hükümlere göre,
derhal tatbik olunur.
• 6183 say›l› Kanununun 9'uncu maddesi gere¤ince teminat
istenmesini mucip haller mevcut ise,
• Borçlunun belli ikametgah› yoksa,
• Borçlu kaçm›flsa veya kaçmas›, mallar›n› kaç›rmas› ve hileli yollara
sapmas› ihtimalleri varsa,
• Borçludan teminat göstermesi istendi¤i halde belli müddette
teminat veya kefil göstermemifl yahut flahsi kefalet teklifi veya gösterdi¤i
kefil kabul edilmemiflse,
• Mal bildirimine ça¤r›lan borçlu belli müddet içinde mal bildiriminde
bulunmam›fl veya noksan bildirimde bulunmuflsa,
• Hüküm sad›r olmufl bulunsun bulunmas›n para cezas›n› müstelzim
fiil dolay›s›yla amme davas› aç›lm›fl ise,
• ‹ptali istenen muamele ve tasarrufun mevzuunu teflkil eden
mallar, bu mallar elden ç›kar›lm›flsa elden ç›karan›n di¤er mallar› hak-
116
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

k›nda uygulanmak üzere, 6183 say›l› Kanunun 27, 29, 30'uncu maddelerinin
tatbikini gerektiren haller varsa. Bu durumda ihtiyati haczin
uygulanabilmesi için iptal davas›n›n aç›lm›fl olmas› gerekmektedir. ‹ptal
davas› aç›ld›ktan sonra al›nan ihtiyati haciz karar› üzerine, iptal davas›na
konu mal üzerine ihtiyati haciz tatbik edilmekte, söz konusu mal
elden ç›kar›lm›fl ise elden ç›karan›n di¤er mallar› üzerine ihti- yati haciz
uygulanabilmektedir.
6183 say›l› Kanunun 13 üncü maddesine istinaden al›nacak ihtiyati haciz
kararlar›n›n haciz varakalar›na dayanmas› gerekmekte olup, ihtiyati
haciz karar› verme yetkisi alacakl› amme idaresinin mahalli en büyük
memuruna aittir.
Öte yandan, 5345 say›l› Kanunla kurulan Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›na
do¤rudan ba¤l› vergi dairesi baflkanl›klar›n›n kuruldu¤u yerlerde ise ayn›
Kanunun 33 üncü maddesi gere¤ince Gelir ‹daresine ba¤l› tahsil daireleri
(ba¤l› vergi daireleri dahil) taraf›ndan takip ve tahsil edilen amme
alacaklar› için ihtiyati hacze karar verme yetkisi vergi dairesi baflkanlar›na
ait olup, alacakl› amme idaresinin il özel idaresi olmas› halinde,
ihtiyati hacze karar verme yetkisi valiye; belediye olmas› halinde ise
belediye baflkan›na aittir.
‹htiyati haciz sebeplerinin varl›¤› halinde “ihtiyati haczin hiç bir müddetle
mukayyet olmaks›z›n” uygulanaca¤› hükme ba¤land›¤›ndan, ihtiyati
hacizler belli bir süre için konulmay›p, kald›r›lmad›¤› müddetçe devam
etmektedir.
Ayr›ca, 6183 say›l› Kanununa göre teminat istenmesi gereken durumlarda
da uygulanacak ihtiyati hacizlerde, borçlu taraf›ndan teminat gösterilinceye
kadar beklenilmesi zorunlu de¤ildir. Bu durumda da gerek
teminat olarak verilecek de¤erlerin haczedilebilmesini sa¤lamak gerekse
teminat istenmesine iliflkin yap›lacak tebligatlarda geçecek sürede
amme alaca¤›n›n güvence alt›na al›nmas›n› temin etmek üzere, ihtiyati
hacze iliflkin ifllemlerine derhal bafllan›lmaktad›r.
Di¤er taraftan, ihtiyati haciz kesin hacze dönüfltürülmedi¤i sürece, ihtiyaten
haczedilen mallar›n sat›larak paraya çevrilemez. Ancak, ihtiyaten
haczedilen mallar›n bozulmas›, çürümesi gibi nedenlerle korunmas›n›n
mümkün olmad›¤› veya bekledi¤i zaman önemli bir de¤er düflüklü-
¤üne u¤rayaca¤›n›n anlafl›lmas› hallerinde, bu mallar derhal paraya
çevrilerek, elde edilen tutarlar teminat olarak alacakl› tahsil dairesinde
muhafaza edilmek zorundad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
117

‹htiyati haciz kararlar›na karfl› dava aç›lmas› mümkündür. Ancak, ihtiyati
haciz sebeplerine karfl› aç›lacak davalar›n;
• Haczin uyguland›¤› tarihten,
• G›yapta yap›lan hacizlerde ise haczin tebli¤ edildi¤i tarihten,
itibaren 7 gün içinde ilgili vergi mahkemesinde aç›lmas› gerekmektedir.
2577 say›l› Kanunun 28 inci maddesinde, haciz veya ihtiyati haciz uygulamalar›yla
ilgili davalarda verilen kararlar hakk›nda bu kararlar›n kesinleflmesinden
sonra idarece ifllem tesis edilece¤i hükme ba¤lanm›flt›r.
‹htiyati hacze karfl› dava aç›lmas› sonucunda ilk derece mahkemesinin
karar› üzerine ifllem tesis edilebilmesi için bu karara karfl›, itiraz
veya temyiz yoluna baflvurulmam›fl olmas› gerekmektedir. ‹lk derece
karar›na karfl› kanun yollar›na (itiraz, temyiz, karar›n düzeltilmesi)
baflvurulmufl olmas› halinde ise bu yollar›n tüketilmesine ba¤l› olarak
kesinleflen nihai kararlara göre ifllem yap›lmaktad›r.
Öte yandan, ihtiyati hacze karfl› dava aç›lmad›¤› halde, bu haczin dayana¤›
olan tarhiyata karfl› dava aç›lmas› durumunda ve ilk derece mahkemesince
tarhiyat›n k›smen veya tamamen terkinine yönelik kararlar
verilmesi ve bu karar›n kesinleflmesi halinde, bu tarhiyata dayal› ihtiyati
haczin kald›r›lmas› gerekmektedir.
Gerek tarhiyata gerekse bu tarhiyattan kaynakl› olan ihtiyati hacze
karfl› dava aç›ld›¤› hallerde ise, yarg› organlar›nca tarhiyat›n terkinine
karar verilmesi ve terkin karar›n›n kesinleflmesi flart›yla ihtiyati hacze
iliflkin davan›n sonucu beklenilmeksizin ihtiyati haciz kald›r›lmaktad›r.
Ayr›ca, ihtiyati haciz, borçlu taraf›ndan 6183 say›l› Kanunun 10 uncu
maddesinin beflinci bendinde say›lan menkul mallar hariç olmak üzere
ayn› maddede say›lan di¤er teminatlar›n verilmesi ve verilen teminat›n
tahsil dairesi taraf›ndan kabul edilmesi halinde, ihtiyati haciz tatbik edilmifl
mallar üzerindeki ihtiyati haciz kald›r›larak teminat olarak gösterilen
mallara haciz uygulanmaktad›r.
21 ‹HT‹YAT‹ TAHAKKUK
6183 say›l› Kanunun 17’nci maddesine göre, afla¤›daki hallerden birinin
bulunmas› halinde vergi dairesi müdürünün yaz›l› iste¤i üzerine defterdar,
mükellefin henüz tahakkuk etmemifl vergi ve resimlerinden Maliye
Bakanl›¤›nca tespit ve ilan edilecek olanlarla bunlar›n zam ve
118
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

cezalar›n›n derhal tahakkuk ettirilmesi hususunda yaz›l› emir verebilir
ve vergi dairesi müdürü ile 5345 say›l› Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›n›n Teflkilat
ve Görevleri Hakk›nda Kanun uyar›nca vergi dairesi yetkisini haiz
olarak kurulan ve faaliyete geçen vergi dairesi baflkanl›klar›nda, ilgili
grup müdürü ve/veya müdür) bu emri derhal tatbik eder:
1. 6183 say›l› Kanununun ihtiyati hacizi düzenleyen 13'üncü maddenin
1, 2, 3 ve 5'inci bentlerinde yaz›l› ihtiyati haciz sebeplerinden
birisi mevcut ise,
2. Mükellef hakk›nda 6183 say›l› Kanununun 110'uncu madde
gere¤ince takibata giriflilmiflse,
3. Teflebbüsün muvazaal› oldu¤u ve hakikatte baflkas›na aidiyeti
hakk›nda deliller elde edilmiflse.
‹htiyati tahakkuk, vergi dairesi müdürünün yaz›l› iste¤i üzerine defterdar›n/vergi
dairesi baflkanl›¤›n›n kuruldu¤u yerlerde vergi dairesi baflkan›n›n
karar›yla uygulanmaktad›r. ‹htiyati tahakkuk talepleri 5345 say›l›
Kanun uyar›nca vergi dairesi yetkisini haiz olarak kurulan ve faaliyete
geçen vergi dairesi baflkanl›klar›nda, ilgili gelir idaresi grup müdürü
ve/veya müdür taraf›ndan yaz›l› olarak yap›lmak zorundad›r. Bu talepler
vergi dairesi baflkan› taraf›ndan uygun görülmesi üzerine ihtiyati tahakkuk
ifllemleri ilgili gelir idaresi grup müdürü ve/veya müdür taraf›ndan
yerine getirilmektedir.
6183 say›l› Kanunun 17 nci maddesinde, ihtiyati tahakkukun mükellefin
henüz tahakkuk etmemifl vergi ve resimlerinden Maliye Bakanl›-
¤›nca tespit ve ilan edilecek olanlarla bunlar›n zam ve cezalar› hakk›nda
uygulanabilece¤i hükme ba¤lanm›flt›r. Buna göre, Maliye Bakanl›¤›nca,
söz konusu maddede yaz›l› hallerden birinin bulunmas› halinde, mükellefin
henüz tahakkuk etmemifl;
• Gelir Vergisi (geçici vergi dahil),
• Kurumlar Vergisi (geçici vergi dahil),
• Katma De¤er Vergisi,
• Damga Vergisi,
• Özel Tüketim Vergisi,
• Özel ‹letiflim Vergisi,
• fians Oyunlar› Vergisi,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
119

• Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi,
• Veraset ve ‹ntikal Vergisi,
• Bu vergilerin gecikme faizi ve vergi asl›na ba¤l› vergi cezalar›,
hakk›nda ihtiyati tahakkuk uygulanabilmesi uygun görülmüfltür.
‹htiyaten tahakkuk ettirilecek amme alacaklar› üzerinden hesaplanarak
ihtiyaten tahakkuku verilmesi gereken gecikme faizi tutar›n›n belirlenmesinde,
ihtiyati tahakkuk talep yaz›s›n›n düzenlendi¤i tarih esas al›nmaktad›r.
Di¤er taraftan, ihtiyati tahakkuk kararlar›na karfl› da ilgililer ihtiyati
hacizde oldu¤u gibi vergi mahkemelerinde dava açabilmektedirler.
22 RÜÇHAN (ÖNCEL‹K) HAKKI
Amme alacaklar›na öncelik hakk› veren 6183 say›l› Kanunun 21 inci
maddesi hükmü ile üçüncü flah›slar taraf›ndan haczedilen mallar paraya
çevrilmeden önce o mal üzerine amme alaca¤› için de haciz konuldu¤unda
sat›fl bedelinin ne flekilde da¤›t›laca¤›na iliflkin düzenlemeler
yap›lm›flt›r. Ayr›ca, ayn› maddede, borçlunun iflas›, miras›n reddi ve terekenin
resmi tasfiyeye tabi tutulmas› hallerinde amme alaca¤›n›n s›ras›
belirlenmifltir.
Söz konusu madde hükmüne göre, üçüncü flah›slar taraf›ndan haczedilen
mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerine amme alaca¤› için
de haciz konuldu¤unda sat›fl bedeli alacakl›lar aras›nda garameten taksim
edilmektedir. Sat›fl bedelinin da¤›t›m›nda, amme alacaklar›ndan
önce tesis edilmifl olan rehinli alacaklar›n haklar› sakl› tutulmufl, ancak,
eflya ve gayrimenkulün ayn›ndan do¤an amme alacaklar›na rehinli alacaklardan
önce tahsil edilece¤ine yönelik öncelik hakk› verilmifltir.
Di¤er taraftan 2004 say›l› ‹cra ve ‹flas Kanununun (4949 say›l› Kanun
ile de¤iflik) 268 inci maddesinde, 261 inci maddeye göre ihtiyaten
haczedilen mallar›n, ihtiyati haciz kesin hacze dönüflmeden önce di¤er
bir alacakl› taraf›ndan bu Kanuna veya di¤er kanunlara göre haczedilmesi
halinde, ihtiyati haciz sahibi alacakl›n›n, bu hacze 100 üncü
maddedeki flartlar dairesinde kendili¤inden ve muvakkaten ifltirak
edece¤i ve rehinden önce ihtiyati veya icrai haciz bulunmas› halinde
amme alaca¤› dahil hiçbir haczin rehinden önceki hacze ifltirak edemeyece¤i
hüküm alt›na al›nm›flt›r. Ancak, 08.04.2006 tarihli ve
26133 say›l› Resmi Gazetede yay›mlanarak ayn› tarihte yürürlü¤e gi-
120
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

en 5479 say›l› Kanun ile 6183 say›l› Kanunun 21 inci maddesinin birinci
f›kras›n›n sonuna eklenen hükümle genel bütçeye gelir kaydedilen
vergi, resim, harç ile vergi cezalar› ve bunlara ba¤l› zam ve faizler için
tatbik edilen hacizlerde, 2004 say›l› Kanunun 268 inci maddesinin birinci
f›kras›n›n son cümlesi hükmünün uygulanmayaca¤› belirtilerek,
üçüncü flah›slar taraf›ndan haczedilmifl mallara, maddede belirtilen
amme alacaklar› için rehinden sonra haciz konulmas› halinde, rehinden
önce üçüncü flah›slar taraf›ndan tatbik edilmifl olan hacizlere ifltirak
edilmesi imkan› sa¤lanm›flt›r.
Öte yandan, üçüncü flah›slar taraf›ndan haczedilmifl mallar üzerinde amme
alaca¤› için tatbik edilmifl hacizden önce tesis edilmifl bir rehin bulunmad›¤›
sürece nev’i s›n›rlamas› olmaks›z›n hacze konu tüm amme alacaklar›n›n
ilk haciz alacakl›s› üçüncü flahs›n haczine ifltirak etmektedir.
6183 say›l› Kanunun 21 inci maddesinde yap›lan di¤er bir de¤ifliklikle
de yine 2004 say›l› Kanunun 4949 say›l› Kanun ile de¤iflik 206 nc›
maddesi dikkate al›narak,
• Borçlunun iflas›,
• Miras›n reddi ve
• Terekenin resmi tasfiyeye tabi tutulmas›
hallerinde amme alacaklar› imtiyazl› alacak olarak tan›mlanm›fl ve bu
alacaklar›n 2004 say›l› Kanunun 206 nc› maddesinin üçüncü s›ras›nda,
bu s›ran›n önceli¤ini alan alacaklar da dahil olmak üzere tüm imtiyazl›
alacaklar ile birlikte iflleme tabi tutulaca¤› hükme ba¤lanm›flt›r.
Yap›lan bu de¤iflikli¤e göre, yukar›da say›lan hallerde amme alacaklar›
imtiyazl› alacak olarak üçüncü s›rada yer almaktad››r. Üçüncü s›rada,
bu s›ran›n önceli¤ini alan bir alaca¤›n bulunmas› halinde, amme alacaklar›
da öncelikli alacakla ayn› s›rada yer alaca¤›ndan ve bu alacaklar tamamen
tahsil edilinceye kadar di¤er imtiyazl› alacaklara bir pay ayr›lmamaktad›r.
Öncelik hakk› bulunan alacak ile amme alaca¤› toplam›-
n›n, bu s›raya tahsis edilen tutardan fazla olmas› halinde ise tahsis edilen
tutar›n garameten taksim edilmektedir.
23 L‹M‹TED fi‹RKETLER‹N AMME BORÇLARI
6183 say›l› Kanunun 4369 say›l› Kanunla de¤iflik 35 inci maddesinde
“Limited flirket ortaklar› flirketten tahsil olana¤› bulunmayan kamu
alaca¤›ndan sermaye hisseleri oran›nda do¤rudan do¤ruya sorumlu
olurlar ve bu Kanun hükümleri gere¤ince takibe tabi tutulurlar.” hükmü
yer almaktad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
121

Bu hükme göre, limited flirket ortaklar› flirketten tahsil olana¤› bulunmayan
kamu alacaklar›ndan sermaye hisseleri oran›nda do¤rudan
do¤ruya sorumlu olmaktad›rlar.
6183 say›l› Kanunun 35 inci maddesi uyar›nca limited flirket ortaklar›
hakk›nda takibe geçilebilmesi için, ayn› Kanunun 54 ve müteakip maddelerine
göre flirket hakk›nda yap›lan takip muameleleri sonucunda
kamu alaca¤›n›n flirketten tahsil olana¤›n›n bulunmamas› gerekmektedir.
fiirketten kamu alaca¤›n›n tahsil olana¤›n›n bulunmamas›;
• fiirketin haczedilen mal varl›¤›n›n, 6183 say›l› Kanun hükümlerine
göre yap›lan de¤erleme sonucu, tespit edilen de¤erlerinin kamu
alaca¤›n› karfl›lamamas› veya sat›fl yap›lmas›na ra¤men kamu
alaca¤›n›n tamamen tahsil edilememifl olmas›,
• fiirketin haczi kabil herhangi bir mal varl›¤›n›n bulunmamas›,
• fiirketin iflas›n›n istenmifl veya iflas›n›n aç›lm›fl olmas› hallerinde
amme alaca¤›n›n iflas yoluyla takip sonucunda da tahsil edilemeyece¤i
kanaatinin oluflmas›,
• Borçlu flirketin yap›lan araflt›rmalara ra¤men bulunamamas›,
gibi alacakl› tahsil dairesinin takdir ve tespitine dayal› haller olup”, say›-
lan hallerde limited flirketten tahsil olana¤› bulunmayan kamu alacaklar›n›
ödemek zorunda olan gerçek veya tüzel kifli ortaklar, 6183 say›l›
Kanunun 3 üncü maddesi uyar›nca kamu borçlusu olup, 6183 say›l›
Kanun hükümlerine göre takip edilir.
Di¤er taraftan Limited flirket ortaklar› hakk›nda yap›lacak takip afla¤›-
daki flekilde yap›lmaktad›r:
• Öncelikle flirketten tahsil olana¤› bulunmayan kamu alaca¤›n›n
ait oldu¤u dönemde ve ödeme zaman›nda flirket ortaklar›n›n kimler
oldu¤u ve bu ortaklar›n sermaye hisseleri; flirket ana sözleflmesi, ana
sözleflme de¤iflikli¤i veya pay defterindeki kay›tlardan tespit edilir.
• Her bir orta¤›n sermaye hissesine göre takip konusu olan
amme alaca¤›ndan sorumlu oldu¤u miktar belirlenir.
• Takip konusu amme alaca¤›n›n ait oldu¤u dönemde ve ödeme
zaman›nda pay devri nedeniyle farkl› kiflilerin ortak olmas› halinde, pay›
devreden ve devralan kifliler hakk›nda müflterek ve müteselsil sorumluluk
esas›na göre takip yap›l›r.
122
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ortaklar hakk›nda takip ifllemlerine 6183 say›l› Kanunun 55 inci maddesine
göre düzenlenecek ödeme emri tebli¤i suretiyle bafllan›l›r.
Türk Ticaret Kanunun 540 ›nc› maddesinde, aksi kararlaflt›r›lm›fl olmad›kça,
ortaklar›n hep birlikte müdür s›fat›yla flirket ifllerini idareye ve
flirketi temsile mezun ve mecbur olduklar› hükme ba¤lanm›flt›r. Böyle
bir durumda ise, ortaklar›n hepsi kanuni temsilci s›fat›na haiz olacaklar›ndan,
haklar›ndaki takip de Vergi Usul Kanunun 10 uncu ve 6183
say›l› Kanunun mükerrer 35 inci maddelerine göre, kamu alaca¤›n›n
tamam›ndan müflterek ve müteselsil sorumluluk esas›na göre yürütülmesi
gerekmektedir
Di¤er taraftan, 6183 say›l› Kanunun “Amme alacaklar›n›n korunmas›”
bafll›kl› ikinci bölümünde yer alan teminat isteme, ihtiyati haciz, ihtiyati
tahakkuk ve di¤er koruma hükümleri, yeterli flartlar›n varl›¤› halinde
amme borçlusu say›lan ortak hakk›nda da uygulanmaktad›r.
24 KANUN‹ TEMS‹LC‹LER‹N SORUMLULU⁄U
Ülkemizde kanuni temsilcilik müessesesi genel olarak Medeni Kanunda
düzenlenmifltir. Ancak vergi kanunlar› ile kamu alacaklar› aç›s›ndan
kanuni temsilcilerin sorumlulu¤u s›ras›yla Vergi Usul Kanunu ile Amme
Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda düzenlenmifltir.
6183 say›l› Kanunun mükerrer 35 inci maddesinde kanuni temsilcilerin
sorumluluklar› düzenlenmifl olup, söz konusu madde bafll›¤›nda
yer alan “kanuni temsilciler” ifadesi;
• Tüzel kiflilerin,
• Küçüklerin ve k›s›tl›lar›n kanuni temsilcilerini,
• Tüzel kiflili¤i olmayan teflekkülü idare edenleri,
• Yabanc› flah›s veya kurumlar›n Türkiye’deki mümessillerini
kapsamaktad›r.
6183 say›l› Kanunun mükerrer 35 inci maddesi uygulamas›nda kanuni temsilci,
flirket esas sözleflmesi ile temsile yetkilendirilmifl veya kayna¤›n› esas
sözleflmeden alan yetki ile idare meclisi ya da genel kurulca temsil yetkisi
verilmifl kifli veya kifliler olmaktad›r.
25 YURT DIfiINA ÇIKIfi YASA⁄I
5682 say›l› Pasaport Kanununun “Pasaport ve vesika verilmesi yasak olan
haller” bafll›kl› 22 nci maddesinde, vergiden borçlu oldu¤u pasaport ver-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
123

meye yetkili makamlara bildirilenlere, pasaport veya seyahat vesikas›
verilmeyece¤i, verilmiflse geri al›naca¤›, bunlar›n yurt d›fl›na ç›k›fllar›n›n
engellenece¤i yönünde hüküm yer almaktad›r.
Bugün itibariyle, yurt d›fl›na ç›k›fl yasa¤› konulmas›n› gerektiren amme
alaca¤› tutar›, 25 bin lira ve üzeri olarak tespit edilmifltir. Bu tutar›n
tespitinde kesinleflti¤i halde ödenmemifl olan ve varsa ihtiyati tahakkuk
ve ihtiyati haciz uygulamas›na konu amme alacaklar› toplam› dikkate
al›nmakta birlikte afla¤›daki alacaklar hesaplamada dikkate al›nmamaktad›r
• Tarhiyat safhas›nda olan veya tarhiyata iliflkin olarak yarat›lan
ihtilaflar nedeniyle kesinleflmemifl olan amme alacaklar›,
• 6183 say›l› Kanunun 48 inci maddesi uyar›nca tecil edilmesi
nedeniyle ya da sair nedenlerle teminat alt›na al›nan alacaklar,
• ‹lgili mevzuat gere¤ince istenilen belgelerin borçlu taraf›ndan
tam ve eksiksiz olarak tahsil dairesine ibraz edilmifl olmas› kofluluyla
nakden veya mahsuben iadesi talep edilen tutar,
• Cebri takip sonucu haczedilen mallar›n de¤eri kadar borç tutar›.
Ayr›ca tutar›na bak›lmaks›z›n 6183 say›l› Kanunun 75 inci maddesi
uyar›nca aciz halinde oldu¤u tespit edilen borçlulardan aran›lan ve aciz
fifline ba¤lanan amme alacaklar› ile haklar›nda iflas karar› bulunan
borçlular için yurt d›fl›na ç›k›fl yasa¤› uygulanmamaktad›r. Ancak, haklar›nda
iflas karar› bulunan tüzel kiflilerin borçlar›ndan sorumlu olan
kiflilerin flahsi iflas kararlar› söz konusu olmad›¤› müddetçe bu kifliler
hakk›nda yurt d›fl›na ç›k›fl yasa¤› uygulanmamaktad›r.
26 ÖDEMEN‹N MAHSUP ED‹LECE⁄‹ ALACAKLAR
Borçlunun muhtelif borçlar›na karfl›l›k r›zaen yapt›¤› ödemeler ile tahsil
dairelerince cebren tahsil olunan paralar›n hangi borca mahsup edilece¤i
bir 6183 Say›l› yasan›n 47. maddesinde düzenlenmifltir. Bu kapsamda,
vadesi geçmifl alacaklar için r›zaen yap›lan ödemeler, öncelikle
ödemenin yap›ld›¤› takvim y›l› sonunda zamanafl›m›na u¤rayacak alaca¤a,
bu takvim y›l› sonunda zaman afl›m›na u¤rayacak alacak birden
fazla ise her birine orant›l› olarak yap›lacakt›r. Bu düzenleme ile mahsup
ifllemlerinde; gerek r›zaen yap›lan ödemelerin, gerekse cebren
tahsil olunan paralar›n alacak asl› ve fer’ilerinin tamam›n› karfl›lama-
124
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

mas› halinde, ödemenin alacak asl› ve fer’ilerine orant›l› olarak mahsup
edilmesi gerekir.
Bu sisteme göre;
• Amme borçlusunun ödeme süresi bafllam›fl henüz vadesi geçmemifl
borçlar›na karfl›l›k yapaca¤› ödemeler, öncelikle bu alacaklara
mahsup edilecektir.
• Ödeme süresi bafllam›fl henüz vadesi geçmemifl alaca¤›n ayn›
vadeli birden fazla türden olmas› ve yap›lan ödemenin alaca¤›n tamam›n›
karfl›lamamas› halinde ödemenin mahsubu; borçlunun talebi
do¤rultusunda, talep bulunmamas› halinde tamam› karfl›lanabilen alacaktan
bafllanarak yap›lacakt›r.
Di¤er taraftan, amme borçlusunun ödeme yapt›¤› tarihte, vadesi sona
erecek borcu bulunmamas› halinde, vadesi geçmifl borçlar›na karfl›l›k
ödeme yapmas› da mümkündür. Ancak, haciz tatbiki suretiyle tahsil
olunan paralardan, 6183 say›l›l› Kanunun 74 üncü maddesine göre
önce ilan, nakil gibi takip masraflar› düflüldükten sonra geriye kalan
k›s›m takip konusu alacak asl› ve fer’ilerine orant›l› olarak mahsup
edilmesi gerekir.
27 CEBR‹ TAHS‹L fiEK‹LLER‹
6183 say›l› Kanuna göre ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme
alaca¤› tahsil dairesince cebren tahsil olunur. Cebren tahsil afla¤›daki
flekillerden herhangi birinin tatbiki suretiyle yap›l›r.
• Amme borçlusu tahsil dairesine teminat göstermiflse, teminat›n
paraya çevrilmesi yahut kefilin takibi,
• Amme borçlusunun borcuna yetecek miktardaki mallar›n›n
haczedilerek paraya çevrilmesi,
• Gerekli flartlar bulundu¤u takdirde borçlunun iflas›n›n istenmesi.
28 ÖDEME EMR‹
Kamu alaca¤›n› vadesinde ödemeyenlere, 7 gün içinde borçlar›n› ödemeleri
veya mal bildiriminde bulunmalar› lüzumu bir "ödeme emri" ile
tebli¤ olunur. Borcunu vadesinde ödemeyenlere ait mallar› elinde bulunduran
üçüncü flah›slardan bu mallar› 7 gün içinde bildirmeleri istenir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
125

Ödeme emrinde borcun as›l ve ferilerinin mahiyet ve miktarlar›, nereye
ödenece¤i, müddetinde ödemedi¤i veya mal bildiriminde bulunmad›¤›
takdirde borcun cebren tahsil ve borçlunun mal bildiriminde bulununcaya
kadar üç ay› geçmemek üzere hapis ile tazyik olunaca¤›, gerçe¤e
ayk›r› bildirimde bulundu¤u takdirde hapis ile cezaland›r›laca¤› kay›tl›
bulunur.
29 MAL B‹LD‹R‹M‹
Mal bildirimi, borçlunun gerek kendisinde, gerekse üçüncü flah›slar
elinde bulunan mal, alacak ve haklar›ndan borcuna yetecek miktar›n,
cinsini, kapsam›n›, içeri¤ini, de¤erini ve her türlü gelirlerini veya haczi
mümkün mal veya geliri bulunmad›¤›n› ve yaflay›fl tarz›na göre geçim
kaynaklar›n› ve buna göre borcunu ne suretle ödeyebilece¤ini yaz› ile
veya sözle tahsil dairesine bildirmesidir.
Maliye Bakanl›¤›nca, 6183 say›l› yasan›n 59/2 nci maddesine istinaden
yap›lan düzenleme ile köylerde mal bildirimi;
• Gelir Vergisi (geçici vergi dahil),
• Kurumlar Vergisi (geçici vergi dahil),
• Katma De¤er Vergisi,
• Özel Tüketim Vergisi,
• Motorlu Tafl›tlar Vergisi,
• Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi,
• Özel ‹letiflim Vergisi,
• fians Oyunlar› Vergisi,
• Damga Vergisi,
d›fl›nda kalan amme borçlar› için köy muhtarl›¤›na da yap›labilmektedir.
Di¤er taraftan gerçe¤e ayk›r› mal bildirimi verenlerle, yaflay›fl tarzlar›
mal bildirimine uymayanlar hakk›nda sulh ifllerine bakan mahkemelerce
bir aydan bir y›la kadar hapis cezas› ile cezaland›r›l›rlar. Bu durumda,
• Kasten gerçe¤e ayk›r› bildirimde bulunanlarla,
• Bildirilen mallar› borca yetmedi¤i veya
• Bildirilen mallar›n haciz ya da sat›fl›n›n çok güç olmas› nedeniyle
ilave mal bildiriminde bulunmas› uyar›s›na ra¤men, baflka mal› oldu¤u
halde eksik bildirimde bulunanlara ve
• Geçim kayna¤› ve buna ba¤l› yaflay›fl tarz› bildirimlerini gerçe¤e
ayk›r› bir flekilde yapm›fl olanlar›n
cezaland›r›lmas› gerekmektedir.
126
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Borçlunun; baflkas›n›n mallar›n› kendi mal› olarak bildirmesi veya bildirdi¤i
mallar üzerinde üçüncü flah›slar›n haklar›n› da ayn› zamanda bildirmemesi,
mal› oldu¤u halde beyan etti¤inden baflka mallar› olmad›¤›n›
bildirmesi gibi haller, borçlunun gerçe¤e ayk›r› bildirim yapt›¤› hususundaki
kast›n›n karinesi olarak kabul edilmektedir.
Ayr›ca, mal› olmad›¤›n› veya borcu karfl›layacak miktarda mal› olmad›-
¤›n› beyan eden amme borçlusu, daha sonra edindi¤i mallar ile gelirlerindeki
art›fllar› edinme ve art›fl tarihinden itibaren 15 gün içinde tahsil
dairesine bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülü¤ü yerine getirmeyen
borçlular hakk›nda da bir aydan bir seneye kadar hafif hapis cezas›
hükmolunur.
Öte yandan Kendisine ödeme emri tebli¤ edildi¤i halde 7 gün içinde
borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde de bulunmayan borçlular hakk›nda,
6183 say›l› Kanunun 60 ›nc› maddesi uyar›nca hapsen tazyik
talebinde bulunulur. Borçlunun hapsen tazyiki için, tahsil dairesince bir
yaz› ile icra mahkemesine baflvurulur 2004 say›l› Kanunun 347 nci
maddesi uyar›nca da içinde ödeme emrinin borçluya tebli¤ edildi¤ini
gösteren tebli¤ al›nd›s›n›n, tahsil dairesine intikal etti¤i tarihin suça
›tt›la tarihi (suçu ö¤renme günü) olarak kabul edilerek ve her halükarda
suçun ifllendi¤i tarihten itibaren bir y›l› geçmemek kayd›yla suçu ö¤renme
tarihinden itibaren üç ay içerisinde, ilgili tahsil dairesince icra
mahkemesine flikayet yoluna baflvurulmas› gerekmektedir.
Öte yandan, amme borçlusunun tüzel kifli olmas› halinde, mal bildiriminde
bulunma yükümlülü¤ü kanuni temsilcisine ait oldu¤undan,
hapsen tazyik karar›n›n bu yükümlülü¤ü yerine getirmeyen kanuni temsilciler
hakk›nda al›nmas› gerekmektedir.
6183 say›l› Kanun 55 inci maddesine göre ödeme süresi içinde ödenmeyen
bir amme alaca¤›n›n takibi için düzenlenerek muhatab›na tebli¤
edilmifl olan ödeme emirlerine karfl› borçlu taraf›ndan 7 gün içinde ilgili
idari yarg› merciinde (mahkemesinde) Kanunun 58 inci maddesine
göre ancak;
• Böyle bir borcun olmad›¤›,
• Borcun k›smen ödendi¤i,
• Borcun zamanafl›m›na u¤rad›¤›,
gerekçeleriyle dava aç›labilmektedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
127

Di¤er taraftan, ödeme emrine karfl› aç›lan davalarda, yarg› mercilerince
yürütmenin durdurulmas› karar› verilmedi¤i müddetçe amme
alaca¤› için tahsil dairesine teminat gösterilse dahi, takibat›n devam
etmektedir. Ayr›ca, itiraz›nda tamamen veya k›smen haks›z ç›kan
borçludan, hakk›ndaki itiraz›n reddolundu¤u miktardaki amme alaca¤›
%10 zamla tahsil edilmektedir. Bir baflka deyiflle, ödeme emrine karfl›
mesnetsiz dava aç›lmas›n› önlemeye yönelik bir düzenleme oldu-
¤undan, ödeme emrine karfl› aç›lan davalar›n reddi halinde
kesinleflecek kararlar üzerine %10 zamm›n uygulanmas› gerekmektedir.
Ancak, 6183 say›l› Kanunda %10 zamm›n hangi sürede
ödenece¤ine yönelik özel bir düzenleme yer almamaktad›r. Bu durumda
bu alaca¤›n vadesinin 6183 say›l› Kanunun 37 nci maddesine göre
ilgilisine 213 say›l› Kanun hükümlerine göre yap›lacak tebli¤ ile verilecek
bir ayl›k ödeme süresi ile belirlenmekte ve haks›z ç›kma zamm›na,
süresinde ödenmemesi halinde gecikme zamm› uygulanmamaktad›r.
Öte yandan, amme borçlusunun ödeme emri ile istenen alaca¤›n
tamam›na karfl› dava açmas› halinde mal bildiriminde bulunma süresi,
ilk derece mahkemesinin nihai karar›na kadar uzar. Aç›lan davan›n
k›smen ya da tamamen borçlu aleyhine sonuçlanmas› durumunda,
borçlunun ayr›ca bir bildirimi beklemeksizin ret karar›n›n kendisine
tebli¤ tarihinden itibaren 7 gün içinde ret olunan tutar kadar mal
bildiriminde bulunmas› gerekmektedir.
30 KEF‹L VE YABANCI fiAHIS VEYA
KURUMLARIN TEMS‹LC‹LER‹N‹ TAK‹P
Kefil ve yabanc› flah›s veya kurumlar›n temsilcileri, 6183 say›l› kanun
hükümlerine göre ve aynen as›l borçlular›n tabi tutulduklar› usullere
göre takip edilmektedir.
As›l amme borçlusundan takip ve tahsili gereken amme alaca¤›n›n
flahsi kefilden müfltereken ve müteselsilen aran›l›r.
31 HAC‹Z UYGULAMASI
Borçlunun, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit
edilen borçlu veya üçüncü flah›slar elindeki menkul mallar› ile gayrimenkullerinden,
alacak ve haklar›ndan amme alaca¤›na yetecek miktar›
tahsil dairesince haciz olunur.
128
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ancak, haciz olunan gayrimenkul art›rmaya ç›kar›lmadan, borçlu, borcun
itfas›na yetecek menkul mal veya vadesi gelmifl sa¤lam alacak gösterirse
gayrimenkul üzerinde haciz baki kalmak üzere gösterilen
menkul veya alacak da haciz olunur.
Di¤er taraftan 6183 say›l› Kanununun 70’inci maddesinde yaz›l› mal
ve haklar haczedilmesi mümkün olmad›¤›ndan bu duruma dikkat
edilmesi gerekir.
32 fiAHS‹ KEFALET
6183 say›l› Kanununun 10'uncu maddesine göre teminat sa¤layamayanlar
uygun bir flahs› müteselsil kefil ve müflterek müteselsil borçlu
gösterebilir. Bu durumda, flahsi kefalet tespit edilecek flartlara uygun
olarak noterden tasdikli mukavele ile tesis olunur.
fiahsi kefaleti ve gösterilen flahs› kabul edip etmemekte alacakl› tahsil
dairesi yetkilidir. Amme alaca¤›n› ödeyen kefile yapt›¤› ödemeye iliflkin
bir belge verilir.
33 TEC‹L
Kamu borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki veyahut haciz
olunmufl mallar›n paraya çevrilmesi kamu borçlusunu çok zor duruma
düflürecekse,
• borçlu taraf›ndan yaz› ile istenmifl ve
• teminat gösterilmifl
olmak flart›yla alacakl› kamu idaresince veya yetkili k›laca¤› makamlarca;
vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masraf›,
vergi cezas›, para cezas› ve gecikme zamm› alacaklar› iki y›l›, bu alacaklar
d›fl›nda kalan amme alacaklar› ise befl y›l› geçmemek üzere ve
faiz al›narak tecil olunabilir.
Dolay›s›yla tecil talebi borçlar›n tecil sonucunu do¤uracak zorunlu bir
ifllem olmay›p idarenin tasarrufundad›r. Bir baflka deyiflle, Tecil, talep
edilmesi halinde alacakl› amme idareleri veya tahsil daireleri taraf›ndan
zorunlu olarak yerine getirilmesi gereken bir ifllem de¤ildir.
Tecil yetkisini kullanacak ve bu yetkiyi devredecek olanlar Devlete ait
kamu alacaklar›nda ilgili vekiller, vilayet hususi idarelerine ait kamu alacaklar›nda
valiler, belediyelere ait kamu alacaklar›nda belediye baflkanlar›d›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
129

Di¤er taraftan, teminat, asli ve fer'i amme alacaklar›n› karfl›layacak
miktarda olmak zorundad›r. Önceden haciz yap›lm›fl ise haczedilen
mal de¤eri tutar›, teminat yerine geçer.
Tecil yap›labilmesi için borçlunun yaz›l› müracaat› flartt›r. Borçlu bu
müracaat› bizzat yapabilece¤i gibi kanuni temsilcileri veya bu konuda
özel olarak vekalet verilen kifliler marifetiyle de yapabilecektir.
Devlete ait amme alacaklar›nda, tecil yetkisini kullanacak ve bu yetkiyi
devredecek olanlar, ilgili bakanlard›r. Tecil yetkisi, il özel idarelerine ait
amme alacaklar›nda valilere, belediyelere ait amme alacaklar›nda ise
belediye baflkanlar›na aittir.
Tecilde taksit zamanlar› ve di¤er flartlar tecile yetkili makamlarca
tespit olunur.
• Tecil flartlar›na uyulmamas›,
• De¤erini kaybeden teminat›n veya mahcuz mallar›n
tamamlanmamas› veya
• Yerlerine baflkalar›n›n gösterilmemesi,
hallerinde kamu alaca¤› muaccel olur.
Öte yandan tecil edilen kamu alaca¤›n›n gecikme zamm› tatbik
edilmeyen alacaklardan olmas› halinde, ödenen tecil faizleri iade veya
mahsup edilmez.
Tecil faizinin hesaplanmas›nda afla¤›daki basit faiz usulü formülü kullan›lmaktad›r.
Tecil Faizi= Taksit Tutar› X Y›ll›k Tecil Faizi Oran› X Gün Say›s›
36.000
Yukar›daki formulden de görüldü¤ü üzere tecil faizi borcun tamam›
üzerinden de¤il, her taksit için öngörülen tutar üzerinden hesaplanmaktad›r.
Öte yandan tecil edilmifl amme alaca¤› ile ilgili olarak yarg› organlar›nca
verilmifl olan yürütmeyi durdurma karar›n›n devam etti¤i süre tecil
süresinden uzun ise tecil geçersiz hale gelmektedir. Ancak, tecil süresi
yürütmenin durduruldu¤u süreden uzun ise yürütmenin durduruldu¤u
süre içinde tahsil edilmemifl olan taksitlerin kalan sürede ödenmesi
halinde tecil ihlal edilmifl say›lmamaktad›r.
130
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

34 ÜÇÜNCÜ fiAHISLAR NEZD‹NDE HAC‹Z UYGULAMASI
6183 say›l› Kanununun 79'uncu maddesine göre hamiline yaz›l› olmayan
veya cirosu kabil senede dayanmayan alacaklar ile maafl, ücret, kira
vesaire gibi her türlü haklar›n ve fiilen tutanak düzenlemek suretiyle haczi
kabil olmayan üçüncü flah›slardaki menkul mallar›n haczi, borçlu veya
zilyed olan veyahut alacak ve haklar› ödemesi gereken gerçek ve tüzel
kiflilere, kurumlara haciz keyfiyetinin tebli¤i suretiyle yap›lmaktad›r.
Haciz bildirisi tebli¤ edilen üçüncü flah›s; borcu olmad›¤› veya mal›n
yedinde bulunmad›¤› veya haczin tebli¤inden önce borcun ödendi¤i veya
mal›n tüketildi¤i ya da kusuru olmaks›z›n telef oldu¤u veya alacak
borçluya veya emretti¤i yere verilmifl oldu¤u gibi bir iddiada ise durumu,
haciz bildirisinin kendisine tebli¤inden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine
yaz›l› olarak bildirmek zorundad›r. Üçüncü flahs›n süresinde itiraz
etmemesi halinde, mal elinde ve borç zimmetinde say›l›r ve hakk›nda bu
6183 say›l› Kanun hükümleri uygulanarak, hakk›nda amme borçlusu gibi
ifllem yap›l›r.
Üçüncü kiflinin herhangi bir nedenle itiraz süresinin geçirmesi halinde,
haciz bildirisinin tebli¤inden itibaren bir y›l içinde genel mahkemelerde
menfi tespit davas› açmak ve haciz bildirisinin tebli¤ edildi¤i tarih
itibar›yla amme borçlusuna borçlu olmad›¤›n› veya mal›n elinde bulunmad›¤›n›
ispat etmek zorundad›r. Menfi tespit davas› aç›lmas› halinde
mahkemece 6183 say›l› Kanunun 10 uncu maddesinde say›lan türden
teminat karfl›l›¤›nda takip ifllemlerinin durdurulmas›na karar verilebilir.
Teminat, alacakl› tahsil dairesine verilir ve haciz varakas›na dayan›larak
haczedilir. Taraflar aras›nda teminata iliflkin olarak ç›kan anlaflmazl›klar,
takip ifllemlerinin durdurulmas› hakk›nda karar› veren mahkeme taraf›ndan
çözümlenir. Davas›nda haks›z ç›kan üçüncü flah›s aleyhine, haks›z
ç›kt›¤› tutar›n % 10'u tutar›nda ayr›ca inkâr tazminat›na hükmedilir.
6183 say›l› Kanun uyar›nca kendisine tebli¤ edilen ödeme emrine karfl›
dava aç›p itiraz›nda k›smen veya tamamen haks›z ç›kan üçüncü flah›s
hakk›nda, menfi tespit davas›n›n lehine sonuçlanmas› veya as›l amme
borçlusunun takip konusu amme alaca¤›n› tamamen ödemifl olmas›
halinde, itiraz›n reddolundu¤u miktardaki amme alaca¤› için % 10 zam
uygulanmaz.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
131

Üçüncü flah›s, haciz bildirisi üzerine yedi gün içinde alacakl› tahsil dairesine
itiraz etti¤i takdirde, alacakl› amme idaresi bir y›l içinde, üçüncü
flahs›n yapt›¤› itiraz›n aksini genel mahkemelerde açaca¤› davada ispat
ederek, üçüncü flahs›n ‹cra ve ‹flas Kanununun 338 inci maddesinin birinci
f›kras›na göre cezaland›r›lmas›n› ve borçlu bulundu¤u tutar›n ödenmesine
hükmedilmesini isteyebilir.
Menkul mallar›n aynen teslimi mümkün olmad›¤› takdirde de¤eri ödenir.
Üçüncü flah›slar›n genel hükümler gere¤ince as›l borçluya rücu haklar›
sakl›d›r.

ONUNCU BÖLÜM
GEL‹R VERG‹S‹ MEVZUATI

35 GEL‹R VERG‹S‹NE TAB‹ GEL‹R TANIMI
Gerçek kiflilerin gelirleri gelir vergisine tabidir. Gelir, bir gerçek kiflinin
bir takvim y›l› içinde elde etti¤i kazanç ve iratlar›n safi tutar›d›r (GVK 1
Madde).
36 GEL‹R‹N ÖZELL‹KLER‹
1. Gelirin fiahsilik Özelli¤i,
2. Gerçek Kifli
3. Gelirin Y›ll›k Olma Özelli¤i,
‹stisnalar›:
a. Ölüm
b. Memlekti Terke Tekaddüm
4. Gelirin Safi Olmas›
5. Gelirin Elde Edilmifl Olmas›
37 GEL‹RE G‹REN KAZANÇ VE ‹RATLAR
1. Ticari Kazançlar
2. Zirai Kazançlar
3. Ücretler
4. Serbest Meslek Kazançlar›
5. Gayri Menkul Sermaye ‹ratlar›
6. Menkul sermaye ‹ratlar›
7. Di¤er Kazanç ve ‹ratlar
38 GEL‹R VERG‹S‹NDE MÜKELLEF‹YET fiEK‹LLER‹
1. Tam Mükellefiyet:
2. Dar Mükellefiyet:
38.1 TAM MÜKELLEFIYET
Türkiye içinde ve d›fl›nda elde ettikleri kazanç ve iratlar›n tamam›
üzerinden vergilendirilirler. Afla¤›daki mükellefler, Türkiye’de yerleflmifl
say›l›rlar.
1. ‹kametgah› Türkiye'de bulunanlar,
2. Bir takvim y›l› içinde Türkiye'de devaml› olarak alt› aydan
fazla oturanlar (Geçici ayr›lmalar Türkiye'de oturma süresini kesmez.)
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
135

Resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye'de bulunan teflekkül
ve teflebbüslere ba¤l› olup ad› geçen daire, müessese, teflekkül ve
teflebbüslerin iflleri dolay›s›yla yabanc› memleketlerde oturan Türk vatandafllar›
(Bu gibilerden, bulunduklar› memleketlerde elde ettikleri kazanç
ve iratlar› dolay›s›yla Gelir Vergisi'ne veya benzeri bir vergiye tabi
tutulmufl bulunanlar, mezkur kazanç ve iratlar› üzerinden ayr›ca vergilendirilmezler.)
Türkiye’de Yerleflme Say›lmayan Haller: Afla¤›da yaz›l› yabanc›lar
memlekette alt› aydan fazla kalsalar dahi, Türkiye'de yerleflmifl say›lmazlar:
a- Belli ve geçici görev veya ifl için Türkiye'ye gelen ifl, ilim ve
fen adamlar›, uzmanlar, memurlar, bas›n ve yay›n muhabirleri ve
durumlar› bunlara benzeyen di¤er kimselerle tahsil veya tedavi
veya istirahat veya seyahat maksad›yla gelenler;
b- Tutukluluk, hükümlülük veya hastal›k gibi elde olmayan sebeplerle
Türkiye'de al›konulmufl veya kalm›fl olanlar.
38.2 Dar Mükellefiyet
Türkiye’de yerleflmifl olmayan kifliler dar mükellef olarak tan›mlanmakta;
olup, bu kifliler, Türkiye içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar› üzerinden
vergilendirilirler.
38.2.1 Kazanç Veya ‹rad›n Türkiye'de Elde Edilmesi
Dar mükellefiyete tabi kimseler bak›m›ndan kazanç ve irad›n Türkiye'de
elde edildi¤i afla¤›daki flartlara göre tayin olunur:
1. Ticari kazançlarda; kazanç sahibinin Türkiye'de iflyerinin olmas›
veya daimi temsilci bulundurmas› ve kazanc›n bu yerlerde veya bu temsilciler
arac›l›¤›yla sa¤lanmas› (Bu flartlar› haiz olsalar dahi ifl merkezi
Türkiye'de bulunmayanlardan, ihraç edilmek üzere Türkiye'de sat›n ald›klar›
veya imal ettikleri mallar› Türkiye'de satmaks›z›n yabanc› memleketlere
gönderenlerin bu ifllerden do¤an kazançlar› Türkiye'de elde edilmifl
say›lmaz.)
Türkiye'de satmaktan maksat, al›c› veya sat›c›n›n veya her ikisinin
Türkiye'de olmas› veya sat›fl aktinin Türkiye'de yap›lm›fl olmas›d›r. ‹fl
merkezinden maksat ise, ifl bak›m›ndan muamelelerin bilfiil topland›¤›
ve idare edildi¤i merkezdir.
136
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

2. Zirai kazançlarda: Zirai faaliyetlerin Türkiye'de icra edilmesi;
3. Ücretlerde:
a) Hizmetin Türkiye'de ifa edilmifl veya edilmekte olmas› veya
Türkiye'de de¤erlendirilmesi;
b) Türkiye'de kain müesseselerin idare meclisi baflkan ve üyelerine,
denetçilerine tasfiye memurlar›na ait huzur hakk›, aidat, ikramiye
ve benzerlerinin Türkiye'de de¤erlendirilmesi;
4. Serbest meslek kazançlar›nda: Serbest meslek faaliyetlerinin
Türkiye'de icra edilmesi veya Türkiye'de de¤erlendirilmesi;
5. Gayrimenkul sermaye iratlar›nda: Gayrimenkulün Türkiye'de
bulunmas› ve bu mahiyetteki mal ve haklar›n Türkiye'de kullan›lmas›
veya Türkiye'de de¤erlendirilmesi;
6. Menkul sermaye iratlar›nda: Sermayenin Türkiye'de yat›r›lm›fl
olmas›;
7. Di¤er kazanç ve iratlarda:
Bu kazanç veya iratlar› do¤uran iflin veya muamelenin Türkiye'de ifa
edilmesi veya Türkiye'de de¤erlendirilmesi;
De¤erlendirme ise, ödemenin Türkiye'de yap›lmas› veya ödeme yabanc›
memlekette yap›lm›flsa, Türkiye'de ödeyenin veya nam ve hesab›na
ödeme yap›lan›n hesaplar›na intikal ettirilmesi veya kâr›ndan
ayr›lmas›d›r.
38.2.2 Daimi Temsilci
Daimi temsilci, bir hizmet veya vekalet akdi ile temsil edilene ba¤l› olup,
onun nam ve hesab›na muayyen veya gayrimuayyen bir müddetle veya
müteaddit ticari muameleler ifas›na yetkili bulunan kimsedir.
Afla¤›da yaz›l› kimseler, baflkaca koflullar aranmaks›z›n temsil edilenin
daimi temsilcisi say›l›rlar.
1. Ticari mümessiller, tüccar vekilleri ve memurlar› ile Ticaret
Kanunu'nun hükümlerine göre acenta durumunda bulunanlar;
2. Temsil edilene ait reklam giderleri hariç olmak üzere, giderleri
devaml› olarak k›smen veya tamamen temsil edilen taraf›ndan ödenenler;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
137

3. Ma¤aza veya depolar›nda temsil edilen hesab›na konsinyasyon
suretiyle satmak üzere devaml› olarak mal bulunduranlar.
Bir kimsenin birkaç kifliyi ayn› zamanda temsil etmesi, daimi temsilcilik
vasf›n› de¤ifltirmez.
39 GEL‹R‹N ELDE ED‹LME fiEK‹LLER‹
GVK’nunda yer alan gelir türlerinde, gelirin elde edilmesi farkl› ölçütlere
ba¤lanm›flt›r. Bu ölçütler s›ras›yla, tahakkuk esas›, hukuki ve ekonomik
tasarruf ve tahsil esas›d›r.
1)Tahakkuk Esas›; Geliri do¤uran ifllemlerin eksiksiz olarak
gerçekleflmifl bulunmas› sonucu, gelirin mahiyet ve tutar itibariyle
kesinleflmesi ile gelir tahakkuk etmifl olmaktad›r.
2)Hukuki Tasarruf; Gelirin sahibi taraf›ndan elde edilebilir hale
gelmesidir.
3)Ekonomik Tasarruf; Ödemeyi yapacak olan taraf›ndan gelirin,
sahibinin emrine amade k›l›nmas›d›r. Hukuki ve ekonomik tasarruf iç
içedir.
4)Tahsil Esas›; Gelirin nakit veya ay›n fleklinde maddi bir k›ymet
veya gayri maddi bir servet unsuru olarak, sahibinin mal varl›¤›na dahil
olmas›n› ifade eder.
Ticari Kazanç
Zirai Kazanç
Serbest Meslek Kazanc›
Gayrimenkul Sermaye ‹ratlar›
Menkul Sermaye ‹ratlar›
Ücretler
Di¤er Kazanç ve ‹ratlar
Tahakkuk Esas›
Tahakkuk Esas›
Tahsil Esas›
Tahsil Esas›
Hukuki ve Ekonomik Tasarruf Esas›
Hukuki Tasarruf Esas›
Tahsil / Tahukkuk Esas›
40 T‹CAR‹ KAZANÇ
Her türlü ticari ve s›nai faaliyetlerden do¤an kazançlar ticari kazançt›r.
Bu kanunun uygulanmas›nda, afla¤›da yaz›l› kazançlar ticari kazanç
say›l›r:
1. Maden, tafl ve kireç ocaklar›, kum ve çak›l istihsal yerleri ile
tu¤la ve kiremit harmanlar›n›n iflletilmesinden;
2. Coberlik ifllerinden;
138
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

3. Özel okul ve hastanelerle benzeri yerlerin iflletilmesinden;
4. Gayrimenkullerin al›m, sat›m ve infla iflleriyle devaml› olarak
u¤raflanlar›n bu ifllerinden;
5. Kendi nam ve hesaplar›na menkul k›ymet al›m-sat›m› ile devaml›
olarak u¤raflanlar›n bu faaliyetlerinden;
6. Sat›n al›nan veya trampa suretiyle iktisap olunan arazinin iktisap
tarihinden itibaren 5 y›l içinde parsellenerek bu müddet içinde veya
daha sonraki y›llarda k›smen veya tamamen sat›lmas›ndan; elde edilen
kazançlar.
7.Difl protezcili¤inden elde edilen kazançlar.
Kollektif ortakl›klarda ortaklar›n, adi veya eshaml› komandit ortakl›klarda
komandite ortaklar›n ortakl›k kar›ndan ald›klar› paylar flahsi ticari
kazanç hükmündedir.
41 T‹CAR‹ KAZANÇTA TESP‹T YÖNTEMLER‹
Ticari kazanç, Vergi Usul Kanunu hükümlerine ve GVK’nunda belirtilen
bilanço veya iflletme hesab› esas› veya basit usullere göre tespit edilir.
41.1 Bilanço Esas›nda Ticari Kazanc›n Tespiti
Bilanço esas›na göre ticari kazanç, teflebbüsdeki öz sermayenin hesap
dönemi sonunda ve bafl›ndaki de¤erleri aras›ndaki olumlu farkt›r. Bu
dönem zarf›nda sahip veya sahiplerce:
1. ‹flletmeye ilave olunan de¤erler bu farktan indirilir;
2. ‹flletmeden çekilen de¤erler ise farka ilave olunur.
Ticari kazanc›n bu suretle tespit edilmesi s›ras›nda, Vergi Usul Kanunu'nun
de¤erlemeye ait hükümleri ile G.V.K’ nun 40 ve 41'inci maddeleri
hükümlerine uyulur.
41.2 flletme Hesab› Esas›nda Ticari Kazanc›n Tespiti
‹flletme hesab› esas›na göre ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde
edilen has›lat ile giderler aras›ndaki müspet farkt›r.
(Elde edilen has›lat, tahsil olunan paralarla tahakkuk eden alacaklar›;
giderler ise, tediye olunan ve borçlan›lan mebla¤lar› ifade eder.)
Emtia al›m ve sat›m› ile u¤raflanlarda ticari kazanc›n bulunmas› için
hesap dönemi sonundaki emtia mevcudunun de¤eri has›lata, dönem
bafl›ndaki emtia mevcudunun de¤eri ise giderlere ilave olunur.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
139

Ticari kazanc›n bu suretle tespit edilmesi s›ras›nda Vergi usul Kanunu'nun
de¤erlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41'inci maddeleri
hükümlerine uyulur.
41.3 Basit Usulde Ticari Kazanc›n Tespiti
Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen has›lat
ile giderler ve sat›lan mallar›n al›fl bedelleri aras›ndaki müspet farkt›r.
Bu fark yap›lan faaliyetle ilgili olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine
göre al›nmas› ve verilmesi mecburi olan al›fl ve giderler ile has›latlara
iliflkin belgelerde yaz›l› tutarlara göre hasaplan›r. Bu suretle tespit ve
beyan olunan kazanç vergi tarh›na esas al›n›r. Bu usulde vergilendirilenler,
kazanc›n tespiti ve Vergi Usul Kanunu'nun defter tutma hükümleri
hariç, bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz, di¤er ödevler ve ceza hükümleri
ile bu Kanun ve di¤er kanunlarda yer alan ikinci s›n›f tüccarlar
hakk›ndaki hükümlere tabidirler.
Basit Usulde vergilendirilen mükelleflerin ticari faaliyetinden elde ettikleri
gelirleri y›ll›k gelir vergisi beyannamesi ile beyan etmeleri gerekmektedir.
Söz konusu mükelleflerin, ticari ve s›nai faaliyetleri sonucu bir
kar elde edip etmemeleri, zarar etmifl olmalar›, beyan edilecek bir
gelirin bulunmamas› vb. durumlarda olmalar› y›ll›k beyanname verme
zorunlulu¤unu ortadan kald›rmamaktad›r.
42 T‹CAR‹ KAZANÇTA MUAF‹YET VE ‹ST‹SNALAR
1) Esnaf muafl›¤›,
2) Diplomat Muafl›¤›
3) Sergi ve Panay›r ‹stisnas›,
4) E¤itim Ve Ö¤retim ‹flletmelerinde Kazanç ‹stisnas›,
5) Ola¤anüstü Hal Bölgesinde Ve Kalk›nmada Öncelikli Yörelerde
Bulunan ‹llerdeki Mükelleflere Uygulanan Gelir Vergisi ‹stisnas›,
6) Türk Uluslararas› Gemi Siciline Kay›tl› Gemilerin ‹flletilmesinden
ve Devrinden Elde Edilecek Kazançlara ‹liflkin ‹stisna,
7) Basit Usulde Vergilendirilenlerde Sakatl›k ‹ndirimi,
8) Yat›r›m ‹ndirimi ‹stisnas› (Kald›r›ld›. Ancak, devreden indirimlerden
2006-2008 y›llar›nda yararlan›labilecektir.)
140
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

42.1 Esnaf Muafl›¤›
Ticaret ve sanat erbab›ndan afla¤›da yaz›l› flekil ve suretle çal›flanlar
gelir vergisinden muaft›r.
1. Motorlu nakil vas›talar› kullanmamak flart› ile gezici olarak veya
bir ifl yeri açmaks›z›n perakende ticaret ile ifltigal edenler (Giyim eflyalar›yla
zati ve süs eflyalar›, de¤eri yüksek olan ev eflyalar› ile pazar takibi
suretiyle g›da, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit ifl yerlerinin
önünde sergi açmak suretiyle o ifl yerlerinde sat›fl› yap›lan ayn› neviden
mallar› satanlar hariç) ;
2. Bir ifl yeri açmaks›z›n gezici olarak ve do¤rudan do¤ruya müstehlike
ifl yapan hallaç, kalayc›, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkab›
tamircisi, kundura boyac›s›, berber, nalbant, foto¤rafç›, odun ve
kömür k›r›c›s›, çamafl›r y›kay›c›s› ve hamallar gibi küçük sanat erbab›;
3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat iflleri ile u¤raflanlar ile
ayn› yerlerde ayn› iflleri bir ifl yeri açmak suretiyle yapanlardan GVK’nun
47'nci maddesinde yaz›l› flartlar› haiz bulunanlar (GVK’nun 51'inci
madde flümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar);
4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplam› 50 rüsum
tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz
nakil vas›talar› iflletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabas› ile nakliyecilik
yapanlar (Bu bentte yaz›l› ölçüler, birlikte yaflayan efllerle velayet
alt›ndaki çocuklar hakk›nda veya ortakl›k halindeki iflletmelerde, bu
kimselerin veya ortakl›¤›n iflletti¤i vas›talar toplu olarak nazara al›nmak
suretiyle tespit edilir);
5. Ziraat ifllerinde kulland›klar› hayvan, hayvan arabas›, motor,
traktör gibi vas›talar veya sandallarla nakliyecili¤i mutat hale getirmeksizin
ara s›ra ücret karfl›l›¤›nda eflya ve insan tafl›yan çiftçiler;
6. Evlerde kullan›lan dikifl, nak›fl, mutfak robotu, ütü ve benzeri
makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve
d›flar›dan iflçi almamak flart›yla; oturduklar› evlerde imal ettikleri havlu,
örtü, çarflaf, çorap, hal›, kilim, dokuma mamûlleri, k›rp›nt› deriden üretilen
mamûller, örgü, dantel, her nevi nak›fl iflleri ve turistik eflya, has›r,
sepet, süpürge, paspas, f›rça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk iflleme,
t›¤ örgü iflleri, ip ve urganlar›, tarhana, eriflte, mant› gibi ürünleri
iflyeri açmaks›z›n satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi suretiyle sat›lmas›
ile ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dolay›s›yla gelir ve kurum-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
141

lar vergisi mükellefi olanlar›n düzenledikleri hariç olmak üzere; düzenlenen
kermes, festival, panay›r ile kamu kurum ve kurulufllar›nca geçici
olarak belirlenen yerlerde sat›lmas› muafl›ktan faydalanmaya engel
de¤ildir.
7. Yukar›daki 1-6 numaral› bentlerde sözü edilen ifllere benzerlik
gösterdikleri, Dan›fltay'›n muvaf›k mütalaas› üzerine, Maliye Bakanl›¤›nca
kabul ve ilan olunan ticaret ve sanat iflleri ile ifltigal edenler.
Ticari, zirai veya mesleki kazanc› dolay›s› ile gerçek usûlde Gelir
Vergisine tâbi olanlar ile yukar›da say›lan iflleri Gelir ve Kurumlar
Vergisi mükelleflerine ba¤l›l›k arz edecek flekilde yapanlar esnaf
muafl›¤›ndan faydalanamazlar.
Esnaf muafl›¤›ndan faydalananlar faaliyetleri ile ilgili olarak sat›n
ald›klar› mallara ve giderlerine iliflkin, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden
ald›klar› belgeleri saklamak zorundad›rlar.
Bir iflyeri açmaks›z›n münhas›ran gezici olarak; milli piyango bileti
satanlar ile 4077 say›l› Tüketicinin Korunmas› Hakk›nda Kanuna göre
gerçek ve tüzel kiflilerin mallar›n› ifl akdi ile ba¤l› olmaks›z›n bunlar
ad›na kap› kap› dolaflmak suretiyle tüketiciye satanlar yukar›daki flartlarla
s›n›rl› olmaks›z›n gelir vergisinden muaft›r.
Bu muafl›¤›n, 94 üncü madde uyar›nca tevkif suretiyle kesilen vergiye
flümulü yoktur.
42.2 Diplomat Muafl›¤›
Yabanc› devletlerin Türkiye'de bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsoloslar›
(Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensup
olan ve o memleketin uyruklu¤unda bulunan memurlar›, Türkiye'de resmi
bir göreve memur edilenler bu s›fatlar›ndan dolay› ve karfl›l›kl› olmak
kofluluyla Gelir Vergisi'nden muaft›rlar.
Ancak bu muafl›¤›n menkul sermaye irad› üzerinden tevkif suretiyle
al›nan vergiye flümulü bulunmamaktad›r.
42.3 Sergi ve Panay›r ‹stisnas›
Dar mükellefiyete tabi olanlar›n:
Hükümetin izniyle aç›lan sergi ve panay›rlarda yapt›klar› ticari faaliyetlerden
elde ettikleri kazançlar (Türkiye'de baflkaca ifl yeri ve daimi temsilcileri
bulunmamak kofluluyla);
142
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Bu sergi ve panay›rlarda yapt›klar› serbest meslek faaliyetlerinden elde
ettikleri kazançlar;
Gelir Vergisi'nden müstesna bulunmaktad›r.
42.4 E¤itim Ve Ö¤retim ‹flletmelerinde Kazanç ‹stisnas›
Okul öncesi e¤itim, ilkö¤retim, özel e¤itim ve orta ö¤retim özel okullar›n›n
iflletilmesinden elde edilen kazançlar, ilgili Bakanl›¤›n görüflü al›nmak
suretiyle Maliye Bakanl›¤›n›n belirleyece¤i usul ve esaslar çerçevesinde
befl vergilendirme dönemi gelir vergisinden müstesnad›r.
‹stisna uygulamas›, okullar›n faaliyete geçti¤i vergilendirme döneminden
itibaren bafllar.
E¤itim ve ö¤retim iflletmelerine tan›nan kazanç istisnas›, ticari kazanç
mükellefleri taraf›ndan 625 say›l› Kanun kapsam›nda iflletilen okul öncesi
e¤itim, ilkö¤retim, özel e¤itim ve orta ö¤retim özel okullar›ndan
elde edilen kazançlara uygulanabilir.
‹stisna kapsam›nda yer alan;
• Okul Öncesi E¤itim Okulu, 1739 say›l› Milli E¤itim Temel Kanununun
19, 20 ve 21 inci maddelerine göre kurulan ve mecburi ilkö¤retim
ça¤›na gelmemifl çocuklar›n e¤itimini sa¤layan okullar›,
• ‹lkö¤retim Okulu, 1739 say›l› Kanunun 22-25 inci maddelerinde
belirtilen ve 6-14 yafllar›ndaki çocuklar›n e¤itim ve ö¤retimini sa¤layan
okullar›,
• Orta Ö¤retim Okullar›, 1739 say›l› Kanunun 26-30 uncu maddelerinde
belirtilen ilkö¤retime dayal›, en az üç y›ll›k ö¤renim veren
genel, mesleki ve teknik ö¤retim okullar›n›,
• Özel E¤itim Okullar›, engelliler için aç›lan okul öncesi, ilkö¤retim
ve ortaö¤retim okullar›n›,
ifade etmektedir.
42.4.1 ‹stisna Kapsam›na Giren Kazançlar
‹stisna, okullar›n e¤itim-ö¤retim, faaliyetlerinden elde edilen kazançlara
uygulanaca¤›ndan dolay›, e¤itim tesislerinde yer alan kantin, büfe,
kafeterya, kitap sat›fl yeri gibi tesislerin gerek bizzat iflletilmesinden
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
143

gerekse kiraya verilmesinden elde edilen kazançlar istisna uygulanmas›ndan
yararlan›lamaz. Ancak, yemek ve konaklama hizmetlerinin
de okul bünyesinde verildi¤i ve yemek ve yatma bedelinin okul ücretine
dahil oldu¤u durumlarda, herhangi bir ayr›ma tabi tutulmaks›z›n elde
edilen kazanca istisna uygulanmas› mümkündür.
Ancak, ö¤rencileri istedikleri derslere yetifltirmek, bilgi düzeylerini yükseltmek
amac›yla faaliyet gösteren dershaneler ile kiflilerin sosyal,
kültürel ve mesleki alanlarda bilgi, beceri, yetenek ve deneyimlerini
gelifltirmek veya serbest zamanlar›n› de¤erlendirmek üzere faaliyet
gösteren özel ö¤retim kurumlar› (üniversiteye veya Anadolu liselerine
haz›rl›k, bilgisayar, sürücü, dans, bale, mankenlik ve spor kurslar› gibi)
ile ö¤renci etüt e¤itim merkezlerinin iflletilmesinden elde edilen
kazançlar hakk›nda istisna uygulanmas› mümkün de¤ildir.
42.4.2 ‹stisnan›n Süresi
Gelir Vergisi Kanunu’nda yap›lan düzenleme 1/1/2004 tarihinden
geçerli olmak üzere yürürlü¤e girmifl oldu¤undan, 1/1/2004 tarihinden
itibaren faaliyete geçen okullar›n kazançlar›, faaliyete geçilen
dönemden itibaren 5 vergilendirme döneminde gelir vergisinden istisna
olacakt›r. Kurum açma izin belgesinin daha önceki bir tarihi tafl›-
mas›, istisna uygulamas›n›n süresini de¤ifltirmemektedir. Örne¤in,
kurum açma izin belgesini 2003 y›l›nda alan bir iflletmenin Eylül 2004
tarihinde faaliyete geçmesi halinde, bu okulun iflletilmesinden elde edilen
kazançlara 2004-2008 vergilendirme dönemlerinde istisna uygulanacak
olup, 2003 y›l›nda izin belgesi al›nm›fl olmas›n›n istisna uygulamas›nda
bir önemi bulunmamaktad›r.
42.4.3 ‹stisna Süresi ‹çinde Yeni Okul veya Merkez Yap›lmas›
E¤itim ö¤retim iflletmeleri kazanç istisnas›ndan yararlanan mükelleflerin,
iflletilen okul ve merkezlere ilave olarak yeni okul veya merkez
açmalar› durumunda, yeni aç›lan okuldan elde edilen kazanç, istisna
uygulamas› aç›s›ndan ayr› bir birim olarak de¤erlendirilir.
Di¤er bir ifadeyle, istisna uygulamas› okul baz›nda yap›lmaktad›r. Örne¤in,
mükellef (A) Ankara'da 2004 y›l›nda bir ilkokul iflletmeye bafllad›.
2005 y›l›nda da yeni bir okul açarak Konya'da da faaliyete bafllad›.
Bu durumda, Ankara'daki okuldan elde etti¤i kazanç 2004 ve 2008
y›llar› dahil olmak üzere istisna kapsam›nda olacak; Konya'da faaliyete
144
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

geçen okuldan elde edilen kazanç ise 2005 ve 2009 y›llar› dahil olmak
üzere istisna kapsam›nda olacakt›r. Bu bak›mdan, istisna uygulamas›
aç›s›ndan, mükelleflerin kay›tlar›n› farkl› y›llarda faaliyete geçen iflletmelerinden
elde edilen kazançlar› ayr› ayr› tespit etmeye imkan verecek
flekilde tutmalar› gerekmektedir.
42.4.4 ‹stisnadan Yararlanan ‹flletmenin Sat›lmas› veya
Devredilmesi
Söz konusu istisna iflletmelerden elde edilen kazanca tan›nm›fl oldu-
¤undan, e¤itim ve ö¤retim istisnas›ndan yararlanan mükelleflerin bu
iflletmeleri baflka bir kifli/kuruma devretmeleri halinde, devralan kifli
veya kurum, istisnadan 5 vergilendirme dönemi de¤il, faydalan›lmayan
dönem kadar yararlan›r. Örne¤in; (A) fiahs› 2004 y›l› içinde faaliyete
geçirdi¤i bir özel okulu, 10 Mart 2006 tarihinde (B) fiahs›na devretmifltir.
Bu durumda (B) fiahs›n›n istisnaya iliflkin flartlar›n yerine getirilmesi
halinde, bu özel okul iflletmesinden 2006, 2007 ve 2008 y›llar›nda
elde etti¤i kazançlar gelir vergisinden istisna edilecektir. Devreden
kifli ise, söz konusu okuldan devir tarihine kadar elde etti¤i kazançlar
için istisnadan yararlanacakt›r.
43 T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹NDE ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER
Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesine göre safi kazanc›n tespit edilmesinde
afla¤›da belirtilen giderlerin indirilmesi kabul edilir:
1. Ticari kazanc›n elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yap›lan
genel giderler; (‹hracat, yurt d›fl›nda inflaat, onarma, montaj ve tafl›-
mac›l›k faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yaz›l› giderlere ilaveten
bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hâs›lat›n binde beflini
aflmamak flart›yla yurt d›fl›ndaki bu ifllerle ilgili giderlerine karfl›l›k olmak
üzere götürü olarak hesaplad›klar› giderleri de indirebilirler.)
2. Hizmetli ve iflçilerin ifl yerinde veya ifl yerinin müfltemilat›nda
iafle ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri ve emekli
aidat› (Bu primlerin ve aidat›n istirdat edilmemek üzere Türkiye'de
kain sigorta flirketlerine veya emekli ve yard›m sand›klar›na ödenmifl
olmas› ve emekli ve yard›m sand›klar›n›n tüzel kiflili¤i haiz bulunmalar›
flartiyle), G.V.K’ nun 27'nci maddesinde yaz›l› giyim giderleri;
3. ‹flle ilgili olmak flart›yla, mukavelenameye veya ilama veya kanun
emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
145

4. ‹flle ilgili ve yap›lan iflin ehemmiyeti ve geniflli¤i ile mütenasip
seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksad›n›n gerektirdi¤i süreye
maksur olmak flart›yla);
5. Kiralama yoluyla edinilen veya iflletmeye dahil olan ve iflte kullan›lan
tafl›tlar›n giderleri
6. ‹flletme ile ilgili olmak flart›yla; bina, arazi, gider, istihlak,
damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi ayni vergi, resim
ve harçlar;
7. Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayr›lan amortismanlar.
8. ‹flverenlerce, Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara
ödenen aidatlar (flu kadar ki; ödenen aidat›n bir ayl›k tutar›, iflyerinde
iflçilere ödenen ç›plak ücretin bir günlük toplam›n› aflamaz).
9. ‹flverenler taraf›ndan ücretliler ad›na bireysel emeklilik sistemine
ödenen katk› paylar›. (Gerek iflverenler gerekse ücretliler taraf›ndan
bireysel emeklilik sistemine ödenen ve vergi matrah›n›n tespitinde dikkate
al›nan katk› paylar›n›n toplam› GVK’nun 63 üncü maddesinin birinci
f›kras›n›n (3) numaral› bendinde belirlenen oran ve haddi aflamaz.)
10. Fakirlere yard›m amac›yla g›da bankac›l›¤› faaliyetinde bulunan
dernek ve vak›flara Maliye Bakanl›¤›nca belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde ba¤›fllanan g›da, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin
maliyet bedeli.
44 T‹CAR‹ KAZANCIN TESP‹T‹NDE
‹ND‹R‹M‹ KABUL ED‹LMEYEN G‹DERLER
Gelir Vergisi Kanunu’nun 41. maddesinde belirtilen ödemelerin, safi
kazanc›n tespitinde indirilmesi kabul edilmez.
1. Teflebbüs sahibi ile eflinin ve çocuklar›n›n iflletmeden çektikleri
paralar veya aynen ald›klar› sair de¤erler (Aynen al›nan de¤erler emsal
bedeli ile de¤erlenerek teflebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.)
2. Teflebbüs sahibinin kendisine, efline, küçük çocuklar›na iflletmeden
ödenen ayl›klar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar;
3. Teflebbüs sahibinin iflletmeye koydu¤u sermaye için yürütülecek
faizler;
4. Teflebbüs sahibinin, eflinin ve küçük çocuklar›n›n iflletmede cari
hesap veya di¤er flekillerdeki alacaklar› üzerinden yürütülecek faizler;
146
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

5. Bu f›kran›n 1 ilâ 4 numaral› bentlerinde yaz›l› olan ifllemler hariç
olmak üzere, teflebbüs sahibinin, iliflkili kiflilerle emsallere uygunluk
ilkesine ayk›r› olarak tespit edilen bedel veya fiyatlar üzerinden mal veya
hizmet al›m ya da sat›m›nda bulunmas› halinde, emsallere uygun bedel
veya fiyatlar ile teflebbüs sahibince uygulanm›fl bedel veya fiyat aras›ndaki
iflletme aleyhine oluflan farklar iflletmeden çekilmifl say›l›r.
Teflebbüs sahibinin efli, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil yansoy
ve kay›n h›s›mlar› ile do¤rudan veya dolayl› orta¤› bulundu¤u flirketler,
bu flirketlerin ortaklar›, bu flirketlerin idaresi, denetimi veya sermayesi
bak›m›ndan kontrolü alt›nda bulunan di¤er flirketler iliflkili kifli say›l›r.
Bu bent uygulamas›nda, imalat ve inflaat, kiralama ve kiraya verme,
ödünç para al›nmas› veya verilmesi, ücret, ikramiye ve benzeri ödemeleri
gerektiren ifllemler, her hâl ve flartta mal veya hizmet al›m ya
da sat›m› olarak de¤erlendirilir.
‹flletmeden çekilmifl say›lan farklar, iliflkili kifli taraf›ndan beyan edilmifl
gelir veya kurumlar vergisi matrah›n›n hesab›nda dikkate al›nm›fl ise
iliflkili kiflinin vergilendirme ifllemleri buna göre düzeltilir. ‹liflkili kifliler ve
bu kiflilerle yap›lan ifllemler hakk›nda bu maddede yer almayan hususlar
bak›m›ndan, 5520 say›l› Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü
maddesi hükmü uygulan›r.
6. Her türlü para cezalar› ve vergi cezalar› ile teflebbüs sahibinin
suçlar›ndan do¤an tazminatlar (Akitlerde ceza flart› olarak derpifl
edilen tazminatlar, cezai mahiyette tazminat say›lmaz.)
7. Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine
ait ilan ve reklâm giderlerinin % 50'si (90/1081 say›l› B.K.K. ile (0)
s›f›r) (Bakanlar Kurulu, bu oran› % 100'e kadar art›rmaya, s›f›ra kadar
indirmeye yetkilidir).
8. Kiralama yoluyla edinilen veya iflletmede kay›tl› olan yat, kotra,
tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava
tafl›tlar›ndan iflletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanlar›n giderleri
ile amortismanlar›;
9. Bas›n yoluyla ifllenen fiillerden veya radyo ve televizyon yay›nlar›ndan
do¤acak maddi ve manevi zararlardan dolay› ödenen tazminat
giderleri.
Kollektif flirketlerin ortaklar› ile adi ve eshaml› komandit flirketlerin
komandite ortaklar› teflebbüs sahibi olarak kabul edilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
147

45 YILLARA SAR‹ ‹NfiAAT VE TAAHHÜT ‹fiLER‹
Gelir Vergisi Kanunu’nun 42’nci maddesinde y›llara sari inflaat ifllerine
iliflkin özel düzenleme yap›lm›flt›r. Söz konusu düzenlemeye göre
bir iflin y›llara sari inflaat ve onar›m ifli olabilmesi için, afla¤›daki flartlar›n
gerçekleflmesi gerekmektedir.
1. ‹fl, inflaat ve onar›m ifli olmal›d›r(dekapaj iflleri de inflaat
ifli say›l›r).
2. ‹fl, bir taahhüde ba¤l› olarak yap›lmal›d›r.
3. ‹fl birden fazla takvim y›l›na sirayet etmelidir.
Y›llara sari inflaat ifllerinde kazanc›n tespiti de Gelir Vergisi Kanunu’nun
44’üncü maddesinde hüküm alt›na al›nm›flt›r. Söz konusu maddeye
göre y›llara sari inflaat iflinin bitimi afla¤›daki flekilde düzenlenmifltir.
1. Geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün
yap›ld›¤›n› gösteren tutana¤›n idarece onayland›¤› tarih,
2. Di¤er hallerde iflin fiilen tamamland›¤› veya fiilen b›rak›ld›¤›
tarih, bitim tarihi olarak kabul edilir.
GVK’nun 44’üncü maddesindeki bu düzenleme ile y›llara sari inflaat ve
onar›m ifllerinde 213 Say›l› Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde
tan›mlanan vergiyi do¤uran olay›n meydana geldi¤i tarih,
dolay›s›yla elde etmenin gerçekleflti¤i ve beyan edilece¤i vergilendirme
dönemi belirlenmifltir.
Birden fazla takvim y›l›na sirayet eden inflaat ve onarma ifllerinde kar
veya zarar iflin bitti¤i y›l kati olarak tespit edilir ve tamam› o y›l›n geliri
say›larak, mezkûr y›l beyannamesinde gösterilir. Mükellefler her inflaat
ve onar›m iflinin hâs›lat ve giderlerini ayr› bir defterde veya tutmakta
olduklar› defterlerin ayr› sayfalar›nda göstermek ve düzenleyecekleri
beyannameleri ifllerin ikmal edildi¤i takvim y›l›n› takip eden y›l›n Mart
ay›n›n onbeflinci günü akflam›na kadar vermek zorundad›rlar. Kurumlar
Vergisi mükellefleri de söz konusu ifllerine ait kazançlar›n› hesap döneminin
kapand›¤› ay› izleyen dördüncü ay›n 25’ne kadar verecekleri
kurumlar vergisi beyannamesinde beyan etmeleri gerekmektedir.
148
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Y›llara sari inflaat ifli ile u¤raflan mükellefler bu iflleri nedeniyle do¤an
kazançlar› üzerinden geçici vergi ödemezler. Ancak, söz konusu ifller
nedeniyle yap›lan ödemelerden GVK’nun 94/3, KVK 15/a ve 30/a
maddeleri uyar›nca ödemeyi yapanlarca % 3 oran›nda vergi kesintisi
yap›lmas› gerekmektedir.
Öte yandan, birden fazla takvim y›l›na sirayet eden inflaat ve onarma
ifllerinde veya bu ifllerin di¤er ifllerle birlikte yap›lmas› halinde müflterek
genel giderler ve amortismanlar afla¤›daki esaslara göre da¤›t›l›r.
1. Y›l içinde birden fazla inflaat ve onarma iflinin birlikte yap›lmas›
halinde, her y›la ait müflterek genel giderler bu ifllere ait harcamalar›n
(enflasyon düzeltmesi yap›lan dönemlerde düzeltilmifl tutarlar›n›n)
enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmufl tutarlar›n›n birbirine olan nispeti
dahilinde;
2. Y›l içinde tek veya birden fazla inflaat ve onarma iflinin bu
madde flümulüne girmeyen ifllerle birlikte yap›lmas› halinde, her y›la ait
müflterek genel giderler, bu ifllere ait harcamalar ile di¤er ifllere ait
sat›fl ve has›lat tutarlar›n›n (enflasyon düzeltmesi yap›lan dönemlerde
bunlar›n düzeltilmifl tutarlar›n›n) birbirine olan nispeti dahilinde.
3. Birden fazla inflaat ve onarma ifllerinde veya bu ifllerle sair
ifllerde müfltereken kullan›lan tesisat, makina ve ulaflt›rma vas›talar›n›n
amortismanlar›, bunlar›n her iflte kullan›ld›klar› gün say›s›na göre.
Örnek: Bir müteahhidin; ayn› dönemde gerçeklefltirdi¤i üç inflaat ve
onar›m ifli bulunmaktad›r. Bu ifller nedeniyle müflterek nitelikte 8 milyon
YTL genel gider yap›lm›flt›r. Birinci iflin (X), 100 milyon YTL; ikinci
iflin (Y), 200 milyon YYTL; üçüncü iflin ise (Z), 200 milyon YTL harcama
ve maliyeti bulunmaktad›r. Bu durumda genel giderlerin da¤›t›m›
flöyle olacakt›r:
‹fller Harcama Oran Ortak Genel Gider Pay›
(X) ‹nfl 100.000.000 % 20 1,6 milyon YTL
(Y) ‹nfl 200.000.000 % 40 3,2 milyon YTL
(Z) ‹nfl 200.000.000 % 40 3,2 milyon YTL
Toplam 500.000.000 % 100 8 Milyon YTL
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
149

Örnek: Bir müteahhidin iki inflaat ve onar›m ifli, bir toptan g›da ifli, bir
de kuyumculuk faaliyeti vard›r. Birinci inflaat ve onar›m (X) ifline 20
milyon YTL, ikinci inflaat ve onar›m (Y) ifline 40 milyon YTL harcama
yap›lm›flt›r. Toptan G›da iflinden sa¤lanan hâs›lat› 10 milyon YTL,
kuyumculuk iflinden sa¤lanan sat›fl has›lat› tutar› ise 30 milyon YTL’dir.
Müflterek genel giderlerin toplam tutar› 100 milyon lira olup, da¤›t›m›
afla¤›daki tabloda gösterildi¤i gibi olacakt›r:
‹fller Harcama Hâs›lat Oran ‹fllere Düflen Pay
(X) ‹nfl 20.000.000 % 20 20 milyon YTL
(Y) ‹nfl 40.000.000 % 40 40 milyon YTL
Toptan G›da 10.000.000 % 10 10 milyon YTL
Kuyumculuk 30.000.000 % 30 30 milyon YTL
Toplam 60.000.000 40.000.000 100 milyon YTL
Örnek: Bir müteahhidin; iki inflaat ve onar›m ifli ve bir tafl›mac›l›k ifli
mevcuttur. Bu ifllerinde müfltereken kulland›¤› ulaflt›rma araçlar›
dolay›s›yla hesaplanan amortisman tutar›, 20 milyon lirad›r. Birinci iflte
(X) kullan›m gün say›s› 180, ikinci iflte (Y) kullan›m say›s› 90,
tafl›mac›l›k iflinde kullan›m gün say›s› ise 90’d›r. Y›l, 360 gün üzerinden
hesaplan›rsa, amortisman da¤›t›m› flöyle olacakt›r.
‹fller
Kullan›lan Gün
say›s›
Gün Say›s›n›n Oran›
Amotirsmanlardan
Düflen Pay
(X) ‹nfl 180 % 50 10 milyon YTL
(Y) ‹nfl 90 % 25 5 milyon YTL
Tafl›mac›l›k 90 % 25 5 milyon YTL
Toplam 360 100 20 milyon YTL
46 Z‹RA‹ KAZANÇ
Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, G.V.K.’nun 94' üncü maddesine
göre has›latlar› üzerinden tevkifat yap›lmak suretiyle vergilendirilir.
G.V.K.’nun 54' üncü maddede yaz›l› iflletme büyüklü¤ü ölçülerini aflan
çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya
on yafl›na kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançlar›
gerçek usulde (zirai iflletme hesab› veya diledikleri takdirde bilanço
esas›na göre) tespit olunarak vergilendirilir. Kazançlar› gerçek usulde
vergilendirilmeyen çiftçiler bu kazançlar› için beyanname vermezler.
150
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ancak, çiftçiye ait olmakla beraber zirai iflletmeye dahil edilmeyen biçerdöver
veya bu mahiyetteki bir motorlu araç veya on yafl›na kadar
ikiden fazla traktörün iflletilmesinden elde edilen gelirler ticari kazanç
hükümlerine göre vergilendirilir.
46.1 Zirai Kazançta ‹stisnalar
1- Teflvik ‹kramiyesi ( G.V.K. Madde 29 )
2- Yat›r›m ‹ndirimi ‹stisnas› (Kald›r›ld›)
46.2 Zirai Kazançta Vergileme fiekli
Zirai kazançlarda temel prensip, çiftçilerin elde etti¤i zirai kazançlar›n
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94’üncü maddesine göre has›latlar›
üzerinden tevkifat yap›lmak suretiyle vergilendirilmesidir. Bunun yan›
s›ra Gelir Vergisi Kanunu’nun 53’üncü maddesi belirli flartlar dahilinde
çiftçilerin gerçek usulde vergilendirilmesini kabul etmifltir.
Buna göre çiftçilerden;
• Ziraat gruplar›na göre belirlenen iflletme büyüklü¤ü ölçüsünü
aflanlar (G.V.K madde 54’de iflletme büyüklü¤ü ölçüleri belirtilmifltir.),
• Bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca sahip
olanlar,
• On yafl›na kadar ikiden fazla traktöre sahip olanlar. (GVK’nun
Geçici 45 nci maddesi uyar›nca, 2008 y›l›na kadar, ikiden fazla
traktöre sahip olunmas›na ra¤men, bu traktörlerin çiftçinin
kendi iflinde bizzat kullan›lmas› kofluluyla bu flart dikkate al›nmamaktad›r.)
• Ziraat gruplar›n›n birkaç tanesi içine giren zirai faaliyetlerin bir
arada yap›lmas› halinde, en fazla iki gruba ait iflletme büyüklüklerinde
bu gruplar için tespit olunan hadlerin yar›s›n› aflanlar,
• Kendi iflletmesi ve dahil bulundu¤u ortakl›klar müstakilen iflletme
büyüklü¤ü ölçüsünün alt›nda kald›¤› halde,kendi iflletmesinin ve
ortakl›klardaki paylar›n›n toplam› belirlenen iflletme büyüklü¤ü ölçüsünü
aflanlar,
• Kendi iste¤iyle gerçek usulde vergilendirilmek isteyenler, gerçek
usulde vergilendirilecektir. Bu flartlar› tafl›mayanlar ise has›latlar›
üzerinden tevkifat yap›lmak suretiyle vergilendirileceklerdir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
151

Gerçek usulde kazanc› tespit edilen çiftçiler ise y›ll›k beyanname vermek
zorundad›rlar. Söz konusu çiftçilerin zirai faaliyetlerinden zarar
etmifl olmalar› veya hiç kazanç elde etmemifl olmalar› y›ll›k beyannamenin
verilmesine engel bir durum de¤ildir.
47 ÜCRET
Ücret, iflverene tabi ve belirli bir iflyerine ba¤l› olarak çal›flanlara hizmet
karfl›l›¤› verilen para ve ay›nlar ile sa¤lanan ve para ile temsil edilebilen
menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminat› (Mali sorumluluk tazminat›),
tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakk›, prim, ikramiye, gider karfl›l›¤›
veya baflka adlar alt›nda ödenmifl olmas› veya bir ortakl›k münasebeti
niteli¤inde olmamak flart› ile kazanc›n belli bir yüzdesi fleklinde tayin
edilmifl bulunmas› onun mahiyetini de¤ifltirmez.
Bu kanunun uygulanmas›nda, afla¤›da yaz›l› ödemeler de ücret say›l›r:
1. G.V.K’nun 23'üncü maddenin 11 numaral› bendine göre
istisna d›fl›nda kalan emeklilik, maluliyet, dul ve yetim ayl›klar›;
2. Evvelce yap›lm›fl veya gelecekte yap›lacak hizmetler
karfl›l›¤›nda verilen para ve ay›nlarla sa¤lanan di¤er menfaatler;
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, il genel meclisi ve belediye
meclisi üyeleri ile özel kanunlar›na veya idari kararlara göre kurulan
daimi veya geçici bütün komisyonlar›n üyelerine ve yukar›da
say›lanlara benzeyen di¤er kimselere bu s›fatlar› dolay›s›yla ödenen
veya sa¤lanan para, ay›n ve menfaatler;
4. Yönetim ve denetim kurullar› baflkan› ve üyeleriyle tasfiye
memurlar›na bu s›fatlar› dolay›s›yla ödenen veya sa¤lanan para,
ay›n ve menfaatler;
5. Bilirkiflilere, resmi arabuluculara, eksperlere, spor hakemlerine
ve her türlü yar›flma jürisi üyelerine ödenen veya sa¤lanan
para, ay›n ve menfaatler;
6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yap›lan ödemeler
ve sa¤lanan menfaatler.
152
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

48 ASGAR‹ GEÇ‹M ‹ND‹R‹M‹
Ücretin gerçek usulde vergilendirilmesinde, 01.01.2008 tarihinden
itibaren asgari geçim indirimi uygulanacakt›r.
Asgari geçim indirimi; ücretin elde edildi¤i takvim y›l› bafl›nda geçerli
olan ve sanayi kesiminde çal›flan 16 yafl›ndan büyük iflçiler için uygulanan
asgari ücretin y›ll›k brüt tutar›n›n;
• Mükellefin kendisi için % 50'si,
• Çal›flmayan ve herhangi bir geliri olmayan efli için % 10'u,
• Çocuklar›n her biri için ayr› ayr› olmak üzere; ilk iki çocuk için
% 7,5 di¤er çocuklar için % 5'idir.
Gelirin k›smi döneme ait olmas› halinde, ay kesirleri tam ay say›lmak
suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarlar› esas al›nacakt›r. Asgari
geçim indirimi, olarak yukar›daki oranlar›n uygulanmas› suretiyle
belirlenen tutar›n, GVK’nun 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin
birinci gelir dilimine uygulanan % 15 oran›n çarp›lmas›yla bulunan
asgari geçim indirimi tutar› hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Mahsup edilecek k›sm›n fazla olmas› halinde iade yap›lmayacakt›r.
‹ndirimin uygulamas›nda "çocuk" tabiri, mükellefle birlikte oturan veya
mükellef taraf›ndan bak›lan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana
veya babas›n› kaybetmifl torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil)
18 yafl›n› veya tahsilde olup 25 yafl›n› doldurmam›fl çocuklar›, "efl"
tabiri ise, aralar›nda yasal evlilik ba¤› bulunan kiflileri ifade etmektedir.
‹ndirim tutar›n›n tespitinde mükellefin, gelirin elde edildi¤i tarihteki medeni
hali ve aile durumu esas al›nacak olup, indirim, yukar›daki oranlara
göre hesaplanan tutarlar› aflmamak kayd›yla, ücret geliri elde eden
aile fertlerinden her biri için ayr› ayr›, çocuklar için efllerden yaln›zca
birisinin gelirine uygulanabilecektir. Boflananlar için indirim tutar›n›n
hesab›nda, nafakas›n› sa¤lad›klar› çocuklar›n say›s› dikkate al›n›r.
Bakanlar Kurulu, indirim konusu yap›lacak toplam tutar›n asgari ücretin
y›ll›k brüt tutar›n› aflmamas› flart›yla yukar›da belirtilen asgari geçim
indirimi oranlar›n› art›rmaya veya kanuni oran›na kadar indirmeye yetkili
k›l›nm›flt›r.
Asgari geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup flekli ile di¤er
hususlara iliflkin usûl ve esaslar Maliye Bakanl›¤›nca belirlenecektir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
153

49 SERBEST MESLEK KAZANÇI
Her türlü serbest meslek faaliyetinden do¤an kazançlar serbest meslek
kazanc›d›r.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade flahsi mesaiye, ilmi veya
mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan
ifllerin iflverene tabi olmaks›z›n flahsi sorumluluk alt›nda kendi nam ve
hesab›na yap›lmas›d›r.
Tahkim iflleri dolay›siyle hakemlerin ald›klar› ücretler ile kollektif, adi
komandit ve adi flirketler taraf›ndan yap›lan serbest meslek faaliyeti
neticesinde do¤an kazançlar da, serbest meslek kazanc›d›r.
50 SERBEST MESLEK ERBABI
Serbest meslek faaliyetini mutad meslek halinde ifa edenler, serbest
meslek erbab›d›r. Serbest meslek faaliyetinin yan›nda meslekten baflka
bir ifl veya görev ile devaml› olarak u¤rafl›lmas› bu vasf› de¤ifltirmez.
Afla¤›da belirtilen iflleri ifa edenler serbest meslek erbab› say›l›r.
1. Gümrük komisyoncular›, bilumum borsa ajan ve acentalar›,
noterler, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar;
2. Bizzat serbest meslek erbab› tarifine girmemekle beraber
serbest meslek erbab›n› bir araya getirerek teflkilat kurmak veya
bunlara sermaye temin etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest
meslek kazanc›ndan hisse alanlar;
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif ve adi flirketlerde
ortaklar, adi komandit flirketlerde komanditeler;
4.Dava vekilleri, müflavirler, kurumlar ve tüccarlarla serbest
meslek erbab›n›n ticari ve mesleki ifllerini takip edenler ve
konser veren müzik sanatç›lar›;
5. Vergi Usul Kanunu'nun 155' inci maddesinde belirtilen
flartlardan en az ikisini tafl›yan ebe, sünnetçi, sa¤l›k memuru,
arzuhalci, rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlar (flartlardan
en az ikisini tafl›mayanlar ile köylerde veya son nüfus say›m›na
göre belediye içi nüfusu 5.000'i aflmayan yerlerde faaliyette bulunanlar›n
bu faaliyetlerine iliflkin kazançlar› gelir vergisinden
muaft›r.)
154
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

51 SERBEST MESLEK KAZANCININ TESP‹T‹
Serbest meslek kazanc› bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti
karfl›l›¤› olarak tahsil edilen para ve ay›nlar ve di¤er suretlerle sa¤lanan
ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolay›s›yla
yap›lan giderler indirildikten sonra kalan farkt›r.
Müflteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere
para ve ay›n fleklinde al›nan gider karfl›l›klar› kazanca ilave edilir.
Amortismana tabi iktisadi k›ymetlerin elden ç›kar›lmas› halinde Vergi
Usul Kanunu'nun 328'inci maddesine göre hesaplanan müspet fark
kazanca eklenir.
Vergi, resim, harç, keflif, flahitlik, bilirkiflilik ve ekspertiz gibi hususlara
harcanmak üzere müflteri veya müvekkilden al›nan ve tamamen bu
hususlara sarf edilen para ve ay›nlar kazanç say›lmaz.
Serbest meslek erbab›, mesleki kazançlar›n› Vergi Usul Kanunu hükümlerine
göre tuttuklar› "Serbest meslek kazanç defteri"ne istinaden
tespit ederler
G.V.K.’nun 65'inci maddenin son f›kras›nda yaz›l› flirketler de mesleki
kazançlar›n› "Serbest meslek kazanç defteri" üzerinden tespit ederler.
Bu flirketlerin bilanço esas›na göre tuttuklar› defterler serbest meslek
kazanc› defteri yerine geçer.
Serbest meslek erbab› için,
1. Itt›la has›l etmeleri kaydiyle, namlar›na kamu müessesesine,
icra dairesine, bankaya, notere veya postaya para yat›r›lmas›;
2. Serbest meslek kazanc› olarak do¤an alaca¤›n baflka bir flahsa
temliki (Temlikin ivazl› olup olmad›¤›na bak›lmaz. ‹vazl› temliklerde ivaz›n
tahsil flart› aranmaz.) veya müflterisine olan borcu ile takas›;
Tahsil hükmündedir.
52 MESLEK‹ G‹DERLER
Serbest meslek kazanc›n›n tespitinde afla¤›da yaz›l› giderler hâs›lattan
indirilir:
1. Mesleki kazanc›n elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen
genel giderler (‹kametgâhlar›n›n bir k›sm›n› ifl yeri olarak kullananlar,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
155

ikametgâh için ödedikleri kiran›n tamam› ile ›s›tma ve ayd›nlatma gibi
di¤er giderlerin yar›s›n› indirebilirler. ‹fl yeri kendi mülkü olanlar kira
yerine amortisman›, ikametgâh› kendi mülkü olup bunun bir k›sm›n› ifl
yeri olarak kullananlar amortisman›n yar›s›n› gider yazabilirler.).
2. Hizmetli ve iflçilerin ifl yerinde veya ifl yerinin müfltemilat›ndaki
iafle ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri ve emekli
aidat› (bu primlerin ve aidat›n geri al›nmamak üzere Türkiye'de kain
sigorta flirketlerine veya emekli ve yard›m sand›klar›na ödenmifl olmas›
ve emekli ve yard›m sand›klar›n›n tüzel kiflili¤i haiz bulunmalar› flart›yla)
ile GVK’nun 27 nci maddesinde yaz›l› giyim giderleri.
3. Mesleki faaliyetle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (seyahat
maksad›n›n gerektirdi¤i süre ile s›n›rl› olmak flart›yla).
4. Mesleki faaliyette kullan›lan tesisat, demirbafl eflya ve envantere
dahil tafl›tlar için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayr›lan
amortismanlar (amortismana tâbi iktisadi k›ymetlerin elden ç›kar›lmas›
halinde ayn› Kanunun 328 inci maddesine göre hesaplanacak zararlar
dahil).
5. Kiralanan veya envantere dahil olan ve iflte kullan›lan tafl›tlar›n
giderleri.
6. Al›nan mesleki yay›nlar için ödenen bedeller.
7. Mesleki faaliyetin ifas› için ödenen mal ve hizmet al›m bedelleri.
8. Serbest meslek faaliyetleri dolay›s›yla emekli sand›klar›na ödenen
girifl ve emeklilik aidatlar› ile mesleki teflekküllere ödenen aidatlar.
9. Mesleki kazanc›n elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen
meslek, ilan ve reklam vergileri ile ifl yerleriyle ilgili ayni vergi, resim ve
harçlar.
10. Mesleki faaliyetle ilgili olarak kanun, ilam ve mukavelenameye
göre ödenen tazminatlar.
Her türlü para cezalar› ve vergi cezalar› ile serbest meslek erbab›n›n
suçlar›ndan do¤an tazminatlar gider olarak indirilemez.
156
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

53 SERBEST MESLEK KAZANÇLARINDA
‹ST‹SNA KAZANÇ UYGULMASI
Müellif, mütercim, heykeltrafl, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar
programc›s› ve mucitlerin ve bunlar›n kanuni mirasç›lar›n›n fliir, hikaye,
roman, makale, bilimsel araflt›rma ve incelemeleri, bilgisayar yaz›l›m›,
röportaj, karikatür, foto¤raf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo
ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortam›,
radyo, televizyon ve videoda yay›nlamak veya kitap, CD, disket,
resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlar›n› satmak
veya bunlar üzerindeki mevcut haklar›n› devir ve temlik etmek veya kiralamak
suretiyle elde ettikleri has›lat Gelir Vergisinden müstesna
bulunmaktad›r.
Eserlerin neflir, temsil, icra ve teflhir gibi suretlerle de¤erlendirilmesi
karfl›l›¤›nda al›nan bedel ve ücretler de istisna uygulamas›na dahil
bulunmaktad›r.
Bu kazançlar›n ar›zi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmas›na
engel teflkil etmemektedir.
Serbest meslek kazançlar› istisnas›n›n, GVK’nun 94 üncü maddesi
uyar›nca tevkif suretiyle ödenecek vergiye flümulü bulunmamaktad›r.
54 GAYR‹MENKUL SERMAYE ‹RADI
Afla¤›da yaz›l› mal ve haklar›n sahipleri, mutasarr›flar›, zilyedleri, irtifak
ve intifa hakk› sahipleri veya kirac›lar› taraf›ndan kiraya verilmesinden
elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye irad›d›r:
1. Arazi, bina (Döfleli olarak kiraya verilenlerde döfleme için al›nan
kira bedelleri dahildir), maden sular›, menba sular›, madenler, tafl
ocaklar›, kum ve çak›l istihsal yerleri, tu¤la ve kiremit harmanlar›, tuzlalar
ve bunlar›n mütemmim cüzileri ve teferruat›;
2. Voli mahalleri ve dalyanlar;
3. Gayrimenkullerin, ayr› olarak kiraya verilen mütemmim cüzileri
ve teferruat› ile bilumum tesisat› demirbafl eflyas› ve döflemeleri;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
157

4. Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
5. Arama, iflletme ve imtiyaz haklar› ve ruhsatlar›, ihtira berat›
(‹htira berat›n›n mucitleri veya kanuni mirasç›lar› taraf›ndan kiralanmas›ndan
do¤an kazançlar, serbest meslek kazanc›d›r.), alameti farika,
marka, ticaret unvan›, her türlü teknik resim, desen, model, plan
ile sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantlar›, sanayi ve
ticaret ve bilim alanlar›nda elde edilmifl bir tecrübeye ait bilgilerle gizli
bir formül veya bir imalat usulü üzerindeki kullanma hakk› veya kullanma
imtiyaz› gibi haklar (Bu haklar›n kullan›lmas› için gerekli malzeme ve
teçhizat bedelleri de gayrimenkul sermaye irad› say›l›r.);
6. Telif haklar› (bu haklar›n, müellifleri veya bunlar›n kanuni mirasç›lar›
taraf›ndan kiralanmas›ndan do¤an kazançlar, serbest meslek
kazanc›d›r);
7. Gemi ve gemi paylar› (Motorlu olup olmad›klar›na ve tonilatolar›na
bak›lmaz) ile bilumum motorlu tahmil ve tahliye vas›talar›;
8. Motorlu nakli ve cer vas›talar›, her türlü motorlu araç, makine
ve tesisat ile bunlar›n eklentileri,
Yukar›da yaz›l› mallar ve haklar ticari veya zirai bir iflletmeye dahil
bulundu¤u takdirde bunlar›n iratlar› ticari veya zirai kazanc›n tespitine
müteallik hükümlere göre hesaplan›r.
55 GAYR‹ SAF‹ VE SAF‹ ‹RAT
Gayrimenkul sermaye iratlar›nda, gayrisafi has›lat, GVK’nun 70'inci
maddesinde yaz›l› mal ve haklar›n kiraya verilmesinden bir takvim y›l›
içinde o y›la veya geçmifl y›llara ait olarak nakden veya aynen tahsil
edilen kira bedellerinin tutar›d›r.
Gayrimenkul sermaye irad›nda safi irat, gayrisafi has›lattan irad›n
sa¤lanmas› ve idamesi için yap›lan giderler indirildikten sonra kalan
müspet farkt›r.
56 EMSAL K‹RA BEDEL‹ ESASI
Kiraya verilen mal ve haklar›n kira bedelleri emsal kira bedelinden düflük
olamaz. Bedelsiz olarak baflkalar›n›n intifa›na b›rak›lan mal ve haklar›n
emsal kira bedeli, bu mal ve haklar›n kiras› say›l›r. Bina ve arazide
158
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

emsal kira bedeli, yetkili özel mercilerce veya mahkemelerce takdir
veya tespit edilmifl kiras›, bu suretle takdir veya tespit edilmifl kira mevcut
de¤ilse Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi de¤erinin %
5'idir.
Di¤er mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve haklar›n›n maliyet
bedelinin, bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanunu'nun servetlerin
de¤erlendirilmesi hakk›ndaki hükümlerine göre belli edilen de¤erlerinin
% 10'udur.
Afla¤›da yaz›l› hallerde emsal kira bedeli esas› uygulanmaz:
1. Bofl kalan gayrimenkullerin muhafazalar› maksad›yla bedelsiz
olarak baflkalar›n›n ikametine b›rak›lmas›;
2. Binalar›n mal sahiplerinin usul, füru veya kardefllerinin
ikametine tahsis edilmesi (Usul, füru ve kardefllerden her birinin
ikametine birden fazla konut tahsis edilmifl ise bu konutlar›n
yaln›z birisi hakk›nda emsal kira bedeli hesaplanmaz. Kardefller
evli ise efllerden sadece biri için emsal kira bedeli hesaplanmaz.);
3. Mal sahibi ile birlikte akrabalar›n da ayn› evde veya
dairede ikamet etmesi.
4. Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idareler, il
özel idareleri ve belediyeler ile di¤er kamu kurum ve kurulufllar›nca
yap›lan kiralamalarda.
57 KONUT ‹ST‹SNASI UYGULAMASI
Binalar›n mesken olarak kiraya verilmesinden bir takvim y›l› içinde elde
edilen has›lat›n 2007 y›l› için, 2.300.YTL gelir vergisinden müstesnad›r.
‹stisna haddi üzerinde has›lat elde edilip beyan edilmemesi veya eksik
beyan edilmesi halinde, bu istisnadan yararlan›lamaz.
Ticari, zirai veya mesleki kazanc›n› y›ll›k beyanname ile bildirmek mecburiyetinde
olanlar ile gelirleri bunlar taraf›ndan bildirilecek olanlar bu
istisnadan faydalanamazlar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
159

58 GMS‹’NDA ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER‹N TESP‹T‹
Gayri menkul sermaye irad›n›n tespitinde, indirilecek olan giderler gerçek
gider usulüne veya götürü gider usulüne göre tespit edilir.
58.1 Gerçek Gider Usulü
Safi irad›n bulunmas› için, 21'inci maddeye göre istisna edilen gayrisafi
has›lata isabet edenler hariç olmak üzere gayrisafi has›lattan Gelir
Vergisi Kanunu’nun 74. maddesinde belirtilen afla¤›da yaz›l› giderler
indirilir:
1. Kiraya veren taraf›ndan ödenen ayd›nlatma, ›s›tma, su ve
asansör giderleri;
2. Kiraya verilen mallar›n idaresi için yap›lan ve gayrimenkulün
ehemmiyeti ile mütenasip olan idare giderleri;
3. Kiraya verilen mal ve haklara müteallik sigorta giderleri;
4. Kiraya verilen mal ve haklar dolay›s›yla yap›lan ve bunlara sarf
olunan borçlar›n faizleri ile konut olarak kiraya verilen bir adet gayrimenkulün
iktisap y›l›ndan itibaren befl y›l süre ile iktisap bedelinin % 5'i
(‹ktisap bedelinin % 5'i tutar›ndaki bu indirim, sadece ilgili gayrimenkule
ait hâs›lata uygulan›r. Ancak, indirilmeyen k›s›m GVK’nun 88' inci maddenin
3' üncü f›kras›n›n uygulanmas›nda gider fazlal›¤› say›lmaz),
5. Kiraya verilen mal ve haklar için ödenen vergi, resim, harç ve
flerefiyelerle kiraya verenler taraf›ndan ödenmifl olmak flart›yla belediyelere
ödenen harcamalara ifltirak paylar›;
6. Kiraya verilen mal ve haklar için ayr›lan amortismanlar (Amortismana
tabi de¤er, malum ise maliyet bedeli, malum de¤ilse, bina ve
arazi için vergi de¤eri, di¤er mallar için Vergi Usul Kanununun 267'nci
maddesinin 3'üncü s›ras›na göre tespit edilen emsal de¤eridir);
7. Kiraya verenin yapt›¤› onar›m giderleri (Emlak›n iktisadi de¤erini
art›racak surette tevsii, tadili veya bunlara ilaveler yap›lmas› için ihtiyar
olunan giderler onar›m gideri say›lmaz);
8. Kiraya verilen mal ve haklara ait bak›m ve idame giderleri;
9. Kiralad›klar› mal ve haklar› kiraya verenlerin ödedikleri kiralar
ve di¤er gerçek giderler;
10. Sahibi bulunduklar› konutlar› kiraya verenlerin kira ile oturduklar›
konutun kira bedeli (kira indirimi gayri safi has›lattan bu maddenin
1 ila 9 ve 11 numaral› bentlerinden yaz›l› giderler düflüldükten sonra,
160
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

kalan miktar üzerinden yap›l›r; kiran›n indirilemeyen k›sm› GVK’nun 88'inci
maddenin 3'üncü f›kras›n›n uygulanmas›nda gider fazlal›¤› say›lmaz);
11. Kiraya verilen mal ve haklarla ilgili olarak mukavelenameye kanuna
veya ilama istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar.
Gayrimenkul sermaye mahiyetindeki mal ve haklar›n k›smen kiraya verilmesi
halinde, yukar›da yaz›l› giderlerden yaln›z bu k›sma isabet edenler
hâs›lattan indirilebilir.
Para cezalar› ve vergi cezalar› ise has›lattan gider olarak indirilemez.
58.2 Götürü Gider Usulü
Mükellefler (haklar› kiraya verenler hariç) diledikleri takdirde, Gelir Vergisi
Kanunu’nun 74. maddesinde belirtilen giderlere karfl›l›k olmak üzere
hâs›latlar›ndan %25'ini götürü olarak indirebilirler. Götürü gider
usulünü kabul edenler iki y›l geçmedikçe bu usulden dönemezler.
Örnek: Bay A, emlak vergisi de¤eri 80.000.YTL. olarak apartman dairesini,
2007 y›l›nda mesken olarak kiraya vermifl ve 8.300.YTL. kira
geliri elde etmifltir. Mükellefin, vergiye tabi geliri sadece gayrimenkul
sermaye irad› olup, götürü gider usulünü seçmifltir.
Mükellefin vergiye tabi kira gelirini afla¤›daki flekilde hesaplayabiliriz.
Gayri Safi Kira Has›lat› 8.300
G.M.S.‹. ‹stisnas› 2.300
Kalan 6.000
Götürü Gider Tutar› ( 6.000. * %25) 1.500
Beyan Edilecek G.M.S.‹. 4.500
59 MENKUL SERMAYE ‹RADI
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti d›fl›nda nakdi sermaye veya
para ile temsil edilen de¤erlerden müteflekkül sermaye dolay›s›yla elde
etti¤i kar pay›, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye irad›d›r.
Kayna¤› ne olursa olsun afla¤›da yaz›l› iratlar menkul sermaye irad›
say›l›r:
1. Her nevi hisse senetlerinin kâr paylar› (kurucu hisse senetleri
ve di¤er intifa hisse senetlerine verilen kâr paylar› ve pay sahiplerine
haz›rl›k dönemi için faiz olarak veya baflka adlarla yap›lan her türlü
ödemeler ile Sermaye Piyasas› Kanununa göre kurulan yat›r›m fonlar›
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
161

kat›lma belgelerine ödenen kâr paylar› ile konut finansman› fonlar›n›
temsilen ihraç edilen ipote¤e dayal› menkul k›ymetlere ve varl›k finansman›
fonlar›n› temsilen ihraç edilen varl›¤a dayal› menkul k›ymetlere
ödenen faiz, kâr pay› veya benzeri gelirler dahil.)
2. ‹fltirak hisselerinden do¤an Adi komandit flirketlerde komanditerlerin
kâr paylar›, flirket kâr›n›n iliflkin bulundu¤u takvim y›l›nda elde
edilmifl say›l›r;
3. 5520 say›l› Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesinde
yer alan Kontrol Edilen Yabanc› Kurumlara ‹liflkin flartlar›n birlikte
gerçekleflmesi halinde; Türkiye'de yerleflik gerçek kiflilerin do¤rudan
veya dolayl› olarak ayr› ayr› ya da birlikte sermayesinin, kâr pay›n›n veya
oy kullanma hakk›n›n en az % 50'sine sahip olmak suretiyle kontrol
ettikleri yurt d›fl› ifltiraklerinin kazançlar› da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n,
ifltirakin hesap döneminin kapand›¤› ay› içeren y›l itibar›yla da¤›t›lan kâr
pay› say›l›r. Türkiye'de vergilendirilmifl kazanc›n ifltirak taraf›ndan sonradan
da¤›t›lmas› durumunda, elde edilen kâr paylar›n›n vergilendirilmifl
k›sm› bu tutardan indirilir.
4. Kurumlar›n idare Meclisi Baflkan ve üyelerine verilen kar paylar›;
5. Kurumlar Vergisi Kanunu uyar›nca y›ll›k veya özel beyanname
veren dar mükellef kurumlar›n, indirim ve istisnalar düflülmeden önceki
kurum kazanc›ndan, hesaplanan kurumlar vergisi düflüldükten sonra
kalan k›sm›,
6. Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut ‹daresi,
Kamu Ortakl›¤› ‹daresi ve Özellefltirme ‹daresi'nce ç›kar›lan menkul
k›ymetlerden sa¤lanan gelirler,
7. Her nevi alacak faizleri,
8. Mevduat faizleri,
9. Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemifl kuponlar›n
sat›fl›ndan elde edilen bedeller;
10. ‹fltirak hisselerinin sahibi ad›na henüz tahakkuk etmemifl kar
paylar›n›n devir ve temliki karfl›l›¤›nda al›nan para ve ay›nlar;
162
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

11. Her çeflit senetlerin iskonto edilmesi karfl›l›¤›nda al›nan iskonto
bedelleri;
12. Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr paylar›
13. G.V.K’nun ikinci f›kras›n›n 5 numaral› bendinde yer alan
menkul k›ymetleri geri al›m ve sat›m taahhüdü ile iktisap veya elden
ç›kar›lmas› karfl›l›¤›nda sa¤lanan menfaatler.
14. Tüzel kiflili¤i haiz emekli sand›klar›, yard›m sand›klar› ile
emeklilik ve sigorta flirketleri taraf›ndan;
a) On y›l süreyle prim, aidat veya katk› pay› ödemeden ayr›lanlara
yap›lan ödemeler,
b) On y›l süreyle katk› pay› ödemifl olmakla birlikte bireysel
emeklilik sisteminden emeklilik hakk› kazanmadan ayr›lanlar ile di¤er
sand›k ve sigortalardan on y›l süreyle prim veya aidat ödeyenlere ve
vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayr›lanlara yap›lan
ödemeler,
c) Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakk› kazananlar ile
bu sistemden vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayr›-
lanlara yap›lan ödemeler.
Yukar›da yaz›l› bu iratlar, bunlar› sa¤layan sermaye sahibinin ticari
faaliyetine ba¤l› bulundu¤u takdirde, ticari kazanc›n tespitinde nazara
al›n›r.
60 ‹RAD SAYILMAYAN HALLER
Menkul k›ymetin kuponlu veya kuponsuz olarak sat›lmas›, ifltirak hisselerinin
devir ve temliki, menkul k›ymetler ile ifltirak hisselerinin tamamen
veya k›smen itfa olunmas› karfl›l›¤›nda al›nan paralarla itfa
dolay›s›yla verilen ikramiyeler menkul sermaye irad› say›lmaz.
61 SAF‹ ‹RADIN TESP‹T‹
Safi irad›n bulunmas› için menkul sermaye irad›ndan afla¤›daki giderler
indirilir:
1. Depo etme ve sigorta ücretleri gibi menkul k›ymetlerin
muhafazas› için yap›lan giderler;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
163

2. Temettü hisseleri ile faizlerin tahsil giderleri (fiirket
toplant›lar›na bizzat veya bilvekale ifltirak gibi sermayenin idaresi
için yap›lan giderler irattan indirilmez);
3. Menkul k›ymetler ve bunlar›n iratlar› için ödenen her türlü
vergi, resim ve harçlar (gelir vergisi irattan indirilmez.)
62 MENKUL SERMAYE ‹RADLARINDA
‹ST‹SNA ‹RAD UYGULAMASI
Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakk› kazananlar ile bu sistemden
vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayr›lanlara
yap›lan ödemelerin % 25'i, Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan
di¤er sigorta flirketlerinden on y›l süreyle prim ödeyenler ile vefat,
malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayr›lanlara yap›lan
ödemelerin % 10'u ve tek primli y›ll›k gelir sigortalar›ndan yap›lan
ödemelerin tamam› gelir vergisinden müstesnad›r.
‹stisna edilen tutar üzerinden 94 üncü maddenin birinci f›kras›n›n (15)
numaral› bendine göre tevkifat yap›lmaz.
Tam mükellef kurumlardan elde edilen, GVK’nun 75 inci maddenin ikinci
f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral› bentlerinde yaz›l› kâr paylar›n›n
yar›s› gelir vergisinden müstesnad›r.
‹stisna edilen tutar üzerinden GVK’nun 94 üncü madde uyar›nca tevkifat
yap›l›r ve tevkif edilen verginin tamam›, kâr pay›n›n y›ll›k beyanname
ile beyan edilmesi durumunda y›ll›k beyanname üzerinden hesaplanan
vergiden mahsup edilir.
63 D‹⁄ER KAZANÇ VE ‹RAT
Yukar›da aç›klanan alt› gelir unsurunun d›fl›nda kalan ve afla¤›da belirtilen
kazanç ve iratlar, de¤er art›fl kazançlar›, ar›zi kazançlar olarak
vergiye tâbi gelire dahildir.
63.1 De¤er Art›fl Kazançlar›
Afla¤›da yaz›l› mal ve haklar›n elden ç›kar›lmas›ndan do¤an kazançlar
de¤er art›fl› kazançlar›d›r.
164
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

1. ‹vazs›z olarak iktisap edilenler ile tam mükellef kurumlara
ait olan ve iki y›ldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri
hariç, menkul k›ymetlerin veya di¤er sermaye piyasas›
araçlar›n›n elden ç›kar›lmas›ndan sa¤lanan kazançlar.
2. GVK’nun 70’inci maddesinin birinci f›kras›n›n (5) numaral›
bendinde yaz›l› haklar›n (ihtira beratlar› hariç) elden ç›kar›lmas›ndan
do¤an kazançlar.
3. Telif haklar›n›n ve ihtira beratlar›n›n müellifleri, mucitleri
ve bunlar›n kanuni mirasç›lar› d›fl›nda kalan kimseler taraf›ndan
elden ç›kar›lmas›ndan do¤an kazançlar.
4. Ortakl›k haklar›n›n veya hisselerinin elden ç›kar›lmas›ndan
do¤an kazançlar.
5. Faaliyeti durdurulan bir iflletmenin k›smen veya tamamen
elden ç›kar›lmas›ndan do¤an kazançlar.
6. ‹ktisap flekli ne olursa olsun (ivazs›z olarak iktisap edilenler
hariç) GVK’nun 70’inci maddesinin birinci f›kras›n›n (1), (2),
(4) ve (7) numaral› bentlerinde yaz›l› mal (gerçek usulde vergiye
tâbi çiftçilerin zirai istihsalde kulland›klar› gayrimenkuller dahil)
ve haklar›n, iktisap tarihinden bafllayarak befl y›l içinde elden
ç›kar›lmas›ndan do¤an kazançlar (Kooperatiflerin ortaklar›na bu
s›fatlar› dolay›s›yla tahsis ettikleri gayrimenkulleri tahsis tarihinde
ortak taraf›ndan sat›n al›nm›fl say›l›r.).
Bir takvim y›l›nda elde edilen de¤er art›fl› kazanc›n›n, menkul k›ymet ve
di¤er sermaye piyasas› araçlar›n›n elden ç›kar›lmas›ndan sa¤lananlar
hariç, 6.400 Yeni Türk Liras› (2007 y›l›nda elde edilen gelirler için)
gelir vergisinden müstesnad›r.
Faaliyetine devam eden ticari bir iflletmenin k›smen veya tamamen
sat›lmas›ndan veya ticari iflletmeye dahil amortismana tâbi iktisadi
k›ymetlerle birinci f›krada yaz›l› haklar›n elden ç›kar›lmas›ndan do¤an
kazançlar ticari kazanç say›l›r ve bunlara ticari kazanç hakk›ndaki
hükümler uygulan›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
165

63.2 Ar›zi Kazançlar
Afla¤›da belirtilen kazançlar, vergiye tâbi ar›zi kazançt›r.
1. Ar›zi olarak ticari muamelelerin icras›ndan veya bu nitelikteki
muamelelere tavassuttan elde edilen kazançlar.
2. Ticari veya zirai bir iflletmenin faaliyeti ile serbest meslek
faaliyetinin durdurulmas› veya terk edilmesi, henüz bafllamam›fl olan
böyle bir faaliyete hiç giriflilmemesi, ihale, art›rma ve eksiltmelere
ifltirak edilmemesi karfl›l›¤›nda elde edilen hâs›lat.
3. Gayrimenkullerin tahliyesi veya kirac›l›k hakk›n›n devri
karfl›l›¤›nda al›nan tazminatlar ile pefltemall›klar (kirac›ya ait tesisat ve
mallar›n tahliye ve devri s›ras›nda kiralayan veya yeni kirac›ya devrinde
do¤an kazançlar dahil).
4. Ar›zi olarak yap›lan serbest meslek faaliyetleri dolay›s›yla tahsil
edilen hâs›lat.
5. Gerçek usulde vergiye tâbi mükelleflerin terk ettikleri iflleri ile
ilgili olarak sonradan elde ettikleri kazançlar (zarar yaz›lan de¤ersiz alacaklarla,
karfl›l›k ayr›lan flüpheli alacaklar›n tahsili dahil).
6. Dar mükellefiyete tâbi olanlar›n 45 inci maddede yaz›l› iflleri
ar›zi olarak yapmalar›ndan elde ettikleri kazançlar.
Bir takvim y›l›nda yukar›daki (1), (2), (3) ve (4) numaral› maddelerde
yaz›l› olan kazançlar (henüz bafllamam›fl olan ticari, zirai veya mesleki
bir faaliyete hiç giriflilmemesi ile ihale, art›rma ve eksiltmelere ifltirak
edilmemesi karfl›l›¤›nda elde edilen kazançlar hariç) toplam›n›n 10 milyar
liral›k (2007 y›l›nda elde edilen gelirler için 15.000 YTL.) k›sm›
gelir vergisinden müstesnad›r.
64 BEYAN ESASI
Aksine hüküm olmad›kça, Gelir Vergisi mükellefin veya vergi sorumlusunun
beyan› üzerine tarh olunur.
64.1 Beyanname Çeflitleri
Gelir Vergisi beyanlar›:
1. Y›ll›k;
2. Muhtasar;
3. Münferit;
Beyanname ile yap›l›r.
166
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

1. Y›ll›k beyanname, muhtelif kaynaklardan bir takvim y›l› içinde
elde edilen kazanç ve iratlar›n bir araya getirilip toplanmas›na ve bu
suretle hesaplanan gelirin vergi dairesine bildirilmesine mahsustur.
Gelirin takvim y›l›n›n belli bir dönemine taalluk etmesi, beyannamenin
y›ll›k vasf›n› de¤ifltirmez.
2. Muhtasar beyanname, iflverenler veya vergi tevkifat› yapan
di¤er kimseler taraf›ndan kesilen vergilerin matrahlar› ile birlikte, toplu
olarak vergi dairesine bildirmesine mahsustur.
3. Münferit beyanname, dar mükellefiyete tabi olanlar›n y›ll›k beyanname
ile bildirmeye mecbur olmad›klar› kazanç ve iratlardan, vergisi
tevkif suretiyle al›nmam›fl olanlar›n bildirilmesine mahsustur.
64.2 Gelirin Toplanmas› ve Beyan
Mükellefler, G.V.K’nun ikinci maddesinde yaz›l› kaynaklardan bir takvim
y›l› içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar› için kanunda aksine hüküm
olmad›kça y›ll›k beyanname verirler. Gelir Vergisi Kanunu’na göre
beyan› gereken gelirlerin y›ll›k beyannamede toplanmas› zorunludur.
Tacirlerle çiftçiler ve serbest meslek erbab› ticari, zirai ve mesleki faaliyetlerinden
kazanç temin etmemifl olsalar bile, y›ll›k beyanname verirler.
Bu hüküm flirketlerin faaliyet ve tasfiye dönemlerine flamil olmak üzere
kollektif flirket ortaklar› ile komanditeler hakk›nda da uygulan›r.
64.3 Toplama yap›lmayan haller
Afla¤›da belirtilen gelirler için y›ll›k beyanname verilmez, di¤er gelirler
için beyanname verilmesi halinde bu gelirler beyannameye dahil edilmez.
64.3.1 Tam Mükellefiyette;
a) Gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlar, G.V.K’nun 75
inci maddesinin (15) numaral› bendinde yaz›l› menkul sermaye iratlar›,
kazanç ve iratlar›n istisna hadleri içinde kalan k›sm›,
b) Tek iflverenden al›nm›fl ve tevkif suretiyle vergilendirilmifl
ücretler (birden fazla iflverenden ücret almakla beraber, birden sonra-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
167

ki iflverenden ald›klar› ücretlerinin toplam›, GVK’nun 103 üncü maddesinde
yaz›l› tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan tutar› aflmayan
mükelleflerin, tamam› tevkif suretiyle vergilendirilmifl ücretleri dahil),
c) Vergiye tâbi gelir toplam›n›n [(a) ve (b) bentlerinde belirtilenler
hariç] 103 üncü maddede yaz›l› tarifenin ikinci gelir diliminde yer alan
tutar› aflmamas› kofluluyla, Türkiye'de tevkifata tâbi tutulmufl olan; birden
fazla iflverenden elde edilen ücretler, menkul sermaye iratlar› ve
gayrimenkul sermaye iratlar›,
d) Bir takvim y›l› içinde elde edilen ve toplam› 600 milyon liray›
(900 YTL, 2007 y›l›nda elde edilen gelirler için ) aflmayan, tevkifata
ve istisna uygulamas›na konu olmayan menkul ve gayrimenkul sermaye
iratlar›.
64.3.1.1 Tam Mükellef Gerçek Kiflilerce
Elde Edilen Gelirlerde Beyan
64.3.1.1.1 Beyana Tabi Gelirler
Tam mükellef gerçek kifliler taraf›ndan elde edilen afla¤›da belirtilen
gelirler için beyanname verilmesi gerekmektedir.
• Gerçek usulde vergilendirilen ticari kazançlar,
• Basit usulde vergilendirilen ticari kazançlar,
• Gerçek usulde vergilendirilen zirai kazançlar,
• Serbest meslek kazançlar›,
• Tasfiye halinde bulunanlar dahil olmak üzere kollektif flirket
ortaklar› ile komandit flirketlerin komandite ortaklar›
64.3.1.1.2 Beyana Tabi Olmayan Gelirler
Tam mükellef gerçek kifliler taraf›ndan elde edilen afla¤›da belirtilen
gelirler için hiçbir suret beyanname verilemez ve verilecek olan beyannameye
bu gelirler dahil edilemez.
• Gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlar,
• Emekli, yard›m sand›klar› ile emeklilik ve sigorta flirketleri
taraf›ndan yap›lan ödemeler (GVK 75/15),
• Kazanç ve iratlar›n istisna hadleri içinde kalan k›s›mlar›,
• Tek iflverenden sa¤lanan ve tevkif suretiyle vergilendirilmifl
ücret gelirleri,
168
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

64.3.2 Dar Mükellefiyette
Dar mükellefiyette, tamam› Türkiye'de tevkif suretiyle vergilendirilmifl
olan; ücretler, serbest meslek kazançlar›, menkul ve gayrimenkul sermaye
iratlar› ile di¤er kazanç ve iratlar için y›ll›k beyanname verilmez.
64.3.2.1 Dar Mükellef Gerçek Kiflilerde
64.3.2.1.1 Beyana Tabi Gelirler
Dar mükellef gerçek kifliler taraf›ndan elde edilen afla¤›da belirtilen
gelirler için beyanname verilmesi gerekmektedir.
• Ticari Kazançlar
• Gerçek usulde vergilendirilen zirai kazançlar
• Tevkifata tabi tutulmam›fl menkul sermaye iratlar› ve gayrimenkul
sermaye iratlar›.
64.3.2.1.2 Y›ll›k Beyana Tabi Olmayan Gelirler
Dar mükellef gerçek kifliler taraf›ndan elde edilen afla¤›da belirtilen ve
tevkif yoluyla vergilendirilmifl gelirler için hiçbir suret beyanname verilemez
ve verilecek olan beyannameye bu gelirler dahil edilemez.
• Ücretler
• Serbest meslek kazançlar›
• Menkul sermaye iratlar›
• Gayrimenkul sermaye iratlar›
• Di¤er kazanç ve iratlar
Örnek 1: Ankara Büyükflehir Belediye s›n›rlar› içinde toptan g›da
ticareti faaliyetinde bulunan ve bilanço esas›na göre defter tutan Bay
(E)’nin 2007 y›l› kar› 20.000 YTL’dir. Mükellef 2007 y›l›nda 2.250
YTL Ba¤-Kur Primi, 2.000 YTL geçici vergi ile ticari mevduat›
nedeniyle 125 YTL gelir vergisi stopaj› ödemifltir.
Mükellefin ayr›ca tevkif yoluyla vergilendirilmifl brüt 100.000 YTL mevduat
faizi ve repo geliri (bu gelirler ticari iflletmesine dahil bulunmamaktad›r)
ile Adana’da bulunan ve emlak vergisi de¤eri 50.000 YTL
olan apartman dairesinden (meskenden) 5.000 YTL kira geliri bulun-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
169

maktad›r. (Mesken kira gelirinin tespitinde götürü gider yöntemi seçilmifltir.)
Bay (E), ticari kazanc› nedeniyle y›ll›k beyanname vermek zorunda
olup, beyannameye mesken olarak kiraya verdi¤i gayrimenkulden elde
etti¤i kira gelirini de dahil etmesi gerekir.
Ticari, zirai ve mesleki kazanc› nedeniyle y›ll›k beyanname verenler
konut kira gelirine iliflkin istisnadan yararlanamayaca¤›ndan bu gelire
istisna uygulanmayacakt›r. Kira gelirinde safi irat hesaplan›rken %25
oran›ndaki götürü gider düflüldükten sonraki kalan tutar beyan edilecektir.
Bay (E)’nin 2007 y›l›nda elde etti¤i tevkif yoluyla vergilendirilmifl bulunan
mevduat faizi ve repo geliri Gelir Vergisi Kanununun geçici 67/7
nci maddesi hükmü uyar›nca verilecek beyannameye dahil edilmeyecektir.
Bay (E)’nin Beyan› Afla¤›daki Gibi Olacakt›r:
Ticari Kazanç ............................................................................20.000 YTL
Ba¤-Kur Primi. ........................................................................... 2.250 YTL
Safi Ticari Kazanç.......................................................................17.750 YTL
GMS‹ (5.000-(5.000 x %25)........................................................ 3.750 YTL
Beyan Edilen Gelirler Toplam›...................................................... 21.500 YTL
Vergiye Tabi Gelir (Matrah) ........................................................ 21.500 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi............................................................... 4.050 YTL
(7.500 YTL X %15)
(11.500 YTL X %20)
(2.500 YTL X %25)
Mahsup Edilecek Vergiler Toplam› ..................................................2.125 YTL
(Kesinti Yoluyla Ödenen Gelir Vergisi 125 YTL)
(Geçici Vergi Gelir Vergisi 2.000 YTL)
Ödenmesi Gereken Gelir Vergisi .................................................... 1.925 YTL
Örnek 2: Bayan (S), 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmifl
devlet tahvilinden 2006 y›l›nda 25 bin YTL, 26/07/2001 tarihinden
sonra ihraç edilmifl olan Hazine bonosundan ise 360 bin YTL faiz geliri
elde etmifltir.
Devlet tahvili faiz gelirine 26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilmesi
nedeniyle sadece indirim oran› uygulanacak olup, 191.089,20
YTL’lik istisnan›n uygulanmas› mümkün de¤ildir. 26/07/2001 tarihinden
sonra ihraç edilmifl olan Hazine bonosu faiz gelirine ise, hem
indirim oran› hem de 191.089,20 YTL’lik istisna uygulanacak olup, bu
durumda hesaplama afla¤›daki gibi olacakt›r:
170
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Devlet tahvili faizi :
‹ndirim oran›na isabet eden tutar :
(25.000 YTL x %46,5 =)
Kalan Tutar :
(25.000 YTL –11.625 YTL =)
Hazine bonosu faizi :
‹ndirim oran›na isabet eden tutar :
(360.000 YTL x %46,5 =)
Kalan tutar :
(360.000 YTL – 167.400 YTL =)
‹stisna :
Kalan tutar :
(192.600 YTL – 191.089,20 YTL =)
TOPLAM FA‹Z GEL‹R‹ :
(13.375 YTL + 1.510,80 YTL =)
25.000 YTL
11.625 YTL
13.375 YTL
360.000 YTL
167.400 YTL
192.600 YTL
191.089,20 YTL
1.510,80 YTL
14.885,80 YTL
Bayan (S)’nin 2006 y›l›nda elde etti¤i faiz gelirleri toplam› beyan s›n›r›
olan 18 bin YTL’nin alt›nda kald›¤›ndan beyan edilmeyecektir.
Örnek 3: Bay (M), tam mükellef bir kurum olan (Z) Anonim fiirketinin
2006 y›l›na iliflkin kar›n›n da¤›t›m› sonucunda 2007 y›l›nda brüt
35.000 YTL tutar›nda kar pay› (temettü) elde etmifltir. Bay(M)’nin
baflka geliri bulunmamaktad›r. Elde edilen kar pay› kurum bünyesinde
vergi kesintisine tabi tutulmufltur.
Bay (E)’nin elde etti¤i kar pay›n›n yar›s› gelir vergisinden istisna olup,
kalan yar›s› 17.500 YTL dir. Bu tutar beyan s›n›r› olan 19.000 YTL’yi
aflmad›¤› için beyan edilmeyecektir.
Örnek 4: Mükellef Bayan (C), Denizli’de bulunan dairesini konut olarak
kiraya vermesi sonucu, 2007 y›l›nda 10.300 Yeni Türk Liras› kira
geliri elde etmifltir. Beyana tabi baflka geliri olmayan Bayan (C) ,
gerçek gider yöntemini seçmifl olup, bu konut ile ilgili gerçek giderleri
toplam› 3.825 Yeni Türk Liras›d›r.
(Gerçek gider usulünü seçen mükellefler, vergiden istisna edilen k›sma
isabet eden giderleri has›latlar›ndan gider olarak indiremeyecekler,
sadece vergiye tabi has›lata isabet eden giderleri indirebileceklerdir.
Bunun için toplam gider tutar›ndan vergiye tabi hâs›lata isabet eden
k›sm›n›n hesaplanmas› gerekir. Vergiye tabi hâs›lata isabet eden gider
afla¤›daki formüle göre hesaplanacakt›r.)
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
171

Gider Pay›= Vergiye Tabi Has›lat x Toplam Gider/Toplam Has›lat
Vergiye Tabi Has›lat= Gayri Safi ‹rad – ‹stisna Tutar›
=10.300YTL – 2.300YTL
=8.000 YTL
Gider Pay›= 8.000 YTL x 3825 YTL/10.200YTL = 3000 YTL
Mükellefin kira gelirine iliflkin gelir vergisi afla¤›daki gibi hesaplanacakt›r.
Gayrisafi ‹rat Toplam›..................................................................10.300 YTL
Vergiden ‹stisna Tutar...................................................................2.300 YTL
Kalan (10.200 – 2.200).............................................................. 8.000 YTL
‹ndirilebilecek Gerçek Gider Tutar›.................................................. 3.000 YTL
Vergiye Tabi Gelir (8.000-3.000)................................................... 5.000 YTL
Hesaplanan Gelir Vergisi ................................................................ 750 YTL
Ödenecek Gelir Vergisi.................................................................... 750 YTL
Örnek 5: Bay (Y)'nin tamam› tevkif yoluyla vergilendirilmifl olan 2007
y›l› gelirleri afla¤›daki gibidir.
Birinci iflverenden al›nan ücret
‹kinci iflverenden al›nan ücret
‹flyeri kira geliri (Brüt)
40. 000 YTL
18. 000 YTL
22.000. YTL
Bay (Y)'nin birden sonraki iflverenden ald›¤› ücret geliri olan 18.000
YTL, beyan s›n›r› olan 19.000 YTL’s›n› aflmad›¤›ndan, ücret gelirleri
beyan edilmeyecektir.
Bay (Y)'nin iflyeri kira geliri ise 2007 y›l› için geçerli olan 19.000
YTL’lik beyanname verme s›n›r›n› aflt›¤›ndan mükellef sadece bu gelirini
beyan edecektir.
Örnek 6: Serbest meslek erbab› Bayan (E)'nin avukatl›k faaliyeti
yan›nda tamam› tevkif yoluyla vergilendirilmifl ücret geliri, Amerikan
Büyükelçili¤inden tevkif yoluyla vergilendirilmemifl ücret geliri ile tamam›
tevkif yoluyla vergilendirilmifl iflyeri kira geliri bulunmaktad›r.
Serbest meslek kazanc›
Tevkif Yoluyla Vergilendirilen ücret geliri
Amerikan Büyükelçili¤inden al›nan ücret
‹flyeri kira geliri (Brüt)
10.000 YTL
10.000 YTL
12.000 YTL
10.000 YTL
172
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Bayan (E), serbest meslek kazanc› ve tevkif yoluyla vergilendirilmeyen
ücreti nedeniyle her halükarda beyanname verecektir. Serbest meslek
kazanc›, tevkif yoluyla vergilendirilmeyen ücreti ile iflyeri kira geliri
tutar›n›n toplam› 19.000 YTL’lik beyan s›n›r›n› aflt›¤›ndan, iflyeri kira
geliri de beyannameye dahil edilecektir.
65 ZARAR MAHSUBU
Gelirin toplanmas›nda gelir kaynaklar›n›n bir k›sm›ndan has›l olan zararlar
(G.V.K’nun 80'inci maddesinde yaz›l› di¤er kazanç ve iratlardan
do¤anlar hariç) di¤er kaynaklar›n kazanç ve iratlar›na mahsup edilir.
Bu mahsup sonucunda kapat›lmayan zarar k›sm›, müteakip y›llar›n
gelirinden indirilir. Arka arkaya befl y›l içinde mahsup edilmeyen zarar
bakiyesi müteakip y›llara naklolunamaz.
Menkul ve gayrimenkul sermaye iratlar›nda, gider fazlal›¤›ndan do-
¤anlar hariç, sermayede vukua gelen eksilmeler zarar addolunmaz.
Tam mükellefiyette yurt d›fl› faaliyetlerden do¤an zararlar faaliyette
bulunulan ülkenin vergi kanunlar›na göre beyan edilen vergi matrahlar›n›n
(zarar dahil) her y›l o ülke mevzuat›na göre denetim yetkisi verilen
kurulufllarca rapora ba¤lanmas› ve bu raporun asl› ile tercüme edilmifl
bir örne¤inin Türkiye'deki ilgili vergi dairesine ibraz› halinde mahsup
edilebilecektir. Denetim kurulufllar›nca haz›rlanacak raporun ekinde
yer alan vergi beyanlar›n›n, bilanço ve kâr-zarar cetvellerinin o
ülkedeki yetkili mali makamlarca onaylanmas› zorunludur. Faaliyette
bulunulan ülkede denetim kuruluflu olmamas› halinde, her y›la ait vergi
beyannamesinin, o ülke yetkili makamlar›ndan al›nan birer örne¤inin
mahallindeki Türk elçilik ve konsolosluklar›, yoksa orada Türk menfaatlerini
koruyan ülkenin ayn› mahiyetteki temsilcilerine onaylat›larak, asl›-
n›n ve tercüme edilmifl bir örne¤inin ilgili vergi dairesine ibraz› yeterlidir.
Türkiye'de Gelir Vergisi'nden istisna edilen kazançlarla ilgili yurt d›fl›
zararlar, yurt içindeki kazanç ve iratlardan mahsup edilmez.
Zarar mahsubunda dikkate al›nacak hususlar afla¤›daki flekilde
özetlenebilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
173

Zarar olarak mahsup edilecekler:
• Önceki y›llara ait mahsup edilemeyen zarlar,
• Di¤er kazanç ve iratlar d›fl›ndaki kazanç ve iratlara ait zararlar,
• Yurt d›fl›ndaki faaliyetten do¤an zarar
(Koflullara uymak suretiyle)
5 y›ll›k süre içerisinde kazanç ve iratlar›ndan mahsup edilir.
Zarar olarak mahsup edilemeyecekler;
• Di¤er kazançlardan do¤an zararlar
• Menkul ve gayrimenkul sermaye iratlar›nda, sermayede
vukua gelen eksilmeler
• Türkiye’de gelir vergisinden istisna edilen kazançlarla ilgili
yurt d›fl› zararlar.
66 TEVK‹FAT UYGULAMASI
Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar,
ticaret flirketleri, ifl ortakl›klar›, dernekler, vak›flar, dernek ve
vak›flar›n iktisadi iflletmeleri, kooperatifler, yat›r›m fonu yönetenler,
gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek
erbab›, zirai kazançlar›n› bilanço veya zirai iflletme hesab› esas›na göre
tespit eden çiftçiler afla¤›daki bentlerde say›lan ödemeleri (avans
olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yapt›klar› s›rada, istihkak
sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmak zorundad›rlar.
Vergilendirme rejiminin, Türk vergi sisteminin sahip oldu¤u vergilendirme
kapasitesi ile en az ayn› düzeyde bir vergilendirme imkân› sa¤lay›p
sa¤lamad›¤› ve bilgi de¤ifliminde bulunup bulunmad›¤› hususu da göz
önünde bulundurulmak suretiyle, Bakanlar Kurulunca ilan edilecek
ülkelerde yerleflik veya faaliyette bulunanlara (Türkiye'de yerleflik olanlar›n
bu ülkelerde bulunan iflyerleri dahil) nakden veya hesaben yap›lan
veya tahakkuk ettirilen her türlü ödemeler üzerinden, bu ödemelerin
verginin konusuna girip girmedi¤ine veya ödeme yap›lan›n mükellef olup
olmad›¤›na bak›lmaks›z›n % 30 oran›nda vergi kesintisi yap›l›r.
Emsaline uygun fiyatlarla sat›n al›nan mal ve ifltirak hisseleri için
yap›lan ödemeler, emsaline uygun fiyatlarla, deniz ve hava ulaflt›rma
araçlar›n›n kiralanmas› için yap›lan ödemeler ile yap›lan iflin tamamlanabilmesi
bak›m›ndan zorunluluk arz eden geçifl ücreti, liman ücreti
gibi ödemeler üzerinden yap›lacak kesinti oran›n›; her bir ödeme türü,
174
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

faaliyet konusu ya da sektör itibar›yla ayr› ayr› belirlemeye, s›f›ra kadar
indirmeye veya kanuni seviyesine kadar getirmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yurt d›fl›ndaki finans kurulufllar›ndan temin edilen borçlanmalara
iliflkin anapara, faiz ve kâr pay› ödemeleri ile sigorta ve reasürans
ödemeleri üzerinden bu f›kra uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
1. Hizmet erbab›na ödenen ücretler ile GVK’nun 61' inci maddesinde
yaz›l› olup ücret say›lan ödemelerden (istisnadan faydalananlar
hariç), GVK’nun 103 ve 104' üncü maddelerine göre,
2. Yapt›klar› serbest meslek iflleri dolay›s›yla bu iflleri icra edenlere
yap›lan ödemelerden (Noterlere serbest meslek faaliyetlerinden
dolay› yap›lan ödemeler hariç);
a) GVK’nun 18'inci maddesi kapsam›na giren serbest meslek
iflleri dolay›s›yla yap›lan ödemelerden, (2003/6577 say›l› B.K.K. ile %
17 Yürürlük; 1.1.2004)
b) Di¤erlerinden,
(2006/11449 say›l› B.K.K. ile %20 Yürürlük; 01.01.2007)
3. GVK’nun 42'nci maddesi kapsam›na giren ifller dolay›s›yla bu
iflleri yapanlara (kurumlar dahil) ödenen istihkak bedellerinden,
(2006/11449 say›l› B.K.K. ile % 3 Yürürlük; 01.01.2007)
4. Dar mükellefiyete tabi olanlara, telif ve patent haklar›n›n sat›fl›
dolay›s›yla yap›lan ödemelerden, (2006/11449 say›l› B.K.K. ile % 20
Yürürlük; 01.01.2007)
5. a) GVK’nun 70'inci maddesinde yaz›l› mal ve haklar›n kiralanmas›
karfl›l›¤› yap›lan ödemelerden, (2006/11449 say›l› B.K.K. ile %
20 Yürürlük; 01.01.2007)
b) Vak›flar (mazbut vak›flar hariç) ve derneklere ait gayrimenkullerin
kiralanmas› karfl›l›¤›nda bunlara yap›lan kira ödemelerinden,
(2006/11449 say›l› B.K.K. ile % 20 Yürürlük; 01.01.2007)
c) Kooperatiflere ait gayrimenkullerin kiralanmas› karfl›l›¤›nda
bunlara yap›lan kira ödemelerinden, (2006/11449 say›l› B.K.K. ile
% 20 Yürürlük; 01.01.2007)
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
175

6. a) Da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n Kurumlar Vergisi Kanunu'nun
8’inci maddesinin 4 numaral› bendinin;
i) (a), (c) ve (d) bentlerinde yaz›l› kazançlardan, (2003/6577
say›l› B.K.K. ile % 0 Yürürlük; 1.1.2004)
ii) (b) alt bendinde yaz›l› kazançlardan, (2003/6577 say›l›
B.K.K. ile % 10 Yürürlük; 1.1.2004)
b) (i) Tam mükellef kurumlar taraf›ndan; tam mükellef gerçek
kiflilere, gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olmayanlara ve bu vergilerden
muaf olanlara da¤›t›lan, GVK’nun 75 inci maddesinin ikinci f›kras›n›n
(1), (2) ve (3) numaral› bentlerinde yaz›l› kâr paylar›ndan (kâr›n
sermayeye eklenmesi kâr da¤›t›m› say›lmaz.) [ Tam mükellef kurumlar
taraf›ndan; tam mükellef gerçek kiflilere, gelir ve kurumlar vergisi
mükellefi olmayanlara ve gelir vergisinden muaf olanlara da¤›t›lan,
GVK’nun 75 inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral›
bentlerinde yaz›l› kâr paylar›ndan (kâr›n sermayeye eklenmesi kâr
da¤›t›m› say›lmaz) % 15 ) ]
ii) Tam mükellef kurumlar taraf›ndan; dar mükellef gerçek
kiflilere, dar mükellef kurumlara (Türkiye'de bir iflyeri veya daimi temsilci
arac›l›¤›yla kâr pay› elde edenler hariç) ve gelir ve kurumlar vergisinden
muaf olan dar mükelleflere da¤›t›lan, GVK’nun 75 inci maddesinin
ikinci f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral› bentlerinde yaz›l› kâr paylar›ndan
(Kâr›n sermayeye eklenmesi kâr da¤›t›m› say›lmaz.) [( Tam mükellef
kurumlar taraf›ndan; dar mükellef gerçek kiflilere ve gelir vergisinden
muaf olan dar mükelleflere da¤›t›lan, GVK’nun 75 inci maddesinin ikinci
f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral› bentlerinde yaz›l› kâr paylar›ndan
(kâr›n sermayeye eklenmesi kâr da¤›t›m› say›lmaz) % 15)]
iii) GVK’nun 75’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (4) numaral›
bendinde yaz›l› menkul sermaye irad›n›n ana merkeze aktar›lan tutar›
üzerinden (2003/6577 say›l› B.K.K. ile % 10 Yürürlük; 1.1.2004)
7. GVK’nun 75'inci maddesinin ikinci f›kras›n›n 5 numaral›
bendinde yaz›l› menkul sermaye iratlar›ndan (Kanunla kurulan dernek
ve vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flar, kamu
menfaatine yararl› dernekler ile dernek ve vak›f olmamakla birlikte;
odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n üst kurulufllar›, siyasi
176
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi uygulamalar›nda dernek
ve vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek ve vak›flar ile tam mükellef
kurumlara ödenenler dahil)
a) Devlet tahvili faizlerinden, (2003/6577 say›l› B.K.K. ile
% 0 Yürürlük; 1.1.2004)
b) Hazine bonosu faizlerinden, (2003/6577 say›l› B.K.K. ile
% 0 Yürürlük; 1.1.2004)
c) Toplu Konut ‹daresi, Kamu Ortakl›¤› ‹daresi ve Özellefltirme
‹daresi'nce ç›kar›lan menkul k›ymetlere sa¤lanan gelirlerden(16),
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile % 0 Yürürlük; 1.1.2004)
d) Nama yaz›l› tahvil faizlerinden, (2003/6577 say›l› B.K.K. ile
% 10 Yürürlük; 1.1.2004)
e) Hamiline yaz›l› tahvil faizlerinden,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile % 10 Yürürlük; 1.1.2004)
f) Di¤erlerinden,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile % 10 Yürürlük; 1.1.2004)(17)
8. Mevduat faizlerinden (Kanunla kurulan dernek ve vak›flar,
Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flar, kamu menfaatine
yararl› dernekler ile dernek ve vak›f olmamakla birlikte; odalar, borsalar,
meslek örgütleri ve bunlar›n üst kurulufllar›, siyasi partiler, e-
mekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi uygulamalar›nda dernek ve vak›f
olarak kabul edilenler hariç, dernek ve vak›flar ile tam mükellef kurumlara
ödenenler dahil);
9. GVK’nun 75’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n 12 numaral› bendinde
yer alan menkul sermaye iratlar›ndan (Kanunla kurulan dernek
ve vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flar, kamu
menfaatine yararl› dernekler ile dernek ve vak›f olmamakla birlikte;
odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n üst kurulufllar›, siyasi
partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi uygulamalar›nda dernek
ve vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek ve vak›flar ile tam mükellef
kurumlara ödenenler dahil)
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
177

10.a) Bafl bayiler hariç olmak üzere Milli Piyango ‹daresince
ç›kar›lan biletleri satanlar ile di¤er kiflilerce ç›kart›lan bu nitelikteki biletleri
satanlara yap›lan komisyon, prim ve benzeri ödemelerden,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %20 Yürürlük; 01.01.2004)
b) 4077 say›l› Tüketicinin Korunmas› Hakk›nda Kanun'a göre
gerçek ve tüzel kiflilerin mallar›n› ifl akdi ile ba¤l› olmaks›z›n bunlar
ad›na kap› kap› dolaflmak suretiyle tüketiciye satanlara bu faaliyetleriyle
ilgili olarak yap›lan komisyon, prim ve benzeri ödemelerden.
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %20 Yürürlük; 01.01.2004)
11. Çiftçilerden sat›n al›nan zirai mahsuller ve hizmetler için
yap›lan ödemelerden;
a) Hayvanlar ve bunlar›n mahsulleri ile kara ve su avc›l›¤› mahsulleri
için,
i) Ticaret borsalar›nda tescil ettirilerek sat›n al›nanlar için,
(2003/6577 say›l› BKK ile % 1. Yürürlük: 01.01.2004)
ii) (i) alt bendi d›fl›nda kalanlar için,
(2003/6577 say›l› BKK ile % 2. Yürürlük: 01.01.2004)
b) Di¤er zirai mahsuller için,
i) Ticaret borsalar›nda tescil ettirilerek sat›n al›nan zirai mahsuller
için, (2003/6577 say›l› BKK ile % 2. Yürürlük: 01.01.2004)
ii) (i) alt bendi d›fl›nda kalanlar için,
(2003/6577 say›l› BKK ile % 4. Yürürlük: 01.01.2004)
c) Zirai faaliyet kapsam›nda ifa edilen hizmetler için,
i) Orman idaresine veya orman idaresine karfl› taahhütte bulunan
kurumlara yap›lan ormanlar›n a¤açland›r›lmas›, bak›m›, kesimi,
ürünlerin toplanmas›, tafl›nmas› ve benzeri hizmetler için,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %2 Yürürlük; 01.01.2004)
ii) Di¤er hizmetler için,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %4 Yürürlük; 01.01.2004)
178
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

d) Çiftçilere yap›lan do¤rudan gelir deste¤i ve alternatif ürün
ödemeleri için,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %0 Yürürlük; 01.01.2004)
12. PTT acenteli¤i yapanlara, bu faaliyetleri nedeniyle ödenen
komisyon bedeli üzerinden,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %20 Yürürlük; 01.01.2004)
13. Esnaf muafl›¤›ndan yararlananlara mal ve hizmet al›mlar›
karfl›l›¤›nda yap›lan ödemelerden,
a) Havlu, çarflaf, çorap, hal›, kilim, dokuma mamulleri, örgü,
dantel, her nevi nak›fl iflleri ve her nevi turistik eflya, has›r, sepet,
süpürge, paspas, f›rça, yapma çiçek ve benzeri emtia bedelleri veya
bu emtian›n imalinde ödenen hizmet bedelleri üzerinden,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %2 Yürürlük; 01.01.2004)
b) Hurda mal al›mlar› için,
(2006/11449 say›l› B.K.K. ile % 2 Yürürlük; 01.01.2007)
c) Di¤er mal al›mlar› için,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %5 Yürürlük; 01.01.2004)
d) Di¤er hizmet al›mlar› ("a", "b" ve "c" alt bentleri hariç olmak
üzere mal ve hizmet bedelinin ayr›lamamas› hali de bu kapsamdad›r)
için, (2003/6577 say›l› B.K.K. ile %10 Yürürlük; 01.01.2004)
14. GVK’nun 75’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n 14 numaral› bendinde
yer alan menkul sermaye iratlar›ndan (Kanunla kurulan dernek ve vak›flar,
Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flar, kamu menfaatine
yararl› dernekler ile dernek ve vak›f olmamakla birlikte; odalar, borsalar,
meslek örgütleri ve bunlar›n üst kurulufllar›, siyasi partiler,
emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi uygulamalar›nda dernek ve vak›f
olarak kabul edilenler hariç, dernek ve vak›flar ile tam mükellef kurumlara
ödenenler dahil) (2003/6577 say›l› B.K.K. ile 31.12.2003 tarihinden
geri al›m veya sat›m taahhüdü ile yap›lan ifllemler için geçerli
olmak üzere %22 Yürürlük; 30.12.2003)
15. a) GVK’nun75’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (15) numaral›
bendinin (a) alt bendinde yer alan menkul sermaye iratlar›ndan,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %15 Yürürlük; 01.01.2004)
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
179

) GVK’nun 75’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (15) numaral›
bendinin (b) alt bendinde yer alan menkul sermaye iratlar›ndan,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %10 Yürürlük; 01.01.2004)(35)
c) GVK’nun 75’’inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (15) numaral›
bendinin (c) alt bendinde yer alan menkul sermaye iratlar›ndan,
(2003/6577 say›l› B.K.K. ile %5 Yürürlük; 01.01.2004)
oran›nda vergi tevkifat› yap›l›r.
Tüccar, serbest meslek erbab› ve çiftçilerin yukar›daki hükümlere göre
yapacaklar› tevkifat ticari, mesleki ve zirai iflleriyle ilgili ödemelerine
münhas›rd›r.
67 MATRAHTAN VE GEL‹R UNSURLARINDAN
‹ND‹R‹LMEYECEK G‹DERLER
Gelir Vergisi ile di¤er flahsi vergiler ve her ne flekilde olursa olsun vergi
cezalar› ve para cezalar›, Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›ndaki
Kanun hükümlerine göre ödenen cezalar, gecikme zamlar› ve faizler
Gelir Vergisi'nin matrah›ndan ve gelir unsurlar›ndan indirilmez.
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ödenen gecikme faizleri, vergi
matrah›ndan ve gelir unsurlar›ndan indirilmez.
68 YILLIK BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹
Bir takvim y›l›na ait beyanname izleyen y›l›n Mart ay›n›n yirmibeflinci
günü akflam›na kadar, gelirin sadece basit usulde tespit edilen ticari
kazançlardan ibaret olmas› halinde izleyen y›l›n fiubat ay›n›n
yirmibeflinci günü akflam›na kadar vergi dairesine elden verilir veya
taahhütlü olarak posta ile gönderilir.
Takvim y›l› içinde memleketi terk edenlerin beyannameleri memleketi
terke takaddüm eden 15 gün, ölüm halinde ölüm tarihinden itibaren 4
ay içinde verilir.
69 YILLIK GEL‹R VERG‹S‹ BEYANNAMES‹N‹N
VER‹LECE⁄‹ VERG‹ DA‹RES‹
Beyanname tam mükellefiyette vergiyi tarha yetkili vergi dairesine, dar
mükellefiyette Türkiye'de vergi muhatab› mevcutsa onun Türkiye'de
180
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

oturdu¤u yerin, Türkiye'de vergi muhatab› yoksa iflyerinin, iflyeri birden
fazla ise bu iflyerlerinden herhangi birisinin bulundu¤u yer vergi dairesine
verilir veya taahhütlü olarak posta ile gönderilir.
70 MUHTASAR BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹
GVK’nun 94'üncü maddesi uyar›nca vergi tevkifat› yapmaya mecbur
olanlar bir ay içinde yapt›klar› ödemeler veya tahakkuk ettirdikleri karlar
ve iratlar ile bunlardan tevkif ettikleri vergileri ertesi ay›n yirmiüçüncü
günü akflam›na kadar, ödeme veya tahakkukun yap›ld›¤› yerin ba¤l›
oldu¤u vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar. Y›l sonlar›nda tahakkuk
ettirilen mevduat faizlerinden kesilecek vergilerin bildirilmesi için bu
süre bir ay uzat›lmaktad›r.
Ayn› belediye hudutlar› içinde muhtelif yerlerde yap›lan ödeme ve tahakkuklar
ile bunlara ait vergilerin bir merkezden bildirilmesi caizdir.
Zirai ürün bedelleri üzerinden tevkifat yapanlar hariç olmak üzere, çal›flt›rd›klar›
hizmet erbab› say›s› 10 ve daha az olanlar, 94'üncü maddeye
göre yapacaklar› tevkifatla ilgili muhtasar beyannamelerini, ba¤l›
bulunduklar› vergi dairesine önceden bildirmek flart›yla her ay yerine
Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylar›n›n yirmi üçüncü günü akflam›na
kadar verebilirler. Ancak, bunun için ba¤l› bulunulan vergi dairesine
baflvurulmas› gerekmektedir.
71 MÜNFER‹T BEYANNAMEN‹N VER‹LMES‹
Dar mükellefiyete tabi mükelleflerden y›ll›k beyanname vermeye mecbur
olmayanlar afla¤›daki gelir unsurlar› için münferit beyanname verirler.
Münferit beyanname
1. Gayrimenkullerin elden ç›kar›lmas›ndan do¤an di¤er kazanç ve
iratlar›n›, gayrimenkulün bulundu¤u,
2. Menkul mallar›n ve haklar›n elden ç›kar›lmas›ndan do¤an di¤er
kazanç ve iratlar›n›, mal ve haklar›n Türkiye'de elden ç›kar›ld›¤›,
3. Ticari veya zirai bir iflletmenin faaliyetinin durdurulmas› veya
terk edilmesi karfl›l›¤›nda elde ettikleri di¤er kazanç ve iratlar›n› iflletmenin
bulundu¤u,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
181

4. Ar›zi olarak ticari ifllemlerin yap›lmas›ndan veya bu nitelikteki
ifllemlere tavassuttan elde edilen di¤er kazanç ve iratlarla, ar›zi olarak
serbest meslek faaliyetleri dolay›s›yla elde edilen kazançlar ve dar mükellefiyete
tabi olanlar›n GVK’nun 45' inci maddesinde yaz›l› iflleri ar›zi
olarak yapmalar›ndan elde ettikleri di¤er kazanç ve iratlar, faaliyetin yap›ld›¤›
veya yolcu veya yükün tafl›ta al›nd›¤›,
5. Gerçek usulde vergiye tabi mükelleflerin terk ettikleri iflleriyle
ilgili olarak sonradan elde ettikleri di¤er kazanç ve iratlar (zarar yaz›lan
de¤ersiz alacaklarla, karfl›l›k ayr›lan flüpheli alacaklar›n tahsili dahil),
ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç giriflilmemesi veya ihale, art›rma
ve eksiltmelere ifltirak edilmemesi karfl›l›¤›nda elde ettikleri di¤er
kazanç ve iratlar›, vergisi tevkif suretiyle al›nmam›fl menkul sermaye
iratlar›n› ve di¤er her türlü kazanç ve irada iliflkin ödemenin Türkiye'de
yap›ld›¤›,
6. Di¤er hallerde Maliye Bakanl›¤›'nca belirlenen,
Yerin vergi dairesine verilir.
Bu kazanç ve iratlardan serbest meslek faaliyetlerine iliflkin olanlar›n
beyannamelerinin bu faaliyetlerin sona erdi¤i, bu kazanç d›fl›ndaki di-
¤er kazanç ve iratlarla ilgili beyannamelerin ise bu kazanç ve iratlar›n
iktisap olundu¤u tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili vergi dairesine
verilmesi zorunludur.
Geliri telif ve patent haklar›n›n sat›fl›ndan ibaret olan ve tamam›
üzerinden tevkif suretiyle gelir vergisi ödemifl bulunan dar mükellefiyete
tabi kimselerin bu gelirleri için münferit beyanname vermeleri ihtiyaridir.
72 GEÇ‹C‹ VERG‹
Geçici Vergi GVK’nun mükerrer 120 nci maddesinde düzenlenmifltir.
Bu maddeye göre;
Ticari kazanç sahipleri (basit usulde vergilendirilenler hariç) ile serbest
meslek erbablar›, cari vergilendirme döneminin gelir vergisine mahsup
edilmek üzere, GVK’nun ticari veya mesleki kazanc›n tespitine iliflkin
hükümlerine göre (indirim ve istisnalar ile Vergi Usul Kanununun de-
¤erlemeye ait hükümleri de dikkate al›narak) belirlenen ilgili hesap
182
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

döneminin alt›flar ayl›k kazançlar› üzerinden 103 üncü maddede yer
alan tarifenin ilk gelir dilimine uygulanan oranda geçici vergi öderler.
Geçici vergi matrah›n›n hesaplanmas›nda dönem sonu mal mevcutlar›,
kay›tlar üzerinden tespit edilebilir.
Geçici Vergi Dönemi 2000/1514 say›l› BKK ile üçer ayl›k kazançlar
üzerinden ödenmektedir.
Di¤er taraftan, afla¤›daki kazançlar için geçici vergi ödenmemektedir.
• Basit usulde elde edilen ticari kazançlar,
• GVK’nun 42 nci maddesi kapsam›na giren kazançlar ile
• Noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar›n bu ifllerden
sa¤lad›klar› kazançlar.
• ‹flin b›rak›lmas› halinde, iflin b›rak›ld›¤› dönemi izleyen
dönemlerde geçici vergi ödenmez.
Bakanlar Kurulu geçici vergi dönemlerini üç aya indirmeye, geçici verginin
beyan süresini üç ayl›k dönemi izleyen ikinci ay›n ondördüncü,
ödeme süresini ise onyedinci günü akflam› olarak belirlemeye yetkilidir.
Bu kapsamda, Bakanlar Kurulunca ç›kar›lan 2000/1514 say›l› BKK
ile Geçici Vergi Dönemi üç aya indirilmifltir.
Hesaplanan geçici vergi, üç ayl›k. dönemi izleyen ikinci ay›n ondördüncü
günü akflam›na kadar( ba¤l› olunan vergi dairesine beyan edilir ve
onyedinci günü akflam›na kadar ödenir. Ayn› dönem içinde tevkif edilmifl
bulunan gelir vergisi (42 nci maddede belirtilen kazançlardan
yap›lan tevkifat hariç) hesaplanan geçici vergiden mahsup edilir.
Yap›lan incelemeler sonucunda, geçmifl dönemlere ait geçici verginin
% 10'u aflan tutarda eksik beyan edildi¤inin tespiti halinde, eksik beyan
edilen bu k›s›m için re'sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilir. Mahsup
süresi geçtikten sonra, kesinleflen geçici vergiler terkin edilir, ancak
gecikme faizi ve ceza tahsil edilir.
Bir önceki takvim y›l›nda üçer ayl›k dönemler halinde tahakkuk ettirilerek
tahsil edilen geçici vergi, y›ll›k beyanname üzerinden hesaplanan
gelir vergisinden mahsup edilir. Mahsup edilemeyen tutar, mükellefin
di¤er vergi borçlar›na mahsup edilir. Bu mahsuplara ra¤men kalan
geçici vergi tutar›, o y›l›n sonuna kadar yaz›l› olarak talep edilmesi halinde
mükellefe red ve iade edilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
183

73 ÖDEME
GVK’nun 94'üncü maddesi gere¤ince yap›lan vergi tevkifat›, vergi kesenler
taraf›ndan beyanname verecekleri ay›n yirmialt›nc› günü akflam›-
na kadar ba¤l› bulunduklar› vergi dairesine yat›r›l›r.
Y›ll›k Gelir Vergisi beyannamesi üzerinden tahakkuk eden gelir vergiler
ise;
• fiubat ay› içerisinde verilmesi gereken beyanname ile bildirilen
gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisi fiubat ve Haziran aylar›nda;
• Mart ay› içerisinde verilmesi gereken beyanname ile bildirilen
gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir vergisi Mart ve Temmuz
aylar›nda;
Olmak üzere iki eflit taksitte ödenir.
Maliye Bakanl›¤›, gelirlerinin büyük bir k›sm› zirai kazançtan oluflan mükellefler
hakk›nda gerekli görülen hallerde, iki taksitten fazla olmamak
üzere, belli üretim bölgeleri ve ziraat ürünlerine göre, özel ödeme
zamanlar› tayin edebilmektedir.
Di¤er taraftan hesaplanan geçici vergi, üç ayl›k dönemi izleyen ikinci
ay›n on dördüncü günü akflam›na kadar ba¤l› olunan vergi dairesine
beyan edilir ve on yedinci günü akflam›na kadar ödenir.
Öte yandan, münferit beyanname ile bildirilen kazançlar›n vergisi,
beyanname verme süresi içinde vergi dairesine ödenir.
74 YABANCI MEMLEKETLERDE
ÖDENEN VERG‹LER‹N MAHSUBU
Tam mükellefiyete tabi mükelleflerin yabanc› memleketlerde elde ettikleri
kazanç ve iratlardan mahallinde ödedikleri benzeri vergiler, Türkiye'de
tarh edilen Gelir Vergisi'nin yabanc› memleketlerde elde edilen
kazanç ve iratlara isabet eden k›sm›ndan indirilir.
‹ndirilecek miktar, gelir vergisi'nin yabanc› memleketlerde elde edilen
kazanç ve iratlara isabet eden k›sm›ndan fazla oldu¤u takdirde, aradaki
fark dikkate al›nmaz.
184
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Dolay›s›yla, gelir vergisinin yabanc› memlekette elde edilen kazanç ve
iratlara isabet eden k›sm›n›n, bunlar›n gelire olan nispeti üzerinden
hesaplanmas› gerekmektedir.
Vergi indiriminin yap›lmas› için:
1. Yabanc› memlekette ödenen vergilerin gelir üzerinden al›nan
flahsi bir vergi olmas›;
2. Yabanc› memlekette vergi ödendi¤inin yetkili makamlardan al›-
nan ve mahallindeki Türk elçilik veya konsolosluklar›, yoksa orada Türk
menfaatlerini koruyan memleketin ayn› mahiyetteki temsilcileri taraf›ndan
tasdik olunan vesikalarla tevsik edilmesi;
fiartt›r.
Verginin ödendi¤ine iliflkin tevsik edici yaz›l› belgeler, taksit zaman›na
kadar gelmemifl olursa, yabanc› memlekette elde edilen kazanç ve iratlara
isabet eden vergi k›sm› bir y›l süre ile ertelenir.
Aranan belgeler bu süre zarf›nda vergi dairesine ibraz edildi¤i takdirde
vergi tenzil edilir; süre geçtikten sonra erteleme hükmü kalkar ve
vesikalar ibraz edilse bile dikkate al›nmaz.
Ancak, Vergi Usul Kanunu'nda yaz›l› mücbir sebeplere ait hüküm haklar›
sakl› bulunmaktad›r.
Yabanc› memleketlerde ödenen vergilerin ilgili bulunduklar› kazanç ve
iratlar mükellef taraf›ndan hangi y›l›n gelirine ithal edilmiflse, bu vergiler
de o gelire ait vergiden indirilir.
Yap›lan vergi indiriminde yabanc› para ile ödenen vergilere, bunlar›n
ilgili bulundu¤u kazanç ve iratlara uygulanan kambiyo rayici uygulan›r.
Kontrol edilen yabanc› kurumlara iliflkin hükümlerin uyguland›¤› durumlarda,
yurt d›fl› ifltirakin toplam vergi yükünün hesab›nda esas al›nan
vergiler, ödenmifl olmalar› flart›yla, Türkiye'de vergilendirilecek kontrol
edilen yabanc› kurum kârlar› üzerinden hesaplanan gelir vergisinden
mahsup edilebilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
185

ONB‹R‹NC‹ BÖLÜM
KURUMLAR VERG‹S‹
MEVZUATI

75 KURUMLAR VERG‹S‹NE TAB‹ MÜKELLEFLER VE
KURUM KAZANCI
Kurum kazanc›, gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlar›ndan oluflur.
Afla¤›da say›lan kurumlar›n kazançlar›, kurumlar vergisine tâbidir:
1) Sermaye flirketleri
i. Anonim fiirket,
ii. Limited fiirket,
iii. Hisseli Komandit fiirket,
2) Kooperatifler.
3) ‹ktisadi kamu kurulufllar›.
4) Dernek veya vak›flara ait iktisadi iflletmeler.
5) ‹fl ortakl›klar›.
76 MÜKELLEFLER.
Sermaye flirketleri: 29/6/1956 tarihli ve 6762 say›l› Türk Ticaret
Kanunu hükümlerine göre kurulmufl olan anonim, limited ve sermayesi
paylara bölünmüfl komandit flirketler ile benzer nitelikteki yabanc›
kurumlar sermaye flirketidir
Kooperatifler: 24/4/1969 tarihli ve 1163 say›l› Kooperatifler Kanununa
veya özel kanunlar›na göre kurulan kooperatifler ile benzer nitelikteki
yabanc› kooperatifleri ifade eder.
‹ktisadi kamu kurulufllar›: Devlete, il özel idarelerine, belediyelere,
di¤er kamu idarelerine ve kurulufllar›na ait veya ba¤l› olup, faaliyetleri
devaml› bulunan ve birinci ve ikinci f›kralar d›fl›nda kalan ticari, s›nai ve
zirai iflletmeler iktisadi kamu kurulufludur.
Yabanc› devletlere, yabanc› kamu idare ve kurulufllar›na ait veya ba¤l›
olup, bu maddenin birinci ve ikinci f›kralar› d›fl›nda kalan ticari, s›nai ve
zirai iflletmeler, iktisadi kamu kuruluflu gibi de¤erlendirilir.
Dernek veya vak›flara ait iktisadi iflletmeler: Dernek veya vak›flara
ait veya ba¤l› olup faaliyetleri devaml› bulunan ve yukar›da say›lanlar
d›fl›nda kalan ticari, s›nai ve zirai iflletmeler ile benzer nitelikteki yabanc›
iflletmeler, dernek veya vak›flar›n iktisadi iflletmeleridir. K.V.K’nun uygulanmas›nda
sendikalar dernek; cemaatler ise vak›f say›l›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
189

‹ktisadi kamu kurulufllar› ile dernek veya vak›flara ait iktisadi iflletmelerin
kazanç amac› gütmemeleri, faaliyetlerinin kanunla verilmifl görevler
aras›nda bulunmas›, tüzel kifliliklerinin olmamas›, ba¤›ms›z muhasebelerinin
ve kendilerine ayr›lm›fl sermayelerinin veya ifl yerlerinin bulunmamas›
mükellefiyetlerini etkilemez. Mal veya hizmet bedelinin sadece
maliyeti karfl›layacak kadar olmas›, kâr edilmemesi veya kâr›n kurulufl
amaçlar›na tahsis edilmesi bunlar›n iktisadi niteli¤ini de¤ifltirmez.
‹fl ortakl›klar›: Yukar›daki f›kralarda yaz›l› kurumlar›n kendi aralar›nda
veya flah›s ortakl›klar› ya da gerçek kiflilerle, belli bir iflin birlikte
yap›lmas›n› ortaklafla yüklenmek ve kazanc›n› paylaflmak amac›yla kurduklar›
ortakl›klardan bu flekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep
edenler ifl ortakl›klar›d›r. Bunlar›n tüzel kifliliklerinin olmamas› mükellefiyetlerini
etkilemez.
Kurulacak olan ifl ortakl›¤›n›n kurumlar vergisi mükellefi say›labilmesi
için en az afla¤›daki unsurlar› tafl›mas› gerekir.
• Ortaklardan en az birisinin kurumlar vergisi mükellefi olmas›,
• Ortakl›¤›n belli bir ifli sonuçland›rmak üzere yaz›l›
bir sözleflmeyle kurulmas›,
• ‹fl ortakl›¤› konusunun belli bir ifl olmas›,
• Birlikte yap›lacak olan iflin belli bir süre içinde
gerçeklefltirilmesinin öngörülmesi,
• ‹fl ortakl›¤› ile iflveren aras›nda bir yüklenim
sözleflmesinin olmas›,
• Taraflar›n, müfltereken yüklenilen iflin belli bir veya birden fazla
bölümünden de¤il, tamam›ndan iflverene karfl›
sorumlu olmalar›,
• ‹flin bitiminde kazanc›n paylafl›lmas›,
• Birlikte yap›lmas› öngörülen ve müfltereken yüklenilen iflin bitimi
ve Vergi Usul Kanununda belirtilen mükellefiyetle ilgili ödevlerin
tamam›n›n yerine getirilmesiyle mükellefiyetin sona ermesi.
Yukar›da belirtilen genel unsurlar dikkate al›nd›¤›nda, her orta¤›n iflin
belli bir bölümünün yap›m›n› yüklendi¤i konsorsiyumlar ifl ortakl›¤› tan›-
m› d›fl›nda kalmaktad›r. Bu tür ortakl›klarda (konsorsiyum) her bir
orta¤›n yapaca¤› iflin kapsam›, yüklenim sözleflmesinde aç›kça belirtilir.
Ancak, yüklenim sözleflmesinde belirtilmemekle beraber, ortaklar›n
kendi aralar›nda yapacaklar› sözleflme ile her bir orta¤›n yüklenece¤i
iflin kapsam›n›n belirlenmesi ve iflveren idarece de bu sözleflmenin ka-
190
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ulü halinde, bu tür ortakl›klar da "konsorsiyum" olarak kabul edilir.
‹fl ortakl›¤›, devaml›l›k gösteren ve ayn› nitelikte olan ifl veya ifller için
de¤il, belirli bir sürede bitecek bir ifl için kurulacak ve tam mükellefiyete
tabi olacakt›r.
Kurumlar, dilerlerse Borçlar Kanununa göre adi ortakl›k veya Kurumlar
Vergisi Kanununa göre ifl ortakl›¤› fleklinde ortakl›klar oluflturarak
faaliyet gösterebilmektedirler.
Adi ortakl›klar, kurumlar vergisi mükellefi olmamalar›na ra¤men katma
de¤er vergisi mükellefi olmalar› nedeniyle ayr› defter tutabilmektedirler.
Ortaklar ise dönem sonlar›nda ortaya ç›kan kâr veya zarar›, ortakl›ktaki
hisseleri oran›nda paylaflarak kendi hesaplar›na dahil etmektedirler.
‹fl ortakl›klar› ise Kurumlar Vergisi Kanununda ayr› bir kurum olarak
de¤erlendirilmekte ve kurumlar vergisi mükellefi olarak say›lmaktad›rlar.
‹fl ortakl›klar›n›n faaliyetinden do¤an kazanç, kurumlar vergisine
tabi tutulmakta ve vergi sonras› kazanç ortaklar›n hisselerine göre ortaklara
da¤›t›lmaktad›r.
Kurumlar vergisi mükelleflerinin zararlar›n›n, bu mükelleflerin ortaklar›nca
indirilebilmesi mümkün olmay›p, ayn› durum kurumlar vergisi
mükellefi ifl ortakl›klar›n›n zararlar› için de geçerlidir.
77 TAM VE DAR MÜKELLEF‹YET
Tam mükellefiyet: K.V.K.’nun 1’inci maddesinde say›l› kurumlardan
kanuni veya ifl merkezi Türkiye'de bulunanlar, gerek Türkiye içinde gerekse
Türkiye d›fl›nda elde ettikleri kazançlar›n tamam› üzerinden vergilendirilirler.
Dar mükellefiyet: K.V.K.’nun 1’inci maddesinde say›l› kurumlardan
kanuni ve ifl merkezlerinin her ikisi de Türkiye'de bulunmayanlar, sadece
Türkiye'de elde ettikleri kazançlar› üzerinden vergilendirilirler.
Dar mükellefiyette kurum kazanc› afla¤›daki kazanç ve iratlardan oluflmaktad›r:
• Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun Türkiye’de iflyeri olan veya
daimi temsilci bulunduran yabanc› kurumlar taraf›ndan bu yerlerde
veya bu temsilciler vas›tas›yla yap›lan ifllerden elde edilen ticari kazanç-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
191

lar, (Bu flartlar› tafl›salar bile kurumlar›n ihraç edilmek üzere Türkiye’de
sat›n ald›klar› mallar› Türkiye’de satmaks›z›n yabanc› ülkelere göndermelerinden
do¤an kazançlar, Türkiye’de elde edilmifl say›lmaz. Türkiye’de
satmaktan maksat, al›c› veya sat›c›n›n ya da her ikisinin Türkiye’de
olmas› veya sat›fl sözleflmesinin Türkiye’de yap›lmas›d›r.)
• Türkiye’de bulunan zirai iflletmeden elde edilen kazançlar,
• Türkiye’de elde edilen serbest meslek kazançlar›,
• Tafl›n›r ve tafl›nmazlar ile haklar›n Türkiye’de kiralanmas›ndan
elde edilen iratlar,
• Türkiye’de elde edilen menkul sermaye iratlar›,
• Türkiye’de elde edilen di¤er kazanç ve iratlar.
Kurumlar Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen an›lan kazanç
ve iratlar ile gelir unsurlar›n›n Türkiye’de elde edilmesi ve Türkiye’de
daimi temsilci bulundurulmas› konular›nda Gelir Vergisi Kanununun
ilgili hükümleri uygulan›r.
77.1 Kanuni Merkezi
Kanuni merkez: Vergiye tâbi kurumlar›n kurulufl kanunlar›nda, tüzüklerinde,
ana statülerinde veya sözleflmelerinde gösterilen merkezdir.
77.2 ‹fl Merkezi
‹fl merkezi: ‹fl bak›m›ndan ifllemlerin fiilen topland›¤› ve yönetildi¤i merkezdir
78 MUAF‹YET
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4 inci maddesinin birinci f›kras›nda belirtilen
kurumlar, kurumlar vergisinden muaft›r. Söz konusu maddede
belirtilen, kazançlar› vergiden muaf olan kurumlar›n bir k›sm› afla¤›da
belirtilmifltir.
• Kamu idare ve kurulufllar› taraf›ndan tar›m ve hayvanc›l›-
¤›, bilimi, fenni ve güzel sanatlar› ö¤retmek, yaymak, gelifltirmek
ve teflvik etmek amac›yla iflletilen kurulufllar,
• Kamu idare ve kurulufllar› taraf›ndan genel insan ve hayvan
sa¤l›¤›n› korumak ve tedavi etmek amac›yla iflletilen kurulufllar,
192
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• Kamu idare ve kurulufllar› taraf›ndan sosyal amaçlarla iflletilen
kurulufllar,
• Kamu idare ve kurulufllar› taraf›ndan aç›lan sergiler, fuarlar
ve panay›rlar,
• Genel yönetim kapsam›ndaki kamu idarelerine ait krefl ve
konukevleri ile askeri k›fllalardaki kantinler,
• Kanunla kurulan emekli ve yard›m sand›klar› ile sosyal güvenlik
kurumlar›,
• Yapt›klar› ifl veya hizmet karfl›l›¤›nda resim ve harç alan
kamu kurulufllar›,
• Özellefltirme ‹daresi Baflkanl›¤›, Özellefltirme Fonu, Toplu
Konut ‹daresi Baflkanl›¤› ve Milli Piyango ‹daresi Genel Müdürlü¤ü,
• Darphane ve Damga Matbaas› Genel Müdürlü¤ü ile askeri
fabrika ve atölyeler,
• ‹l özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunlar›n oluflturduklar›
birlikler veya bunlara ba¤l› kurulufllar taraf›ndan iflletilen
iflletmeler,
• Köyler veya köy birlikleri taraf›ndan iflletilen iflletmeler,
• Spor kulüplerinin idman ve spor faaliyetlerinde bulunan iktisadi
iflletmeleri ile sadece idman ve spor faaliyetinde bulunan
anonim flirketler,
• Kooperatifler,
• Kredi teminat› sa¤lamak üzere kurulmufl olan kurumlar,
• Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerine ait
iktisadi iflletmeler,
• Bilimsel araflt›rma ve gelifltirme faaliyetinde bulunan kurum
ve kurulufllar.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
193

Kurumlar vergisinden belirli flartlara ba¤l› olarak muaf tutulan bir
kurum veya kuruluflun muafiyet flartlar›n› ihlal etmesi halinde, bu flartlar›n
ihlal edildi¤i tarihten itibaren kurumlar vergisine tabi tutulmas›,
muafiyet flartlar›n›n tekrar kazan›lmas› halinde ise izleyen hesap dönemi
bafl›ndan itibaren muafiyetten yararland›r›lmas› gerekir.
Örne¤in; muafiyet flartlar›n› haiz genel yönetim kapsam›ndaki kamu
idaresine ait (Y) konukevinin, 17/8/2006 tarihinde kamu görevlileri
d›fl›ndaki üçüncü kiflilere de hizmet vermesi halinde, an›lan kurumun bu
tarihten itibaren geçerli olmak üzere kurumlar vergisi mükellefiyetinin
tesis edilmesi gerekir.
78.1 Kooperatifler
Kooperatifler, üyelerin meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlar›n›n karfl›l›kl›
dayan›flma ve yard›mlaflma ile sa¤lanmas› esas›yla kurulmaktad›rlar.
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4 üncü maddesinin birinci f›kras›n›n (k)
bendi ile de tüketim ve tafl›mac›l›k kooperatifleri d›fl›nda kalan kooperatifler
belirli flartlarla kurumlar vergisinden muaf tutulmufllard›r.
78.1.1 Muafiyet fiartlar›
Kooperatiflerin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmeleri için
ana sözleflmelerinde;
• Sermaye üzerinden kazanç da¤›t›lmamas›na,
• Yönetim kurulu baflkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay
verilmemesine,
• Yedek akçelerinin ortaklara da¤›t›lmamas›na,
• Sadece ortaklarla ifl görülmesine,
dair hükümlerin bulunmas› ve bu kay›t ve flartlara da fiilen uyulmas›
gerekmektedir.
Bu flartlara ana sözleflmelerinde yer vermeyen ya da yer vermekle
beraber bu flartlara fiiliyatta uymayan kooperatifler, muafiyet hükümlerinden
yararlanamaz.
78.1.2 Üretim Kooperatiflerinde Ortak D›fl› ‹fllemler
Üretim kooperatiflerinin, ortaklar›ndan ald›¤› ürünleri, niteli¤inde herhangi
bir de¤ifliklik yapmadan üçüncü kiflilere satmalar› ortak d›fl› ifllem
194
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

say›lmamaktad›r. Ortaklardan al›nan ürünlerin bir tak›m ifllemlerden
geçirildikten sonra niteli¤i de¤ifltirilmifl olarak üçüncü kiflilere sat›lmas›
ise ortak d›fl› ifllem say›lmaktad›r.
Örnek: Ortaklardan al›nan sütlerin niteli¤i de¤ifltirilmeksizin üçüncü kiflilere
sat›lmas› ortak d›fl› ifllem say›lmazken, bu sütlerin ifllendikten sonra
peynir olarak ortaklara veya üçüncü kiflilere sat›lmas› halinde, bu sat›fl
ifllemi ortak d›fl› ifllem say›lmaktad›r.
78.1.3 Kredi Kooperatiflerinde Ortak D›fl› ‹fllemler
Kredi kooperatiflerinin kendi kaynaklar›ndan veya banka, kredi kuruluflu
benzeri üçüncü kiflilerden sa¤lad›¤› fonlar›, sadece ortaklar›na kredi
olarak vermesi halinde, bu faaliyetler ortak d›fl› ifllem say›lmayacakt›r.
Kredinin, kooperatif orta¤› olmayanlara verilmesi ise ortak d›fl› ifllem
olarak kabul edilmesi gerekir.
78.1.4 Yap› Kooperatiflerinde Ortak D›fl› ‹fllemler
Yap› kooperatiflerinin, arsalar›n› kat karfl›l›¤› vererek iflyeri veya konut
elde etmeleri ortak d›fl› ifllem say›lacakt›r. Ancak, bu kooperatiflerin,
her bir hisse için bir iflyeri veya konut elde etmesi halinde, bu ifllem
ortak d›fl› ifllem olarak kabul edilmeyecektir.
Kooperatiflerin konut infla etmek üzere kum, çimento, demir v.b. malzeme
sat›n almas›, söz konusu inflaata finansman sa¤lamak üzere ü-
çüncü kiflilerden kredi temin etmesi de ortak d›fl› ifllem olarak de¤erlendirilmemesi
gerekir.
Kooperatife ait tafl›nmazlar›n, ortaklara veya ortak olmayanlara kiraya
verilmesi veya kooperatifin infla etti¤i konut veya iflyerlerinin ortaklara
da¤›t›m›ndan sonra elinde kalan iflyeri, konut veya arsalar›n sat›lmas›
ortak d›fl› ifllem say›l›r.
Kooperatifin amac›n› gerçeklefltirmesinden sonra elinde kalan malzeme,
alet ve edevat›n sat›lmas› ortak d›fl› ifllem olarak de¤erlendirilmez.
78.1.5 Yap› Kooperatiflerinin Muafiyetinde Özel fiartlar
Yap› kooperatiflerinde muafiyetten yararlanabilmek için yukar›da belirtilen
flartlara ilaveten;
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
195

• Kurulufllar›ndan, yap› inflaatlar›n›n sona erdi¤i tarihe kadar yönetim
ve denetim kurullar›nda, söz konusu inflaat iflini k›smen veya
tamamen üstlenen gerçek kiflilerle tüzel kifli temsilcilerine ve Kurumlar
Vergisi Kanunu’nun 13 üncü maddesine göre bunlarla iliflkili kiflilere
veya iflçi iflveren iliflkisi bulunan kiflilere yer verilmemesi,
• Yap› ruhsat› ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kiflili¤i ad›na
olmas› gerekmektedir.
Buna göre, yap› kooperatiflerinin muafiyetten yararlanabilmeleri için,
kurulufllar›ndan inflaat›n sona erdi¤i tarihe kadar yönetim ve denetim
kurullar›nda, inflaat iflini üstlenen gerçek kiflilerle tüzel kifli temsilcilerine
veya bunlarla iliflkili kifli kabul edilen kifli ve kurumlara veya bunlarla
iflçi ve iflveren iliflkisi içinde bulunanlara yer vermemeleri gerekir.
Burada sözü geçen iliflkili kifli, inflaat iflini üstlenen gerçek kiflilerle tüzel
kiflilerin,
• Ortaklar›n›,
• Ortaklar›n›n ilgili bulundu¤u gerçek ve tüzel kiflileri,
• Ortaklar›n›n idaresi, denetimi veya sermayesi bak›m›ndan do¤rudan
veya dolayl› olarak ba¤l› bulundu¤u ya da nüfuzu alt›nda bulundurdu¤u
gerçek ve tüzel kiflileri,
• Ortaklar›n›n efllerini,
• Ortaklar›n›n veya efllerinin üst soylar› (usul) ve alt soylar› (füruu)
ile üçüncü derece dahil yansoy h›s›mlar› ile kay›n h›s›mlar›n›
kapsamaktad›r.
Yap› kooperatiflerinin yap› ruhsat› veya arsa tapusunun kooperatif tüzel
kiflili¤i ad›na bulunmad›¤› durumlarda da muafiyetten yararlan›lmas›
mümkün de¤ildir. Örne¤in, inflaat› üstlenen müteahhit ad›na düzenlenecek
bir yap› ruhsat›, yap› kooperatifinin muafiyetten yararlanmas›n›
engelleyecektir. Yeni kurulan kooperatiflerde ise arsa temin edilmemesi
veya henüz inflaat aflamas›na gelinmemesi durumunda bu flart aranmayacakt›r.
79 ‹ST‹SNALAR
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5 inci maddesinin birinci f›kras›nda belirtilen
kazançlar kazançlar› kurumlar vergisinden istisnad›r. Söz konusu
madde belirtilen istisna kazançlardan bir k›sm› afla¤›da belirtilmifltir.
196
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• ‹fltirak Kazançlar› ‹stisnas›,
• Yat›r›m Fonlar› ve Yat›r›m Ortakl›klar›n›n
Portföy ‹flletmecili¤i Kazançlar›,
• Emisyon Primi ‹stisnas›,
• ‹fltirak Hisseleri veya Gayrimenkul Sat›fl Kazanç ‹stisnas›,
• Yurt D›fl› fiube Kazançlar› ‹stisnas›,
• Risturn ‹stisnas›,
• Yurt D›fl› ‹nflaat Onar›m Montaj Kazanç ‹stisnas›,
• E¤itim ve Ö¤retim istisnas›,
Di¤er yandan, 01/01/2006 tarihinden önce, özel kanunlarda yer
alan kurumlar vergisine yönelik istisnalar 5520 say›l› KVK’nu uygulamas›nda
geçerlidir.
79.1 Yurt ‹çi ‹fltirak Kazançlar› ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (a)
bendinde, ifltirak kazançlar› istisnas› düzenlenmifltir.
Bu düzenleme uyar›nca kurumlar›n; tam mükellefiyete tabi baflka bir
kurumun sermayesine kat›lmalar› nedeniyle elde ettikleri kazançlar ile
tam mükellefiyete tabi baflka bir kurumun kâr›na kat›lma imkân› veren
kurucu senetleri ile di¤er intifa senetlerinden elde ettikleri kâr paylar›
kurumlar vergisinden istisna edilmifltir.
‹stisna uygulamas› aç›s›ndan, kurumlar vergisi mükelleflerinin ifltirak
ettikleri tam mükellef kuruma hangi oranda ve ne kadar süreyle ifltirak
ettiklerinin bir önemi bulunmamaktad›r. ‹fltirak oran›na ve ifltirak süresine
bak›lmaks›z›n tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr paylar›n›n
tamam› kurumlar vergisinden istisnad›r.
Bu istisna hükmü, sadece tam mükellefiyete tabi kurumlar›n sermayelerine
ifltirak edilmesi suretiyle kurumlarca elde edilen kâr paylar›n›
kapsamaktad›r. Kâr pay›n› alan kurumun tam veya dar mükellefiyete
tabi olmas›n›n istisnan›n uygulanmas›nda herhangi bir önemi bulunmamaktad›r.
Dar mükellef kurumlardan, bir baflka ifadeyle kanuni ve ifl merkezi Türkiye
d›fl›nda bulunan kurumlardan elde edilen kâr paylar› için bu istisna
hükmünden yararlan›lamaz.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
197

Bu istisna ile mükerrer vergilemenin önlenmesi amaçlanmaktad›r.
‹stisnaya konu kazanç, esas itibar›yla kazanc›n elde edildi¤i ilk kurumda
kurumlar vergisine tabi tutuldu¤undan, kazanc›n kâr da¤›t›m› yoluyla
intikali sa¤lanan di¤er kurumlarda da kurumlar vergisine tabi tutulmas›n›n
önüne geçilmek istenmifltir.
Tam mükellef bir kurumdan elde edilen ifltirak kazanc›n›n, bu kurumda
genel vergi rejimi uyar›nca vergilenmifl veya kurumlar vergisinden istisna
edilmifl kazançlardan oluflmas› veya kâr da¤›t›m›na ba¤l› vergi kesintisinin
kapsam› d›fl›nda b›rak›lm›fl veya düflük oranda vergi kesintisi
yap›lm›fl olmas›, istisna uygulamas›na engel teflkil etmez.
Kurucu senetleri ile di¤er intifa senetlerinden elde edilen kâr paylar› da
kazanc›n elde edildi¤i ilk kurumda vergilendirilmektedir. Bu flekilde kâr
pay› elde eden kurumlarda da mükerrer vergilemenin önüne geçmek
için kurucu senetleri ile di¤er intifa senetlerinden elde edilen kâr paylar›
da ifltirak kazanc› olarak kabul edilmifltir.
Di¤er yandan, Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin ikinci f›kras›n›n
(3) numaral› bendinde, idare meclisi baflkan ve üyelerine ve- rilen
kâr paylar› menkul sermaye irad› say›lm›flt›r. Dolay›s›yla, kurumlar›n
baflka bir kuruma ifltirak etmeleri nedeniyle bu kurumun yönetim kurulunda
bulunan temsilcileri vas›tas›yla elde etmifl olduklar› kâr paylar› da
ifltirak kazanc› istisnas›ndan yararlanabilecektir.
79.2 Yurt D›fl› ‹fltirak Kazançlar› ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (b)
bendinde, kurumlar›n yurt d›fl›ndan elde ettikleri ifltirak kazançlar›, belli
koflullar alt›nda kurumlar vergisinden istisna edilmifltir.
‹stisnadan yararlanabilmek için;
• ‹fltirak edilen kurumun anonim veya limited flirket niteli¤inde bir
kurum olmas›; dolay›s›yla, ifltirak edilen kurumun kanuni ve ifl merkezinin
Türkiye’de bulunmamas›,
• ‹fltirak pay›n› elinde tutan kurumun, yurt d›fl› ifltirakin ödenmifl
sermayesinin en az %10’una sahip olmas›,
• ‹fltirak kazanc›n›n elde edildi¤i tarih itibar›yla, ifltirak pay›n›n
kesintisiz olarak en az bir y›l süre ile elde tutulmas›,
198
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• ‹fltirak kazanc›n›n (kâr pay› da¤›t›m›na kaynak olan kazançlar
üzerinden ödenen vergiler de dahil olmak üzere) ifltirak edilen kurumun
faaliyette bulundu¤u ülke vergi kanunlar› uyar›nca en az %15 oran›nda;
ifltirak edilen yabanc› kurumun esas faaliyet konusunun finansman temini
veya sigorta hizmetlerinin sunulmas› ya da menkul k›ymet yat›r›m›
olmas› durumunda, ifltirak edilen kurumun aaliyette bulundu¤u ülke vergi
kanunlar› uyar›nca en az Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oran›nda,
gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü tafl›mas›,
• ‹fltirak kazanc›n›n, elde edildi¤i hesap dönemine iliflkin kurumlar
vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye
transfer edilmesi gerekmektedir.
Yurt d›fl› ifltirak kazançlar› istisnas›ndan yararlan›labilmesi için yukar›da
yer alan flartlar›n topluca yerine getirilmesi getirilmifl olmas› gerekir.
‹fltirak oran› %10’dan fazla olsa dahi süre flart›n›n gerçekleflmemesi
halinde veya bütün flartlar gerçekleflmekle birlikte vergi yükü flart›n›n
gerçekleflmedi¤i durumlarda istisnadan yararlan›labilmesi mümkün de-
¤ildir.
79.3 Emisyon Primi Kazanc› ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (ç)
bendi ile anonim flirketlerin gerek kurulufllar›nda gerekse sermayelerini
art›rd›klar› s›rada ç›kard›klar› paylar›n, itibari de¤erin üzerinde bir
bedelle elden ç›kar›lmas› halinde oluflan kazançlar kurumlar vergisinden
istisna edilmektedir.
‹stisna, anonim flirketlerin portföylerinde bulunan baflka flirketlere ait
hisse senetlerinin elden ç›kar›lmas›ndan sa¤lanan kazançlar› kapsamamaktad›r.
79.4 Gayrimenkul Ve ‹fltirak Hissesi Sat›fl Kazanc› ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (e)
bendinde, tafl›nmazlar ve ifltirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa
senetleri ve rüçhan haklar›n›n sat›fl›ndan do¤an kazançlara iliflkin istisna
düzenlenmifltir. Yap›lan düzenlemeyle, kurumlar›n en az iki tam y›l
süreyle aktiflerinde yer alan tafl›nmazlar ve ifltirak hisseleri ile ayn›
süreyle sahip olduklar› kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklar›n›n
sat›fl›ndan do¤an kazançlar›n %75’lik k›sm› kurumlar vergisinden
istisna edilmifltir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
199

Söz konusu istisna hükmünden, dar mükellef kurumlar da dahil olmak
üzere, tüm kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabilir.
Örnek: 10 Ocak 2005 tarihinde sat›n ald›¤› bir tafl›nmaz› 5 May›s
2007 tarihinde satan bir kurum, bu tafl›nmaz sat›fl›ndan elde etti¤i
200.000.- YTL kazanç tutar›n›n %75’i olan 150.000.- YTL için 2007
y›l› geçici vergi dönemlerinde ve y›ll›k kurumlar vergisi beyannamesinde
istisnadan yararlanabilir.
‹stisnadan yararlan›lan bu tutar›n pasifte özel bir fon hesab›na al›nmas›
ve bu fon hesab›nda bulunan bu tutar›n 31/12/2012 tarihine kadar
da sermayeye ilave d›fl›nda baflka bir hesaba aktar›lmamas› veya
iflletmeden çekilmemesi gerekmektedir.
‹stisna uygulamas› aç›s›ndan, sat›fl fleklinin peflin veya vadeli olmas›n›n
her hangi bir önemi bulunmamaktad›r. Ancak, vadeli sat›fllarda, sat›fl
bedelinin tamam›n›n, sat›fl›n yap›ld›¤› y›l› izleyen ikinci takvim y›l›n›n sonuna
kadar tahsil edilmesi gerekir. Bu süre içinde tahsil edilmeyen sat›fl
bedeline isabet eden istisna nedeniyle zaman›nda tahakkuk ettirilmeyen
vergiler, vergi ziya› cezas› ve gecikme faizi ile birlikte tahsil
edilir.
Di¤er yandan, menkul k›ymet veya tafl›nmaz ticareti ve kiralanmas›yla
u¤raflan kurumlar›n bu amaçla ellerinde bulundurduklar› istisna kapsam›ndaki
de¤erlerin sat›fl›ndan elde ettikleri kazançlar için istisna
uygulanamaz.
‹stisna uygulamas› esas itibar›yla bütün kurumlar için geçerli olmakla
birlikte, faaliyet konusu menkul k›ymet veya tafl›nmaz ticareti ve kiralanmas›
olan kurumlar›n bu amaçla iktisap ettikleri ve ellerinde tuttuklar›
k›ymetlerin sat›fl›ndan elde ettikleri kazançlar için istisna uygulanamaz.
Ancak, tafl›nmaz ticareti ile u¤raflan mükelleflerin faaliyetlerinin yürütülmesine
tahsis ettikleri tafl›nmazlar›n sat›fl›ndan elde ettikleri kazançlar
için istisna uygulanabilir.
79.5 Yurt D›fl› fiube Kazançlar› ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (g)
bendi ile kurumlar›n yurt d›fl›nda bulunan ifl yerleri veya daimi temsilcileri
arac›l›¤›yla elde ettikleri kurum kazançlar›, belli flartlar alt›nda
kurumlar vergisinden istisna edilmifltir.
200
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Yurt d›fl›nda bulunan ifl yerleri veya daimi temsilciler arac›l›¤›yla elde
edilen kazançlar için istisnadan yararlanabilmek için;
• Do¤du¤u ülke vergi kanunlar› uyar›nca en az %15 oran›nda
gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü tafl›mas›,
• Elde edildi¤i hesap dönemine iliflkin y›ll›k kurumlar vergisi beyannamesinin
verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmifl
olmas›,
• ‹fltirak edilen flirketin ana faaliyet konusunun, finansal kiralama
dahil finansman temini, sigorta hizmetlerinin sunulmas› veya menkul
k›ymet yat›r›m› olmas› durumunda, bu kazançlar›n do¤du¤u ülke vergi
kanunlar› uyar›nca en az Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oran›nda
(%20) gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü tafl›mas›
gerekmektedir.
79.6 Risturn ‹stisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (i)
bendinde, kooperatiflerde risturn istisnas› düzenlenmifl olup tüketim,
üretim ve kredi kooperatiflerinin ortaklar› için hesaplad›klar› risturnlar
kurumlar vergisinden istisna edilmifltir.
Risturn istisnas›, yaln›zca ortaklarla ortakl›k statüsü kapsam›nda yap›-
lan ifllerden kaynaklanan kazançlarla ilgilidir. Bundan dolay›, ortaklarla
yap›lan ifllerden do¤an kazançlarla, ortaklardan baflka kimselerle
yap›lan ifllerden do¤an kazançlar›n ayr›lmas› gerekir. Ay›rma iflleminde,
ortaklarla yap›lan ifl hacminin genel ifl hacmine oran›n›n esas al›nmal›d›r.
Bu kapsamda öncelikle, ortaklarla ortakl›k statüsüne göre yap›lan
y›ll›k ifl hacminin saptanmas›, daha sonra saptanan bu tutar›n, ortakl›k
d›fl›ndaki kiflilerle yap›lan ifl hacmi de dahil olmak üzere kooperatifin
y›ll›k genel ifl hacmine oranlanmas› yap›l›r. Bu flekilde hesaplanan risturnlar›n
ortaklara da¤›t›lmas› halinde, da¤›t›lan bu kârlar ortaklar aç›-
s›ndan kâr da¤›t›m› olarak de¤erlendirilmeyece¤inden, kazanç ve kâr
da¤›t›m› niteli¤inde say›lmayan bu tutarlar›n kâr da¤›t›m›na ba¤l› vergi
kesintisine tabi tutulmas› veya ortaklarca gelir vergisi beyannamesi ile
beyan› da söz konusu olmaz.
Kooperatiflerde, ortaklar›n yönetim gideri karfl›l›¤› olarak ödedikleri
tutarlardan harcanmayarak iade edilen k›s›mlar da kooperatifin türüne
bak›lmaks›z›n istisnadan yararlan›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
201

79.7 Yurtd›fl› ‹nflaat Onar›m Montaj ve
Teknik Hizmet Kazançlar›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (h)
bendi ile yurt d›fl›nda yap›lan inflaat, onar›m, montaj iflleri ile teknik
hizmetlerden sa¤lanarak Türkiye’de genel sonuç hesaplar›na aktar›lan
kazançlar, herhangi bir koflula ba¤lanmaks›z›n kurumlar vergisinden
istisna edilmifltir.
Yurt d›fl›nda yap›lan teknik hizmetlerden elde edilen kazançlar dolay›s›yla
istisna uygulanabilmesi için, bu ifllerin, yurt d›fl›nda bulunan iflyerleri
veya daimi temsilciler arac›l›¤›yla, inflaat, onar›m ve montaj ifllerine
ba¤l› olarak yap›lmas› gerekir. Yurt d›fl›nda ayr›ca bir iflyeri veya
daimi temsilci olmadan yap›lan teknik hizmetler, hizmet ihracat› olarak
de¤erlendirildi¤inden an›lan istisna uygulanmas›ndan yararlanmayacakt›r.
Zira inflaat, onar›m ve montaj ifllerinin yurt d›fl›nda gerçeklefltirilmesi
için bir iflyeri bulunmas› gerekirken, bu ifllere ba¤l› olarak yürütülen teknik
hizmetlerin yurt d›fl›nda herhangi bir iflyeri olmaks›z›n Türkiye’den
gerçeklefltirilebilmesi de mümkün olabilmektedir.
Proje haz›rlanmas› gibi teknik hizmetler, inflaat ve onarma iflinin tamamlay›c›
bir unsuru olmas›na karfl›n; kurumlar›n yurt d›fl›nda devam
eden bir inflaat ve onarma ifli olmad›¤› ya da ayr›ca bir iflyeri veya daimi
temsilci bulundurulmad›¤› durumlarda, bu faaliyetler hizmet ihracat›
olarak de¤erlendirilmektedir.
Ancak, yurt d›fl›ndaki inflaat ifline ba¤l› olarak Türkiye’de yap›lan teknik
hizmetlerden sa¤lanan kazançlar›n bu istisnadan yararland›r›l›r.
Dolay›s›yla, kurumlar›n yurt d›fl›nda bir inflaat ve onar›m ifli varsa, buna
ba¤l› teknik hizmetler, ister Türkiye’de isterse yurt d›fl›nda yap›ls›n, elde
edilen kazançlar istisnadan yararlanabilir. Kurumlar›n yurt d›fl›nda yapt›klar›
bir inflaat ve onar›m iflinin bulunmamas› halinde ise ancak yurt
d›fl›nda bir iflyeri veya daimi temsilci arac›l›¤›yla yapt›klar› teknik hizmetlerden
elde edilen kazançlar istisnadan yararlan›labilir.
‹stisna uygulanmas› aç›s›ndan, yurt d›fl›nda yap›lan inflaat, onar›m,
montaj iflleri ile teknik hizmetlerden sa¤lanan kazançlar›n Türkiye’ye
getirilmesi zorunlulu¤u bulunmamaktad›r. Söz konusu kazançlar›n Türkiye’de
genel sonuç hesaplar›na intikal ettirilmesi istisnadan yararlan›lmas›
için yeterlidir.
202
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

79.8 E¤itim ve Ö¤retim ‹flletmeleri Kazanç istisnas›
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (›)
bendi ile e¤itim ve ö¤retim iflletmelerine tan›nan kazanç istisnas›;
• 625 say›l› Özel Ö¤retim Kurumlar› Kanunu kapsam›nda yer alan
okul öncesi e¤itim, ilkö¤retim, özel e¤itim ve orta ö¤retim özel
okullar›n›n iflletilmesinden elde edilen kazançlar ile
• Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flara veya kamu
yarar›na çal›flan derneklere ba¤l› rehabilitasyon merkezlerinin
iflletilmesinden elde edilen kazançlara uygulanacakt›r.
E¤itim ö¤retim iflletmeleri ile rehabilitasyon merkezleri kazanç istisnas›ndan
yararlanan mükelleflerin, iflletilen okul ve merkezlere ilave
olarak yeni okul veya merkez açmalar› durumunda, yeni aç›lan okul
veya merkezden elde edilen kazanç, istisna uygulamas› aç›s›ndan ayr›
bir birim olarak de¤erlendirilece¤inden, istisna uygulamas› okul veya
merkez baz›nda yap›lacakt›r. Bu nedenle, ‹stisna uygulamas› aç›s›ndan,
mükelleflerin kay›tlar›n› farkl› y›llarda faaliyete geçen iflletmelerinden
elde edilen kazançlar› ayr› ayr› tespit etmeye imkan verecek flekilde tutmalar›
gerekmektedir.
Ancak, 625 say›l› Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde yeni bir okul
aç›l›fl› olarak tan›mlanmayan, mevcut okul kapasitesinin geniflletilmesi
veya baflka bir binaya tafl›n›lmas› hallerinde istisna uygulamas› söz
konusu olmaz.
E¤itim ve ö¤retim istisnas›ndan yararlanan mükelleflerin bu iflletmeleri
baflka bir kuruma devretmeleri halinde, devralan kurum istisnadan befl
hesap dönemi de¤il, faydalan›lmayan dönem kadar yararlanabilecektir.
Örne¤in; (A) Anonim fiirketi 2006 y›l› içinde faaliyete geçen bir özel
okulu, 2008 y›l›nda (B) Limited fiirketine devretmifltir. Bu durumda,
(B) Limited fiirketince istisnaya iliflkin flartlar›n yerine getirilmesi halinde,
bu özel okul iflletmesinden 2008, 2009 ve 2010 y›llar›nda elde
etti¤i kazançlar kurumlar vergisinden istisna edilecektir. Devreden
kurum ise söz konusu okuldan, devir tarihine kadar elde etti¤i kazançlar
için istisnadan yararlanabilecektir
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
203

80 KONTROL ED‹LEN YABANCI KURUM KAZANCI
Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesiyle belli flartlar alt›nda yurt
d›fl› ifltiraklere yat›r›m yapan mükelleflere bu ifltiraklerinden fiilen kâr
pay› da¤›t›lmasa bile vergi uygulamalar› aç›s›ndan kâr pay› da¤›t›lm›fl
oldu¤u kabul edilmekte ve bu suretle bu ifltiraklerin kazançlar›n›n
Türkiye’de kurumlar vergisine tabi tutulmas› sa¤lanmaktad›r.
Kontrol edilen yabanc› kurum kavram›; tam mükellef gerçek kifli ve
kurumlar›n do¤rudan veya dolayl› olarak ayr› ayr› ya da birlikte sermayesinin,
kâr pay›n›n veya oy kullanma hakk›n›n en az %50’sine sahip
olmak suretiyle kontrol ettikleri yurt d›fl› ifltirakleri ifade etmektedir.
Dolay›s›yla, tam mükellef gerçek kifli ve kurumlar›n do¤rudan veya
dolayl› olarak ayr› ayr› ya da birlikte sermayesinin, kâr pay›n›n veya oy
kullanma hakk›n›n en az % 50'sine sahip olmak suretiyle kontrol ettikleri
yurt d›fl› ifltiraklerinin kurum kazançlar›, da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n
afla¤›daki flartlar›n birlikte gerçekleflmesi halinde, Türkiye'de kurumlar
vergisine tâbidir:
• ‹fltirakin toplam gayrisafi has›lat›n›n % 25 veya fazlas›n›n faaliyet
ile orant›l› sermaye, organizasyon ve eleman istihdam› suretiyle
yürütülen ticari, zirai veya serbest meslek faaliyeti d›fl›ndaki faiz, kâr
pay›, kira, lisans ücreti, menkul k›ymet sat›fl geliri gibi pasif nitelikli
gelirlerden oluflmas›.
• Yurt d›fl›ndaki ifltirakin ticari bilânço kâr› üzerinden % 10'dan az
oranda gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü tafl›mas›.
• Yurt d›fl›nda kurulu ifltirakin ilgili y›ldaki toplam gayrisafi has›lat›n›n
100.000 YTL karfl›l›¤› yabanc› paray› geçmesi.
Yurt d›fl› ifltirakin kontrol edilen yabanc› kurum olup olmad›¤›n›n tespitinde,
kontrol oran› olarak ilgili hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte
sahip olunan en yüksek oran dikkate al›n›r.
Yurt d›fl› ifltirake iliflkin ifltirak pay›n›n (sermaye, kâr pay› veya oy kullanma
hakk›n›n) tamam›n›n, yurt d›fl› ifltirakin hesap döneminin kapanmas›ndan
önce herhangi bir tarihte muvazaa olmaks›z›n elden ç›kart›lm›fl
olmas› halinde, ilgili yurt d›fl› ifltirak hakk›nda, kontrol edilen yabanc›
kurum kazanc› uygulanmas› yap›lamaz.
204
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Kontrol oran›n›n sa¤land›¤› yurt d›fl› ifltiraklerin, Kurumlar Vergisi
Kanunu uygulamas›nda “kontrol edilen yabanc› kurum” olarak kabul
edilmesi ve dolay›s›yla kontrol edilen yurt d›fl› ifltiraklerin kurum
kazançlar›n›n, da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n Türkiye’de kurumlar vergisine
tabi tutulabilmesi için afla¤›daki flartlar›n birlikte gerçekleflmesi gerekmektedir.
80.1 Yurt D›fl› ‹fltirakin ‹lgili Y›ldaki
Toplam Gayri Safi Has›lat›n›n %25 Veya Fazlas›n›n
Pasif Nitelikli Gelirlerden Oluflmas›
Yurt d›fl› ifltirakin ilgili y›ldaki toplam gayri safi has›lat›n›n %25 veya
fazlas›n›n pasif nitelikli gelirlerden oluflmas› gerekmektedir.
Pasif nitelikli gelirler; yurt d›fl› ifltirakin faaliyeti ile orant›l› sermaye,
organizasyon ve eleman istihdam› suretiyle yürütülen ticari, zirai veya
serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen gelirler d›fl›ndaki faiz, kâr
pay›, kira, lisans ücreti, menkul k›ymet sat›fl geliri gibi gelirlerden
oluflmaktad›r. Yurt d›fl› ifltirakin faaliyeti ile orant›l› olmayan sermaye,
organizasyon ve eleman istihdam› suretiyle elde edilen ticari, zirai veya
serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen gelirler de pasif nitelikli gelir
say›l›r.
Örne¤in; yurt d›fl› ifltirakin toplam 100 birim olan gayrisafi hâs›lat›n›n
bileflimi afla¤›daki gibidir.
Faaliyeti ile orant›l› sermaye, organizasyon ve eleman
istihdam› suretiyle elde edilen ticari kazanç
Kâr pay›
Faiz
Menkul k›ymet al›m sat›m kazanc›
Toplam
30 birim
10 birim
50 birim
10 birim
100 birim
Bu durumda pasif nitelikli gelirlerin (Kâr pay› + faiz + menkul k›ymet
al›m sat›m kazanc›) toplam gayrisafi has›lata oran› (70/100=) %70
oldu¤undan kontrol edilen yabanc› kurum için belirtilen flart sa¤lanm›fl
olacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
205

80.2 Yurt D›fl› ‹fltirakin Tafl›mas› Gereken Vergi Yükü
Yurt d›fl›nda kurulu ifltirakin kurum kazanc›n›n %10’dan az oranda gelir
ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü tafl›mas› gerekmektedir.
Vergi yükü, Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci
f›kras›n›n (b) bendindeki tan›ma göre tespit edilecektir.
80.3 Yurt D›fl› ‹fltirakin Asgari Gayrisafi Hâs›lat Tutar›
Yurt d›fl›ndaki ifltirakin Kurumlar Vergisi Kanununun uygulamas›nda
“kontrol edilen yabanc› kurum” olarak de¤erlendirilebilmesi için ilgili
y›ldaki gayrisafi has›lat tutar›n›n 100.000.- YTL karfl›l›¤› yabanc›
paran›n üzerinde olmas› gerekmektedir. ‹lgili y›ldaki toplam gayrisafi
has›lat› bu tutar›n alt›nda kalan ifltirakler, di¤er tüm koflullar bulunsa
dahi kontrol edilen yabanc› kurum olarak de¤erlendirilmeyecektir.
Yurt d›fl›ndaki ifltirakin has›lat›n›n YTL karfl›l›¤›n›n tespitinde, ilgili
ifltirakin hesap döneminin son gününde geçerli olan T.C. Merkez
Bankas›nca aç›klanan döviz al›fl kuru esas al›n›r.
80.4 Kurumlar Vergisi Matrah›na Dahil Edilecek
Kontrol Edilen Yabanc› Kurum Kazanc›
Kontrol edilen yabanc› kurumlar›n, Türkiye’de vergiye tabi tutulacak
kazanc›, zarar mahsubu dahil giderler düflüldükten istisnalar düflülmeden
önceki, vergi öncesi kurum kazanc›d›r.
Kontrol edilen yabanc› kurumun geçmifl y›l zararlar› nedeniyle da¤›t›labilir
kâr›n›n olmamas› durumunda Türkiye’de vergilendirilecek bir kazançtan
söz edilemez.
Yurt d›fl› ifltirakten elde edilmifl say›lan kazanc›n hesaplanmas›nda,
yurt d›fl› ifltirakin ilgili hesap döneminin kapand›¤› tarihte sahip olunan
ifltirak oran› (sermaye, kâr pay› veya oy kullanma hakk› oran›) dikkate
al›n›r.
80.5 ‹fltirakin Yurt D›fl›nda Ödedi¤i Vergilerin Mahsubu
Kurumlar Vergisi Kanununun 33 üncü maddesine göre, yurt d›fl›ndaki
ifltirakin bulundu¤u ülkede ödemifl oldu¤u gelir ve kurumlar vergisi benzeri
vergiler kontrol edilen yabanc› kurumun Türkiye’de vergilendirilecek
kazanc› üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilebilir.
206
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ancak, kontrol edilen yabanc› kurumun bulundu¤u ülke d›fl›ndaki ülkelerde
ödemifl oldu¤u gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergilerin, söz
konusu kurumun Türkiye’de vergilendirilecek kazanc› üzerinden hesaplanan
kurumlar vergisinden mahsup edilmesi mümkün de¤ildir.
81 ‹ND‹R‹LECEK G‹DERLER
Ticari kazanç gibi hesaplanan kurum kazanc›n›n tespitinde, mükellefler
afla¤›daki giderleri de ayr›ca has›lattan indirebilirler:
a) Menkul k›ymet ihraç giderleri.
b) Kurulufl ve örgütlenme giderleri.
c) Genel kurul toplant›lar› için yap›lan giderler ile birleflme, devir,
bölünme, fesih ve tasfiye giderleri.
ç) Sermayesi paylara bölünmüfl komandit flirketlerde komandite
orta¤›n kâr pay›.
d) Kat›l›m bankalar›nca kat›lma hesab› karfl›l›¤›nda ödenen
kâr paylar›.
e) Sigorta ve reasürans flirketlerinde bilânço gününde hükmü devam
eden sigorta sözleflmelerine ait olup, K.V.K’ nun 8/e maddesinde
belirtilen teknik karfl›l›klar.
81.1 Menkul K›ymet ‹hraç Giderleri
‹hraç edilen menkul k›ymetlere iliflkin tüm giderler has›lattan indirilebilmektedir.
Bu giderler aras›nda senetlerin ka¤›t ve bas›m giderlerini,
mahkeme, noter ve di¤er tasdik ve tescil giderlerini, damga vergisini
ve ihraç dolay›s›yla ödenen sair harç ve resimleri, ihraç dolay›s›yla bankalara
verilen komisyonlar›, hisse ve tahvil senetlerinin borsaya kayd›
için yap›lan giderleri ve bunlara benzer di¤er her türlü giderleri saymak
mümkündür.
81.2 Kurulufl Ve Örgütlenme Giderleri
Kurumlar›n kurulufllar› s›ras›nda yap›lan; ana sözleflmenin haz›rlanmas›,
kurulufl genel kurul toplant›lar›n›n yap›lmas›, tan›tma ve reklam gibi
kurulufl ve örgütlenmeye iliflkin bir tak›m giderlerin kurum kazanc›ndan
indirilebilmesi mümkündür.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
207

81.3 Genel Kurul Toplant›lar› ‹çin Yap›lan Giderler ‹le Birleflme,
Bu giderler;
• Devir, bölünme, fesih ve tasfiye giderleri
• Genel kurul toplant›lar› için kurum taraf›ndan yap›lacak giderler;
ilan ve posta giderleri, toplant› salonu kira bedeli, ve benzeri giderlerden
oluflur.
Genel kurul üyelerinin genel kurula kat›lmak için yapt›klar› giderler,
kurumlarca karfl›lansa dahi gider kaydedilmesi mümkün de¤ildir. Çünkü
bu tür giderler genel kurul yapan kuruma ait giderler olmay›p, ortaklar›n
kuruma koyduklar› sermayelerinin idaresi ile ilgili giderlerdir.
Genel kurul toplant›lar›nda, genel kurul üyelerinin a¤›rlanmalar› ile ilgili
giderler, genel örf ve adetlere uygun temsil ve a¤›rlama gideri niteli¤inin
ötesine geçmemek kofluluyla gider kaydedilebilir.
Ayr›ca birleflme, devir, bölünme, fesih ve tasfiye aflamalar›nda yap›lan
giderler de kazanc›n tespitinde indirim konusu yap›labilecektir.
81.4 Eshaml› Komandit fiirketlerde
Komandite Orta¤›n Kâr Pay›
Sermayesi paylara bölünmüfl komandit flirketlerde kurumlar vergisi
matrah›, flirket kazanc›ndan komandite ortaklara düflen pay d›fl›ndaki
tutardan ibarettir. Komandite ortaklar›n flirket kâr›ndan ald›klar› pay,
Gelir Vergisi Kanununun ticari kazançla ilgili hükümleri uyar›nca flahsi
ticari kazanç say›lmaktad›r. Bu nedenle, söz konusu pay›n flirket bünyesinde
kurumlar vergisine tabi tutulmamas› için komandite orta¤›n kâr
hissesi gider olarak has›lattan indirilebilecektir.
81.5 Kat›l›m Bankalar›nca Kat›lma Hesab› Karfl›l›¤›nda
Ödenen Kâr Paylar›
Kat›l›m bankalar›nca kat›lma hesab› karfl›l›¤›nda ödenen kâr paylar› kurum
kazanc›ndan indirilecek giderler aras›nda bulunmaktad›r.
Öte yandan, kat›l›m bankalar›n›n faizsiz olarak kredi temin etmeleri
karfl›l›¤›nda yapt›klar› kâr pay› ödemeleri, finansman gideri niteli¤inde
oldu¤undan söz konusu giderlerin Gelir Vergisi Kanununun 40 nc›
maddesinin (1) numaral› bendi uyar›nca gider olarak dikkate al›nabilece¤i
tabiidir.
208
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Ayr›ca, mükelleflerin kat›l›m bankalar›ndan sa¤lad›klar› bu nitelikteki krediler
için hesaplad›klar› finansman giderleri de ticari kazanc›n elde
edilmesi ve idame ettirilmesi için yap›lan genel gider mahiyetinde oldu-
¤undan, kurum kazanc›n›n tespitinde gider olarak dikkate al›nabilecektir.
81.6 Sigorta ve Reasürans fiirketlerince
Ayr›lan Teknik Karfl›l›klar
Sigorta ve reasürans flirketlerinde bilanço gününde hükmü devam
eden sigorta sözleflmelerinde belirtilen teknik karfl›l›klar, belirtilen hesaplama
ve flartlar dikkate al›narak kurum kazanc›ndan indirim konusu
yap›labilecektir
81.7 Zarar Mahsubu
Kurumlar›n ticari faaliyetlerden do¤an zararlar, afla¤›da yap›lan aç›klamalara
göre sonraki dönemlerde do¤an kazançlar›ndan indirilebilecektir.
81.7.1 Geçmifl Y›l Zararlar›
Kurumlar vergisi beyannamesinde, her y›la iliflkin tutarlar ayr› ayr› gösterilmek
ve 5 y›ldan fazla nakledilmemek flart›yla geçmifl y›llar›n beyannamelerinde
yer alan zararlar kurum kazanc›ndan indirilebilecektir.
Mükelleflerce bir hesap dönemi içerisinde oluflan zarar›n, müteakip 5
hesap döneminde oluflacak kârlarla mahsup edilememesi halinde mahsup
imkan› ortadan kalkmaktad›r.
81.7.2 Devir ve Bölünme Durumunda Zarar Mahsubu
Devir veya tam bölünme hallerinde, varl›klar› devralan kurumlar, devral›nan
veya bölünen kurumlar›n zararlar›n› afla¤›da belirtilen s›n›rlamalar
çerçevesinde mahsup olana¤›na sahiptirler.
Buna göre devralan kurumlar, kendi bünyelerinde oluflan zararlar›n
yan› s›ra;
• Devir halinde devral›nan kurumlar›n devir tarihi itibar›yla öz sermaye
tutar›n› geçmeyen zararlar› ile
• Tam bölünme ifllemi sonucu bölünen kurumun öz sermaye
tutar›n› geçmeyen zararlar›n›
Kazançlar›ndan indirebileceklerdir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
209

Devir ve bölünme hallerinde devreden zarar tutarlar›, devral›nan veya
bölünen kurumun öz sermayesi ile s›n›rl›d›r. Tam bölünme iflleminde,
bölünen kurumun zararlar›ndan, söz konusu kurumun öz sermayesinin
devral›nan tutar›n› geçmeyen ve devral›nan k›ymetle orant›l› zarar k›sm›
mahsup edilebilecektir.
81.7.3 Yurt D›fl› Zararlar›n Mahsubu
Kurumlar›n yurt d›fl› faaliyetlerinden zarar do¤mas› halinde, maddede
belirtilen koflullar dahilinde yurt d›fl› zararlar›n kurum kazanc›ndan indirilebilmesi
mümkün bulunmaktad›r. Ancak, kazançlar› Türkiye’de kurumlar
vergisinden istisna edilen faaliyetlere iliflkin yurt d›fl› zararlar›n
mahsup olana¤› bulunmmaktad›r.
Buna göre, yurt d›fl› inflaat ve onar›m ifllerinden elde edilen kazançlar
K.V.K’nun 5 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (h) bendine göre Türkiye’de
kurumlar vergisinden istisna edilmifl oldu¤undan, bu faaliyetlerden
zarar do¤mas› halinde, bu zararlar di¤er faaliyetlerden elde edilen
kazançlardan indirim konusu yap›lamaz.
Türkiye’de indirim konusu yap›lan yurt d›fl› zararlar›n ilgili ülkede mahsup
edilmesi veya gider yaz›lmas› halinde, Türkiye’de beyannameye
dahil edilecek yurt d›fl› kazanç, mahsup ya da gider yaz›lmadan önceki
tutar olacakt›r.
82 D‹⁄ER ‹ND‹R‹MLER
Kurumlar Vergisi Kanununun “Di¤er ‹ndirimler” bafll›kl› 10 uncu maddesinde
yer alan;
• Ar-Ge ‹ndirimi,
• Sponsorluk Harcamalar›,
• Ba¤›fl ve Yard›mlar,
kurumlar vergisi matrah›n›n tespitinde; kurumlar vergisi beyannamesi
üzerinde ayr›ca gösterilmek flart›yla ve Kanundaki s›ras›yla kurum kazanc›ndan
indirilebilecektir.
Di¤er indirimler, esasen kazanc›n bulunmas› halinde beyanname üzerinden
indirim konusu yap›lan ve kazanc›n yetersiz olmas› nedeniyle de
Ar-Ge indirimi hariç sonraki y›llara devredilemeyen indirimlerdir.
210
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

82.1 Ar-Ge ‹ndirimi
Mükelleflerin, iflletmeleri bünyesinde gerçeklefltirdikleri münhas›ran yeni
teknoloji ve bilgi aray›fl›na yönelik araflt›rma ve gelifltirme faaliyetleri
çerçevesinde iflletme bünyesinde yapm›fl olduklar› harcamalar›n %40’›
kurum kazanc›n›n tespitinde indirim olarak dikkate al›nabilecektir.
Araflt›rma ve gelifltirme (Ar-Ge) faaliyeti, bilim ve teknolojinin geliflmesini
sa¤layacak yeni bilgileri elde etmek veya mevcut bilgilerle yeni malzeme,
ürün ve araçlar üretmek, yaz›l›m üretimi dahil olmak üzere yeni
sistem, süreç ve hizmetler oluflturmak veya mevcut olanlar› gelifltirmek
amac›yla yap›lan düzenli çal›flmalar› ifade etmektedir.
Ar-Ge indirimi tutar›, mükellefler taraf›ndan y›ll›k kurumlar vergisi beyannamesi
ile geçici vergi beyannamesinin ilgili sat›r›na yaz›larak kazançtan
indirilecektir. ‹lgili dönemde kazanc›n yetersizli¤i nedeniyle indirim
konusu yap›lamayan Ar-Ge ‹ndirimi tutar› sonraki hesap dönemlerine
devredecektir.
82.2 Sponsorluk Harcamalar›
3289 say›l› Gençlik ve Spor Genel Müdürlü¤ünün Teflkilat ve Görevleri
Hakk›nda Kanun ile 3813 say›l› Türkiye Futbol Federasyonu Kurulufl ve
Görevleri Hakk›nda Kanun kapsam›nda yap›lan sponsorluk harcamalar›n›n;
sözü edilen kanunlar uyar›nca tespit edilen amatör spor dallar›
için tamam›, profesyonel spor dallar› için %50’si kurumlar vergisi matrah›n›n
tespitinde, beyan edilen kurum kazanc›ndan indirilebilecektir.
Sponsorluk harcamalar›, ticari kazanc›n elde edilmesi ile do¤rudan iliflkili
olmayan veya iliflkisi ölçülemeyen, sosyal amac› öne ç›kan harcamalar
olup ticari kazanc›n elde edilmesi ile do¤rudan iliflkili olan reklam
harcamalar›ndan farkl›l›k arz etmektedir.
Sponsor olan kurumun ad›n›n an›lmas› kofluluyla,
• Resmi spor organizasyonlar› için yap›lan saha, salon veya
tesis kira bedelleri,
• Sporcular›n iafle, seyahat ve ikamet giderleri,
• Spor malzemesi bedeli,
• Gençlik ve Spor Genel Müdürlü¤ünün uygun görece¤i
spor tesisleri için yap›lan ayni ve nakdi harcamalar,
• Sporcular›n transfer edilmesini sa¤layacak bonservis bedelleri,
• Spor müsabakalar› sonucuna göre sporculara veya spor adamlar›na
prim mahiyetinde ayni ve nakdi ödemeler
gibi harcamalar sponsorluk harcamas› olarak de¤erlendirilecektir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
211

82.3 Ba¤›fl ve Yard›mlar
82.3.1 Kurum Kazanc›n›n %5’i ‹le S›n›rl› Ba¤›fl Ve Yard›mlar
Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere,
köylere, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flara ve kamu
yarar›na çal›flan dernekler ile bilimsel araflt›rma ve gelifltirme faaliyetinde
bulunan kurum ve kurulufllara makbuz karfl›l›¤›nda yap›lan ba¤›fl
ve yard›mlar›n toplam›n›n o y›la ait kurum kazanc›n›n %5’ine kadar olan
k›sm›, kurumlar vergisi beyannamesinde ayr›ca gösterilmek flart›yla
kurum kazanc›ndan indirim konusu yap›labilecektir.
82.3.2 Kurum Kazanc›n›n Tamam› ‹le S›n›rl› Ba¤›fl Ve Yard›mlar
E¤itim, sa¤l›k ve bak›m hizmetlerini gelifltirmek ve devam ettirmek
amac›yla yap›lan harcamalar, yap›lan nakdi ve ayni ba¤›fl ve yard›mlar›n
tamam› kurumlar vergisi matrah›n›n tespitinde indirim konusu
yap›labilecektir.
Di¤er yandan, genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri,
belediyeler ve köyler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tan›nan vak›flar
ve kamu yarar›na çal›flan dernekler ile bilimsel araflt›rma ve gelifltirme
faaliyetinde bulunan kurum ve kurulufllar taraf›ndan yap›lan veya
Kültür ve Turizm Bakanl›¤›nca desteklenen ya da desteklenmesi uygun
görülen, kültür ve turizm amaçl› ba¤›fl ve yard›mlar›n tamam› kurumlar
vergisi matrah›n›n tespitinde indirim konusu yap›labilecektir.
82.3.3 Do¤al Afetlere ‹liflkin Ba¤›fl Ve Yard›mlar
Bakanlar Kurulunca yard›m karar› al›nan do¤al afetler dolay›s›yla
Baflbakanl›k arac›l›¤› ile makbuz karfl›l›¤›nda yap›lan ayni ve nakdi
ba¤›fllar›n tamam› kurum kazanc›ndan indirilebilecektir.
82.3.4 Ba¤›fl Ve Yard›m›n Belgelendirilmesi
Ayni veya nakdi olarak yap›lan ba¤›fl ve yard›mlar›n kurumlar vergisi
mükelleflerince indirim olarak dikkate al›nabilmesi için makbuz karfl›l›¤›
yap›lm›fl olmas› gerekli ve yeterlidir.
83 KABUL ED‹LMEYEN ‹ND‹R‹MLER
Kurum kazanc›n›n tespitinde afla¤›daki indirimlerin yap›lmas› kabul
edilmez:
212
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

a) Öz sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler.
b) Örtülü sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faiz, kur
farklar› ve benzeri giderler.
c) Transfer fiyatland›rmas› yoluyla örtülü olarak da¤›t›lan kazançlar.
ç) Her ne flekilde ve ne isimle olursa olsun ayr›lan yedek akçeler
(Türk Ticaret Kanununa, kurumlar›n kurulufl kanunlar›na, tüzüklerine,
ana statülerine veya sözleflmelerine göre safi kazançlardan ay›rd›klar›
tüm yedek akçeler ile Bankac›l›k Kanununa göre bankalar›n ay›rd›klar›
genel karfl›l›klar dahil).
d) K.V.K’na göre hesaplanan kurumlar vergisi ile her türlü para
cezalar›, vergi cezalar›, 21/7/1953 tarihli ve 6183 say›l› Amme Alacaklar›n›n
Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun hükümlerine göre ödenen cezalar,
gecikme zamlar› ve faizler ile Vergi Usul Kanunu hükümlerine
göre ödenen gecikme faizleri.
e) Kanunlarla veya kanunlar›n verdi¤i yetkiye dayan›larak tespit
edilen hadler sakl› kalmak kayd›yla, menkul k›ymetlerin itibari de¤erlerinin
alt›nda ihrac›ndan do¤an zararlar ile bu menkul k›ymetlere iliflkin
olarak ödenen komisyonlar ve benzeri her türlü giderler.
f) Kiralama yoluyla edinilen veya iflletmede kay›tl› olan; yat, kotra,
tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz tafl›tlar› ile uçak, helikopter gibi
hava tafl›tlar›ndan iflletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanlar›n
giderleri ve amortismanlar›.
g) Sözleflmelerde ceza flart› olarak konulan tazminatlar hariç olmak
üzere kurumun kendisinin, ortaklar›n›n, yöneticilerinin ve çal›flanlar›n›n
suçlar›ndan do¤an maddi ve manevi zarar tazminat giderleri.
h) Bas›n yoluyla ifllenen fiillerden veya radyo ve televizyon yay›nlar›ndan
do¤acak maddi ve manevi zararlardan dolay› ödenen tazminat
giderleri.
›) Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine
ait ilan ve reklam giderlerinin % 50'si. Bakanlar Kurulu bu oran› %
100'e kadar art›rmaya veya s›f›ra kadar indirmeye yetkilidir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
213

83.1 Her Türlü Yedek Akçeler
Kabul edilmeyen indirimler aras›nda say›lan yedek akçeler, gider niteli¤inde
de¤ildir ve bunlar iflletme bünyesinde elde edilen kazanc›n, da¤›-
t›lmay›p iflletmede al›konulan k›s›mlar›d›r.
Her ne flekilde ve isimle ayr›lm›fl olursa olsun ayr›lan yedek akçelerin
kurum kazanc›n›n tespitinde indirim konusu yap›lmas› mümkün
de¤ildir.
Türk Ticaret Kanununa, kurumlar›n kurulufl kanunlar›na, tüzüklerine,
ana statülerine veya sözleflmelerine göre safi kazançtan ay›rd›klar› tüm
yedek akçeler ile 5411 say›l› Bankac›l›k Kanununa göre ayr›lan genel
karfl›l›klar›n indirimi mümkün bulunmamaktad›r. Öte yandan, 5411
say›l› Kanuna göre ayr›lan özel karfl›l›klar, kurum kazanc›n›n tespitinde
indirilecek gider olarak dikkate al›nabilecektir.
83.2 Hesaplanan Kurumlar Vergisi ‹le
Her Türlü Para Cezalar› ‹le Vergi Cezalar› ve
Gecikme Zamlar›
Kurumlar Vergisi Kanununa göre;
• Vergi cezalar› ve gecikme zamlar›,
• Kurumlar Vergisi Kanununa göre hesaplanan kurumlar vergisi
ile her türlü para cezalar›, vergi cezalar›,
• 6183 say›l› Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun
hükümlerine göre ödenen cezalar, gecikme zamlar› ve faizleri ile,
• 213 say›l› Vergi Usul Kanununa göre ödenen gecikme faizi ile
piflmanl›k zamm›n›n,kurum kazanc›ndan indirimi kabul edilmemektedir.
6183 say›l› Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun hükümlerine
göre tecil edilen vergilere iliflkin tecil faizleri de bu kapsamda
olup, kurum kazanc›ndan gider olarak indirilmesi mümkün de¤ildir.
Öte yandan, sosyal güvenlik kurumlar›na ödenen gecikme cezalar› ile
gecikme zamlar› da bu kapsamda gider olarak indirilemeyecektir.
214
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

83.3 Menkul K›ymetlerin ‹tibari De¤erlerinin Alt›nda
‹hrac›ndan Do¤an Zararlar
Kanunlarla veya kanunlar›n verdi¤i yetkiye dayan›larak tespit edilen
hadler sakl› kalmak kayd›yla, menkul k›ymetlerin itibari de¤erlerinin
alt›nda ihrac›ndan do¤an zararlar ile bu menkul k›ymetlere iliflkin olarak
ödenen komisyonlar ve benzeri her türlü giderler kurum kazanc›n›n
tespitinde indirim olarak dikkate al›namaz.
83.4 Baz› Tafl›tlara ‹liflkin Giderler Ve Amortismanlar
Kiralama yoluyla edinilen veya iflletmede kay›tl› olan baz› motorlu deniz
tafl›tlar› ile uçak, helikopter gibi hava tafl›tlar›ndan iflletmenin esas
faaliyet konusu ile ilgili olmayanlar›n giderleri ile amortismanlar›n›n
indirimi mümkün de¤ildir.
83.5 Kurumun Kendisinin, Ortaklar›n›n, Yöneticilerinin Ve
Çal›flanlar›n›n Suçlar›ndan Do¤an Tazminat Giderleri
Sözleflmelerde ceza flart› olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere
kurumun kendisinin, ortaklar›n›n, yöneticilerinin ve çal›flanlar›n›n suçlar›ndan
do¤an maddi ve manevi tazminat giderleri indirim olarak dikkate
al›namaz.
83.6 Bas›n Yoluyla ‹fllenen Fiillerden Dolay› Ödenen Tazminatlar
Bas›n yoluyla ifllenen fiillerden veya radyo ve televizyon yay›nlar›ndan
do¤an maddi ve manevi zararlardan dolay› ödenen tazminat giderlerinin
gider olarak indirimi kabul edilmeyecektir.
83.7 Baz› Ürünlere Ait ‹lan Ve Reklam Giderleri
Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine ait ilan
ve reklam giderlerinin %50’si kurumlar vergisi uygulamas›nda gider
olarak kabul edilmeyecektir.
Bakanlar Kurulu’nun 90/1081 say›l› Karar› ile söz konusu oran s›f›r
olarak tespit edilmifltir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
215

83.8 Kurumlar›n Yönetim Kurulu Baflkan Ve
Üyelerine Verilen Temettü ‹kramiyeler
Gelir Vergisi Kanunu’nun 75 inci maddesi uyar›nca, idare meclisi baflkan
ve üyelerine ödenen kâr paylar› menkul sermaye irad› say›lm›flt›r.
Bu itibarla, söz konusu ödemelerin kurum kazanc›n›n tespitinde gider
olarak indirilmesi mümkün bulunmamaktad›r.
Öte yandan, kurum personeline ödenen temettü ikramiyeleri Gelir Vergisi
Kanununun 61 inci maddesine göre ücret say›ld›¤›ndan bu ödemeler
kurum kazanc›n›n tespitinde ücret gideri olarak dikkate al›nmaya
devam edilecektir. Söz konusu temettü ikramiyelerinin bilanço günü itibar›yla
ödenecek toplam tutar› kesinleflti¤inden, çal›flanlara izleyen y›lda
ödeme yap›lacak olsa dahi ilgili oldu¤u y›l›n kazanc›n›n tespitinde gider
olarak dikkate al›nabilecektir. Ayn› husus çal›flanlara ödenen performans
de¤erlemelerine ba¤l› olarak verilecek prim ve ikramiyeler için de
geçerlidir. Di¤er taraftan, ücret niteli¤indeki bu ödemelerin nakden
veya hesaben yap›ld›¤› dönemde vergi kesintisine tabi tutulmas› gerekir.
84 ÖRTÜLÜ SERMAYE
Kurumlar›n, ortaklar›ndan veya ortaklarla iliflkili olan kiflilerden do¤rudan
veya dolayl› olarak temin ederek iflletmede kulland›klar› her türlü borcun,
hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç
kat›n› aflan k›sm›, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye say›l›r. Örtülü
sermaye üzerinden, kur fark›, faiz ve benzeri ödemeler veya hesaplanan
tutarlar, kazanc›n tespitinde gider olarak dikkate al›nmaz.
Di¤er yandan, örtülü sermaye üzerinden, kur fark› hariç, faiz ve benzeri
ödemeler veya hesaplanan tutarlar gerek borç alan gerekse borç
veren nezdinde, örtülü sermaye flartlar›n›n gerçekleflti¤i hesap döneminin
son günü itibar›yla da¤›t›lm›fl kâr pay› veya dar mükellefler için
ana merkeze aktar›lan tutar olarak dikkate al›n›r.
‹flletmede kullan›lan borçlar›n örtülü sermaye say›labilmesi için;
• Do¤rudan veya dolayl› olarak ortak veya ortakla iliflkili kifliden
temin edilmesi,
• ‹flletmede kullan›lmas›,
• Bu flekilde kullan›lan borcun hesap dönemi içinde herhangi bir
tarihte kurumun öz sermayesinin üç kat›n› aflmas›
gerekmektedir.
216
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

84.1 Ortakl›k ve ‹liflkili Kifli Kavram›
Ortakl›k iliflkisi, bir kurumun hem ortak oldu¤u kurumlarla hem de söz
konusu kuruma ortak olan gerçek kifli ve kurumlar ile olan iliflkisini kapsamaktad›r.
Bu iliflkide herhangi bir ortakl›k pay› s›n›r› bulunmamakla
beraber ‹stanbul Menkul K›ymetler Borsas›nda ifllem gören hisselerin
elde bulundurulmas› halinde, bu hisselerin ait oldu¤u kurumlardan yap›lan
borçlanmalarda örtülü sermayenin oluflabilmesi için bu flekilde
elde bulundurulan hisselerin sa¤lad›¤› ortakl›k pay›n›n en az %10
olmas› gerekir.
Örne¤in; 1/1/2006 tarihi itibar›yla öz sermayesi 1.000.000.- YTL o-
lan (A) A.fi.’nin sermayesine %5 oran›nda ifltirak etti¤i (B) Ltd. fiti.’den
yapt›¤› borçlanmalar, di¤er flartlar›n da bulunmas› durumunda örtülü
sermaye olarak de¤erlendirilir.
Örtülü sermaye uygulanmas›nda ortakla iliflkili kifli;
• Orta¤›n, do¤rudan veya dolayl› olarak en az %10 oran›nda orta-
¤› oldu¤u veya en az %10 oran›nda oy veya kâr pay› hakk›na sahip
oldu¤u bir kurumu ya da
• Do¤rudan veya dolayl› olarak orta¤›n veya ortakla iliflkili bu kurumun
sermayesinin, oy veya kâr pay› hakk›na sahip hisselerinin en az
%10’unu elinde bulunduran bir gerçek kifli veya kurumu
ifade etmektedir.
84.2 Öz Sermaye Kavram›
Kurumun Vergi Usul Kanunu uyar›nca tespit edilmifl olan hesap dönemi
bafl›ndaki öz sermayesini ifade etmektedir. Vergi Usul Kanununun
192 nci maddesi uyar›nca öz sermaye, aktif (mevcutlar ile alacaklar)
toplam› ile borçlar aras›ndaki farkt›r. Yeni kurulan kurumlar bak›m›ndan
kurulufl tarihinde an›lan Kanuna göre tespit edilen öz sermaye
tutar›, hesap dönemi bafl›ndaki öz sermaye olarak dikkate al›n›r.
Buna göre, kurumlar›n yapm›fl olduklar› borçlanmalar›n örtülü sermaye
olup olmad›¤› yönündeki tespit, hesap dönemi bafl›ndaki bilançoda
yer alan öz sermaye ile k›yaslanmak suretiyle yap›lacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
217

84.3 Borcun Do¤rudan Veya Dolayl› Olarak Temin Edilmesi
Borcu kullanan kurumun, borcu ortakl›k iliflkisi olan bir kurumdan veya
ortaklar› ile iliflkili bir baflka kurumdan do¤rudan temin etmemesi örtülü
sermayenin mevcut olmayaca¤› anlam›na gelmemektedir.
Borcun, ortak veya ortakla iliflkili kifliden ancak üçüncü kifli üzerinden
dolayl› olarak temin edilmesi durumunda da örtülü sermaye söz konusu
olabilecektir. Dolayl› olarak temin edilen borçlanmalarda araya birden
fazla kurumun girmesi borcun örtülü sermaye olarak kabul edilmesine
engel teflkil etmemektedir.
Örne¤in; Kurum (B), Kurum (A)’n›n %70 oran›nda orta¤›d›r. Kurum
(B), hem kendisi hem de orta¤› olan Kurum (A)’n›n ortakl›k iliflkisi içinde
olmad›¤› Kurum (C)’ye, Kurum (C) de Kurum (A)’ya borç vermifltir. Bu
durumda, Kurum (A)’n›n kendi orta¤› olan Kurum (B)’den Kurum (C)
üzerinden dolayl› olarak borç temin etti¤i kabul edilecek ve di¤er flartlar›n
varl›¤› halinde bu borçlanma örtülü sermaye say›lacakt›r.
84.4 Borcun ‹flletmede Kullan›lmas› Gere¤i
Örtülü sermayeden söz edilebilmesi için borcu alan kurumun bu borcu
iflletme veya yat›r›m harcamalar›nda kullanmas› gerekmektedir. Bu
borcun ayn› flartlarla di¤er baflka bir kuruma aktar›lmas› halinde, iflletmede
kullan›lan bir borçtan söz etmek mümkün olmayacak ve bu borçlanma
nedeniyle örtülü sermaye oluflmayacakt›r.
Örne¤in; Kurum (A), Kurum (B)’nin %60 oran›nda, Kurum (B)’de Kurum
(C)’nin ayn› oranda orta¤›d›r. Kurum (B), Kurum (A)’dan ald›¤›
1.000.000.- YTL borcun yar›s›n› ayn› flartlarla Kurum (C)’ye borç vermifltir.
Bu durumda, Kurum (B)’nin Kurum (A)’dan alm›fl oldu¤u borcun
yar›s›, iflletmede kullan›lmadan devredildi¤inden, borcun bu tutar
kadar k›sm›n›n Kurum (B) için örtülü sermaye oldu¤undan söz edilemez.
Di¤er taraftan, Kurum (C)’nin kulland›¤› borç tutar› her halükarda
örtülü sermaye hesab›nda dikkate al›nacakt›r.
Buna karfl›l›k borcu kullanan kurumun ayn› zamanda borç kulland›¤›
ortak veya ortakla iliflkili kifliden alaca¤›n›n olmas› durumunda örtülü
sermayenin varl›¤›n›n tespitinde bu kurumdan olan alaca¤›n bu kuruma
olan borca mahsup edilmesi söz konusu olmayacakt›r.
218
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

84.5 Borcun Öz Sermayenin Üç Kat›n› Aflmas›
Ortak veya ortakla iliflkili kifliden temin edilip iflletmede kullan›lan borçlar›n
örtülü sermaye olarak kabul edilebilmesi için bu borçlar›n hesap
döneminin bafl›ndaki öz sermayenin üç kat›n› aflmas› gerekmektedir.
Dolay›s›yla, ortak veya ortakla iliflkili kiflilerden yap›lan borçlanmalarda,
bu kiflilerden al›nan borçlar›n toplam›n›n hesap dönemi bafl›ndaki öz
sermayenin üç kat› ile karfl›laflt›r›lmas› ve bu oran› aflan borç tutarlar›-
n›n oran› aflt›klar› sürece ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye olarak
dikkate al›nmas› gerekmektedir.
Yabanc› para üzerinden yap›lan borçlanmalara iliflkin borç/öz sermaye
hesab›nda, her bir borcun al›nd›¤› tarihte geçerli olan döviz kuru esas
al›nacakt›r. Yabanc› para üzerinden al›nan borcun vadesinin izleyen y›la
sarkmas› halinde, izleyen y›l için söz konusu hesaplama, borcun ödenmeyen
tutar›n›n bilanço günü itibar›yla Vergi Usul Kanunu hükümlerine
göre de¤erlenmifl tutar› esas al›nmak suretiyle yap›lacakt›r.
Ortaklar›n iflletmeye kulland›rd›¤› borçlar›n kurumun öz sermayesinin
üç kat›n› aflan k›sm›, di¤er flartlar›n da gerçekleflmesi halinde örtülü
sermaye olarak de¤erlendirilmifltir. Bu karfl›laflt›rma s›ras›nda; ortak
veya ortakla iliflkili kifli olmakla birlikte ana faaliyet konusuna uygun
olarak faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kurumlar›ndan yap›-
lan borçlanmalar %50 oran›nda dikkate al›nacakt›r. Yaln›zca iliflkili flirketlere
finansman temin eden kredi flirketlerinden yap›lan borçlanmalarda
%50 oran› dikkate al›nmayacak olup genel kurallar çerçevesinde
ifllem yap›lacakt›r.
Örne¤in; bir kurumun hesap dönemi bafl›ndaki bilançosuna iliflkin de-
¤erler afla¤›daki gibidir.
Mevcutlar ..............................= 100 birim
Alacaklar................................= 150 birim
Borçlar..................................= 30 birim
Geçmifl y›l zararlar› .................= 10 birim
Buna göre söz konusu kurumun hesap dönemi bafl›ndaki öz sermayesi
afla¤›daki gibi olacakt›r.
Öz sermaye........................= (Mevcutlar + Alacaklar) – Borçlar
Öz sermaye............................= (100 + 150) – 30
Öz sermaye ...........................= 220 birim
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
219

Örnekte de görülece¤i üzere, geçmifl y›l zararlar› hesaplamada dikkate
al›nmam›flt›r. Geçmifl y›l zararlar› hesaplamada dikkate al›nsayd› ya aktifte
pozitif ya da pasifte negatif olarak yer alacak ve sonuçta öz sermaye
230 birim olarak hesaplanacakt›. Ancak, 230’un içinde (–10) birimlik
geçmifl y›l zararlar› da yer alaca¤›ndan sonuç de¤iflmeyecekti.
Hesap dönemi bafl› kavram›; öz sermayenin tespitinde dikkate al›nacak
tarihi ifade etmekte olup 12 ayl›k hesap döneminin bafllang›ç günü,
yeni ifle bafllayanlarda ise ifle bafllama tarihidir.
84.6 Örtülü Sermaye Say›lmayacak Borçlanmalar
• Gayrinakdi teminatlar karfl›l›¤›nda üçüncü kiflilerden yap›lan
borçlanmalar.
• Banka ve finans kurumlar›ndan temin edilerek kulland›r›lan
borçlar.
• Bankalar taraf›ndan yap›lan borçlanmalar.
• Finansal kiralama flirketleri, finansman ve faktoring flirketleri ile
ipotek finansman kurulufllar›n›n bankalardan yapt›klar›
borçlanmalar.
85 TRANSFER F‹YATLANDIRMASI YOLUYLA
ÖRTÜLÜ KAZANÇ DA⁄ITIMI
Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesine göre, kurumlar›n,
iliflkili kiflilerle emsallere uygunluk ilkesine ayk›r› olarak tespit ettikleri
bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet al›m ya da sat›m›nda bulunmalar›
durumunda, kazanç tamamen veya k›smen transfer fiyatland›rmas›
yoluyla örtülü olarak da¤›t›lm›fl say›lacakt›r.
Al›m, sat›m, imalat ve inflaat ifllemleri, kiralama ve kiraya verme ifllemleri,
ödünç para al›nmas› ve verilmesi, ikramiye, ücret ve benzeri
ödemeleri gerektiren ifllemler her hal ve flartta mal veya hizmet al›m
ya da sat›m› olarak de¤erlendirilir.
85.1 ‹liflkili Kifli Kavram› ve Emsallere Uygunluk ‹lkesi
Kurumlar›n kendi ortaklar›, kurumlar›n veya ortaklar›n›n ilgili bulundu¤u
gerçek kifli veya kurum ile idaresi, denetimi veya sermayesi bak›m›ndan
do¤rudan veya dolayl› olarak ba¤l› bulundu¤u ya da nüfuzu alt›nda
220
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ulundurdu¤u gerçek kifli veya kurumlar› ifade eder. Ortaklar›n eflleri,
ortaklar›n veya efllerinin üstsoy ve altsoyu ile üçüncü derece dahil yansoy
h›s›mlar› ve kay›n h›s›mlar› da iliflkili kifli say›l›r.
Kazanc›n elde edildi¤i ülke vergi sisteminin, Türk vergi sisteminin yaratt›¤›
vergilendirme kapasitesi ile ayn› düzeyde bir vergilendirme imkân›
sa¤lay›p sa¤lamad›¤› ve bilgi de¤iflimi hususunun göz önünde bulundurulmas›
suretiyle Bakanlar Kurulunca ilan edilen ülkelerde veya bölgelerde
bulunan kiflilerle yap›lm›fl tüm ifllemler, iliflkili kiflilerle yap›lm›fl
say›l›r.
Emsallere uygunluk ilkesi ise, iliflkili kiflilerle yap›lan mal veya hizmet
al›m ya da sat›m›nda uygulanan fiyat veya bedelin, aralar›nda böyle bir
iliflkinin bulunmamas› durumunda oluflacak fiyat veya bedele uygun
olmas›n› ifade eder.
Emsallere uygunluk ilkesi do¤rultusunda tespit edilen fiyat veya bedellere
iliflkin hesaplamalara ait kay›t, cetvel ve belgelerin ispat edici k⤛tlar
olarak saklanmas› zorunludur.
85.2 Emsaline Uygun Fiyat Veya Bedelin Tespitinde
Uygulanacak Yöntemler
Kurumlar, iliflkili kiflilerle yapt›¤› ifllemlerde uygulayaca¤› fiyat veya
bedelleri, afla¤›daki yöntemlerden ifllemin mahiyetine en uygun olan›n›
kullanarak tespit edebileceklerdir.
85.2.1 Karfl›laflt›r›labilir Fiyat Yöntemi
Bir mükellefin uygulayaca¤› emsallere uygun sat›fl fiyat›n›n, karfl›laflt›r›labilir
mal veya hizmet al›m ya da sat›m›nda bulunan ve aralar›nda
herhangi bir flekilde iliflki bulunmayan gerçek veya tüzel kiflilerin birbirleriyle
yapt›klar› ifllemlerde uygulayaca¤› piyasa fiyat› ile karfl›laflt›r›larak
tespit edilmesini ifade eder.
Bu yöntemin uygulanabilmesi için iliflkili kiflilerle yap›lan ifllemin, birbirleriyle
iliflkili olmayan kiflilerin yapt›klar› ifllem ile karfl›laflt›r›labilir nitelikte
olmas› gerekmektedir. Buradaki karfl›laflt›r›labilir nitelik kavram›, iflleme
konu mal veya hizmet ile ifllemin koflullar›n›n gerek iliflkili kifliler
aras›ndaki ifllemlerde, gerekse aralar›nda iliflki bulunmayan kifliler
aras›ndaki ifllemlerde benzer nitelikte olmas›n› ifade etmektedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
221

85.2.2 Maliyet Art› Yöntemi
Emsallere uygun fiyat›n, ilgili mal ve hizmet maliyetlerinin makul bir brüt
kâr oran› kadar art›r›lmas› suretiyle hesaplanmas›n› ifade eder.
Buradaki uygun brüt kâr oran›, söz konusu mal veya hizmet al›m veya
sat›m an›nda iliflkisiz kiflilere sat›lmas› halinde uygulanacak fiyat› yans›tan
kâr oran›n› ifade etmektedir. E¤er koflullar uygunsa, ifllemi yapan
mükellefin bu mal veya hizmetlere iliflkin olarak iliflkisiz kiflilerle yapt›¤›
ifllemlerde uygulad›¤› genel brüt kâr marj› ideal oran olacakt›r. Karfl›-
laflt›rma için gerekli ifllem say›s› yetersizse, uygun brüt kâr oran› k›stas›,
söz konusu mal veya hizmetin iliflkisiz kiflilere sat›lmas› halinde uygulanacak
fiyat› yans›tan kâr oran› olarak dikkate al›nabilecektir. Bu yöntemin
özellikle hammadde ve yar› mamuller ile imal edilen mallara
iliflkin ifllemlerde uygulama alan› bulmas› öngörülmektedir.
85.2.3 Yeniden Sat›fl Fiyat› Yöntemi
Emsallere uygun fiyat›n, ifllem konusu mal veya hizmetlerin aralar›nda
herhangi bir flekilde iliflki bulunmayan gerçek veya tüzel kiflilere yeniden
sat›lmas› halinde uygulanacak fiyattan, makul bir brüt sat›fl kâr›
düflülerek hesaplanmas›n› ifade eder.
Bu yöntemde, emsallere uygun fiyat veya bedele ulaflmak için temel
al›nan unsur, aralar›nda herhangi bir ba¤lant› bulunmayan gerçek veya
tüzel kiflilere yap›lmas› muhtemel sat›fl ve bu sat›flta uygulanacak fiyat
veya bedeldir. Varsay›mlara dayal› olarak saptanan söz konusu fiyat veya
bedelden uygun bir brüt sat›fl kâr› düflülerek ilgili ifllem için emsallere
uygun fiyata ulafl›lacakt›r. Buradaki uygun brüt sat›fl kâr›, söz
konusu mal veya hizmet için ifllem an›nda uygulanabilecek, piyasa
koflullar›na göre belirlenen veya belirlenebilecek objektif nitelikte bir
oran ile saptanan kâr› ifade etmektedir. Bu kâr düflüldükten sonra da
mal veya hizmetin iliflkili kiflilere sat›lmas›nda uygulanabilecek emsallere
uygun fiyata ulafl›lacakt›r.
85.2.4 Di¤er Yöntemler:
Emsallere uygun fiyata yukar›daki yöntemlerden herhangi birisi ile
ulaflma olana¤› yoksa mükellef, ifllemlerin mahiyetine uygun olarak
kendi belirleyece¤i di¤er yöntemleri kullanabilir.
222
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Emsallere uygun fiyat veya bedele ulaflmak için yukar›da yer verilen
yöntemlerden en uygun olan›n›n seçilmesinde öncelikle mükellefin iliflkisiz
kiflilerle yapt›¤› ifllemlerde kulland›¤› fiyat veya bedel iç emsal olarak
karfl›laflt›rmaya esas ölçü al›nacak olup bu flekilde kullan›lan fiyat veya
bedelin bulunmamas› veya güvenilir olmamas› halinde do¤rudan benzeri
nitelikteki mükellef veya kurumlar›n ifllemleri d›fl emsal olarak esas
al›nabilecektir. Ayr›ca, burada önemli olan emsallere uygun fiyat veya
bedelin en do¤ru ve güvenilir flekilde tespit edilmesi olup iç ve d›fl
emsallerinin bir arada kullan›m› da mümkündür.
86 BEYAN ESASI
Kurumlar vergisi, mükellefin veya vergi sorumlusunun beyan› üzerine
tarh olunur. Beyanname, ilgili bulundu¤u hesap döneminin sonuçlar›n›
içerir.
Her mükellef vergiye tâbi kazanc›n›n tamam› için bir beyanname verir.
Ancak, tüzel kiflili¤i bulunmayan iktisadi kamu kurulufllar› ile dernek ve
vak›flara ait iktisadi iflletmelerden her biri için, bunlar›n ba¤l› oldu¤u kamu
tüzel kiflileri ile dernek ve vak›flar taraf›ndan ayr› beyanname verilir.
Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapand›¤› ay› izleyen
dördüncü ay›n birinci gününden yirmibeflinci günü akflam›na kadar mükellefin
ba¤l› oldu¤u vergi dairesine verilir.
Mükelleflerin flubeleri, ajanslar›, al›m-sat›m büro ve ma¤azalar›, imalâthaneleri
veya kendilerine ba¤l› di¤er ifl yerleri için, bunlar›n ba¤›ms›z muhasebeleri
ve ayr›lm›fl sermayeleri olsa dahi ayr› beyanname verilmez.
Kooperatiflerin gelirlerinin vergi kesintisine tâbi tutulan tafl›nmaz kira gelirlerinden
ibaret olmas› halinde, bu gelirler için beyanname verilmez.
Mükellefin ba¤l› oldu¤u vergi dairesi, kurumun kanuni veya ifl merkezinin
bulundu¤u yerin vergi dairesidir.
86.1 Tüzel Kiflili¤i Bulunmayan ‹ktisadi ‹flletmelerde Beyan
Her kurumlar vergisi mükellefi vergiye tabi kazanc›n›n tamam› için tek
bir beyanname verecektir. Mükelleflerin flubeleri, ajanl›klar›, al›m-sat›m
büro ve ma¤azalar›, imalathaneleri veyahut kendilerine do¤rudan do¤-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
223

uya ba¤l› sair iflyerleri için ba¤›ms›z muhasebeleri ve ayr›lm›fl sermayeleri
olsa dahi ayr› beyanname verilmesi söz konusu olmayacakt›r.
Ancak, tüzel kiflili¤i bulunmayan iktisadi kamu kurulufllar› ile dernek
veya vak›flara ait tüzel kiflili¤i bulunmayan iktisadi iflletmelerin her biri
için bunlar›n ba¤l› olduklar› kamu tüzel kiflileri ile dernek veya vak›flar
taraf›ndan ayr› beyanname verilmesi gerekecektir. Bu nedenle, söz
konusu kurulufllara ait iktisadi iflletmelerin her biri için ayr› kurumlar
vergisi mükellefiyeti tesis ettirilecektir.
‹ktisadi iflletmelerin ortak yönetimi veya sermayesi olsa dahi
• Faaliyetlerinin ba¤›ms›z ve farkl› olmas› ve/veya
• Farkl› iflyerlerinin bulunmas› halinde
ayr› ayr› mükellefiyet tesis ettirilmesi gerekmektedir.
Örne¤in; bir vakfa ait farkl› illerde özel okul iflletmelerinin bulunmas›
halinde, her bir okul ayr› bir iktisadi iflletme kabul edilerek, her biri için
ayr› ayr› kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.
Ayn› flekilde, derne¤e ba¤l› maden suyu iflletmesi ile birlikte, özel poliklinik
iflletmesinin bulunmas› halinde bunlar›n sermaye veya yönetiminin
ayr› olup olmad›¤›na bak›lmaks›z›n, her biri için ayr› ayr› kurumlar vergisi
mükellefiyeti tesis ettirilmesi gerekmektedir.
Di¤er taraftan, farkl› yönetim, sermaye ya da organizasyonu olan iflletmelerin
ayr› ayr› iktisadi iflletme olarak kabul edilir.
86.2 Kooperatiflerin Tafl›nmaz Kira Gelirleri ile
Mevduat Faizinden Oluflan Gelirlerinin Beyan›
Kooperatiflerin tafl›nmazlar›n› kiraya vermeleri ortak d›fl› ifllem olarak
de¤erlendirilece¤inden, kurumlar vergisi mükellefiyetlerinin tesis edilmesi
gerekmektedir.
Ancak, an›lan kooperatiflerin baflkaca gelir getirici faaliyetinin bulunmamas›
ve gelirlerinin sadece vergi kesintisine tabi tutulmufl tafl›nmaz
kira gelirleri ile vergi kesintisine tabi tutulan mevduat faizlerinden ibaret
olmas› halinde, kurumlar vergisi beyannamesi (geçici vergi beyannameleri
dahil) vermelerine gerek bulunmamaktad›r. Yap›lan vergi kesintileri
ise, nihai vergileme olacakt›r.
224
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Kesintiye tabi tutulmufl tafl›nmaz kira gelirleri ile mevduat faizleri yan›nda
di¤er gelirleri de bulunan kooperatifler, kurumlar vergisi beyannamesi
vermek zorunda olduklar›ndan, tafl›nmaz kira gelirlerini ve mevduat
faizlerini de bu beyannameye dâhil edeceklerdir. Ancak, kira gelirleri
ile mevduat faizleri üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci
maddesi uyar›nca kesinti yoluyla ödenmifl olan vergiler, hesaplanan
kurumlar vergisinden mahsup edilebilecektir.
87 VERG‹LEND‹RME DÖNEM‹ VE TARH‹YAT
Kurumlar vergisinde vergilendirme dönemi, hesap dönemidir. Kendilerine
özel hesap dönemi tayin edilenlerin vergilendirme dönemi ise
özel hesap dönemleridir.
Kesinti suretiyle ödenen vergilerde, istihkak sahiplerince ayr›ca y›ll›k beyanname
verilmeyen hallerde, vergi kesintisinin ilgili bulundu¤u dönemler
vergilendirme dönemi say›l›r. Kurumlar vergisi, beyannamenin verildi¤i
vergi dairesince tarh olunur.
Kurumlar vergisi, bu Kanuna göre mükellef olanlar›n tüzel kiflili¤i ad›na;
iktisadi kamu kurulufllar› ile derneklere ve vak›flara ait iktisadi iflletmelerden
tüzel kiflili¤i haiz olmayanlar için ba¤l› olduklar› kamu tüzel kiflileri
ya da dernek veya vak›f ad›na; fonlarda fonun kurucusu ad›na; ifl ortakl›klar›nda
ise verginin ödenmesinden müteselsilen sorumlu olmak
üzere yönetici ortak veya ortaklardan herhangi birisi ad›na tarh olunur.
Kurumlar vergisi, ba¤l› olunan vergi dairesine beyannamenin verildi¤i
günde, beyanname posta ile gönderilmiflse, vergiyi tarh edecek daireye
geldi¤i tarihi izleyen üç gün içinde tarh edilir.
88 TEVK‹FAT UYGULAMASI
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinde, birinci f›krada
say›lan kifli, kurum ve kurulufllarca, tam mükellefiyete tabi kurumlara
yap›lacak baz› ödemeler üzerinden istihkak sahiplerinin kurumlar vergisine
mahsuben %15 (Bakanlar Kurulunca baflka bir oran belirlenmedi¤i
sürece) oran›nda vergi kesintisi yap›lmas› öngörülmüfltür.
Öte yandan, Kanunun geçici 1 inci maddesinin;
• Birinci f›kras›nda, bu Kanun uyar›nca vergi kesintisine tabi tutulmufl
kazanç ve iratlar üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü
maddesi uyar›nca,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
225

• ‹kinci f›kras›nda ise Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi
uyar›nca vergi kesintisine tabi tutulmufl kazanç ve iratlar üzerinden,
bu Kanun uyar›nca ayr›ca vergi kesintisi yap›lmayaca¤› hükmüne
yer verilmifltir.
Dolay›s›yla, Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi çerçevesinde
vergi kesintisine tabi tutulacak ödemelerden Gelir Vergisi Kanununun
94 üncü maddesi uyar›nca ayr›ca vergi kesintisi yap›lmayacak, bu
madde kapsam›nda olan kazanç ve iratlar›n Gelir Vergisi Kanununun
geçici 67 nci maddesi uyar›nca vergi kesintisine tabi tutulmas› durumunda
da an›lan kazanç ve iratlar bu madde uyar›nca kurumlar vergisi
kesintisine tabi tutulmayacakt›r.
88.1 Vergi Tevkifat› (Kesintisi) Yapmakla Sorumlu Olanlar
Afla¤›da say›lan kifli, kurum ve kurulufllar›n Kurumlar Vergisi Kanununun
15 inci maddesi gere¤ince vergi kesintisi yapma zorunlulu¤u
bulunmaktad›r.
• Kamu idare ve kurulufllar›,
• ‹ktisadi kamu kurulufllar›,
• Sair kurumlar,
• Ticaret flirketleri,
• ‹fl ortakl›klar›,
• Dernek veya vak›flar,
• Dernek veya vak›flar›n iktisadi iflletmeleri,
• Kooperatifler,
• Yat›r›m fonu yönetenler,
• Gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest
meslek erbab›,
• Zirai kazançlar›n› bilanço veya zirai iflletme hesab› esas›na göre
tespit eden çiftçiler.
Kurumlar Vergisi Kanunu uyar›nca tevkifat yapmakla sorumlu bulunanlar,
Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde belirtilen sorumlularla
paralellik göstermektedir.
88.2 Vergi Kesintisine Tabi Tutulacak Kazanç Ve ‹ratlar
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinde say›lan ödemelerin
(avans olarak ödenenler de dahil olmak üzere) nakden veya hesaben
yap›lmas› halinde, bu ödemeler üzerinden vergi kesintisi yap›lacakt›r.
226
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Hesaben ödeme, kesintiye tâbi kazanç ve iratlar› ödeyenleri hak sahiplerine
karfl› borçlu durumda gösteren her türlü kay›t ve ifllemleri ifade
eder. Di¤er yandan, yap›lacak vergi kesintisinde kazanç ve iratlar gayrisafi
tutarlar› üzerinden dikkate al›n›r. Kesilmesi gereken verginin ödemeyi
yapan taraf›ndan üstlenilmesi halinde vergi kesintisi, ödenen
tutar ile ödemeyi yapan›n yüklendi¤i verginin toplam› üzerinden hesaplan›r.
Vergi kesintisine tabi ödemelerden baz›lar› afla¤›da verilmifltir.
1. Gelir Vergisi Kanununda belirtilen esaslara göre birden
fazla takvim y›l›na yayg›n inflaat ve onar›m iflleri ile u¤raflan
kurumlara bu iflleri ile ilgili olarak yap›lan hakedifl ödemeleri.
2. Kooperatiflere ait tafl›nmazlar›n kiralanmas› karfl›l›¤›nda
bunlara yap›lan kira ödemeleri.
3. Her nevi tahvil (ipotek finansman› kurulufllar› ve konut
finansman› kurulufllar› taraf›ndan ihraç edilen ipotekli sermaye
piyasas› araçlar›, varl›k teminatl› menkul k›ymetler dahil) ve Hazine
bonosu faizleri ile Toplu Konut ‹daresi ve Özellefltirme ‹daresince
ç›kar›lan menkul k›ymetlerden sa¤lanan gelirler (Döviz cinsinden
yahut dövize, alt›na veya baflka bir de¤ere endeksli menkul
k›ymetlerin itfas› s›ras›nda oluflan de¤er art›fllar› kesintiye
tâbi tutulmaz.).
4. Mevduat faizleri.
5. Kat›l›m bankalar› taraf›ndan kat›lma hesab› karfl›l›¤›nda
ödenen kâr paylar›.
6. Kâr ve zarar ortakl›¤› belgesi karfl›l›¤› ödenen kâr paylar›.
7. Vergiden muaf olan kurumlara da¤›t›lan (Kâr›n sermayeye
eklenmesi kâr da¤›t›m› say›lmaz.) Gelir Vergisi Kanununun 75 inci
maddesinin ikinci f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral› bentlerindeki
kâr paylar› üzerinden, bu maddenin üçüncü f›kras› uyar›nca
vergi kesintisine tâbi tutulan kazançlar hariç olmak üzere % 15
oran›nda vergi kesintisi yap›l›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
227

Emeklilik yat›r›m fonlar›n›n kazançlar› hariç olmak üzere, Kanunun 5
inci maddesinin birinci f›kras›n›n (d) bendinde yaz›l› kazançlardan,
da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n, kurum bünyesinde % 15 oran›nda vergi
kesintisi yap›l›r.
88.2.1 Birden Fazla Takvim Y›l›na Yayg›n ‹nflaat Ve
Onar›m ‹fllerine ‹liflkin Olarak Yap›lan Hakedifl Ödemeleri
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (a)
bendine göre birden fazla takvim y›l›na yayg›n inflaat ve onar›m iflleri ile
u¤raflan kurumlara, bu iflleri ile ilgili olarak yap›lan hakedifl ödemelerinden
vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Birden fazla takvim y›l›na yayg›n inflaat ve onar›m ifllerinin tan›m›
konusunda Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümleri uygulanacakt›r.
Birden fazla takvim y›l›na yayg›n inflaat ve onar›m ifllerine iliflkin olarak
1/1/2007 tarihinden itibaren yap›lan hakedifl ödemeleri üzerinden,
2006/11447 say›l› Bakanlar Kurulu Karar› uyar›nca %3 oran›nda
vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
88.2.2 Tafl›nmazlar›n Kiralanmas› Karfl›l›¤›nda Yap›lan
Kira Ödemeleri
88.2.2.1 Kooperatiflere Ait Tafl›nmazlar›n Kiralanmas›
Karfl›l›¤›nda Yap›lan Kira Ödemeleri
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (b)
bendi uyar›nca, kooperatiflere ait tafl›nmazlar›n kiralanmas›
karfl›l›¤›nda bunlara yap›lan kira ödemeleri üzerinden vergi kesintisi
yap›lacakt›r.
1/1/2007 tarihinden itibaren 2006/11447 say›l› Bakanlar Kurulu
Karar› uyar›nca kooperatiflere ait tafl›nmazlar›n kiralanmas› karfl›l›¤›nda
bunlara yap›lan kira ödemeleri üzerinden %20 oran›nda vergi kesintisi
yap›lacakt›r.
Söz konusu kira ödemeleri üzerinden yap›lacak vergi kesintisinde, kooperatifin
türü, mükellef veya muaf olup olmamas›n›n bir önemi bulunmamaktad›r.
228
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

88.2.2.2 Dernek Veya Vak›flara Ait Tafl›nmazlar›n Kiralanmas›
Karfl›l›¤›nda Yap›lan Kira Ödemeleri
Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci f›kras›n›n (5)
numaral› bendi uyar›nca, vak›flara (mazbut vak›flar hariç) ve derneklere
ait tafl›nmazlar›n kiralanmas› karfl›l›¤›nda, bunlara yap›lan kira ödemelerinden
gelir vergisi kesintisi yap›lmaktad›r.
Bu kesintinin yap›lmas›nda, kendisine kira ödemesinde bulunulan derne¤in,
kamuya yararl› dernek ya da vakf›n Bakanlar Kurulunca vergi
muafiyeti tan›nm›fl vak›f olmas› önem arz etmemektedir. Baflka bir
deyiflle, mazbut vak›flar hariç, hiçbir ayr›m yap›lmaks›z›n tüm dernek
veya vak›flara ödenen kira bedellerinden bu kesintinin yap›lmas› gerekmektedir.
Di¤er taraftan, sendikalar, ticaret odalar›, sanayi odalar›, ticaret borsalar›,
esnaf odalar› ve bunlar›n birlikleri ile di¤er mesleki kurulufllara
ait oda ve birlikler, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar›na yap›lan
kira ödemelerinden de gelir vergisi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
88.2.2.3 Di¤er Kurumlar Vergisi Mükelleflerine Ait
Tafl›nmazlar›n Kiralanmas› Karfl›l›¤›nda Yap›lan
Kira Ödemeleri
Kurumlar Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde say›lan kurumlar vergisi
mükelleflerine (kooperatifler hariç) ait tafl›nmazlar›n kiralanmas›
karfl›l›¤›nda bunlara yap›lan kira ödemelerinden vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
Bu kurumlar›n elde ettikleri kira gelirleri ilgili hesap dönemine
ait kurumlar vergisi beyannamesi ile beyan edilecektir.
Dernek veya vak›flara ait tafl›nmazlar›n bir iktisadi iflletme oluflturacak
flekilde kiralanmas› halinde, oluflacak iktisadi iflletme kurumlar vergisi
mükellefi oldu¤undan elde edilen kira gelirleri üzerinden vergi kesintisi
yap›lmayacakt›r.
88.2.3 Devlete, Özel ‹darelere, Belediyelere Ve Köylere Ait
Tafl›nmazlar›n Kiralanmas› Karfl›l›¤›nda Yap›lan
Kira Ödemeleri
Devlete, özel idarelere, belediyelere ve köylere ait tafl›nmazlar›n kiralanmas›
karfl›l›¤›nda, an›lan kamu kurumlar›na yap›lan kira ödemeleri
üzerinden de vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
229

88.2.4 Her Nevi Tahvil Ve Hazine Bonosu Faizleri ‹le Toplu Konut
‹daresi Ve Özellefltirme ‹daresince Ç›kar›lan
Menkul K›ymetlerden Sa¤lanan Gelirler
Tam mükellefiyete tabi kurumlar vergisi mükelleflerince elde edilen,
her nevi tahvil (ipotek finansman› kurulufllar› ve konut finansman› kurulufllar›
taraf›ndan ihraç edilen ipotekli sermaye piyasas› araçlar›, varl›k
teminatl› menkul k›ymetler dahil) ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu
Konut ‹daresi ve Özellefltirme ‹daresince ç›kar›lan menkul k›ymetlerden
sa¤lanan gelirler üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin
birinci f›kras›n›n (c) bendi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
Öte yandan, bu gelirler üzerinden Gelir Vergisi Kanununun geçici 67
nci maddesinin yürürlükte oldu¤u süre boyunca, Kurumlar Vergisi
Kanunu uyar›nca ayr›ca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.2.5 Döviz Cinsinden Ya Da Dövize, Alt›na Veya Baflka
Bir De¤ere Endeksli Menkul K›ymetlerin ‹tfas›
S›ras›nda Oluflan De¤er Art›fllar›nda Vergi Kesintisi
Her nevi tahvil (ipotek finansman› kurulufllar› ve konut finansman› kurulufllar›
taraf›ndan ihraç edilen ipotekli sermaye piyasas› araçlar›, varl›k
teminatl› menkul k›ymetler dahil) ve Hazine bonosu ile Toplu Konut
‹daresi ve Özellefltirme ‹daresince ç›kar›lan menkul k›ymetlerin, döviz
cinsinden ihraç edilmesi ve bunlar›n itfas› s›ras›nda anaparan›n yine
döviz cinsinden ödenmesi halinde, döviz kurundaki de¤iflim nedeniyle
anaparada meydana gelen de¤er art›fl› üzerinden vergi kesintisi
yap›lmas› söz konusu de¤ildir. Vergi kesintisi sadece faiz tutar› üzerinden
yap›lacakt›r. Döviz cinsinden ihraç edilen menkul k›ymetlerin faizlerinin
itfa tarihinden önce belli dönemler itibar›yla ödenmesi halinde
de sadece bu faiz tutar› vergi kesintisine tabi olacakt›r. Ayr›ca kur fark›
üzerinden vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.2.6 Menkul K›ymetlerden Sa¤lanan Gelirlerin,
Kurumlar Vergisine Tabi Olmayan Veya
Kurumlar Vergisinden Muaf Olanlar Taraf›ndan
Elde Edilmesinde Vergi Kesintisi Uygulamas›
Söz konusu gelirlerin kurumlar vergisine tabi olmayan veya muaf olan
kurumlarca elde edilmesi halinde Kurumlar Vergisi Kanunu uyar›nca
230
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

vergi kesintisi yap›lmayacakt›r. Ancak, bu kesintinin yap›lmamas› için
kurumlar vergisinden muaf olan kurumlar›n bu durumlar›n› tevsik
etmeleri ve menkul k›ymetlerin kendilerine ait oldu¤unu vergi kesintisi
yapmakla yükümlü olanlara yaz›l› olarak beyan etmeleri gerekmektedir.
Kanunla kurulan dernek veya vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti
tan›nan vak›flar, kamu menfaatine yararl› dernekler ile dernek veya
vak›f olmamakla birlikte; odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n
üst kurulufllar›, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi
uygulamalar›nda dernek veya vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek
veya vak›flarca elde edilen söz konusu gelirler üzerinden Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Öte yandan, söz konusu gelirler üzerinden Gelir Vergisi Kanununun
geçici 67 nci maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde, gerek
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir
Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.2.7 Mevduat Faizleri
Mevduat faizlerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin
birinci f›kras›n›n (ç) bendi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
Kanunla kurulan dernek veya vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi
muafiyeti tan›nan vak›flar, kamu menfaatine yararl› dernekler ile
dernek veya vak›f olmamakla birlikte odalar, borsalar, meslek örgütleri
ve bunlar›n üst kurulufllar›, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar›
gibi vergi uygulamalar›nda dernek veya vak›f olarak kabul edilenler
hariç, dernek veya vak›flarca elde edilen mevduat faizleri üzerinden
Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi
yap›lacakt›r.
Ancak, mevduat faizlerinden Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci
maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde, gerek Kurumlar
Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir Vergisi Kanununun
94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
231

88.2.8 Kat›l›m Bankalar› Taraf›ndan Kat›lma Hesab›
Karfl›l›¤›nda Ödenen Kâr Paylar›
Kat›l›m bankalar› taraf›ndan kat›lma hesab› karfl›l›¤›nda ödenen kâr paylar›
üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin birinci
f›kras›n›n (d) bendi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
Kanunla kurulan dernek veya vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti
tan›nan vak›flar, kamu menfaatine yararl› dernekler ile dernek veya
vak›f olmamakla birlikte odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n
üst kurulufllar›, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi
uygulamalar›nda dernek veya vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek
veya vak›flarca elde edilen söz konusu gelirler üzerinden Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Ancak, söz konusu gelirler üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun geçici
67 nci maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde, gerek
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.2.9 Kâr Ve Zarar Ortakl›¤› Belgesi Karfl›l›¤›nda Ödenen
Kâr Paylar›
Kâr ve zarar ortakl›¤› belgesi karfl›l›¤›nda ödenen kâr paylar› üzerinden
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin birinci f›kras›n›n (e)
bendi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
Kanunla kurulan dernek veya vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti
tan›nan vak›flar, kamu menfaatine yararl› dernekler ile dernek veya
vak›f olmamakla birlikte odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n
üst kurulufllar›, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi uygulamalar›nda
dernek veya vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek
veya vak›flarca elde edilen söz konusu gelirler üzerinden Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Ancak, söz konusu gelirler üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun geçici
67 nci maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde, gerek
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
232
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

88.2.10 Repo Gelirleri
Her nevi tahvil (ipotek finansman› kurulufllar› ve konut finansman› kurulufllar›
taraf›ndan ihraç edilen ipotekli sermaye piyasas› araçlar›, varl›k
teminatl› menkul k›ymetler dahil) ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut
‹daresi ve Özellefltirme ‹daresince ç›kar›lan menkul k›ymetlerin geri
al›m veya sat›m taahhüdü ile elde edilmesi veya elden ç›kar›lmas›ndan
sa¤lanan gelirler üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin
birinci f›kras›n›n (f) bendi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmas› gerekmektedir.
Kanunla kurulan dernek veya vak›flar, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti
tan›nan vak›flar, kamu menfaatine yararl› dernekler ile dernek veya
vak›f olmamakla birlikte odalar, borsalar, meslek örgütleri ve bunlar›n
üst kurulufllar›, siyasi partiler, emekli ve yard›m sand›klar› gibi vergi
uygulamalar›nda dernek veya vak›f olarak kabul edilenler hariç, dernek
veya vak›flarca elde edilen söz konusu gelirler üzerinden Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Ancak, söz konusu gelirler üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun geçici
67 nci maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde, gerek
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.2.11 Vergiden Muaf Olan Kurumlara Da¤›t›lan
Kâr Paylar›nda Vergi Kesintisi
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin ikinci f›kras› uyar›nca,
vergiden muaf olan kurumlara da¤›t›lan Gelir Vergisi Kanununun 75
inci maddesinin ikinci f›kras›n›n (1), (2) ve (3) numaral› bentlerindeki
kâr paylar› üzerinden, vergi kesintisi yap›lacakt›r.
Öte yandan, kurumlarca kâr›n sermayeye eklenmesi kâr da¤›t›m›
say›lmad›¤›ndan, vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
Bakanlar Kuruluna tan›nan yetkiye istinaden yay›mlanan 22/7/2006
tarih ve 2006/10731 say›l› Kararla kâr da¤›t›m›na iliflkin vergi kesintisi
oran› %15 olarak belirlenmifltir. Dolay›s›yla, vergiden muaf olan
kurumlara da¤›t›lan kâr paylar› üzerinden %15 oran›nda vergi kesintisi
yap›lmas› gerekmektedir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
233

88.2.12 Fon Ve Yat›r›m Ortakl›klar›n›n ‹stisna Kazançlar›
Üzerinden Yap›lacak Vergi Kesintisi
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin üçüncü f›kras› ile
emeklilik yat›r›m fonlar›n›n kazançlar› hariç olmak üzere, Kanunun 5
inci maddesinin birinci f›kras›n›n (d) bendinde yaz›l› istisna kazançlardan,
da¤›t›ls›n veya da¤›t›lmas›n, kurum bünyesinde vergi kesintisi yap›lmas›
öngörülmüfltür.
Öte yandan, söz konusu fon ve ortakl›klar›n kazançlar›, ayr›ca kâr da¤›-
t›m›na iliflkin vergi kesintisine tabi olmayacakt›r.
Ancak, söz konusu istisna kazançlar üzerinden, Gelir Vergisi Kanununun
geçici 67 nci maddesi kapsam›nda vergi kesintisi yap›lmas› halinde,
gerek Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesi gerekse Gelir
Vergisi Kanunun 94 üncü maddesi uyar›nca vergi kesintisi yap›lmayacakt›r.
88.3 Vergi Kesintilerine ‹liflkin Beyannamenin
Verilme Yeri Ve Zaman›
Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci maddesinin beflinci f›kras›na
göre, bu madde gere¤ince vergi kesintisi yapmak zorunda olanlar, bu
vergileri ödeme veya tahakkukun yap›ld›¤› yer itibar›yla ba¤l› olduklar›
vergi dairesine muhtasar beyanname ile bildirmek zorundad›rlar.
Gelir Vergisi Kanununa göre yap›lan gelir vergisi kesintisine iliflkin usul
ve esaslar, bu maddeye göre verilecek muhtasar beyannameler
hakk›nda da uygulanmamaktad›r. Gelir Vergisi Kanununun 100 üncü
maddesinde, genel bütçeye dahil idare ve kurulufllar›n yapt›klar› vergi
kesintisi için muhtasar beyanname vermeyecekleri belirtilmifltir. Bu
ilke, Kurumlar Vergisi Kanunu uyar›nca yap›lacak vergi kesintileri için
de geçerlidir.
5615 say›l› Kanunun 19 uncu maddesiyle Vergi Usul Kanununa eklenen
mükerrer 28 inci maddesi ile Maliye Bakanl›¤› Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›na,
beyannamelerin verilme ve ödeme sürelerinin son gününü,
kanuni süresinden itibaren bir ay› geçmeyecek flekilde yeniden belirleme
yetkisi verilmifltir. Maliye Bakanl›¤›nca ç›kar›lan 371 S›ra No’lu
VUK Genel Tebli¤i uyar›nca, Kurumlar Vergisi Kanununun 15 inci ve
234
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

30 uncu maddeleri uyar›nca vergi kesintisi yapmak mecburiyetinde
olan mükellefler muhtasar beyannamelerini, ertesi ay›n bafl›ndan yirmiüçüncü
günü akflam›na kadar verebileceklerdir.
Ancak, kazançlar› kurumlar vergisinden istisna edilen fonlar›n ve yat›r›m
ortakl›klar›n›n kazançlar› üzerinden yap›lacak kesinti, kurumlar
vergisi beyannamesinin verildi¤i döneme ait muhtasar beyanname ile
beyan edilir. Bu kesinti için ayr›ca muhtasar beyanname verilmez.
89 AVANS KÂR PAYI DA⁄ITIMI
Kurumlar vergisi mükellefleri, geçici vergi dönemleri itibar›yla do¤an
ticari kârlar› üzerinden avans kâr pay› da¤›tabilirler. Mükelleflerce
da¤›t›labilecek avans kâr pay›, geçici vergi dönemleri itibar›yla haz›rlanan
mali tablolar›nda yer alan kârlardan, kanunlara ve esas sözleflmeye
göre ayr›lmak zorunda olan yedek akçeler, vergi ve mali karfl›l›klar
ile varsa geçmifl y›l zararlar›n›n tamam› düflüldükten sonra kalan
k›sm›n yar›s›n› geçemez.
Bir hesap dönemi içinde da¤›t›labilecek toplam avans kâr pay› da bir
önceki y›la ait dönem kâr›n›n, kanunlara ve esas sözleflmeye göre
ayr›lmak zorunda olan yedek akçeler, vergi ve mali karfl›l›klar ile varsa
geçmifl y›l zararlar›n›n tamam› düflüldükten sonra kalan k›sm›n›n yar›-
s›n› geçemez.
Ayn› hesap dönemi içinde birden fazla avans kâr pay› ödemesi yap›lmas›
durumunda, sonraki geçici vergi dönemlerinde ödenecek avans
kâr pay› hesaplan›rken önceki dönemlerde ödenen avans kâr paylar›
indirilebilir.
Gelir Vergisi Kanununda belirtilen esaslara göre birden fazla takvim
y›l›na yayg›n inflaat ve onar›m ifllerinde da¤›t›labilecek avans kâr pay› ise
devam eden ifllerin gerçekleflen maliyet ve hakediflleri aras›ndaki
müspet farktan, kesinti suretiyle ödenen vergiler indirildikten ve varsa
geçmifl y›l zararlar›n›n tamam› ile kanunlara ve esas sözleflmeye göre
ayr›lmak zorunda olan yedek akçeler düflüldükten sonra kalan k›sm›n
yar›s›n› geçemez.
Avans kâr pay› da¤›tmak isteyen kurumlar›n ana sözleflmelerinde
avans kâr pay› da¤›t›m› ile zarar do¤mas› veya y›ll›k kâr›n da¤›t›lan
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
235

avans kâr pay›n› karfl›lamamas› halinde avans›n geri ça¤r›lmas›na
iliflkin hüküm bulunmas›; genel kurul karar›yla da ilgili y›lla s›n›rl› olmak
üzere yönetim kuruluna yetki verilmesi gerekir.
Yönetim kuruluna avans kâr pay› da¤›t›m› için genel kurul taraf›ndan
yetki verildi¤i takdirde, yönetim kurulu (Limited flirketlerde ortaklar kurulu)
taraf›ndan ilgili geçici vergi dönemine iliflkin beyannamenin verilece¤i
tarihe kadar avans kâr pay› da¤›t›m› hakk›nda karar al›nmas›
gerekmektedir.
Avans kâr pay› da¤›t›m› yap›lmas› halinde, da¤›t›lan kâr paylar› üzerinden
elde edenin hukuki niteli¤ine göre vergi kesintisi yap›lacak olup,
kesilen vergiler, avans kâr pay› da¤›t›m›n›n yap›ld›¤› aya ait muhtasar
beyanname ile beyan edilmesi gerekir.
Kurumlar vergisi beyannamesinde ya da birden fazla takvim y›l›na yayg›n
inflaat ve onar›m ifllerinin bitiminde, zarar do¤mas› veya safi kazanc›n
avans olarak da¤›t›m› yap›lan kârdan düflük olmas› halinde, avans
kâr pay› da¤›tm›fl olan kurumlar›n, da¤›t›m›n› yapt›klar› kâr pay›n›n
kazançla karfl›lanamayan k›sm›n› izleyen hesap döneminde kurumlar
vergisi beyannamesinin verilme süresinin sonuna kadar geriye ça¤›rmalar›
gerekir.
Geri ça¤r›lan avans kâr paylar› üzerinden flirket taraf›ndan kesinti
suretiyle ödenmifl olan vergiler, bu ifllemin yap›ld›¤› vergilendirme döneminde
iade edilir.
90 TASF‹YE
Her ne sebeple olursa olsun, tasfiye haline giren kurumlar›n vergilendirilmesinde
hesap dönemi yerine tasfiye dönemi geçerli olacakt›r.
Tasfiye, kurumun tasfiyeye girmesine iliflkin genel kurul karar›n›n tescil
edildi¤i tarihte bafllar ve tasfiye karar›n›n tescil edildi¤i tarihte sona
erer.
Bafllang›ç tarihinden ayn› takvim y›l› sonuna kadar olan dönem ile bu
dönemden sonraki her takvim y›l› ve tasfiyenin sona erdi¤i dönem için
236
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ilgili takvim y›l› bafl›ndan tasfiyenin bitifl tarihine kadar olan dönem
ba¤›ms›z bir tasfiye dönemi say›l›r. Tasfiyenin ayn› takvim y›l› içinde sona
ermesi halinde tasfiye dönemi, kurumun tasfiye haline girdi¤i tarihte
bafllayacak ve tasfiyenin bitti¤i tarihe kadar devam eder.
Örnek: Tasfiyenin ayn› y›l içinde sonuçlanmas› hali:
Kurumun tasfiyeye girifl tarihi............................: 18/1/2007
Tasfiyenin bitifl tarihi......................................: 12/12/2007
Tasfiye dönemi...........................: 18/1/2007-12/12/2007
90.1 Tasfiyenin Zararla Kapanmas› Halinde Düzeltme
Tasfiyenin zararla kapanmas› halinde tasfiye sonucu, önceki tasfiye
dönemlerine do¤ru düzeltilir ve önceki dönemlerde fazla ödenen vergiler
mükellefe iade edilir. Nihai tasfiye sonucunda matrah beyan edilmesi
halinde önceki tasfiye dönemlerinin düzeltilmesi söz konusu olmaz.
Tasfiye ifllemleri sürerken vergi oran›nda meydana gelecek de¤iflmeler
söz konusu düzeltme iflleminin yap›lmas›n› gerektirmeyecektir.
Düzeltme ifllemleri ancak son tasfiye döneminin zararla sonuçlanmas›
halinde yap›l›r.
90.2 Tasfiyede Zamanafl›m›
Bir y›ldan fazla süren tasfiyelerde tarh zamanafl›m›, tasfiyenin sona
erdi¤i dönemi izleyen y›ldan bafllar.
90.3 Tasfiyeden Vazgeçilmesi
Tasfiyeden vazgeçilmesi halinde, kurum hakk›nda tasfiye hükümleri uygulanmaz.
Bu durumda tasfiyeden vazgeçme karar›, bu karar›n al›nd›¤›
tasfiye döneminin bafl›ndan itibaren geçerli olacak, tasfiyeden vazgeçme
karar›n›n al›nd›¤› tarihe kadar verilen tasfiye dönemi beyannameleri,
normal faaliyet beyannamelerinin yerine geçecektir.
Tasfiyesinden vazgeçilen kurumun geçici vergiyle ilgili yükümlülükleri de
tasfiyeden vazgeçilmesine iliflkin karar›n al›nd›¤› tarihi kapsayan geçici
vergilendirme dönemi bafl›ndan itibaren bafllayacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
237

90.4 Tasfiye Beyannameleri
Tasfiye beyannamesi, tasfiyenin ayn› takvim y›l› içinde bafllay›p sonuçlanmas›
halinde, tasfiyenin sonuçland›¤› tarihten itibaren otuz gün
içinde kurumun ba¤l› oldu¤u vergi dairesine verilir.
Tasfiyeye girifl tarihi ile tasfiyenin sonuçlanma tarihinin farkl› takvim
y›llar›nda gerçekleflmesi durumunda, her bir tasfiye dönemine iliflkin
tasfiye beyannamesi, tasfiye memuru taraf›ndan tasfiye döneminin
kapand›¤› ay› izleyen dördüncü ay›n birinci gününden yirmibeflinci günü
akflam›na kadar mükellefin ba¤l› oldu¤u vergi dairesine verilir.
Tasfiyenin sona erdi¤i döneme iliflkin tasfiye beyannamesi ise tasfiyenin
sonuçland›¤› tarihten itibaren otuz gün içinde kurumun ba¤l› oldu¤u
vergi dairesine verilmesi gerekir.
90.5 Tasfiye Kâr›
Tasfiye halindeki kurumlar›n vergi matrah› tasfiye kâr›d›r. Tasfiye kâr›,
tasfiye döneminin sonundaki servet de¤eri ile tasfiye döneminin bafl›ndaki
servet de¤eri aras›ndaki olumlu farkt›r.
Tasfiye kâr› hesaplan›rken;
• Ortaklar veya kurum sahiplerine tasfiye esnas›nda avans olarak
veya di¤er flekillerde yap›lan her türlü ödemeler tasfiyenin sonundaki
servet de¤erine,
• Mevcut sermayeye ilave olarak ortaklar veya sahipleri taraf›ndan
yap›lan ödemeler ile tasfiye esnas›nda elde edilen ve vergiden istisna
edilmifl olan kazanç ve iratlar da tasfiye döneminin bafl›ndaki
servet de¤erine eklenecektir.
Bununla birlikte, hisselerine mahsuben ortaklara da¤›t›lan, sat›lan,
devredilen veya kurum sahibine iade olunan iktisadi k›ymetlerin de¤erleri
da¤›t›m›n, sat›fl›n, devrin veya iadenin yap›ld›¤› gün itibar›yla Kurumlar
Vergisi Kanununun transfer fiyatland›rmas› yoluyla örtülü kazanç
da¤›t›m› hükümlerine göre belirlenecektir.
Ayr›ca, tasfiye kâr›n›n hesaplanmas› s›ras›nda, Kanunun indirilecek giderler,
zarar mahsubu, di¤er indirimler ve kabul edilmeyen indirimlerle
ilgili madde hükümleri de dikkate al›nacakt›r.
238
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Özel kanunlar›nda tasfiye ifllemlerine iliflkin herhangi bir hüküm bulunmayan
iktisadi kamu kurulufllar› ile dernek veya vak›flara ait iktisadi
iflletmelerden tüzel kiflili¤i haiz olmayanlar›n mükellefiyeti, flah›s iflletmelerinde
oldu¤u gibi iflin b›rak›lmas›yla sona erecektir. Bu tür iflletmelerde
tasfiye, mevcut iktisadi k›ymetler, ya sat›lmak ya da ba¤l›
oldu¤u kurum, dernek veya vakfa fatura edilerek iflletmeden çekilmek
suretiyle sonuçland›r›lacakt›r. Bu kapsamda ifli b›rakan mükelleflerin
ilgili döneme ait kurumlar vergisi beyannameleri ise Kurumlar Vergisi
Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen sürede verilecektir.
90.6 Servet De¤eri
Tasfiye döneminin bafl›ndaki ve sonundaki servet de¤eri, kurumun tasfiye
dönemi bafl›ndaki ve sonundaki bilançosunda görülen öz sermayesidir.
Bir y›ldan fazla süren tasfiyelerde; izleyen tasfiye dönemlerinin
bafl›ndaki servet de¤eri, bir önceki dönemin son bilançosunda görülen
servet de¤eridir.
Afla¤›da belirtilenler d›fl›nda kalan her çeflit karfl›l›klar ile da¤›t›lmam›fl
kazançlar bu sermayeye dahildir:
• Vergi kanunlar›na göre ayr›lm›fl olan her türlü amortismanlar
ve karfl›l›klar ile sigorta flirketlerinin teknik karfl›l›klar›,
• Hissedar veya sahip olmayan kimselere da¤›t›lacak olan
kazanç k›sm›.
90.7 Tasfiye Memurlar›n›n Sorumlulu¤u
Tasfiye memurlar›, kurumun tahakkuk etmifl vergileri ile tasfiye beyannamelerine
göre hesaplanan vergiler ve di¤er itirazl› tarhiyatlar için
2004 say›l› ‹cra ve ‹flas Kanununun 207 nci maddesine uygun bir karfl›l›k
ay›rmadan ayn› Kanunun 206 nc› maddesinin dördüncü s›ras›nda
yaz›l› alacakl›lara ödeme ve ortaklara paylaflt›rma yapamazlar. Aksi takdirde,
bu vergilerin as›l ve zamlar› ile vergi cezalar›ndan flahsen ve müteselsilen
sorumlu olurlar.
Yukar›da belirtilen vergiler ile tasfiye iflleminin incelenmesi sonucu tarh
edilecek vergilerin as›llar› ve zamlar›, tasfiye kalan› üzerinden kendisine
paylaflt›rma yap›lan ortaklardan aranaca¤› gibi tasfiye s›ras›nda da¤›-
t›m, devir, iade veya sat›fl gibi yollarla kendisine bir iktisadi k›ymet akta-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
239

›lan ortaklardan da aranabilecektir. Ortaklardan tahsil edilmifl olan
vergi as›llar› için ayr›ca tasfiye memurlar›na baflvurulmayacakt›r.
Tasfiye memurlar›, K.V.K’ nun 17 nci maddesi gere¤ince ödedikleri
vergilerin as›llar›ndan dolay›, tasfiye s›ras›nda kendisine bir iktisadi k›ymet
aktar›lan veya tasfiye kalan›ndan pay alan ortaklara rücu edebilirler.
Ortaklar›n ald›¤› bu de¤erlerin vergileri karfl›lamaya yetmemesi
durumunda ise ‹cra ve ‹flas Kanununun 207 nci maddesine uygun
oranlar dahilinde ayn› Kanunun 206 nc› maddesinin dördüncü s›ras›nda
yaz›l› alacaklar› tamamen veya k›smen tahsil eden alacakl›lara da
rücu edebileceklerdir.
240
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ON‹K‹NC‹ BÖLÜM
KATMA DE⁄ER VERG‹S‹ MEVZUATI

91 VERG‹N‹N KONUSU
Katma De¤er Vergisi Kanunu’nun 1 inci maddesine göre Türkiye’de
yap›lan ve maddede say›lan mal teslimleri ile hizmet ifalar› vergiye tabi
bulunmaktad›r. Madde metninden anlafl›laca¤› üzere bir ifllemin katma
de¤er vergisine tabi olmas› için;
• ‹fllemlerin Türkiye’de yap›lm›fl olmas› ve
• ‹fllemlerin Kanunun 1 inci maddesinde say›lan mal teslimleri ve
hizmet ifalar› olmas› gerekmektedir.
Katma de¤er vergisine tabi ifllemler Kanunun 1 inci maddesinde genifl
bir flekilde düzenlenmifltir. Ayr›ca 1’inci maddenin 3 üncü f›kras›nda,
bu faaliyetlerin kanunlar›n veya resmi makamlar›n gösterdi¤i gerek
üzerine yap›lmas›n›n, bunlar› yapanlar›n hukuki statü ve kifliliklerinin,
Türk tabiiyetinde bulunup bulunmamalar›n›n, ikametgah› veya iflyerlerinin
yahut kanuni merkez veya ifl merkezlerinin Türkiye’de olup olmamas›n›n
ifllemlerin mahiyetini de¤ifltirmeyece¤i ve vergilendirmeye
mani teflkil etmeyece¤i hükme ba¤lanm›flt›r.
Bu kapsamda, Türkiye'de yap›lan afla¤›daki ifllemler katma de¤er vergisine
tabidir:
1.Ticari, s›nai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti
çerçevesinde yap›lan teslim ve hizmetler,
2. Her türlü mal ve hizmet ithalat›,
3. Di¤er faaliyetlerden do¤an afla¤›da belirtilen teslim ve
hizmetler:
a) Posta, telefon, telgraf, teleks ve bunlara benzer hizmetler
ile radyo ve televizyon hizmetleri,
b) Spor-Toto oynanmas›, piyango tertiplenmesi (Milli Piyango
dahil), at yar›fllar› ve di¤er müflterek bahis ve talih oyunlar›
tertiplenmesi, oynanmas›,
c) Profesyonel sanatç›lar›n yer ald›¤› gösteriler ve konserler
ile profesyonel sporcular›n kat›ld›¤› sportif faaliyetler, maçlar,
yar›fllar ve yar›flmalar tertiplenmesi, gösterilmesi,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
243

d) Müzayede mahallerinde ve gümrük depolar›nda yap›lan
sat›fllar,
e) Boru hatt› ile ham petrol, gaz ve bunlar›n ürünlerinin
tafl›nmalar›,
f) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal
ve haklar›n kiralanmas› ifllemleri,
g) Genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler
ve köyler ile bunlar›n teflkil ettikleri birliklere, üniversitelere,
dernek ve vak›flara, her türlü mesleki kurulufllara ait veya
tabi olan veyahut bunlar taraf›ndan kurulan veya iflletilen
müesseseler ile döner sermayeli kurulufllar›n veya bunlara ait
veya tabi di¤er müesseselerin ticari, s›nai, zirai ve mesleki nitelikteki
teslim ve hizmetleri,
h) Rekabet eflitsizli¤ini gidermek maksad›yla iste¤e ba¤l›
mükellefiyetler suretiyle vergilendirilecek teslim ve hizmetler.
Ticari, s›nai, zirai faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devaml›l›¤›, kapsam›
ve niteli¤i Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre; Gelir Vergisi
Kanununda aç›kl›k bulunmad›¤› hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve di¤er
ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.
Bu faaliyetlerin kanunlar›n veya resmi makamlar›n gösterdi¤i gerek
üzerine yap›lmas›, bunlar› yapanlar›n hukuki statü ve kiflilikleri, Türk
tabiyetinde bulunup bulunmamalar›, ikametgâh veya iflyerlerinin yahut
kanuni merkez veya ifl merkezlerinin Türkiye'de olup olmamas› ifllemlerin
mahiyetini de¤ifltirmez ve vergilendirmeye mani teflkil etmez.
‹thalat›n kamu sektörü, özel sektör veya herhangi bir gerçek veya tüzelkifli
taraf›ndan yap›lmas› veya herhangi bir flekil ve surette gerçeklefltirilmesi,
özellik tafl›mas› vergilendirmeye tesir etmez.
92 TESL‹M
Teslim, KDVK’nun 2’nci maddesinde genifl bir flekilde tan›mlanm›flt›r.
Buna göre teslim, bir mal üzerindeki tasarruf etme hakk›n›n malik veya
onun ad›na hareket edenlerce, al›c›ya veya onun ad›na hareket eden-
244
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

lere devredilmesidir. Bir mal›n al›c› veya onun ad›na yetkili olanlar›n
gösterdi¤i yere veya kiflilere tevdii de teslim hükmündedir. Ayr›ca mal›n
al›c›ya veya onun ad›na hareket edenlere gönderilmesi halinde, mal›n
nakliyesinin bafllat›lmas› veya nakliyeci ile sürücüye tevdi edilmesi de
mal teslimi say›lm›flt›r.
Teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakk›n›n malik veya onun ad›na
hareket edenlerce, al›c›ya veya ad›na hareket edenlere devredilmesidir.
Bir mal›n al›c› veya onun ad›na hareket edenlerin gösterdi¤i yere
veya kiflilere tevdii teslim hükmündedir. Mal›n al›c›ya veya onun ad›na
hareket edenlere gönderilmesi halinde, mal›n nakliyesinin bafllat›lmas›
veya nakliyeci veya sürücüye tevdi edilmesi de mal teslimidir.
Bir mal üzerindeki tasarruf hakk›n›n iki veya daha fazla kimse taraf›ndan
zincirleme âkit yap›lmak suretiyle, mal›n bu arada el de¤ifltirmeden
do¤rudan sonuncu kifliye devredilmesi halinde, aradaki safhalar›n
her biri ayr› bir teslimdir.
Su, elektrik, gaz, ›s›tma, so¤utma ve benzeri flekillerdeki da¤›t›mlar da
mal teslimidir.
Kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin
mutat oldu¤u hallerde teslim, bunlar d›fl›nda kalan maddeler itibariyle
yap›lm›fl say›l›r. Bunlar›n yerine ayn› cins ve mahiyette kap ve ambalajlar
ile döküntü tali maddelerin geri verilmesinde de ayn› hüküm uygulan›r.
Trampa iki ayr› teslim hükmündedir.
93 TESL‹M SAYILAN HALLER
Teslim konusundaki tereddütleri gidermek amac›yla Kanunun 3 üncü
maddesinde baz› özel hallerin de teslim say›laca¤› konusu hükme
ba¤lanm›flt›r. Bu haller afla¤›da aç›klanm›flt›r.
a) Vergiye tabi mallar›n her ne suretle olursa olsun, vergiye tabi
ifllemler d›fl›ndaki amaçlarla iflletmeden çekilmesi, vergiye tabi mallar›n
iflletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi namlarla
verilmesi,
b) Vergiye tabi mallar›n, üretilip teslimi vergiden istisna edilmifl
olan mallar için her ne suretle olursa olsun kullan›lmas› veya sarf›,
c) Mülkiyeti muhafaza kayd›yla yap›lan sat›fllarda zilyedli¤in devri,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
245

94 H‹ZMET
Verginin konusunu teflkil eden ifllemlerden biri olan hizmet Kanunun 4
üncü maddesinde “teslim ve teslim say›lan haller ile mal ithalat› d›fl›nda
kalan ifllemler” fleklinde tan›mlanm›fl ve bu ifllemlerin, bir fleyi yapmak,
ifllemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza
etmek, haz›rlamak, de¤erlendirmek, kiralamak, bir fleyi yapmamay›
taahhüt etmek gibi flekillerde gerçekleflebilece¤i belirtilmifltir.
95 H‹ZMET SAYILAN HALLER
Kanunun 5 inci maddesine göre vergiye tabi bir hizmetten iflletme
sahibinin, iflletme personelinin veya di¤er flah›slar›n karfl›l›ks›z yararland›r›lmas›
da hizmet say›lacak, dolay›s›yla vergiye tabi tutulacakt›r.
96 ‹fiLEMLER‹N TÜRK‹YE’DE YAPILMASI
KDVK’nun 6’nc› maddesinde, hangi ifllemlerin Türkiye’de yap›lm›fl say›laca¤›
mal teslimleri ve hizmet ifalar› yönünden ayr› esaslara ba¤lanm›flt›r.
Buna göre mal teslimlerinde mallar›n teslim an›nda Türkiye’de bulunmas›,
hizmet ifalar›nda ise hizmetin Türkiye’de yap›lmas› veya hizmetten
Türkiye’de faydalan›lmas› hallerinde ifllemler Türkiye’de yap›lm›fl
say›lacakt›r.
96.1 Mal Teslimlerinin Türkiye’de Yap›lmas›
KDVK’nun 6 nc› maddesinin (a) bendi hükmü ile mal teslimlerinde mallar›n
teslim an›nda Türkiye’de bulunmas›, ifllemin Türkiye’de yap›lm›fl
say›lmas› için yeterli görülmüfltür.
Yani mal teslimlerinde mal teslim eden flahs›n uyru¤una bak›lmaks›z›n
teslim Türkiye s›n›rlar› içinde yap›lm›flsa vergiye tabi olacak, Türkiye
d›fl›nda yap›lan mal teslimleri ise vergi d›fl› kalacakt›r. Di¤er bir deyiflle
bir Türk vatandafl›n›n Türkiye d›fl›ndaki mal teslimleri vergilendirilmeyecek,
buna karfl›l›k yabanc› uyruklu bir flahs›n Türkiye içinde yapt›¤› mal
teslimleri vergiye tabi tutulacakt›r.
246
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

96.2 Hizmetin Türkiye’de Yap›lmas›
Hizmet ifalar›nda ifllemin Türkiye’de yap›lm›fl say›lmas› için, Kanunun 6
nc› maddesinin (b) bendine göre hizmetin Türkiye’de yap›lmas› veya
hizmetten Türkiye’de faydalan›lmas› gerekmektedir.
Dolay›s›yla, hizmetin Türkiye’de yap›lm›fl say›lmas› için belirtilen iki flart
birlikte aranmamaktad›r. Bu flartlardan herhangi birisinin oluflmas› halinde
hizmet Türkiye’de yap›lm›fl say›lacakt›r. Yani hizmet Türkiye’de yap›lm›flsa,
hizmetten hangi ülkede faydalan›l›rsa faydalan›ls›n ifllem
Türkiye’de yap›lm›fl say›lacak dolay›s›yla vergiye tabi olacakt›r. Hizmetin
baflka bir ülkede yap›lmas› halinde bu hizmetten Türkiye’de faydalan›lm›fl
ise ifllem yine Türkiye’de yap›lm›fl say›lacakt›r.
97 MÜKELLEF
Katma de¤er vergisinin mükellefi esas itibariyle vergiye tabi ifllemleri
yapanlard›r. Ancak KDVK’nun 8’inci maddesinde özellik arz eden baz›
ifllemler de dikkate al›narak verginin mükellefi ayr› ayr› say›lm›flt›r. Buna
göre mükellef say›lanlar afla¤›da aç›klanm›flt›r.
a) Mal teslimi ve hizmet ifas› hallerinde bu iflleri yapanlar,
b) ‹thalatta mal ve hizmet ithal edenler,
c) Transit tafl›malarda gümrük veya geçifl ifllemine muhatap
olanlar,
d) PTT ‹flletme Genel Müdürlü¤ü ve radyo ve televizyon
kurumlar›,
e) Spor-Toto, piyango (Milli Piyango dahil) ve benzeri oyunlarda
oyunlar›n teflkilat müdürlükleri,
f) At yar›fllar› ve di¤er müflterek bahis ve talih oyunlar›nda
bunlar› tertipleyenler,
g) KDVK’nun 1’inci maddenin 3 üncü f›kras›n›n (c) bendine
giren hallerde bunlar› tertipleyenler veya gösterenler,
h) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal
ve haklar› kiraya verenler,
›) ‹ste¤e ba¤l› mükellefiyette talepte bulunanlard›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
247

Vergiye tabi bir ifllem sözkonusu olmad›¤› veya katma de¤er vergisini
fatura veya benzeri vesikalarda göstermeye hakk› bulunmad›¤› halde;
düzenledi¤i bu tür vesikalarda katma de¤er vergisi gösterenler, bu
vergiyi ödemekle mükelleftirler. Bu husus kanuna göre borçlu olduklar›
vergi tutar›ndan daha yüksek bir mebla¤› gösteren mükellefler için de
geçerlidir.
98 VERG‹ SORUMLULU⁄U
KDVK’nun 9 ncu maddesi uyar›nca,
• Mükellefin Türkiye içinde ikametgâh›n›n, iflyerinin, kanuni
merkezi ve ifl merkezinin bulunmamas› hallerinde ve
• Gerekli görülen di¤er hallerde,
Maliye Bakanl›¤›, vergi alaca¤›n›n emniyet alt›na al›nmas› amac›yla,
vergiye tabi ifllemlere taraf olanlar› verginin ödenmesinden sorumlu
tutabilir.
Ayr›ca, fiili yada kaydi envanter s›ras›nda belgesiz mal bulunduruldu¤u
veya belgesiz hizmet sat›n al›nd›¤›n›n tespiti halinde, bu al›fllar nedeniyle
ziyaa u¤rat›lan katma de¤er vergisi, belgesiz mal bulunduran veya
hizmet sat›n alan mükelleften aran›r.
Belgesiz mal bulundurduklar› veya hizmet sat›n ald›klar› tespit edilen
mükelleflere, bu mal ve hizmetlere ait al›fl belgelerinin ibraz› için tespit
tarihinden itibaren 10 günlük bir süre verilir. Bu süre içinde al›fl belgelerinin
ibraz edilememesi halinde, belgesi ibraz edilemeyen mal ve
hizmetlerin tespit tarihindeki emsal bedeli üzerinden hesaplanan
katma de¤er vergisi, al›fllar›n› belgeleyemeyen mükellef ad›na re'sen
tarhedilir. Yap›lan bu tarhiyat için vergi ziya› cezas› uygulan›r.
Ancak belgesiz al›nan mal ve hizmetleri satanlara, bu sat›fllarla ilgili
olarak, vergi inceleme raporuna dayan›larak katma de¤er vergisi
tarhiyat› yap›ld›¤› durumda, ziyaa u¤rat›lan vergi ve buna iliflkin ceza
ayr›ca al›c›lardan aranmaz.
KDVK’nun 9 ncu maddesi uyar›nca Maliye Bakanl›¤›’nca tevkifat kapsam›na
al›nan ifllemlerden baz›lar› afla¤›daki tabloda yer almaktad›r.
248
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

KDV TEVF‹FAT ORANLARI
TEVK‹FATA TAB‹ MAL veya HIZMET Tevkifat Oran› Tevkifat Yapacak Olanlar
KDV mükellefi olanlar›n, KDV
mükellefi olmayanlardan, GVK’nun
70’nci maddesinde say›lan mal ve
haklar› kiralama ifllemleri
Tamam›
Kiraya verenin KDV mükellefi
bulunmamas›, kiralayan›n ise
gerçek usulde KDV mükellefi
olmas›, durumunda, kiralayan
taraf›ndan
Gerçek usulde KDV mükellefi
olanlar›n, spor kulüplerine flah›slara
ait bina, arsa gibi yerlerde duvarlara
reklâm vermeleri.
Hurda metal teslimleri (‹stisnadan
vazgeçildi¤i durumlarda)
At›k k⤛t, hurda plastik ve hurda
cam al›mlar› (‹stisnadan
vazgeçildi¤i durumlarda)
Akaryak›t ifli ile devaml› olarak
u¤raflmayanlardan
akaryak›t al›nmas› ifllemi
Tamam›
Reklam› alanlar›n gerçek
usulde katma de¤er vergisi
mükellefi olmamalar› halinde,
reklam› verenler taraf›ndan.
% 90 Al›m Yapanlar
% 90 Al›m Yapanlar
% 90’ › Al›m Yapanlar
99 SORUMLULUK UYGULAMALARI
99.1 Yurt D›fl›ndan Sa¤lanan Hizmetler
KDVK’nun birinci maddesine göre ifllemler Türkiye’de yap›ld›klar› takdirde
vergiye tabi tutulabilmektedir. Ayn› Kanunun 6 nc› maddesinin (b)
bendine göre, Türkiye’de yap›lan veya faydalan›lan hizmetler Türkiye’de
ifa edilmifl say›lmaktad›r. Yurt d›fl›ndaki firmalara yapt›r›lan hizmetlerden,
bu kapsama girenlerin vergiye tabi tutulmas› gerekmektedir. Bu
gibi hizmet ifalar›nda mükellef esas olarak yurt d›fl›ndaki firma olmakla
birlikte, firman›n Türkiye’de ikametgah›, iflyeri, kanuni merkezi ve ifl
merkezi bulunmamas› nedeniyle vergi, sözü edilen Kanunun 9 uncu
maddesi gere¤ince hizmetten faydalanan yurt içindeki muhatap taraf›ndan
ba¤l› bulunulan vergi dairesine sorumlu s›fat›yla beyan edilip
ödenecektir.
99.2 S›n›r Ticareti Yoluyla ‹thal Edilen Mallar›n Sat›fl›nda
Vergi Uygulamas›
KDVK’nun birinci maddesinin 2 inci bendi uyar›nca, s›n›r ticareti yoluyla
mal ithali katma de¤er vergisine tabi bulunmaktad›r. Bu suretle ithal
edilen mallar›n yurt içinde tesliminde de Kanunun birinci maddesinin
birinci bendi kapsam›nda vergi uygulamas›na tabi tutulmaktad›r. Türki-
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
249

ye’de ikametgah›, iflyeri, kanuni merkezi veya ifl merkezi bulunmayanlar
taraf›ndan ithal edilen mallar›n yurt içinde tesliminden do¤an katma
de¤er vergisi, Kanunun 9 uncu maddesi gere¤ince al›c›lar taraf›ndan
sorumlu s›fat›yla beyan edilmesi gerekmektedir.
Ancak, bu durumda ithalde ödenen katma de¤er vergisinin indirim
konusu yap›lamamas› söz konusu olmaktad›r. Kanunun 29 uncu maddesinin
4 üncü f›kras›n›n Bakanl›¤a verdi¤i yetkiye dayan›larak, Bakanl›kça
yap›lan düzenleme uyar›nca,Türkiye’de ikametgah›, iflyeri, kanuni
merkezi veya ifl merkezi bulunmayanlar taraf›ndan s›n›r ticareti yoluyla
ithal edilen mallar›n yurt içinde tesliminde, bu mallar için gümrükte
vergi ödendi¤inin belgelendirilmesi ve al›c›lar›n gider pusulas› düzenlemesi
kofluluyla sorumlu s›fat›yla katma de¤er vergisi beyan edilmemesi
gerekmektedir.
99.3 Kiralama ‹fllemlerinde Sorumluluk Uygulamas›
KDVK’nun birinci maddesinin 3/f bendinde, Gelir Vergisi Kanununun
70 inci maddesinde belirtilen mal ve haklar›n kiraya verilmesi ifllemlerinin,
verginin konusuna girdi¤i hüküm alt›na al›nm›flt›r. Buna göre,
söz konusu mal ve haklar›n kiraya verilmesi ifllemi, ticari, s›nai, zirai ve
serbest meslek faaliyeti çerçevesinde verilen bir hizmet olmasa dahi
katma de¤er vergisine tabi olacakt›r.
Öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde say›lan mal ve
haklar aras›nda yer alan gayrimenkullerin kiralanmas› ifllemleri, bir iktisadi
iflletmeye dahil olmamalar› flart›yla, Kanunun 17 nci maddesinin
4/d bendine göre vergiden müstesnad›r. Dolay›s›yla, bir iktisadi iflletmeye
dahil olmayan gayrimenkullerin kiralanmas› ifllemlerinde katma
de¤er vergisi ve sorumluluk uygulamas›n›n söz konusu olmayacakt›r.
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde say›lan mal ve haklar
aras›nda yer alan ve yukar›da belirtilen istisna hükmü kapsam›na
girmeyen mal ve haklar›n kiralama ifllemleri ile ilgili katma de¤er vergisi;
kiraya verenin baflka faaliyetleri nedeniyle gerçek usulde katma
de¤er vergisi mükellefiyetinin bulunmamas› ve kiralayan›n ise gerçek
usulde katma de¤er vergisi mükellefi olmas› halinde, KDV kiralayan
taraf›ndan sorumlu s›fat›yla beyan edilecektir. Bu kapsamdaki kiralamalarda
kiraya verenler taraf›ndan beyanname verilmeyecektir.
Kiraya verenlerin baflka faaliyetleri dolay›s›yla gerçek usulde katma
250
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

de¤er vergisi mükellefi olmalar› halinde, sorumluluk uygulamas› söz
konusu olmayacakt›r. Kiraya verenler, kiralama faaliyetleri ile ilgili katma
de¤er vergisini di¤er faaliyetleri ile birlikte genel esaslara göre beyan
edeceklerdir.
100 TESL‹M VE H‹ZMET ‹fiLEMLER‹NDE MATRAH
Teslim ve hizmet ifllemlerinde matrah, bu ifllemlerin karfl›l›¤›n› teflkil
eden bedeldir. Bedel kavram›i, mal› teslim alan veya kendisine hizmet
yap›lan veyahut bunlar ad›na hareket edenlerden bu ifllemler karfl›l›¤›nda
her ne suretle olursa olsun al›nan veya bunlarca borçlan›lan para,
mal ve di¤er suretlerde sa¤lanan ve para ile temsil edilebilen menfaat,
hizmet ve de¤erler toplam›n› ifade etmektedir.
Yukar›daki tan›mdan anlafl›laca¤› üzere, bedel deyimi oldukça genifl
kapsaml›d›r. Her ne suretle olursa olsun müflteriden al›nan veya bunlarca
borçlan›lan para bedel kavram›na girdi¤i gibi, müflteriden para
yerine al›nan mal, hizmet, menfaat ve benzeri de¤erler (hisse senedi,
tahviller ve ayn› nitelikteki de¤erler gibi) de bedel kavram›na dahildir.
Bedelin mal ve di¤er suretlerde sa¤lanan ve para ile temsil edilebilen
menfaat, hizmet ve de¤erler olmas› halinde, verginin matrah›, bedeli
bulunmayan veya bilinmeyen ifllemlerde oldu¤u gibi ifllemin mahiyetine
göre emsal bedeli veya emsal ücretidir. Ayn› flekilde, bedelin emsal
bedeline veya emsal ücretine göre aç›k bir flekilde düflük oldu¤u ve bu
düflüklü¤ün mükellefçe hakl› bir sebeple aç›klanamad›¤› hallerde de,
matrah olarak emsal bedeli veya emsal ücreti esas al›n›r.
Bedelin döviz ile hesaplanmas› halinde ise döviz vergiyi do¤uran olay›n
meydana geldi¤i andaki cari kur üzerinden Türk paras›na çevrilir. Cari
kuru belli olmayan dövizlerin Türk paras›na çevirme iflleminin, Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankas›nca tespit edilecek paritelere göre yap›lmas›na
devam edilecektir.
Ancak, belli bir tarifeye göre fiyat› tespit edilen ifller ile bedelin biletle
tahsil edildi¤i hallerde tarife ve bilet bedeli Katma De¤er Vergisi dahil
edilerek tespit olundu¤undan ve vergi müflteriye ayr›ca intikal ettirilmez.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
251

100.1 ‹thalatta Matrah
‹thalatta verginin matrah› afla¤›da gösterilen unsurlar›n toplam›ndan
ulaflmaktad›r:
a) ‹thal edilen mal›n gümrük vergisi tarh›na esas olan k›ymeti,
gümrük vergisinin k›ymet esas›na göre al›nmamas› veya mal›n gümrük
vergisinden muaf olmas› halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF)
de¤eri, bunun belli olmad›¤› hallerde mal›n gümrükçe tespit edilecek
de¤eri,
b) ‹thalat s›ras›nda ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,
c) Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yap›lan di¤er
giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden
hesaplanan fiyat fark›, kur park› gibi ödemeler.
100.2 Uluslararas› Yük ve Yolcu Tafl›malar›nda Matrah
Türkiye ile yabanc› ülkeler aras›nda yap›lan tafl›mac›l›k ile transit tafl›ma
ifllerinde hizmetin (tafl›ma iflinin) iç parkura isabet eden k›sm› Türkiye’de
yap›lm›fl say›lmaktad›r.
Bilindi¤i üzere, Türkiye’de yap›lan ifllemler vergiye tabi bulunmaktad›r.
Bu kapsamda, uluslararas› tafl›ma ifllerinin sadece iç parkura isabet
eden k›sm› vergilendirilecek, hizmet bedelinin iç parkur d›fl›na isabet
eden k›sm› ise vergi d›fl› kalacakt›r.
‹ç parkur, Türkiye’nin siyasi s›n›rlar› içindeki aland›r. KDVK’nun 22’nci
maddesine göre ikametgah›, kanuni merkezi ve ifl merkezi Türkiye’de
bulunmayan mükellefler taraf›ndan yabanc› ülkeler ile Türkiye aras›nda
yap›lan tafl›mac›l›k ile transit tafl›mac›l›kta iç parkura isabet eden
matrah, flah›s ve ton bafl›na kilometre itibariyle yurt içi emsalleri göz
önüne al›nmak suretiyle Maliye Bakanl›¤›’nca tespit edilecektir.
100.3 Özel Matrah fiekilleri
Özel matrah flekilleri flunlard›r:
a) Spor-Toto oyununda ve Milli Piyango dahil her türlü piyangoda,
oyuna ve piyangoya kat›lma bedeli,
252
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

) At yar›fllar› ve di¤er müflterek bahis ve talih oyunlar›nda bu
yar›fl ve oyunlara kat›lma karfl›l›¤›nda al›nan bedel ile bunlar›n icra edildi¤i
mahallere girifl karfl›l›¤›nda al›nan bedel,
c) Profesyonel sanatç›lar›n yer ald›¤› gösteriler ve konserler ile
profesyonel sporcular›n kat›ld›¤› sportif faaliyetler, maçlar ve yar›fllar
ve yar›flmalar tertiplenmesi ve gösterilmesinde bunlar›n icra edildi¤i
mahallere girifl karfl›l›¤›nda al›nan bedel ile bu mahallerde yap›lan teslim
ve hizmetlerin bedeli,
d) Gümrük depolar›nda ve müzayede salonlar›nda yap›lan sat›fllarda
kesin sat›fl bedeli,
e) Alt›ndan mamül veya alt›n ihtiva eden ziynet eflyalar› ile sikke
alt›nlar›n teslim ve ithalinde matrah, külçe alt›n bedeli düflüldükten
sonra kalan miktard›r,
f) Maliye Bakanl›¤› iflin mahiyetini gözönünde tutarak özel matrah
flekilleri tespit etmeye yetkilidir.
100.3.1 Alt›ndan ‹mal Edilmifl Mamullerde Vergi Uygulamas›
KDVK’nun 17 nci maddesinin 4 üncü f›kras›n›n (g) bendi gere¤ince
külçe alt›n teslimleri dahilde ve ithalde katma de¤er vergisinden istisna
edilmifltir. Ancak, alt›ndan mamul veya alt›n ihtiva eden ziynet
eflyalar› ile sikke alt›nlar›n teslim ve ithali katma de¤er vergisine tabi
bulunmaktad›r. Söz konusu mamullerin teslim ve ithalinde matrah ise,
Kanunun 23 üncü maddesinin (e) f›kras› hükmü gere¤ince, külçe alt›n
bedeli düflüldükten sonra kalan miktard›r.
‹thalat veya dahilden sat›n alma yoluyla temin edilen külçe alt›ndan bizzat
imal edilen veya fason olarak imal ettirilen veya teslim edildi¤i flekilde
sat›n al›nan ziynet eflyas› ile sikke alt›nlar›n tesliminde sat›fl bedelinden
teslim konusu mamulün bünyesinde yer alan külçe alt›n›n teslimi
yap›ld›¤› gündeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas› taraf›ndan
külçe alt›n için belirlenen fiyat esas al›nmak ve sat›lan mamulün ayar›
gözönünde tutulmak suretiyle tesbit edilen ve külçe alt›na isabet eden
has bedel düflüldükten sonra kalan miktar katma de¤er vergisinin
matrah› olacakt›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
253

Di¤er taraftan, külçe alt›ndan (hurda alt›n dahil) alt›n mamulü veya alt›n
ihtiva eden eflya imalat› ile u¤raflanlar›n yapt›klar› ifller karfl›l›¤›nda
ald›klar› ücretler üzerinden ayr›ca katma de¤er vergisi hesaplanmas›
gerekmektedir.
100.3.2 Özel Matrah fiekli Uygulamas›na Tabi Tutulan
Teslim ve Hizmetler
KDVK’nun 23 üncü maddesinin (f) bendinin Maliye Bakanl›¤›na verdi¤i
yetkiye dayan›larak özel matrah flekli uygulamas›na tabi tutulan ifllemler
afla¤›da yer almaktad›r.
100.3.2.1 Tütün Mamulleri Ve Alkollü ‹çkiler
Tütün mamüllerinin ve alkollü içkilerin sat›fl›nda, bayi paylar›n›n de¤iflik
vergilendirme usullerinde ve indirim mekanizmas›nda ortaya ç›kard›¤›
aksakl›klar› önlemek maksad›yla K.D.V.K’ nun 29 uncu maddesinin 4
üncü f›kras›n›n verdi¤i yetkiye dayan›larak Maliye Bakanl›¤›nca Spor-Toto,
Milli Piyango ve müflterek bahislere paralel bir uygulama yap›lmas›
usulü getirilmifltir.
Buna göre, perakendeci bayiler taraf›ndan yap›lan tütün mamullerinin
sat›fllar›na ait katma de¤er vergisi, bayilere sat›fl yapan mükellefler
taraf›ndan bayilerin kar›n› da ihtiva edecek flekilde hesaplan›p bayilere
teslimin yap›ld›¤› dönemde beyan edilecektir.
Alkollü ‹çkiler Sanayi ve Ticaret A.fi. ile Alkollü içkiler Pazarlama ve Da-
¤›t›m A.fi. taraf›ndan üretilen ve ithal edilen alkollü içkilerin bayilere
sat›fl›nda da yukar›daki ifllem gibi ifllem tesis edilmesi, bu flirketler
taraf›ndan üretilmeyen ve ithal edilmeyen alkollü içkilerin bayilere tesliminde
ise, genel esaslara göre ifllem yap›lmas› gerekmektedir.
Bu maddeleri sat›n alan bayilerin ise katma de¤er vergisi aç›s›ndan her
hangi bir ifllem yapmamalar› gerekmektedir. Bayiler bu sat›fllar›na iliflkin
olarak düzenledikleri fatura ve benzeri vesikalarda da katma de¤er
vergisini gösteremeyeceklerdir.
Özetle, teslim ve hizmetleri münhas›ran vergisi önceki safhada beyan
edilen ifllemlerden oluflanlar katma de¤er vergisi mükellefi olmayacaklard›r.
Bu ifllemlerin k›smen yap›lmas› halinde ise, mükellefiyet sadece
di¤er teslim ve hizmetlerle s›n›rl› olacakt›r.
254
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

100.3.2.2 Gazete, Dergi ve Benzeri Periyodik Yay›n Sat›fl›
Gazete, dergi ve benzeri periyodik yay›nlar›n sat›fllar›nda perakende
safhaya ait katma de¤er vergisi, do¤rudan perakendeci bayiye sat›fl
yapan baflbayiler taraf›ndan, bu safhan›n kâr›n› da ihtiva edecek flekilde
hesaplan›p ödenecektir. Bu durumda, sözü edilen yay›nlar›n perakende
sat›fl fiyatlar› vergili olarak tespit edilip, üzerlerine tek tutar
halinde yaz›lacakt›r. Perakendeci bayiye sat›fl yapanlar iç yüzde yöntemi
ile vergiyi hesaplayacaklar ve beyan edeceklerdir. Bu yay›nlar›n perakende
sat›fl›n› yapan gazete bayileri, kendi sat›fllar›nda vergi uygulamayacak,
katma de¤er vergisi beyannamesi veriyorlarsa bu neviden
sat›fllar›n› beyannameye ithal etmeyeceklerdir. Perakendecilerin tüketiciye
sat›flta vergili fiyat üzerinden yapacaklar› indirimler vergi hesab›nda
dikkate al›nmayacakt›r. Öte yandan bu yay›nlar›n perakendeciye
do¤rudan sat›fl yap›lan safhaya kadar olan (bu safha dahil) teslimleri
K.D.V.K’nun genel hükümlerine göre vergilendirilecektir.
100.3.2.3 Gümüflten Mamul veya Gümüfl ‹htiva Eden Mallar ile
Sikke Gümüfl Teslimleri
KDVK’nun 23 üncü maddesinin (f) bendinin Maliye Bakanl›¤›na verdi¤i
yetkiye dayan›larak, gümüflten mamül veya gümüfl ihtiva eden eflyalar
ile sikke gümüfl teslimlerinde özel matrah flekli uygulanmas› uygun
görülmüfltür.
Buna göre, gümüflten mamül veya gümüfl ihtiva eden eflyalar ile sikke
gümüfl teslimlerinde ve ithalat›nda katma de¤er vergisi matrah›, teslim
bedelinden külçe gümüfl bedeli düflüldükten sonra kalan miktar
olarak belirlenmifltir. Eflyan›n bünyesinde yer alan külçe gümüfl tutar›,
kullan›lan gümüflün ayar› gözönünde tutularak tespit edilecek, bu miktar›n
ifllemin yap›ld›¤› gündeki külçe gümüfl de¤eri ile çarp›lmas› sonunda,
sat›fl bedelinden indirilecek tutar belirlenecektir.
100.3.2.4 fiehiriçi Yolcu Tafl›mac›l›¤›nda Kullan›lan
Bilet ve Kartlar›n Sat›fl›
KDVK’nun 23 üncü maddesinin (f) bendi hükmünün verdi¤i yetkiye
dayan›larak, Maliye Bakanl›¤›’nca, belediyeler taraf›ndan yap›lan flehiriçi
yolcu tafl›mac›l›¤›nda kullan›lan biletlerin ve kartlar›n bayiler taraf›ndan
sat›fl›nda özel matrah flekline göre vergileme yap›lmas› esas› getirilmifltir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
255

Dolay›s›yla, belediyeler veya ba¤l› iflletmeleri taraf›ndan yap›lan flehiriçi
yolcu tafl›mac›l›¤›nda (metro dahil) kullan›lan bilet ve kartlar›n, bu iflletmeler
d›fl›ndaki bayiler taraf›ndan yolculara sat›fl›na iliflkin katma
de¤er vergisi, bayinin sat›fl bedeli üzerinden iç yüzde oran›na göre
hesaplanarak belediyelere ba¤l› iflletmelerce beyan edilecektir.
Bayiler, bu flekildeki bilet veya kart sat›fllar› için ayr›ca vergi hesaplamayacaklard›r.
Özel matrah flekline göre vergilendirilen bilet ve kart
sat›fllar› d›fl›nda katma de¤er vergisine tabi baflka faaliyetleri olmayan
bayilerin katma de¤er vergisi mükellefiyeti tesis ettirmelerine gerek
bulunmamaktad›r.
100.3.2.5 Cep Telefonu Konuflma Hizmetleri
KDVK’nun 23 üncü maddesinin (f) bendi hükmünün Maliye Bakanl›¤›’na
verdi¤i yetkiye dayanarak, GSM operatör flirketleri taraf›ndan
sunulan cep telefonu konuflma hizmetlerinden faydalanmak üzere
ç›kar›lan ön ödemeli haz›r kartlar da dahil olmak üzere bütün telefon
kart› sat›fllar›n›n özel matrah flekline göre vergilendirilmesi esas› getirilmifltir.
Dolay›syla, perakendeci bayiler taraf›ndan yap›lan telefon kart› sat›fllar›na
ait katma de¤er vergisinin bayi kar›na isabet eden katma de¤er
vergisini de ihtiva edecek flekilde perakendeci bayilere telefon kart› ve
jeton teslimi yapan kurulufllar taraf›ndan beyan edilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, perakendeci bayiler belirtilen kapsamdaki telefon kart›
sat›fllar› için ayr›ca vergi hesaplanmamaktad›r.
100.3.2.6 2918 Say›l› Kanun Uyar›nca Araç Plakalar› ‹le
Bas›l› Evrak› Teslimi
2918 say›l› Karayollar› Trafik Kanunu'nun 131 inci maddesi gere¤ince,
araç plakalar› ile sürücü kurslar›nda kullan›lanlar dahil bir k›s›m
evrak›n bas›m› Türkiye fioförler ve Otomobilciler Federasyonu taraf›ndan
yapt›r›lmaktad›r. Federasyon, bas›m›n› sa¤lad›¤› araç plakalar› ve
belgeleri ihtiyaç sahiplerine bedeli karfl›l›¤›nda sat›lmak üzere kendisine
ba¤l› Odalara göndermektedir.
Katma De¤er Vergisi Kanunu'nun 23 üncü maddesinin (f) bendinin
Maliye Bakanl›¤›na verdi¤i yetkiye dayan›larak, 2918 say›l› Kanunun
256
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

131 inci maddesinde belirtilen araç plakalar› ile bas›l› evrak›n tesliminde
özel matrah flekli uygulanmas› uygun görülmüfltür.
Buna göre, araç plakalar› ve bas›l› evrak›n Federasyon taraf›ndan kendisine
ba¤l› Odalara tesliminde, bunlar›n ilgili mevzuat›na göre belirlenecek
nihai sat›fl fiyat› üzerinden hesaplanacak katma de¤er vergisi
Federasyon taraf›ndan beyan edilecek ve genel hükümler çerçevesinde
vergi dairesine ödenecektir.
Plaka ve belgelerin ihtiyaç sahiplerine sat›fl›n› yapan Odalar ise bu
sat›fllarla ilgili olarak ayr›ca katma de¤er vergisi hesaplamayacaklard›r.
100.3.2.7 Özel Matrah fiekli Uygulamalar›nda
Mükellefiyet ve Beyan
Münhas›ran özel matrah flekline tabi ifllerle u¤raflanlar›n katma de¤er
vergisi mükellefiyetleri bulunmamaktad›r.
Özel matrah flekline tabi ifllem yapan ve baflka ifllemleri nedeniyle
katma de¤er vergisi mükellefi olanlar›n ise, özel matrah flekline tabi
ifllemlerini beyannamelerine dahil etmemeleri gerekmektedir.
100.4 Matraha Dahil Olan Unsurlar
KDVK’nun 24 üncü maddesine göre; afla¤›da yaz›l› unsurlar katma de¤er
vergisi matrah›na dahildir.
a) Teslim alan›n gösterdi¤i yere kadar sat›c› taraf›ndan yap›lan
tafl›ma, yükleme ve boflaltma giderleri.
b) Ambalaj giderleri, sigorta, komisyon ve benzeri gider karfl›l›klar› ile
vergi, resim, harç, pay, fon karfl›l›¤› gibi unsurlar (matraha dahil vergiler
aras›nda 4760 say›l› Kanun uyar›nca al›nan Özel Tüketim Vergisi)
c) KDVK’nun 24 üncü maddesinin (b) f›kras›nda, “ambalaj giderleri”
matraha dahil olan unsurlar aras›nda say›lm›flt›r. Ancak geri verilmesi
mutad olan bofl kaplara iliflkin depozitolar teminat niteli¤i tafl›d›¤›ndan bofl
kaplara ait depozitolar›n katma de¤er vergisi matrah›na dahil edilmeyecektir.
Geri verilmesi mutad bofl kap niteli¤inde olup da teslim hükümlerine
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
257

uygun bir devir iflleminin söz konusu oldu¤u veyahut kaplar›n geri dönmeyece¤inin
kesinlik kazand›¤› hallerde ise, depozitolar art›k teminat niteli-
¤ini kaybedip sat›fl bedeli içerisinde de¤erlendirilmesi gereken bir unsur
niteli¤ini kazanaca¤›ndan katma de¤er vergisi matrah›na dahil edilmesi
gerekir.
d) Vade fark›, fiyat fark›, faiz, prim gibi çeflitli gelirler ile servis ve benzer
adlar alt›nda sa¤lanan her türlü menfaat, hizmet ve de¤erler.
100.4.1 Vade Farklar›na ‹liflkin Uygulama
Yukar›da da aç›kland›¤› üzere, KDV Kanununun 24/c maddesine göre,
vade fark›, fiyat fark›, faiz, prim gibi çeflitli gelirler ile servis ve benzer adlar
alt›nda sa¤lanan her türlü menfaat, hizmet ve de¤erler KDV matrah›na
dahildir.
Buna göre, teslim ve hizmet ifllemlerine ait faturada ayr›ca gösterilen vade
farklar› matraha dahil olacak ve ifllemin tabi oldu¤u KDV oran› üzerinden
vergilendirilecektir.
Öte yandan, vadeli ifllemlerde bedelin zaman›nda ödenmemesi nedeniyle
ortaya ç›kan yeni vade farklar› da vadeli sat›fla konu teslim ve hizmete
iliflkin matrah›n bir unsuru oldu¤undan, bu vade farklar›n›n ayr›ca fatura
edilmesi ve vadeli sat›fla konu teslim veya hizmetin yap›ld›¤› tarihte bu
ifllemlerin tabi oldu¤u oran üzerinden KDV hesaplanarak, vade fark› fa- turas›n›n
düzenlendi¤i döneme iliflkin beyannamede beyan edilmesi gerekmektedir.
100.4.2 Kur Farklar›na ‹liflkin Uygulama
Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildi¤i ifllemlerde,
bedelin k›smen veya tamamen vergiyi do¤uran olay›n vuku buldu¤u
tarihten sonra ödenmesi halinde, sat›c› lehine ortaya ç›kan kur fark› esas
itibariyle vade fark› mahiyetinde oldu¤undan, matrah›n bir unsuru olarak
vergilendirilmesi gerekir.
Buna göre, teslim veya hizmetin yap›ld›¤› tarih ile bedelin tahsil edildi¤i
tarih aras›nda ortaya ç›kan lehte kur fark› için sat›c› taraf›ndan fatura düzenlenmek
ve faturada gösterilen kur fark›na, teslim veya hizmetin yap›ld›¤›
tarihte bu ifllemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV
hesaplanacakt›r.
258
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Bedelin tahsil edildi¤i tarihte al›c› lehine kur fark› oluflmas› halinde, kur
fark› tutar› üzerinden al›c› taraf›ndan sat›c›ya bir fatura düzenlenerek, teslim
ve hizmetin yap›ld›¤› tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanmas›
gerekir.
100.5 Matraha Dahil Olmayan Unsurlar
Afla¤›da yaz›l› unsurlar katma de¤er verginsin matrah›na dahil de¤ildir:
a) Teslim ve hizmet ifllemlerinde fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen
ticari teamüllere uygun miktardaki iskontolar,
b) Hesaplanan katma de¤er vergisi
‹skontolar›n katma de¤er vergisi matrah›na dahil edilmemesi için afla¤›-
daki flartlar›n bulunmas› gerekmektedir.
a) Söz konusu iskontolar fatura ve benzeri vesikalarda gösterilmifl
olmal›d›r.
b) ‹skontolar ticari teamüllere uygun miktarda olmal›d›r.
Bu iki flart›n bir arada bulunmamas› halinde iskontolar›n matrahtan indirilmesine
olanak bulunmamaktad›r.
100.6 Döviz ‹le Yap›lan ‹fllemlerde Matrah
Bedelin döviz ile hesaplanmas› halinde ise döviz vergiyi do¤uran olay›n
meydana geldi¤i andaki cari kur üzerinden Türk paras›na çevrilir. Cari
kuru belli olmayan dövizlerin Türk paras›na çevirme iflleminin, Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankas›nca tesbit edilecek paritelere göre hesap
edilir
100.7 Emsal Bedeli ve Emsal Ücret Uygulamas›
Bedeli bulunmayan veya bilinmeyen ifllemler ile bedelin mal, menfaat,
hizmet gibi paradan baflka de¤erler olmas› halinde matrah ifllemin
mahiyetine göre emsal bedeli veya emsal ücretidir.
Bedelin emsal bedeline veya emsal ücretine göre aç›k bir flekilde düflük
oldu¤u ve bu düflüklü¤ün mükellefçe hakl› bir sebeple aç›klanamad›¤›
hallerde de, matrah olarak emsal bedeli veya emsal ücreti esas al›n›r.
Emsal bedeli ve emsal ücreti Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
tespit olunur.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
259

Katma de¤er vergisi uygulamas› bak›m›ndan emsal bedelin tayininde
genel idare giderleri ve genel giderlerden mamule düflen hissenin bedele
kat›lmas› mecburidir.
Serbest meslek faaliyetleri için ilgili meslek teflekküllerince tespit edilmifl
bir tarife varsa, hizmetin bedeli, bu tarifede gösterilen ücretten
düflük olamaz.
101 VERG‹Y‹ DO⁄URAN OLAYIN MEYDANA GELMES‹
KDVK’nunda vergiyi do¤uran olay›n hukuki flartlar› ayn› Kanununun
10’uncu maddesinde vergiye tabi ifllemlerin özelliklerine göre ayr› ayr›
tayin ve tespit edilmektedir. Buna göre;
a) Mal teslimi ve hizmet ifas› hallerinde, mal›n teslimi veya
hizmetin yap›lmas›,
b) Mal›n tesliminden veya hizmetin yap›lmas›ndan önce fatura
veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen
miktarla s›n›rl› olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin
düzenlenmesi,
c) K›s›m k›s›m mal teslimi veya hizmet yap›lmas› mutad olan
veya bu hususlarda mutab›k kal›nan hallerde, her bir k›sm›n teslimi
veya bir k›s›m hizmetin yap›lmas›,
d) Komisyoncular vas›tas›yla veya konsinyasyon suretiyle
yap›lan sat›fllarda, mallar›n al›c›ya teslimi,
e) Mal›n al›c›ya veya onun ad›na hareket edenlere gönderilmesi
halinde, mal›n nakliyesine bafllanmas› veya nakliyeci veya
sürücüye tevdii,
f) Su, elektrik, gaz, ›s›tma, so¤utma ve benzeri enerji da¤›-
t›m veya kullan›mlar›nda bunlar›n bedellerinin tahakkuk ettirilmesi,
g) ‹thalatta, Gümrük Kanununa göre gümrük vergisi ödeme
mükellefiyetinin bafllamas›, gümrük vergisine tabi olmayan ifllemlerde
ise gümrük beyannamesinin tescili,
260
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

h) ‹kametgâh›, iflyeri, kanuni merkezi ve ifl merkezi Türkiye'de
bulunmayanlar taraf›ndan yabanc› ülkeler ile Türkiye aras›nda
yap›lan tafl›mac›l›k ile transit tafl›mac›l›kta gümrük bölgesine
girilmesi veya gümrük bölgesinden ç›k›lmas›,
An›nda meydana gelir.
102 KDV ORANI
Katma de¤er vergisi oran›, vergiye tabi her bir ifllem için % 10'dur.
Bakanlar Kurulu bu oran›, dört kat›na kadar art›rmaya, % 1'e kadar
indirmeye, bu oranlar dahilinde muhtelif mal ve hizmetler ile baz› mallar›n
perakende safhas› için farkl› vergi oranlar› tespit etmeye yetkili
bulunmaktad›r.
Bakanlar kurulu bu yetkisini kullanarak, Mal teslimleri ile hizmet ifalar›na
uygulanacak katma de¤er vergisi oranlar›n› üç ayr› oranda belirlemifltir.
Bu oranlar:
• Genel oran %18
• (I) say›l› listede yer alan teslim ve hizmetler için, % 1
• (II) say›l› listede yer alan teslim ve hizmetler için, % 8
Genel oran, KDVK’na ekli (I) ve (II) say›l› listelerde yer alanlar hariç olmak
üzere, vergiye tabi tüm ifllemler için uygulan›r.
(I) say›l› listede yer alan her türlü teslim ve hizmetler için KDV oran›
%1 olarak uygulanmaktad›r. Ancak, bu listedeki baz› mallar›n toptan
teslimlerine KDV oran› %1 uygulan›rken, perakende teslimlerinde %8
oran› uygulanmaktad›r.
Perakende safhadaki teslimden maksat; teslimi yap›lan ürünlerin aynen
veya ifllendikten sonra sat›fl›n› yapanlar ile iflletmelerinde kullanacak
olanlar d›fl›ndakilere sat›lmas›d›r. Ürünleri, aynen ya da ifllendikten
sonra satanlar ile iflletmesinde kullanacak olanlar›n gerçek usulde katma
de¤er vergisi mükellefi olmamalar› halinde bunlara yap›lan teslimler
de perakende teslim say›l›r.
(II) say›l› listede yer alan teslim ve hizmetler ise (A) ve (B) cetveli
olarak iki ayr› bölümde tespit edilmifltir. (A) cetvelinde insanlar›n tüketimine
yönelik alkollü içecekler hariç her türlü yiyecek ve içecekler (g›da
maddeler) yer almaktad›r. (B) cetvelinde ise, indirimli oranda vergilendirilmesi
öngörülen di¤er mallar ile sa¤l›k, e¤itim, konaklama, bak›mevi
hizmetleri yer almaktad›r.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
261

103 VERG‹ ‹ND‹R‹M‹
Katma de¤er vergisinin en önemli özelli¤i indirim mekanizmas›na sahip
olmas›d›r. Nihai tüketiciye kadar olan bütün safhalarda katma de¤er
vergisi al›nacak, ancak herbir safhada hesaplanan katma de¤er vergisinden
bir önceki safhan›n vergisi düflülerek bakiye vergi Hazineye
intikal ettirilecektir. ‹ndirim mekanizmas›n›n varl›¤›n›n bir sonucu olarak,
bir mal veya hizmet üzerindeki vergi yükü o mal veya hizmetin nihai
tüketiciye intikal ettirildi¤i bedel ile vergi nispetinin çarp›m› kadar olacakt›r.
Bu suretle vergiden vergi al›nmas› ve her safhada al›nan vergilerin
mal ve hizmetin bünyesinde kalmas› gibi durumlarla, o mal veya
hizmet üzerine a¤›r bir vergi yükü yüklenmesi önlenerek, ayn› tip mal
ve hizmetlerin ayn› vergi yükünü tafl›mas› sa¤lanm›fl olmaktad›r.
Katma De¤er Vergisi Kanunu’nun 29’uncu maddesine göre, mükellefler,
yapt›klar› vergiye tabi ifllemler üzerinden hesaplanan katma de¤er
vergisinden faaliyetlerine iliflkin olarak kendilerine yap›lan teslim ve
hizmetler dolay›s›yla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda
gösterilen katma de¤er vergisini veyahut ithal ettikleri mal ve
hizmetler dolay›s›yla ödedikleri katma de¤er vergisini indirebileceklerdir.
Yani, mükellef ifli ile ilgili olarak sat›n ald›¤› veya ithal etti¤i mallar veyahut
yapt›rd›¤› hizmetler dolay›s›yla borçland›¤› veya ödedi¤i vergiyi, teslim
etti¤i mallar veya yapt›¤› hizmetler dolay›s›yla müflterilerden ald›¤›
veya alacakl› oldu¤u katma de¤er vergisinden indirecek ve aradaki fark›
vergi dairesine yat›racakt›r. Mükellefin indirim konusu yapt›¤› vergi ise
daha önceki safhada vergi dairesine intikal ettirilmifl olacakt›r. Ancak bu
mekanizman›n gerekti¤i flekilde iflleyebilmesi için madde metnine, al›fl
faturalar› ve benzeri vesikalarda gösterilen verginin indirilebilece¤i hükmü
getirilmifl bulunmaktad›r.
Kanunun 29 uncu maddesine göre, mükellefler, yapt›klar› vergiye tabi
ifllemler üzerinden hesaplanan katma de¤er vergisinden faaliyetlerine
iliflkin olarak kendilerine yap›lan teslim ve hizmetler dolay›s›yla hesaplanarak
düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma de¤er
vergisini veyahut ithal ettikleri mal ve hizmetler dolay›s›yla ödedikleri
katma de¤er vergisini indirebileceklerdir. Yani, mükellef ifli ile ilgili olarak
sat›n ald›¤› veya ithal etti¤i mallar veyahut yapt›rd›¤› hizmetler dolay›s›yla
borçland›¤› veya ödedi¤i vergiyi, teslim etti¤i mallar veya yapt›¤›
hizmetler dolay›s›yla müflterilerden ald›¤› veya alacakl› oldu¤u katma
262
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

de¤er vergisinden indirecek ve aradaki fark› vergi dairesine yat›racakt›r.
Mükellefin indirim konusu yapt›¤› vergi ise daha önceki safhada vergi
dairesine intikal ettirilmifl olacakt›r. Ancak bu mekanizman›n gerekti¤i
flekilde iflleyebilmesi için madde metnine, al›fl faturalar› ve benzeri
vesikalarda gösterilen verginin indirilebilece¤i hükmü getirilmifl bulunmaktad›r.
Di¤er taraftan KDVK’nun 29/2 nci maddesinde, KDVK’nun 28 inci
maddesi uyar›nca Bakanlar Kurulu taraf›ndan vergi nispeti indirilen teslim
ve hizmetlerle ilgili olup teslim ve hizmetin gerçekleflti¤i vergilendirme
döneminde indirilemeyen ve tutar› Bakanlar Kurulunca tespit edilecek
s›n›r› aflan vergi, bu mükelleflerin;
• Vergi ve sosyal sigorta prim borçlar› ile
• Genel ve katma bütçeli idareler ile belediyelere olan borçlar›na
ya da
• Döner sermayeli kurulufllar ile
• Sermayesinin % 51'i veya daha fazlas› kamuya ait olan veya
özellefltirme kapsam›nda bulunan iflletmeler ile
• Organize sanayi bölgelerinden temin ettikleri mal ve hizmet
bedellerine iliflkin borçlar›na mahsuben ödenebilmektedir. Y›l› içinde
mahsuben iade edilemeyen vergi nakden iade edilebilir.
104 ‹ND‹R‹LMEYECEK KATMA DE⁄ER VERG‹S‹
Katma de¤er vergisi, esas itibariyle vergi indirimi mekanizmas›na dayanan
bir vergilendirme flekli olmakla beraber, uygulamada, vergi indirimine
imkan tan›nmayan baz› haller Katma De¤er Vergisi Kanunu’nun
30’uncu maddesinde say›lm›fl bulunmaktad›r.
Buna göre afla¤›da aç›klanan vergiler mükellefin vergiye tabi ifllemleri
üzerinden hesaplanan katma de¤er vergisinden indirilemeyecektir.
a) Vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmifl bulunan
mallar›n teslimi ve hizmet ifas› ile ilgili al›fl vesikalar›nda gösterilen
veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan katma
de¤er vergisi,
b) Faaliyetleri k›smen veya tamamen binek otomobillerinin
kiralanmas› veya çeflitli flekillerde iflletilmesi olanlar›n bu amaçla
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
263

kulland›klar› hariç olmak üzere iflletmelere ait binek otomobillerinin
al›fl vesikalar›nda gösterilen katma de¤er vergisi,
c) Deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanl›¤›n›n yang›n sebebiyle
mücbir sebep ilân etti¤i yerlerdeki yang›n sonucu zayi olanlar
hariç olmak üzere, zayi olan mallara ait katma de¤er vergisi,
d) Gelir ve Kurumlar Vergisi kanunlar›na göre kazanc›n tespitinde
indirimi kabul edilmeyen giderler dolay›s›yla ödenen katma
de¤er vergisi.
105 KATMA DE⁄ER VERG‹S‹N‹N G‹DER OLARAK ‹ND‹R‹LMES‹
Katma De¤er Vergisi Kanununa göre, bu verginin mükellefleri taraf›ndan
hesaplanan katma de¤er vergileri ile mükellefler taraf›ndan indirilecek
katma de¤er vergisi, kazanc›n tespitinde gider olarak indirilemez.
Ancak, indirilemeyen katma de¤er vergisi ise iflin mahiyetine göre gider
ya da maliyet unsuru olarak de¤erlendirilecektir. Gider olarak kaydedilen
katma de¤er vergisi, kanunen kabul edilmeyen giderlerden kaynaklan›rsa,
söz konusu gidere iliflkin katma de¤er vergisinin de kanunen kabul
edilmeyen gider olarak dikkate al›nmas› gerekmektedir.
106 KISMi VERG‹ ‹ND‹R‹M‹
KDVK’na göre indirim hakk› tan›nan ifllemlerle indirim hakk› tan›nmayan
ifllemlerin bir arada yap›lmas› halinde, fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen
Katma De¤er Vergisinin; ancak, indirim hakk› tan›nan ifllemlere
isabet eden k›sm› indirim konusu yap›l›r.
KDVK’nun 32 nci maddesinde say›lan istisnalar tam istisna niteli¤inde
olup, bunlar d›fl›nda kalan istisnalar ise k›smi istisna niteli¤i tafl›maktad›r.
Ad› geçen kanunun 33 üncü madde hükmünde, "indirim hakk›
tan›nan ifllemlerle indirim hakk› tan›nmayan ifllemlerin bir arada yap›lmas›
halinde, fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma de¤er vergisinin
ancak indirim hakk› tan›nan ifllemlere isabet eden k›sm› indirim
konusu yap›l›r." denilmektedir.
K›smi istisna uygulamas›nda, istisna kapsam›na giren ifllemlerle ilgili al›fl
ve giderler dolay›s›yla yüklenilen vergilerin indirimi veya mükellefe iadesi
baz› durumlar haricinde mümkün de¤ildir. ‹ndirilemeyen bu vergiler gelir
264
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ve kurumlar vergisi uygulamalar›nda gider veya maliyet unsuru olarak
göz önüne al›nabilecektir. Bu nedenle, k›smi istisna kapsam›nda ifllem
yapan mükellefler, bu kapsamda satt›klar› mal veya hizmetin sat›fl bedelini
belirlerken, indirilemeyen vergileri bir maliyet unsuru olarak dikkate
alabileceklerdir. Ancak k›smi istisnaya konu ifllemin tam istisnaya dönüflmesi
halinde yüklenilen katma de¤er vergisi indirim veya iadeye konu
edilebilecektir.
Bu kapsamda, indirim hakk› tan›nan ve tan›nmayan ifllemleri birlikte
yapan mükellefler, al›fllar›nda yüklendikleri vergileri, herhangi bir ay›r›m
yapmaks›z›n tamamen o dönemde indirilebilir katma de¤er vergisi hesab›na
intikal ettireceklerdir. Daha sonra ayn› dönemde, toplam sat›fllar
içinde indirim hakk› tan›nmayan ifllemlerin oran› bulunacak, bu oran, o
dönemdeki toplam sat›fllar nedeniyle yüklenilen vergilere uygulanarak,
istisna kapsam›na giren ifllemler dolay›s›yla yüklenilen vergi miktar›
hesaplanabilecektir. Bu flekilde bulunacak, vergisiz sat›fllara (k›smi istisna
kapsam›na giren ifllemlere) ait yüklenilen vergiler, indirilebilir katma
de¤er vergisi hesab›ndan ç›kart›larak, gider veya maliyet hesaplar›na
intikal ettirilecektir. ‹ndirilecek verginin bulunmamas› veya yetersiz
olmas› halinde artan k›s›m, "fazla ve yersiz hesaplanan" vergi (ilave edilecek
katma de¤er vergisi) olarak beyan edilecektir.
107 ‹ND‹R‹M‹N BELGELEND‹R‹LMES‹
KDVK’nun 34 üncü maddesine göre, yurt içinden sa¤lanan veya ithal
olunan mal ve hizmetlere ait katma de¤er vergisinin indirilebilmesi için
afla¤›da say›lan iki flart›n gerçeklefltirilmesi gerekmektedir. Buna göre;
1. Vergi, al›fl faturas› veya benzeri vesikalar ile gümrük makbuzu
üzerinde ayr›ca gösterilmifl olacakt›r.
2. Söz konusu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmifl bulunacakt›r.
Perakende sat›fl fifllerinde katma de¤er vergisinin ayr›ca gösterilmesi
zorunlu olmay›p, vergili bedelin tek tutar halinde ifade edilmesi mümkün
bulunmaktad›r.Ancak farkl› vergi nispetlerine tabi mallar› birlikte
satanlar, vergili fiyat içindeki katma de¤er vergisinin hesaplanabilmesi
bak›m›ndan, perakende sat›fl fifli üzerinde sat›lan mal›n tabi oldu¤u
vergi nispetini ayr›ca belirtmeleri gerekir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
265

108 VERG‹LEND‹RME DÖNEM‹
Katma De¤er Vergisinde vergilendirme dönemi, faaliyet gösterilen
takvim y›l›n›n üçer ayl›k dönemleridir. Ancak, Maliye Bakanl›¤› mükelleflerin
y›ll›k gayri safi hâs›latlar›na göre üç ayl›k vergilendirme dönemi
yerine birer ayl›k vergilendirme dönemi tespit etmeye yetkilidir.
109 BEYAN ESASI
Katma De¤er Vergisi, bu Kanunda aksine hüküm bulunmad›kça mükelleflerin
yaz›l› beyanlar› üzerine tarh olunur.
Herhangi bir vergilendirme döneminde vergiye tabi ifllemleri bulunmayan
mükellefler de beyanname vermek mecburiyetindedirler.
110 BEYANNAME VER‹LME ZAMANI
Mükellefler ve vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar Katma De-
¤er Vergisi beyannamelerini, vergilendirme dönemini takibeden ay›n
yirmi dördüncü gün akflam›na kadar ilgili vergi dairesine vermekle yükümlüdürler.
Katma De¤er Vergisi beyan›n›n gümrük girifl beyannamesi veya özel
beyanname ile yap›lmas› gerekti¤i hallerde bu beyannameler vergi mükellefiyetinin
bafllad›¤› anda ilgili gümrük idaresine verilir.
‹fli b›rakan mükellefin Katma De¤er Vergisi beyannamesi, iflin b›rak›ld›¤›
tarihi izleyen ay›n yirmi dördüncü akflam›na kadar verilir.
111 TARH‹YATIN MUHATABI
Katma de¤er vergisi; verginin mükellefi gerçek kifli ise gerçek kifli
ad›na, verginin mükellefi tüzel kifli ise tüzel kifli ad›na tarh olunur.
• Adi ortakl›klarda, verginin ödenmesinden müteselsilen sorumlu
olmak üzere, ortaklardan herhangi biri,
• Kollektif flirketler ve adi komandit flirketlerde flirket yetkilileri,
• Türkiye'de yerleflmifl olmayan gerçek kifliler ile kanuni merkez
ile ifl merkezlerinden her ikisi de Türkiye içinde bulunmayan tüzel kiflilerde,
bu Kanuna göre vergi kesintisi yapmakla sorumlu kifli,
• Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulan bir flahs›n bulunmamas›
halinde, mükellefin Türkiye'deki daimi temsilcisi,
266
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

• Türkiye'de birden fazla daimi temsilcisinin mevcudiyeti halinde
mükellefin tayin edece¤i temsilci,
• Tarhiyat tarihine kadar böyle bir tayin yap›lmam›flsa temsilcilerden
herhangi birisi,
• Daimi temsilci mevcut de¤ilse, ifllemleri mükellef ad›na yapanlar
tarhiyata muhatap tutulacaklard›r.
112 FAZLA VE YERS‹Z ÖDENEN VERG‹LER‹N ‹ADES‹
Katma De¤er Vergisi Kanunu'nun 8 inci maddesinin 2 numaral› f›kras›
uyar›nca, fazla veya yersiz ödenen vergilerin indirim hakk›na sahip
olmayanlar ile indirim hakk›na sahip olanlara iadesi mümkün bulunmaktad›r.
112.1 ‹ndirim Hakk›na Sahip Olanlara ‹ade Uygulamas›
‹ndirim hakk›na sahip mükelleflerce, fazla veya yersiz olarak ödenen
KDV talep etmeleri halinde kendilerine iade edilebilmektedir. Söz
konusu mükellefler taraf›ndan iade talebi en erken, fazla veya yersiz
ödenen verginin indirim konusu yap›ld›¤› dönemde yap›labilecektir.
Verginin fazla veya yersiz mahiyette oldu¤unun daha sonra farkedilmesi
veya ortaya ç›kmas› halinde de iade talep edilebilecektir. ‹ade talep
edilebilmesi için fazla veya yersiz verginin indirim konusu yap›ld›¤› dönemle
iade talebinin yap›ld›¤› dönem aras›ndaki dönem beyannamelerinin
tamam›nda "Sonraki Dönemlere Devreden KDV" bulunmas›
gerekmektedir. Herhangi bir dönemde devreden vergi bulunmamas›
halinde fazla veya yersiz ödenen verginin iadesi söz konusu olmayacakt›r.
Bütün dönemlerde devreden vergi bulunmas› halinde devreden vergi
tutarlar› ile fazla veya yersiz ödenen vergi tutar›n›n mukayesesinin yap›lmas›
gerekmektedir. Bu mukayese sonunda:
• Devreden vergi tutarlar› bütün dönemlerde fazla veya yersiz
ödenen vergiden fazla ise fazla veya yersiz ödenen verginin tamam› iade
olarak talep edilebilir.
• Devreden vergi tutarlar› bir veya bir kaç dönemde fazla veya
yersiz ödenen vergi tutar›ndan küçükse, en küçük olan devreden vergi
tutar› kadar iade talep edilebilir.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
267

112.2 ‹ndirim Hakk›na Sahip Olmayanlara ‹ade Uygulamas›
Yersiz veya fazla olarak uygulanan vergilerin iadesi için bu vergilere
muhatap olanlar ile bu iflleri yapan mükellefin birlikte vergi dairesine
baflvurmalar› gerekmektedir. Yersiz veya fazla uygulanan vergilere,
muhatap olanlar›n indirim hakk›na sahip olmad›klar›n› tespiti halinde bu
vergiler Vergi Usul Kanununun hükümleri uyar›nca bunlara verilmek
üzere mükellefe iade edilecektir.
Öte yandan, ithalat s›ras›nda fazla uygulanan vergiler ise 3297 say›l›
Kanunun 14. maddesi ile 3065 say›l› Kanunun 48. maddesine eklenen
f›kra hükmüne göre, indirim hakk›na sahip olmayanlara Gümrük
Kanununa göre iade olunacakt›r.
268
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SORULAR

113 VERG‹ MEVZUATI VE
UYGULAMALARINA ‹L‹fiK‹N ÇALIfiMA SORULARI
113.1 Yeterlik Grubu S›nav Sorular›
SORU-1: Vergi Usul Kanunu'na göre "de¤erlemeyi" tan›mlay›n›z, "de-
¤erleme ölçülerini" sadece say›n›z.
SORU-2: Gelir Vergisi Kanunu'nda düzenlenen birden fazla takvim y›l›-
na sirayet eden ‹nflaat ve onarma ifllerinde "müflterek genel giderlerin
da¤›t›m esaslar›n›" k›saca aç›klay›n›z.
SORU-3: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre teslimi tan›mlay›n›z.
"Teslim say›lan halleri" sadece say›n›z.
SORU-4: fiirketleri s›n›fland›r›n›z. Türlerine göre flirketlerin ve ortaklar›n›n
nas›l vergilendirildi¤ini aç›klay›n›z.
SORU-5: Vergi Usul Kanunu'na göre de¤erlemenin tarifini yaparak,
de¤erleme ölçülerini say›n›z. ‹ktisadi iflletmelere dahil k›ymetlerden"
Alacaklar" ve "Borçlar"›n de¤erleme ölçülerini aç›klay›n›z.
SORU-6: Gelir Vergisi Kanunu'na göre ticari kazanc›n tarifini yaparak,
hangi kazançlar›n ticari kazanç say›laca¤›n› aç›klay›n›z. Safi ticari kazanc›n
tespit edilmesi için indirilmesi kabul edilen giderleri say›n›z.
SORU-7: Gelir Vergisi Kanunu’nda ticari kazanc›n ve Kurumlar Vergisi
Kanunu'nda kurum kazanc›n›n tespitinde gider olarak kabul edilmeyen
ödeme ve indirimleri say›n›z.
SORU-8: Gelir, Kurumlar ve Katma De¤er Vergilerinde beyan ve ödeme
sürelerini anlat›n›z.
SORU-9: Vergi Usul Kanunu'na göre kanuni temsilcilerin ödevlerini
aç›klay›n›z.
SORU-10: Gelir Vergisi Kanunu'na göre safi indirilecek giderler nelerdir
SORU-11: Vergi Usul Kanunu'na göre vergi kesenlerin sorumlulu¤unu
aç›klay›n›z.
SORU-12: Vergi Usul Kanunu'na göre;
A- Verginin terkini hükümlerini aç›klay›n›z.
B- Vergilendirme hatalar› nelerdir aç›klay›n›z.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
271

SORU-13: 5520 say›l› Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre kurum
kazanc›n›n tespitinde kabul edilmeyen indirimleri say›n›z.
SORU-14: Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre;
A- Kurumlar vergisine tabi kurumlar› sadece say›n›z.
B- Tam mükellefiyet ve Dar mükellefiyet kavramlar›n› sadece
aç›klay›n›z.
SORU-15: Vergi Usul Kanunu'na göre, iktisadi iflletmelere dahil k›ymetlerden
borçlar›n de¤erleme hükümlerini aç›klay›n›z (Yabanc› para
cinsinden olan borçlar hariç).
SORU-16: Gelir Vergisi Kanunu'na göre, ticari kazanc›n tespit edilmesi
için gider olarak indirilmesi kabul edilmeyen ödemeleri say›n›z.
SORU-17: Gelir Vergisi Kanunu'na göre, vergi tevkifat› yapmaya mecbur
olanlar› sadece say›n›z (Kendisine ödeme yap›lanlar ve kesinti oranlar›
hariç).
SORU-18: Katma De¤er Vergisi Kanunu’na göre indirilemeyecek
katma de¤er vergisine iliflkin hükümlerini aç›klay›n›z.
SORU-19: Gelir Vergisi Kanunu'na göre, ticari kazanc›n tespitinde
gider olarak kabul edilmeyen ödemeleri say›n›z.
SORU-20: Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre, kurum kazanc›n›n
tespitinde gider olarak kabul edilmeyen indirimleri say›n›z.
SORU-21: Vergi Usul Kanunu'na göre;
A. ‹ktisadi iflletmelere dahil k›ymetlerden emtian›n de¤erlemesi
hükümlerini aç›klay›n›z ve imal edilen emtian›n (tam ve yar› mamul mallar)
maliyet bedeline dahil olan unsurlar› say›n›z.
B. ‹ktisadi iflletmelere dahil k›ymetlerden borçlar›n de¤erlemesi
hükümlerini aç›klay›n›z.
SORU-22: Vergi Usul Kanunu'na göre, kanuni temsilcilerin ödevlerini
aç›klay›n›z.
SORU-23: Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre;
A. Kurumlar vergisine tabi kurumlar› say›n›z.
B. Kanuni merkez ve ifl merkezi kavramlar›n› aç›klay›n›z
272
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

113.2 A Grubu S›nav Sorular›
SORU-1: Gelir Vergisi Kanununa göre serbest meslek erbab›n› tan›mlay›n›z.
SORU-2: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre teslim say›lan halleri
anlat›n›z.
SORU-3: Vergi Usul Kanununa göre, mükellefi tan›mlay›n›z.
SORU-4: Gelir Vergisi Kanununa göre, dar mükellefi tan›mlay›n›z.
SORU-5: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre, k›smi vergi indirimini
anlat›n›z.
SORU-6: Vergi Usul Kanununa göre, vergi dairesini tan›mlay›n›z.
SORU-7: Kurumlar Vergisi’nin mükelleflerini say›n›z.
SORU-8: Gelir Vergisi Kanunu'na göre "Menkul Sermaye ‹rad›"n›
tan›mlay›n›z.
SORU-9: Vergi incelemesine yetkili olan mahalli denetim elemanlar›n›
sadece say›n›z.
SORU-10: Gelir Vergisi Kanunu'nda belirtilen gelire giren kazanç ve
iratlar› sadece say›n›z.
SORU-11: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre hizmeti tan›mlay›n›z.
SORU-12: Vergi Usul Kanunu'na göre, tahakkuku tan›mlay›n›z.
SORU-13: Gelir Vergisi Kanunu'na göre dar mükellefiyeti tan›mlay›n›z.
SORU-14: Katma de¤er Vergisi Kanunu'na göre teslimi tan›mlay›n›z.
SORU-15: Vergi Usul Kanunu'na göre vergiyi do¤uran olay› tan›mlay›n›z.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
273

113.3 B Grubu S›nav Sorular›
SORU-1: Gelir Vergisi Kanununa göre, inflaat ve onarma ifllerinde iflin
bitim tarihini belirtiniz.
SORU-2: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre teslimi tan›mlay›n›z.
SORU-3: Vergi Usul Kanununa göre, vergi ehliyetini tan›mlay›n›z.
SORU-4: Gelir Vergisi Kanununa göre, ücreti tan›mlay›n›z.
SORU-5: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre, hizmet say›lan halleri
tan›mlay›n›z.
SORU-6: Vergi Usul Kanununa göre, vergi sorumlusunu tan›mlay›n›z.
SORU-7: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre, teslim ve hizmet ifllemlerinde
matrah› aç›klay›n›z.
SORU-8: Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre örtülü sermayeyi tan›mlay›n›z.
SORU-9: Vergi Usul Kanunu'na göre, bir alaca¤›n flüpheli say›labilmesi
için gerekli flartlar nelerdir Say›n›z.
SORU-10: Gelir Vergisi Kanunu'na göre, gerçek kiflilerin Türkiye'de
yerleflmifl say›laca¤› halleri belirtiniz
SORU-11:Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre matraha dahil olmayan
unsurlar› belirtiniz.
SORU-12: Vergi Usul Kanunu'na göre, de¤erlemeyi tan›mlay›n›z.
SORU-13: Gelir Vergisi Kanunu'na göre ticari kazanc› tan›mlay›n›z.
SORU-14: Katma de¤er Vergisi Kanunu'na göre matraha dahil olan
unsurlar› belirtiniz.
SORU-15: Vergi Usul Kanunu'na göre tarh› tan›mlay›n›z.
274
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

113.4 C Grubu S›nav Sorular›
SORU-1: Gelir Vergisi Kanununa göre mart ay› içerisinde verilmesi gereken
beyanname ile bildirilen gelir üzerinden tahakkuk ettirilen gelir
vergisinin ödeme süresini belirtiniz.
SORU-2: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre matrah› tan›mlay›n›z.
SORU-3: Vergi Usul Kanununa göre vergiyi do¤uran olay› tan›mlay›n›z.
SORU-4:Gelir Vergisi Kanununa göre menkul sermaye irad›n› tan›mlay›n›z.
SORU-5: Katma De¤er Vergisi Kanununa göre, teslim say›lan halleri
belirtiniz.
SORU-6: Vergi Usul Kanununa göre tahakkuku tan›mlay›n›z.
SORU-7: Vergi hukukunun uyulmas› zorunlu olan kaynaklar›n› sadece
say›n›z.
SORU-8: Vergi Usul Kanunu'na göre tüccarlarda ifle bafllaman›n belirtileri
nelerdir Say›n›z
SORU-9: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre "teslim say›lan haller"
nelerdir Say›n›z.
SORU-10:Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre kanuni merkez ve ifl merkezi
kavramlar›n› tan›mlay›n›z.
SORU-11: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre hizmet say›lan halleri
belirtiniz.
SORU-12: 6183 Say›l› Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanuna
göre flahsi kefaleti k›saca aç›klay›n›z.
SORU-13: 5520 Say›l› Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre kurumlar
vergisi mükelleflerini say›n›z.
SORU-14: Katma De¤er Vergisi Kanunu'na göre hizmeti tan›mlay›nuz.
SORU-15: 6183 Say›l› Amme Alacaklar›n›n Tahsil Usulü Hakk›nda Kanun'a
göre amme alacaklar›nda rüçhan hakk›n› k›saca aç›klay›n›z.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
275

113.5 Staja Bafllama Grubu S›nav Sorular›
SORU-1: Afla¤›daki Kaynaklardan hangisinde vergilerin yasall›¤› ilkesi
düzenlenmifltir.
a) Anayasa,
b) Kanunlar,
c) Kanun Hükmünde Kararname,
d) Uluslararas› Anlaflma
SORU-2: Vergi hukukunun kaynaklar›ndan olan uluslararas› anlaflmalar
hangi amaçlar için yap›l›r.
a) Çifte vergilendirmeyi önlemek,
b) Uluslararas› bilgi paylafl›m›nda bulunmak,
c) (a) veya (b)
d) (a) ve (b)
SORU-3: Kanun Hükmünde Kararname ile vergi kanunlar›na iliflkin düzenlemeler
ne zaman yap›labilir.
a) Her zaman yap›labilir,
b) Meclis tatilde iken yap›labilir.
c) Hiçbir zaman vergi ile düzenlemeler KHK ile yap›lamaz.
d) Sadece ola¤anüstü haller ile savafl hallerinde düzenleme
yap›labilir.
SORU-4: Afla¤›daki yarg› Kararlar›ndan hangisi yürütme ve yarg›y› ba¤lar.
a) Dan›fltay Daire Kararlar›,
b) Dan›fltay Vergi Dava Daireleri Genel Kurul Karar›,
c) Dan›fltay ‹çtihatlar› Birlefltirme Kurulu Karar›,
d) Dan›fltay ‹dari Davalar Genel Kurul Karar›,
SORU-5:Afla¤›da belirtilenlerden hangisi vergi hukukunun temel kayna¤›
olamaz.
a) Uluslararas› Anlaflmalar,
b) Düzenleyici Tebli¤ler,
c) Kanun Gerekçeleri,
d) Örf ve Adetler,
SORU-6: Vergi hukukunun afla¤›da belirtilen kaynaklar›ndan hangisi
yürütme organ›ndan do¤maz.
a) Yönetmelik,
b) Kanun Hükmünde Kararname,
c) Bakanlar Kurulu Kararlar›,
d) Uluslararas› Anlaflmalar,
276
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-7: Vergi kanunlar›na göre kendisine vergi borcu düflen gerçek
veya tüzel kifli afla¤›daki kavramlardan hangisiyle tan›mlan›r.
a) Vergi Sorumlusu,
b) Vergi Memuru,
c) Vergi Yetkilisi,
d) Vergi Mükellefi,
SORU-8: Verginin ödenmesi bak›m›ndan alacakl› vergi dairesine muhatap
olan kifli, vergi hukukunda hangi s›fatla an›l›r.
a) Tahsildar,
b) Vergi Sorumlusu,
c) Vergi Yetkilisi,
d) Vergi Mükellefi,
SORU-9: Bir vergi mükellefi olabilmenin yegane koflulu, afla¤›da belir
tilenlerden hangisidir.
a) Vergi Ehliyeti,
b) Vergi kanununda belirtilen vergiyi do¤uran olay ile kiflinin
örtüflmesi,
c) Vergiyi do¤uran olay›n, kanunlarla yasaklanmam›fl olmas›,
d) Ak›l sa¤l›¤›na (ay›rt etme gücüne) sahip olma,
SORU-10: Afla¤›da belirtilenlerin hangisi vergi hukukunda uygulanabilir.
a) Vergi kanunlar›yla belirlenmifl olan mükellefiyet, serbest irade
beyan›na dayanan özel sözleflmelerle de¤ifltirilebilir.
b) Vergi hukukunda kabul edilen temsilcilik s›fat› iradi temsilciliktir.
c) Yasaklanm›fl faaliyetler vergilendirilemez.
d) Medeni haklar› kullanma ehliyeti bulunmayan kiflilerin vergisel
ödevlerini, kanuni temsilcileri ifa eder.
SORU-11: Afla¤›daki tan›mlamalardan hangisinde “vergi dairesi” do¤ru
olarak tan›mlanm›flt›r.
a) Vergi dairesi mükellefi tespit eden, vergiyi tarh eden, ceza
kesen tahakkuk ettiren ve tahsil eden dairedir.
b) Vergi dairesi sadece vergiyi tahakkuk ettiren dairedir.
c) Vergi dairesi yoklama yapan yerdir.
d) Vergi dairesi dava açan dairedir.
SORU-12: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi vergi dairesinin görevleri
aras›nda yer almaz.
a) Devlete ait alacaklar› tahsil etmek,
b) Vergiyi tarh, tebli¤ ve tahakkuk ettirmek,
c) Mükellefi saptamak,
d) Devlete ait tafl›nmazlar› kiraya vermek,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
277

SORU-13: Vergi hukukunda, vergiye tabi olmas› gereken kiflilerin,
sürekli veya geçici olarak kanunla vergi d›fl› b›rak›lmas›na ne ad verilir.
a) Verginin Mükellefi,
b) Vergi Tatili,
c) Muafiyet,
d) ‹stisna,
SORU-14: Vergi hukukunda verginin konusuna giren ifllem veya kazançlar›n
sürekli veya geçici olarak vergi d›fl› b›rak›lmas›na genel olarak
ne ad verilir.
a) Vergi ‹ndirimi,
b) ‹stisna,
c) Muafiyet,
d) Müstesna,
SORU-15: Muafiyet kavram› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak
aç›klanm›flt›r.
a) Bir gelirin belli bir oran›n›n vergi d›fl› b›rak›lmas›d›r.
b) Vergi yükümlüsü olmas› gereken kifli ve kurumlar›n vergi d›fl›
b›rak›lmas›d›r.
c) Dar mükelleflerin sadece belli gelirlerinden vergi al›nmas›d›r.
d) Vergi sorumlular›n›n ödevlerini yerine getirmesidir.
SORU-16: Vergiyi do¤uran olay afla¤›dakilerden hangisinde tam ve
do¤ru olarak tan›mlanm›flt›r.
a) Vergi alaca¤›, vergi kanunlar›n›n vergiyi ba¤lad›klar› olay›n
vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile do¤ar.
b) Vergi alaca¤›, vergi kanunlar›n›n vergiyi ba¤lad›klar› olay›n meydana
gelmesi ile do¤ar.
c) Vergiyi do¤uran olay kiflinin iradi davran›fl› ile do¤ar.
d) Vergiyi do¤uran olay kanundan do¤ar.
SORU-17: Afla¤›daki tan›mlamalardan hangisinde istisna kavram›
do¤ru olarak aç›klanm›flt›r.
a) Vergi kanunlar›na göre mükellef say›lan kiflinin, ekonomik, mali,
sosyal ve siyasal sebeplerle, vergi d›fl› b›rak›lmas›d›r
b) Verginin konusunda yer alan baz› ifllem ve gelir unsurlar›n›n,
ekonomik, mali, sosyal ve siyasal sebeplerle, k›smen veya
tamamen vergi d›fl› b›rak›lmas›d›r.
c) Vergi kaç›rmakt›r.
d) Kanuni yollarla vergiden kaç›nmakt›r.
278
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-18: Afla¤›da say›lanlar kiflilerden hangisi vergi mahremiyeti kapsam›na
girer.
a) Vergi muameleleri ve incelemeleri ile u¤raflan memurlar,
b) Vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Dan›fltay’da
görevli olanlar,
c) Vergi kanunlar›na göre kurulan komisyonlara kat›lanlar ile bilir
kifliler,
d) Hepsi.
SORU-19: Afla¤›dakilerden hangisinde “tipik” kavram› do¤ru olarak
tan›mlanm›flt›r.
a) Vergi Kanunlar›nda yer alan hükümlerdir.
b) Tebli¤lerde yer alan düzenlemeler tipikliktir.
c) Tipiklik bir yorum yöntemi de¤ildir.
d) Somut olay›n, soyut hukuk kural›na uygun olmas›na ise tipiklik
denilmektedir
SORU-20: Bir ifllem vergisi olan katma de¤er vergisinde, vergi matrah›n›n
tespitinde uygulanan matrah tespit yöntemi afla¤›da belirtilenlerden
hangisidir.
a) Spesifik,
b) Götürü,
c) Gerçek Usul,
d) Advalorem,
SORU-21: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi bir tarh yöntemi de¤ildir.
a) ‹htirazi kay›t,
b) Beyan,
c) ‹kmalen,
d) ‹darece,
SORU-22: Vergi alaca¤›n›n, vergi kanunlarda gösterilen matrah ve
nispetler üzerinden vergi dairesi taraf›ndan hesaplanmas› ve bu alaca¤›
miktar itibariyle tespit edilmesine iliflkin idari ifllem, afla¤›da belirtilen
hangi kavramla tan›mlanabilir.
a) Stopaj,
b) Tahsil,
c) Tahakkuk,
d) Tarh,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
279

SORU-23: Vergi ziya› kavram› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru tan›mlanm›flt›r.
a) Mükelleflerin vergilendirmeye iliflkin ödevlerini zaman›nda yerine
getirmemesidir.
b) Vergi Sorumlular›n›n vergilendirmeye iliflkin ödevlerini
zaman›nda yerine getirmemesidir
c) Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini
zaman›nda yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi sebebiyle,
verginin, zaman›nda tahakkuk ettirilmemesi veya eksik
tahakkuk ettirilmesidir.
d) Vergi ve cezan›n eksik tahakkuk ettirilmesidir.
SORU-24: Tüzel kiflilerde mükellefiyet ve vergi sorumlulu¤una iliflkin
ödevler afla¤›dakilerden hangisi taraf›ndan yerine getirilir.
a) Gerçek kifli ortaklar
b) Tüzel kiflili¤in kanuni temsilcileri taraf›ndan,
c) Mahkemeler taraf›ndan,
d) Tüzel kifli ortaklar,
SORU-25: Afla¤›da belirtilen kurumlar vergisi mükelleflerinden hangisinde,
flirket ortaklar›, ortakl›k hisseleri oran›nda kamu alacaklar›ndan
sorumludur.
a) Anonim fiirketler,
b) Eshaml› Komandit fiirketler ve ifl ortakl›klar›,
c) Kooperatifler,
d) Limited fiirketler,
SORU-26: Vergi Usul Kanunu’na göre idare taraf›ndan verilecek süreler,
en az kaç gün olmak zorundad›r.
a) 15 gün
b) 7 gün
c) 10 gün
d) 1 Ay
SORU-27: Vergi Usul Kanununa göre kanuni ve idari sürenin son
günü resmi tatile rastlarsa süre ne zaman sona erer.
a) Resmi tatilin bitiminde süre sona erer.
b) Resmi Tatiller sürelere dahil olmad›¤›ndan, son ifl gününün
mesai saatinde sona erer.
c) Resmi tatil günleri süreye dahil oldu¤undan, sürenin son günü
resmi tatile rastlarsa, süre tatili takip eden ilk ifl gününün tatil
saatinde sona erer
d) Resmi tatilin bafllang›c›ndan önceki son ifl gününün tatil
saatinde sona erer.
280
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-28: Vergi Usul Kanununa göre mücbir sebep halleri süreleri
nas›l etkiler.
a) Mücbir sebepler süreleri etkilemez.
b) Mücbir sebepler her türlü süreleri durdurur.
c) Mücbir sebepler sadece kanuni süreleri durdurur.
d) Mücbir sebepler sadece idari süreleri durdurur.
SORU-29: Afla¤›da belirtilen vergi, resim ve harçlardan hangisi mali
tatil kapsam›na girer.
a) Devlete ait vergi resim ve harçlar,
b) Gümrük ‹darelerince al›nan vergiler,
c) ‹l özel idareleri taraf›ndan al›nan vergi, resim ve harçlar,
d) Belediyeler taraf›ndan tarh ve tahsil edilen vergi, resim ve
harçlar.
SORU-30: Mali Tatil Süresinin belirlenmesinde afla¤›daki anlat›mlardan
hangisi do¤rudur.
a) Mali Tatil Süresi 20 gündür.
b) Haziran ay›n›n son gününün tatil günü olmas› halinde, mali tatil,
temmuz ay›n›n ilk ifl gününü takip eden günden bafllayarak 20
gün sonra sona erer.
c) Her y›l 1-20 Temmuz tarihleri mali tatildir.
d) Haziran ay›n›n son gününün tatil günü olmas› halinde, mali tatil,
temmuz ay›n›n ilk ifl gününü takip eden günden bafllayarak 20 Temmuz
günü sona erer.
SORU-31: Gelir ‹daresi Baflkanl›¤› vergi kanunlar›nda yaz›l› sürelerden
hangilerini de¤ifltirebilir.
a) Beyanname verme, ödeme ve uzlaflma süreleri ile dava açma
sürelerini,
b) ‹ndirim talep etme ve dava açma sürelerini,
c) Beyanname verme ve dava açma sürelerini,
d) Beyanname verme ve bu beyannameler üzerine tahakkuk eden
vergilerin ödeme sürelerini,
SORU-32: Afla¤›daki durumlardan hangisinde süre, mali tatile rastlad›¤›nda
durur.
a) Vergiyle ilgili ifllemlere iliflkin dava açma süreleri
b) Uzlaflma talep etme süresi,
c) Beyanname verme süreleri,
d) Ödeme süreleri.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
281

SORU-33: Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›nca vergi kanunlar›nda yer alan
sürelerin de¤ifltirilmesinde azami süre afla¤›dakilerden hangisidir.
a) Gelir ‹daresi Baflkanl›¤›n›n belirleyece¤i sürelerde herhangi bir
s›n›rlama bulunmamaktad›r.
b) Gelir idaresi baflkanl›¤› beyanname ve ödeme sürelerini kanuni
sürenin bitimini müteakip 15 günü geçmemek üzere yeniden
belirleyebilir.
c) Gelir idaresi baflkanl›¤› beyanname ve ödeme sürelerini kanuni
sürenin bitimini müteakip 20 günü geçmemek üzere yeniden
belirleyebilir.
d) Gelir idaresi baflkanl›¤› beyanname ve ödeme sürelerini kanuni
süreden itibaren bir ay› geçmeyecek flekilde yeniden belirleyebilir.
SORU-34: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi vergilendirme ile ilgi
süreleri etkilemez.
a) Mücbir sebep,
b) Zor durum,
c) Mali Tatil,
d) Adli Tatil,
SORU-35: Tahakkuk kavram› afla¤›daki tan›mlamalardan hangisinde
do¤ru olarak ifade edilmifltir.
a) Vergilendirmeyi iliflkin hususlar›n mükellefe yaz› ile bildirilmesi,
b) Vergi alaca¤›n›n kanunlarda gösterilen matrah ve nispetler
üzerinden vergi dairesi taraf›ndan hesaplanmas›,
c) Verginin kesinleflmesi,
d) Verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir.
SORU-36: Re’sen tarh edilen vergiler için, afla¤›daki aç›klamalardan
hangisi söylenemez.
a) Re’sen tarh için, takdir nedenin bulunmas› gerekir.
b) Re’sen tarh için, daha önce bir verginin tarh edilmifl olmas›n›n
herhangi bir önemi yoktur.
c) Re’sen tarh için matrah ve nispetin kanunda belirtilmifl olmas›
gerekir.
d) Re’sen tarh için, tespit edilen matrah veya matrah fark›n›n
defter, kay›t, belgelere göre tespit edilmifl olmas› gerekli
de¤ildir.
282
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-37: Afla¤›dakilerden hangisi re’sen takdir nedenlerinden
de¤ildir.
a) Vergi beyannamesi kanuni süresi geçti¤i halde verilmemiflse,
b) Vergi beyannamesi kanuni veya ek süreler içinde verilmekle
beraber beyannamede vergi matrah›na iliflkin bilgiler göster
ilmemifl bulunursa,
c) Tutulmas› zorunlu olan defterlerin veya verilen beyannamelerin
gerçek durumu yans›tt›¤›na dair delil bulunursa,
d) Vergi Usul Kanununa göre tutulmas› mecburi olan defterlerin
hepsi veya bir k›sm› tutulmam›fl veya tasdik ettirilmemifl olursa
veya vergi incelenmesi yapmaya yetkili olanlara herhangi bir
sebeple ibraz edilmezse,
SORU-38: V.U.K’nda yer alan zamanafl›m› uygulamas›, afla¤›daki
aç›klamalar›n hangisinde tam do¤ru olarak ifade edilmifltir.
a) Vergi alaca¤›n›n do¤du¤u takvim y›l›n› takip eden y›l›n bafl›ndan
bafllayarak befl y›l içinde tarh ve mükellefe tebli¤ edilmeyen
vergiler zamanafl›m›na u¤rar.
b) Vergiyi do¤uran olay›n tespit edildi¤i y›l› takip eden takvim y›l›n›n
bafl›ndan bafllayarak befl y›l içinde tarh ve mükellefe tebli¤
edilmeyen vergiler zamanafl›m›na u¤rar.
c) Vergi alaca¤›n›n do¤du¤u takvim y›l›n›n bafl›ndan bafllayarak
befl y›l içinde tahsil edilmeyen vergiler zamanafl›m›na u¤rar.
d) Vergi alaca¤›n›n do¤du¤u takvim y›l›ndan itibaren befl y›l içinde
tarh ve mükellefe tebli¤ edilmeyen vergiler zamanafl›m›na
u¤rar.
SORU-39: Vergi hatalar›n› düzeltilmesinde, flikayet yoluna ne zaman
baflvurulabilir.
a) Her zaman,
b) Tarh zamanafl›m› süresi içinde,
c) Vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra
yapt›klar› düzeltme talepleri reddolunanlar düzeltme
zamanafl›m› süresi içinde baflvurabilirler.
d) fiikayet yoluna baflvurulamaz.
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
283

SORU-40: Afla¤›dakilerden hangisi vergilendirme hatalar›ndan birisi
de¤ildir.
a) Bir verginin as›l borçlusu yerine baflka bir kifliden istenmesi
veya al›nmas›,
b) Aç›k olarak vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf bulunan
kimselerden vergi istenmesi veya al›nmas›,
c) Aç›k olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna
bulunan gelir, servet, madde, k›ymet, evrak ve ifllemler
üzerinden vergi istenmesi veya al›nmas›,
d) Verginin mükellefin beyan›na dayanarak tarh, tahakkuk, tebli¤
ve tahsil edilmesi,
SORU-41: Vergi hatalar›n›n düzeltilmesi için hangi mercilere flikayet
yolu ile baflvurulamaz.
a) Maliye Bakanl›¤›’na,
b) Belediye Baflkanl›¤›na,
c) Valili¤e,
d) Vergi Dairesi Baflkanl›¤›na
SORU-42: Vergi hatalar›n› düzeltilmesinde afla¤›daki aç›klamalar›n
hangisinde yanl›flt›r
a) Vergi hatalar› tarh zamanafl›m› süresinde düzeltilir.
b) Zamanafl›m› süresinin son y›l› içinde tarh ve tebli¤ edilen
vergilerde hatan›n yap›ld›¤› tarihten itibaren 1 y›ldan az olamaz.
c) Zamanafl›m› süresinin son y›l› içinde tarh ve tebli¤ edilen
vergilerde hatan›n yap›ld›¤› tarihten itibaren 2 y›ldan az olamaz.
d) ‹hbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebli¤ edilen vergilerde
6183 say›l› Kanuna göre haczin yap›ld›¤› tarihten itibaren 1
y›ldan az olamaz
SORU-43: Afla¤›da belirtilen durumlardan hangisi tarh zamanafl›m›n›
durduran hallerdendir.
a) Tebli¤,
b) Dava açma,
c) Mücbir sebep hali,
d) Uzlaflma,
SORU-44: Afla¤›da belirtilen durumlardan hangisi tahsil zamanafl›m›n›
kesen hallerden de¤ildir.
a) Ödeme,
b) Haciz uygulanmas›,
c) Mal bildirimi, mal edinme ve mal artmalar›n›n bildirilmesi,
d) Mücbir sebep hali,
284
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-45: Afla¤›da belirtilen durumlardan hangisi, tahsil zamanafl›m›n›
durduran hallerden de¤ildir.
a) Borçlunun yabanc› memlekette bulunmas›,
b) Borçlunun hileli iflas etmesi,
c) Borçlunun terekesinin tasfiyesi dolay›s›yla hakk›nda takibat
yap›lamamas›d›r
d) Ödeme emrinin tebli¤i,
.
SORU-46: Usulsüzlük cezalar›nda, ceza kesme zaman afl›m› süresi
afla¤›da belirtilenlerden hangisidir.
a) Usulsüzlü¤ün yap›ld›¤› y›l› takip eden y›l›n birinci gününden
bafllayarak, iki y›l.
b) Usulsüzlü¤ün yap›ld›¤› günden bafllayarak, iki y›l.
c) Usulsüzlü¤ün yap›ld›¤› y›l› takip eden y›l›n birinci gününden
bafllayarak, 5 y›l.
d) Usulsüzlü¤ün yap›ld›¤› y›ldan itibaren, iki y›l.
SORU-47: Afla¤›da belirtilen durumlardan hangisi vergi mahremiyetinin
ihlalidir.
a) Vergilerin ilan›
b) Vergi levhas›,
c) Süresinde ödenmemifl bulunan vergi ve cezan›n aç›klanmas›,
d) ‹hbarda bulunan kiflilerin kimli¤inin aç›klanmas›,
SORU-48: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi mücbir sebep hallerinden
biri de¤ildir.
a) Kiflinin iradesi d›fl›nda vukua gelen mecburi gaybubetler.
b) Sahibinin iradesi d›fl›ndaki sebepler dolay›s›yla defter ve
vesikalar›n›n elinden ç›km›fl bulunmas›.
c) ‹flyeri de¤iflikli¤i nedeniyle mükellefin vergi dairelerine karfl›
sorumlulu¤unun de¤iflmesi.
d) Vergi ödevlerinin herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak
yang›n, yer sars›nt›s› ve su basmas› gibi afetler.
SORU-49: Vergi inceleme elemanlar›, afla¤›da belirtilenlerden hangileri
nezdinde vergi incelemesi yapabilir.
a) Kendilerine, niflanl›lar›na ve boflanm›fl olsalar bile efllerine,
b) Kan veya s›hri (kay›n), üst ve alt soylar›na, evlatl›¤›na,
c) Kanuni temsilcisi veya vekili bulunduklar› kimselere,
d) Komflular›na,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
285

SORU-50: Afla¤›dakilerden hangisi tebli¤ yap›lacak kimselerden biri
de¤ildir.
a) Mükellefler,
b) Mükelleflerin kanuni temsilcileri,
c) Mükellerin efli,
d) Mükelleflerin iradi temsilcileri,
SORU-51: Afla¤›daki faaliyetler kapsam›nda yap›lan ifllemlerden
hangisi KDV’ye tabi de¤ildir.
a) Zirai faaliyet,
b) Serbest meslek faaliyeti,
c) Ar›zi ticari faaliyet,
d) Özel kiflilerin mal ithalat›,
SORU-52: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi, gelir vergisine tabi gelirin
özelliklerinden de¤ildir.
a) Gelirin flahsili¤i,
b) Gelirin elde edilmifl olmas›,
c) Takvim y›l› esas›,
d) Tahsil edilmifl olmas›,
SORU-53: Afla¤›da belirtilen kifli veya kurulufllardan hangisi elde etti¤i
kazanç dolay›s›yla gelir veya kurumlar vergisine tabi de¤ildir.
a) Kolektif flirketler,
b) Limited flirketler,
c) Avukatlar,
d) ‹fl Görenler (‹flçiler),
SORU-54: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi ticari kazanc›n tespit yöntemlerindendir.
a) Basit usul,
b) Götürü gider uygulamas›,
c) Tevkifat uygulamas›,
d) Götürü usul,
286
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-55: Afla¤›dakilerden hangisinde gelir, GVK’na göre tan›mlanm›flt›r.
a) Gelir, bir tüzel kiflinin bir takvim y›l› içinde elde etti¤i kazanç ve
iratlar›n safi tutar›d›r.
b) Gelir, bir gerçek kiflinin bir takvim y›l› içinde elde etti¤i kazanç
ve iratlar›n safi tutar›d›r.
c) Gelir bir gerçek kiflinin bir takvim y›l› içinde harcama ve tasar
ruflar›na kaynak teflkil eden tutard›r.
d) Gelir, bir gerçek kiflinin bir takvim y›l› içinde elde etti¤i gelirlerin
brüt tutar›d›r.
SORU-56: Afla¤›dakilerden hangisi, GVK’na göre gelire giren kazanç
ve iratlardan de¤ildir.
a) Zirai kazançlar,
b) Ücretler,
c) Ba¤›fl ve yard›mlar,
d) Serbest meslek kazançlar›,
SORU-57: Afla¤›dakilerden hangisi gelir vergisinde yer alan beyanname
çeflitlerinden de¤ildir.
a) Y›ll›k beyanname,
b) Münferit beyanname,
c) Özel beyanname,
d) Muhtasar beyanname,
SORU-58: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi kurumlar vergisi mükellefi
de¤ildir.
a) Sermaye flirketleri,
b) ‹fl ortakl›klar›,
c) Vak›flar,
d) Kooperatifler,
SORU-59: GVK.’na göre afla¤›da yaz›l› flah›slardan hangisi Türkiye de
yerleflmifl say›l›r.
a) Belli ve geçici görevlerle Türkiye’ye gelen ve 6 aydan fazla kalan
kifliler,
b) Türkiye’de bir takvim y›l› içinde 6 aydan fazla oturan yabanc›
uyruklu kimseler,
c) Türkiye’de 6 aydan fazla tutuklu bulunan kifliler,
d) Tedavi için Türkiye’ye gelen ve 6 aydan fazla kalan kifliler,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
287

SORU-60: Afla¤›dakilerden hangisi dar mükelleflerin vergilendirilmesi
ile ilgili olarak do¤ru aç›klamad›r.
a) Sadece Türkiye’de elde edilen kazançlar vergilendirilir,
b) Sadece yurt d›fl›ndan elde edilen kazançlar vergilendirilir,
c) Hem yurt d›fl› hem de yurt içi kazançlar›ndan vergilendirilir,
d) ‹lk y›l kazançlar› vergiden muaft›r, sonraki y›llarda elde ettikleri
gelirler ise vergilendirilir,
SORU-61: Gerçek kifliler ifle bafllama bildirimlerini ifle bafllama tarihinden
itibaren kaç gün içinde ilgili vergi dairesine bildirmek zorundad›rlar.
a) 10 gün
b) 20 gün
c) ‹fle Bafllamadan Önce
d) Bir ay
SORU-62: Afla¤›da yaz›l› mükelleflerden hangisi ifle bafllama keyfiyetini
vergi dairesine bildirmek mecburiyetinde de¤ildir.
a) Kazanc› basit usulde tespit edilen tüccar,
b) Kollektif fiirket ortaklar›,
c) Gayrimenkul sermaye irad› elde edenler,
d) Adi flirket ortaklar›,
SORU-63: Afla¤›dakilerden hangisi ticari kazanc›n tespitinde gider
olarak kazançtan indirilebilir.
a) Teflebbüs sahibinin efli veya küçük çocuklar›na, iflletmede
çal›flmalar› karfl›l›¤›nda ödenen ayl›klar,
b) ‹flle ilgili ve yap›lan seyahat ve konaklama giderleri,
c) Teflebbüs sahibinin iflletmeye koydu¤u sermaye için yürütüle
cek faizler,
d) Her türlü para cezalar› ve vergi cezalar›,
SORU-64: Emsal Kira Bedeli afla¤›da belirtilen durumlardan hangisinde
uygulan›r.
a) Bofl kalan gayrimenkullerin muhafazalar› maksad›yla bedelsiz
olarak baflkalar›n›n ikametine b›rak›lmas›;
b) Binalar›n mal sahiplerinin usul, füru veya kardefllerinin ikame
tine tahsis edilmesi
c) Mal sahibi ile birlikte akrabalar›n da ayn› evde veya dairede
ikamet etmesi.
d) ‹flyerinin bedelsiz olarak mal sahiplerinin usul, füru veya
kardefllerine kiralanmas›
288
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-65: Gelir Vergisi Kanununa göre tam mükellefler afla¤›dakilerden
hangisi gerçekleflti¤inde y›ll›k gelir vergisi beyannamesi vermek
zorundad›rlar.
a) Gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlar,
b) Tek iflverenden al›nm›fl ve tevkif suretiyle vergilendirilmifl
ücretler,
c) Basit Usulde ticari kazanç elde edenler,
d) Herhangi bir kazanç ve irat elde etmeyenler,
SORU-66: Nakdi sermaye veya para ile temsil edilen de¤erlerden elde
edilen gelir türü afla¤›dakilerden hangisidir.
a) Borsa Kazanc›,
b) Para Piyasas› Kazanc›,
c) Ticari Kazanç,
d) Menkul Sermaye ‹rad›
SORU-67: Afla¤›da belirtilen defterlerden hangisinin tasdiki zorunlu
de¤ildir.
a) Yevmiye defteri
b) Defteri kebir
c) ‹flletme defteri
d) Serbest meslek kazanç defteri
SORU-68: I’nci s›n›f tüccarlar afla¤›da belirtilen defterlerden hangisini
tutmak zorunda de¤ildir.
a) ‹flletme hesab› esas› defteri
b) Yevmiye defteri
c) Defteri kebir
d) Envanter defteri
SORU-69: Serbest meslek kazanç defterine kay›tlar hangi sürede
yap›l›r.
a) 10 gün içinde
b) 45 gün ‹çinde
c) ‹fllemin gerçekleflti¤i günde,
d) 1 Ay ‹çinde
SORU-70: Afla¤›dakilerden hangisinde bilanço esas›nda tutulmas›
gereken defterlerden tamam› do¤ru olarak verilmifltir.
a) Yevmiye defteri – defteri kebir
b) Yevmiye defteri – envanter defteri – defteri kebir – iflletme
hesab› defteri
c) Yevmiye defteri – envanter defteri
d) Yevmiye defteri – envanter defteri – defteri kebir
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
289

SORU–71: Afla¤›dakilerden hangisi defterlerin tasdik zaman› aç›s›ndan
do¤ru tan›mlamad›r.
a) Faaliyetlerine ötedenberi devam edenler, faaliyet döneminin ilk
iki ay› içinde
b) Faaliyetleri devam edenler ise defterlerin kullan›laca¤› y›ldan
önceki son ayda
c) Yeniden ifle bafllayanlar için ilk 1 ay içinde
d) Defteri dolan ve yeni defter kullananlar bunlar› kullanmaya
bafllad›ktan sonraki iki ay içinde
SORU–72: Defterler ile ilgili kay›tlar›n düzeltilmesinde afla¤›daki ifadelerden
hangisi do¤rudur.
a) Yevmiye defteri kay›tlar› yeni bir madde ile düzeltilebilir, di¤er
defterlerdeki rakamlar›n ise üzeri çizilerek düzeltilebilir,
b) Yevmiye defteri kay›tlar› ve di¤er defterlerdeki rakamlar üzeri
çizilerek düzeltilebilir,
c) Yevmiye defteri kay›tlar› ve di¤er defterlerdeki rakamlar yeni
muhasebe kay›tlar› sayesinde düzeltilebilir,
d) Yevmiye defteri kay›tlar› yeni bir madde ile düzeltilebilir, di¤er
defterlerdeki rakamlar düzeltilmez
SORU–73: Birinci s›n›f tüccarlar›n mali olaylar› kanuni defterlere kaydedilmesi
süresi ile ilgili olarak afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur.
a) Kay›tlar deftere en geç 12 ay içinde yap›lmal›d›r.
b) Kay›tlar ilgili defterlere 1 hafta içinde yap›lmal›d›r.
c) Kay›tlar normal olarak ilgili defterlere 10 gün içinde
yap›lmal›d›r.
d) Kay›tlar›n defterlere ifllenmesi ile ilgili bir süre s›n›rlamas› yoktur.
SORU-74: Hesap dönemi takvim y›l› olan ve ötedenberi ifle devam
etmekte olan ikinci s›n›f tüccar bay (A)’n›n 2007 y›l›nda 2006 y›l›na
ait defterleri kullanmas› halinde bu defterleri tasdik ettirmesi gereken
dönem afla¤›da belirtilenlerden hangisidir.
a) Aral›k 2006
b) Ocak 2007
c) Aral›k 2007
d) Kullanmadan Önce
SORU-75: Afla¤›dakilerden hangisi VUK’na göre ispat edici belgelerden
birisi de¤ildir.
a) Fatura,
b) Mahsup fifli,
c) Müstahsil makbuzu,
d) Gider pusulas›,
290
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-76: Fatura, mal›n teslimi veya hizmetin yap›ld›¤› tarihten itibaren
azami kaç gün içerisinde düzenlenmesi gerekir.
a) 10 gün
b) 15 gün
c) 7 gün
d) 30 gün
SORU-77: Afla¤›dakilerden hangisi faturada bulunmas› gereken bilgilerden
biri de¤ildir.
a) Faturan›n düzenleme tarihi
b) Müflterinin ad› ve ticaret unvan›
c) Faturay› düzenleyenin ad› ve ticaret unvan›
d) Faturan›n düzenleme amac›
SORU-78: VUK hükümleri aç›s›ndan, kanuni defter ve belgelerin saklanma
(muhafaza) süresi ile ilgili olarak afla¤›daki anlat›mlardan hangisi
do¤rudur.
a) Belgelerin kullan›ld›¤› y›ldan itibaren 10 y›ld›r,
b) Belgelerin kullan›ld›¤› y›ldan itibaren 5 y›ld›r,
c) Belgelerin kullan›ld›¤› y›l› takip eden y›ldan itibaren 5 y›ld›r,
d) Belgelerin kullan›ld›¤› y›l da dahil olmak üzere 10 y›ld›r,
SORU-79: Afla¤›daki mükelleflerden hangisi fatura düzenlemek zorunda
de¤ildir.
a) Gerçek usulde vergilendirilemeyen ciftçiler,
b) Vergiye tabi ticaret ve sanat erbab›,
c) Kazanc› basit usulde vergilendirilenler,
d) Kurumlar vergisi mükellefleri
SORU-80: (X) vergi dairesinde, vergi nispetinin yanl›fl uygulanmas›
nedeniyle mükellef bay (E)’den haks›z yere 2.000 YTL tutar›nda gelir
vergisinin al›nm›fl oldu¤u, yap›lan araflt›rma sonucunda tespit edilmifltir.
Yap›lan hatan›n düzeltilmesine afla¤›dakilerden hangisi karar verir.
a) Vergi dairesi baflkan›,
b) ‹nceleme eleman›,
c) Vergi memuru,
d) Yoklama memuru,
SORU-81: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi vergi hukukunun uygulamas›na
iliflkin anlay›fla uygundur.
a) Sonra ç›kan vergi yasas›, önce ç›kan vergi yasas›n› ba¤lar,
b) Vergi kanunlar›nda yap›lan de¤iflikliklerde mükellef lehine
olan yasa uygulan›r,
c) Vergi hukukunda k›yas uygulamas› vard›r,
d) Vergi hukukunda ekonomik delil serbestisi anlay›fl› vard›r,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
291

SORU-82: Afla¤›dakilerden hangisi VUK’da say›lan de¤erleme ölçülerinden
birisi de¤ildir.
a) Tasarruf de¤eri,
b) Mukayyet de¤er,
c) ‹tibari de¤er,
d) Tasfiye de¤eri,
SORU-83: Bir varl›¤›n de¤erleme günündeki normal al›m-sat›m de¤eri
afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak ifade edilmifltir.
a) Rayiç bedel,
b) Borsa rayici,
c) Mukayyet de¤er,
d) Tasarruf de¤eri,
SORU-84: Afla¤›dakilerden hangisi alacak ve borçlar›n de¤erlemesi ile
ilgili do¤ru olarak verilmifltir.
a) Alacak senetlerine reeskont uygulamak zorunludur.
b) Borç senetlerine reeskont uygulamak zorunludur.
c) Senetsiz alacaklar da reeskonta tabi tutulabilir.
d) Alacak senetlerine reeskont uygulayan iflletmeler, borç senetlerine
de reeskont uygulamak zorundad›r.
SORU-85: Afla¤›daki ifadelerden hangisi menkul k›ymetlerin de¤erlemesi
ile ilgili olarak do¤ru tan›mlamad›r.
a) Tahviller al›fl bedeli ile de¤erlenir,
b) Hisse senetleri al›fl bedeli ile de¤erlenir,
c) Bonolar maliyet bedeli ile de¤erlenir,
d) Yat›r›m fonu kat›lma belgelerinin tamam› borsa de¤eri ile
de¤erlenir,
SORU-86: Afla¤›daki anlat›mlardan hangisi amortisman uygulamas›
aç›s›ndan do¤ru de¤ildir.
a) Amortisman uygulamas›, iktisadi k›ymetin al›nd›¤› y›ldan
itibaren bafllar,
b) Amortisman oran›, iktisadi k›ymetin yararl› ömrüne göre belir
lenir,
c) Amortisman varl›¤›n sat›fl y›l›nda uygulanamaz,
d) Al›fl y›l›nda amortisman ayr›lmas›n›n unutuldu¤u durumlarda
amortisman ay›rma süresi sadece 1 y›l uzar,
292
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-87: Afla¤›dakilerden hangisi birinci derece usulsüzlük cezas›
kesilmesini gerektiren fiilerden de¤ildir
a) Vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemifl olmas›,
b) Tasdiki zorunlu defterlerin tasdik iflleminin yapt›r›lmam›fl
olmas›,
c) ‹fle bafllaman›n zaman›nda bildirilmemesi,
d) Kay›t nizam›na ait hükümlerine uyulmam›fl olmas›,
SORU-88: Afla¤›dakilerden hangisi kaçakç›l›k suçlar›ndan birisidir.
a) Defter, kay›t ve belgeleri yok etmek,
b) Vergi kanunlar›nda yaz›l› bildirmelerin zaman›nda yap›lmam›fl
olmas›,
c) ‹fle bafllaman›n zaman›nda bildirilmemesi,
d) Kay›t nizam›na ait hükümlerine uyulmam›fl olmas›,
SORU-89: Afla¤›dakilerden hangisi vergi cezalar›n›n ödenmesi ile ilgili
olarak yap›lm›fl do¤ru tan›mlamad›r.
a) Cezan›n kesildi¤i tarihten itibaren 15 gün içinde ödenir,
b) Dava aç›lm›flsa davan›n bitti¤i ve mahkemenin karar›n›
aç›klad›¤› günden bafllayarak 3 ay içinde ödenir,
c) Dava aç›lmam›flsa dava açma süresinin dolmas›ndan, itibaren
1 ay içinde ödenir,
d) Ceza ihbarnamelerine karfl› dava aç›lsa bile ceza ödenir ve dava
kazan›ld›¤nda ödenen ceza geri al›n›r.
SORU-90: Afla¤›dakilerden hangisi KDV mükellefi de¤ildir.
a) Mal teslimi ve hizmet ifas› hallerinde bu iflleri yapanlar,
b) ‹thalatta mal ve hizmet ithal edenler,
c) Mal teslim alan veya hizmet ifas›ndan yaralananlar,
d) Transit tafl›malarda gümrük veya geçifl ifllemine muhatap olanlar,
SORU-91: Bir ifllemin Katma de¤er vergisine tabi olmas› için afla¤›-
daki flartlardan hangisi geçerli de¤ildir.
a) ‹fllemin Türkiye’de yap›lmas›,
b) ‹fllemin mal teslimi veya hizmet ifas›na dayanmas›,
c) ‹fllemlerin her hal ve taktirde ticari ve zirai faaliyetten do¤mufl
olmas›,
d) ‹fllemlerin katma de¤er vergisi kanununda say›lm›fl olmas›.
SORU-92: VUK’nuna göre vergi asl›na ba¤l› olan ceza hangisidir.
a) Vergi ziya› cezas›,
b) Usulsüzlük cezas›,
c) Özel usulsüzlük cezas›,
d) Hepsi,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
293

SORU-93: VUK’nuna göre takdire sevk edilmeden ve incelemeye
bafllan›lmadan kendili¤inden piflmanl›k talepsiz olarak verilen beyannameler
üzerine hesaplanan vergi ziya› üzerinden kesilmesi gereken
vergi ziya› cezas›n›n oran› kaçt›r.
a) 1/2 oran›nda
b) 1 Kat
c) 2 Kat
d) 3 Kat
SORU-94: VUK’na göre tutulmas› mecburi olan defterlerden herhangi
birinin tutulmam›fl olmas› halinde mükelleflere hangi ceza kesilir.
a) Özel usulsüzlük Cezas›,
b) I. Derece Usulsüzlük, Cezas›,
c) II. Derece Usulsüzlük Cezas›,
d) Vergi Ziya› Cezas›,
SORU-95: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi vergi borcunu sona erdiren
nedenlerdendir.
a) Ölüm,
b) Zamanafl›m›,
c) Piflmanl›k ve ›slah,
d) Yan›lma,
SORU-96: Afla¤›dakilerden hangisi vergi cezas›n› sona erdiren nedenlerden
de¤ildir.
a) Aciz hali,
b) Ölüm,
c) Piflmanl›k ve ›slah,
d) Düzeltme,
SORU-97: Afla¤›dakilerden hangisi vergi incelemesine yetkili de¤ildir.
a) Gelirler Kontrolörü,
b) Hesap Uzman› Yard›mc›s›,
c) Vergi Memuru,
d) Vergi Dairesi Müdürü,
SORU-98: Afla¤›dakilerden hangisi ikmalen re’sen ve idarece tarh
edilen vergiler ile kesilen cezalara karfl› vergi mahkemesinde dava açamaz.
a) Mükellef,
b) Vergi Dairesi,
c) Vergi Sorumlusu,
d) Hiçbiri
294
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

SORU-99: Vergi ve ceza ihbarnamelerine karfl›, kaç gün içerisinde dava
aç›labilir.
a) 1 ay,
b) 15 gün,
c) 60 gün,
d) 30 gün,
SORU-100: Ödeme emirlerine karfl› kaç gün içinde dava aç›labilir.
a) 30 gün,
b) 15 gün,
c) 7 gün,
d) 60 gün,
SORU-101: Afla¤›da belirtilenlerden hangisi için tarhiyat sonras› uzlaflma
talep edilemez.
a) ‹kmalen tarh edilen vergi,
b) Vergi ziya› cezas›,
c) Özel usulsüzlük cezas›,
d) Haks›z iade edilen verginin geri istenmesi,
SORU-102: Tarhiyat öncesi uzlaflma ne zaman talep edilebilir.
a) Vergi ihbarnamesinden tebli¤inden sonraki bir ay içinde,
b) Vergi ihbarnamesinden tebli¤inden sonraki 30 gün içinde,
c) Vergi incelemesi tamamlanmadan,
d) Vergi incelemesi tamamland›ktan sonraki herhangi bir zaman
da,
SORU-103: Tahakkuk eden verginin vadesinde ödenmemesi halinde
idarece afla¤›da belirtilenlerden hangisi re’sen uygulan›r.
a) Gecikme faizi,
b) Gecikme zamm›,
c) Tecil faizi,
d) Piflmanl›k zamm›,
SORU-104: Vergi borcunu süresinde ödemeyen mükelleflere, idare
taraf›ndan yap›lacak ilk ifllem afla¤›dakilerden hangisidir.
a) Borçlunun mallar› üzerine haciz uygulamas›,
b) Borçluya ait mallar›n sat›fl›,
c) Borçlunun hapsinin istenmesi,
d) Borçluya ödeme emri tebli¤i,
Ankara SMMMO
Temel Vergi Hukuku
295

SORU-105: Sahte belge kullanmak veya hileli yollara baflvurmak
suretiyle vergi kayb›na neden olan bir mükellef için afla¤›da belirtilenlerden
hangisi uygulanamaz.
a) Vergi ziya› cezas› kesilmesi,
b) Vergi tarh edilmesi,
c) Gecikme zamm› uygulamas›,
d) Suç duyurusunda bulunulmas›,
SORU-106: Sahte belge kullanmak veya hileli yollara baflvurmak suretiyle
vergi kayb›na neden olan bir mükellef, ad›na tarh edilen vergi ve
ceza için afla¤›da belirtilenlerden hangisini talep edebilir.
a) Tarhiyat öncesi uzlaflma,
b) Tarhiyat sonras› uzlaflma,
c) VUK’nun 376. Maddesi uyar›nca cezada indirim,
d) Piflmanl›k,
SORU-107: Yang›n, yer sars›nt›s›, yer kaymas›, su basmas›, kurakl›k,
don, muzir hayvan ve haflarat istilas› ve bunlara benzer afetler yüzünden
terkin yap›labilmesi için mükellefin varl›¤›ndaki asgari azalma oran›
nedir.
a) En az üçte bir,
b) En az üçte ikisi,
c) En az Yar›s›,
d) En az dörtte biri,
SORU-108: Tarh zamanafl›m› hangi tarihten itibaren bafllar.
a) Beyanname verme tarihinden,
b) Vergi alaca¤›n›n do¤du¤u tarihten,
c) Vergi alaca¤›n›n do¤umunu izleyen y›l›n bafl›ndan,
d) Vade tarihinden itibaren,
SORU-109: Tahsil zamanafl›m› hangi tarihten itibaren bafllar.
a) Vadesinin rastlad›¤› takvim y›l›n› takip eden takvim y›l› bafl›ndan
b) Kamu alaca¤›n›n vadesinden itibaren,
c) Vergi alaca¤›n›n do¤umunu izleyen y›l›n bafl›ndan,
d) Vade tarihinden itibaren,
SORU-110: Tahsil zamanafl›m› afla¤›daki hallerden hangisi gerçekleflti¤inde
durur.
a) Ödeme,
b) Borçlunun yabanc› memlekette bulunmas›.
c) Haciz tatbiki,
d) Ödeme emri tebli¤i,
296
Temel Vergi Hukuku
Ankara SMMMO

Eray MERCAN
1963 y›l›nda Elbistan’da do¤du. 1985 y›l›nda Dokuz Eylül
Üniversitesi Mu¤la ‹flletme Yönetim Bölümünden Birincilikle
Mezun Oldu. Ayn› y›l içerisinde yap›lan Maliye Bakanl›¤›
Stajyer Gelirler Kontrolörlü¤ü Girifl S›nav›n› Kazanarak
Stajyer Gelirler Kontrolörü olarak göreve bafllad›. 1989 y›-
l›nda yap›lan yeterlik s›nav›n› baflar› ile vererek Gelirler
Kontrolörlü¤ü’ne atand›. Halen Gelirler Baflkontrolörü olarak
görevine devam etmektedir.
1995-1997 y›llar›nda Gelirler Kontrolörleri E¤itim Grup
Baflkan Yard›mc›l›¤› görevinde bulundu. 1997 y›l›nda Gelir
‹daresinin ‹flleyifli konusunda ‹ngiltere’de araflt›rmalarda bulundu. “Tüm Yönleriyle Özel Tüketim
Vergisi” adl› Yaklafl›m Yay›nc›l›k taraf›ndan yay›nlanm›fl kitab› ve TÜRMOB taraf›ndan
yay›nlanm›fl veraset ve intikal vergisi rehberi ve kar pay›n›n da¤›t›m› ve vergilendirilmesi konular›nda
“Sirküler” kitaplar› ile mali mevzuat konusunda çeflitli dergilerde yay›mlanm›fl çok
say›da makaleleri ve çeflitli araflt›rmalar› bulunmaktad›r. Ayr›ca, meslek odalar› ile çeflitli
kurumlar›n düzenledi¤i seminer ve panellerde e¤itmen ve panelist olarak görev almaktad›r.
Evli ve iki çocuk babas›d›r.
Mustafa DÜNDAR
1964 y›l›nda Denizli’de do¤du. 1987 y›l›nda Ankara Üniversitesi
Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümünden Mezun
Oldu. Ayn› y›l içerisinde yap›lan Maliye Bakanl›¤› Stajyer
Gelirler Kontrolörlü¤ü Girifl S›nav›n› Kazanarak Stajyer Gelirler
Kontrolörü olarak göreve bafllad›. 1991 y›l›nda yap›-
lan yeterlik s›nav›n› baflar› ile vererek Gelirler Kontrolörlü-
¤ü’ne atand›. Halen Gelirler Baflkontrolörü olarak görevine
devam etmektedir.
1997-1998 y›llar›nda Ankara Defterdarl›¤› Ostim Vergi
Dairesi Baflkanl›¤›, 1999-2000 y›llar›nda Gelirler Kontrolörleri
Baflkan Yard›mc›l›¤›, 2000-2001 y›llar›nda Bankac›l›k Düzenleme ve Denetleme Kurulu
Tasarruf Mevduat› Sigorta Fonunda Grup Baflkanl›¤› görevlerinde bulundu.
TÜRMOB taraf›ndan yay›nlanm›fl ifl ortakl›klar›n›n vergilendirilmesi, 5615 say›l› Kanunla yap›lan
de¤ifliklikler ve mali tatil uygulamas›, kar pay›n›n da¤›t›m› ve vergilendirilmesi konular›nda
“Sirküler” kitaplar› ile Vergi Hukuku alan›nda yay›nlanm›fl makaleleri ve çeflitli araflt›rmalar›
bulunmaktad›r. Evli ve iki çocuk babas›d›r.