ilköğretim 5. 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin depreme yönelik ...

dokuman.tsadergisi.org

ilköğretim 5. 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin depreme yönelik ...

İLKÖĞRETİM 5. 6. VE 7. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN

DEPREME YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ

DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ

Hilmi DEMİRKAYA*

Özet: Bu çalışmanın amacı, ilköğretim okullarında öğrenim gören

öğrencilerin depreme yönelik tutumlarını çeşitli değişkenlere göre incelemektir.

Araştırmada betimsel yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın

verileri, kişisel bilgi anketi ve “Deprem Tutum Ölçeği” kullanılarak

toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini 2006-2007 öğretim yılında Yazıköy

İlköğretim Okulunda öğrenim gören 111 öğrenci oluşturmaktadır.

Öğrencilerin tutumları ile onların cinsiyetleri, öğrenim gördükleri sınıf

düzeyi, yaşamış oldukları köy ve yaşları arasındaki ilişki geliştirilen

ölçekle ölçülerek değerlendirilmeye çalışılmıştır. Değişkenler arasında

fark olup olmadığı ise .01 anlamlılık düzeyinde bağımsız t-testi ve

ANOVA kullanılarak belirlenmiştir. İlköğretim öğrencilerinin depreme

yönelik tutumları cinsiyete ve sınıfa göre anlamlı bir farklılık göstermektedir.

Öğrencilerin depreme yönelik tutum puanları arasında yaşları

ve yaşadıkları köy bakımından anlamlı bir fark bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler: İlköğretim Okulları, Deprem, Depreme Yönelik

Tutum,

Examining the Earthquake Attitudes of 5. 6. and 7. Grade

Primary School Students According to Various Variables

Abstract: The purpose of this study was to investigate the earthquake

attitudes of primary school students according to various variables.

The study employs descriptive method. The data were gathered by

survey questionnaire and “Earthquake Attitude Scale”. The subjects of

the study were 111 students of Yazıköy Primary School. The relationship

between the students’ attitudes and their gender, grade level, where

they lived, their age and how many sister or brother have they got was

assessed with an instrument developed by the researcher. ANOVA and

Independent t- test were employed to identify the differences among the

variables. The attitudes of students towards earthquake has a difference

with their gender and class level. There isn’t any significant difference

between the attitudes of students towards earthquake and their age and

settlement.

Keywords: Primary Schools, Earthquake, Attitudes towards earthquake.

* Yrd. Doç. Dr., Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Öğretim

Üyesi, hdemirkaya@mehmetakif.edu.tr


Hilmi DEMİRKAYA

Türkiye’deki depremlerin şiddetlerine göre dağılışına bakıldığında,

Birinci derecede deprem alanlarını, Kuzey Anadolu Fay zonu (North

Anatolian Fault Zone-NAFZ), Doğu Anadolu Fay Zonu ve Ege Bölgesinin

büyük bir bölümü oluşturmaktadır. İkinci derecede deprem kuşakları,

kabaca birinci derecede deprem kuşaklarının bulunduğu alanları

çevrelemektedir. Üçüncü ve dördüncü derecedeki deprem bölgeleri ise

daha ziyade İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’nun güney kesimleridir.

Ülkemizde şiddetli- yıkıcı depremlerin meydana geldiği alanlar,

genel olarak, dağların arasında uzanan havzalar, oluklar, başka bir ifade

ile alçak ve düzlük alanlardır. Araştırmamıza konu olan Yazıköy, Yarıköy

ve diğer komşu köyler de böyle bir düzlük üzerinde yer almaktadır

(Atalay, 1987:65).

Türkiye arazilerinin yaklaşık olarak %92’si, nüfusun ise %98’i

deprem riski altında bulunmaktadır. Buna karşılık, depremden korunmaya

yönelik olarak alınan önlemlerin yeterince uygulanabilir nitelikte

olmadığı görülmektedir (Başıbüyük, 2004:1). 1999 Marmara depreminden

sonra çocuklar başta olmak üzere ilk ve orta öğretim kurumlarında

deprem eğitimi ile ilgili faaliyetler yaygınlaşmış olduğu halde, bu

faaliyetler yetişkinler düzeyinde istenilen düzeyde değildir (Dyregrov,

2000).

Geçmişte farklı tarihlerde, araştırma sahasının da içinde yer aldığı

yöre orta ölçekli deprem olaylarına maruz kalmıştır (Alsan et al., 1976;

Price and Scott, 1994) ve 12 Mayıs 1971’de (M=6.2) magnitüdlü bir

deprem meydana gelmiştir. Bu depremde Yazıköy yerleşmesi tamamen

harap olmuş, depremden sağ olarak kurtulan insanlar devlet tarafından

yaptırılan deprem konutlarına yerleştirilmişlerdir. Devlet tarafından

yaptırılan deprem konutları, iki farklı alana kurulmuş olup, bunun

sonucunda Yazıköy ve Yarıköy yerleşmeleri ortaya çıkmıştır (Homan,

2004:68).

Doğal afetler, özellikle de depremin meydana gelmesi ve yarattığı

sorunların kalıcı çözümündeki yaklaşımlarda eğitim etkinliklerinin

önemli olduğu bilinen bir gerçektir. Deprem konusunda bilinçli ve duyarlı

bireyler yetiştirmek, bu problemlerin çözümü için en etkili yöntem

olarak karşımıza çıkmaktadır. Bireyleri deprem ve korunma yolları konusunda

bilgilendirme ve onlara olumlu tutumlar kazandırarak davranış

değişikliği oluşturma zorunluluğu vardır. Bu bağlamda, depremin

38 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

vermiş olduğu zararları önlemede, verilecek eğitimin ne kadar önemli

olduğu ortaya çıkmaktadır. Bunun başarılabilmesi, toplum bireylerinde

olumlu tutum ve davranışların oluşturulabilmesine bağlıdır. Depremin

olası sonuçlarına yönelik olumsuz tutuma sahip bireylerin kendilerinin

ve çevrelerindeki insanların depremden daha fazla zarar görmeye devam

edecekleri kaçınılmaz bir gerçektir.

Tutum, bir nesneye ilişkin duygu, düşünce ve davranışlardan oluşmaktadır.

Ancak, bu boyutlar birbirlerinden bağımsız değildir. Karşılıklı

olarak birbirlerini etkilerler, birbirinden etkilenirler ve çoğu durumda

ararlında bir tutarlılık söz konusudur ( Özgüven, 2004).

Bir tutum genellikle, bireyi tutum objesine karşı davranışlarda

bulunmaya eğilimli hale getirir. Bir objeye karşı olumlu tutuma sahip

birey, bu objeye yönelik olumlu davranmaya, ona yaklaşmaya, yakınlık

duymaya, onu desteklemeye, yardım etmeye eğilimli olacaktır. Bir

objeye yönelik tutumu olumsuz olan birey ise, bu objeye ilgisiz kalma

veya ondan uzaklaşma, eleştirme, hatta ona zarar verme eğilimi gösterecektir

(Aydın, 2000). Bu açıklamalara dayalı olarak, deprem zararlarından

korunmaya yönelik olumsuz tutuma sahip bireylerin deprem

sonucu ortaya çıkacak zararlara karşı duyarsız kalacağı ve hatta bu zararları

artırıcı etkinliklerde bulunacağı öngörülebilir.

Türkiye, dünyanın 3 önemli deprem kuşağından biri olan Alp Himalaya

(Akdeniz) Deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. Bu nedenle,

çok sayıda kırıklarla parçalanmış olan Anadolu, geçmişte çok şiddetli

ve yıkıcı depremler yaşamış, bugün de yaşamaktadır (Şahin ve Sipahioğlu,

2002:39). Nitekim, Batı Anadolu Fay Kuşakları üzerinde yer

alan Burdur’da tarih boyunca çok sayıda yıkıcı deprem yaşanmış olup,

12 Mayıs 1971 sabahı saat 08.25’te meydana gelen depremde yaklaşık

57 kişi hayatını kaybetmiştir (Özey, 2001). Bu depremin psiko-sosyal

ve kültürel etkilerinin devam ettiği yöredeki ilköğretim öğrencilerinin

depreme yönelik tutumlarının belirlenmesi anlamlıdır.

Türkiye, dünyanın 3 önemli deprem kuşağından biri olan Alp Himalaya

(Akdeniz) Deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. Bu nedenle,

çok sayıda kırıklarla parçalanmış olan Anadolu, geçmişte çok şiddetli

ve yıkıcı depremler yaşamış, bugün de yaşamaktadır (Şahin ve Sipahioğlu,

2002:39). Nitekim, Batı Anadolu Fay Kuşakları üzerinde yer

alan Burdur’da tarih boyunca çok sayıda yıkıcı deprem yaşanmış olup,

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 39


Hilmi DEMİRKAYA

12 Mayıs 1971 sabahı saat 08.25’te meydana gelen depremde yaklaşık

57 kişi hayatını kaybetmiştir (Özey, 2001). Bu depremin psiko-sosyal

ve kültürel etkilerinin devam ettiği yöredeki ilköğretim öğrencilerinin

depreme yönelik tutumlarının belirlenmesi anlamlıdır.

PROBLEMLER

“12 Mayıs 1971 Burdur Depreminin yaşandığı Yazıköy çevresindeki

ilköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutumları nelerdir

Bu probleme bağlı olarak aşağıdaki alt problemlere yanıt aranmıştır:

1. İlköğretim öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutumları, cinsiyete

Göre değişmekte midir

2. İlköğretim öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutumları Yaşanılan

Köye Göre Farklılaşmakta mıdır

3. İlköğretim öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutumları Öğrenim

Gördükleri Sınıf Düzeyine Göre Farklılaşmakta mıdır

4.İlköğretim öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutumları Yaş Düzeylerine

Farklılaşmakta mıdır

AMAÇ

Bu araştırma ile Yazıköy İlköğretim Okulunda öğrenim gören 5,

6, ve 7. sınıf öğrencilerinin depreme yönelik tutumlarının belirlenmesi

amaçlanmıştır. Bu amaçla, öğrencilerin tutumları ile onların cinsiyetleri,

öğrenim gördükleri sınıf düzeyleri, yaşadıkları yerleşim birimi ve

yaşları arasında bir ilişkinin olup olmadığı sorusuna cevap aranmıştır.

YÖNTEM

Bu araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin

analizinde ise hem betimsel istatistik hem de kestirisel (anlam çıkartıcı)

istatistikler kullanılmıştır. Betimsel istatistik, bir değişkene ilişkin

sayısal değerlerin toplanması, betimlenmesi ve sunulmasına olanak

sağlayan istatistiksel işlemleri tanımlar. Örneklemden hesaplanan

istatistiklere dayalı olarak evren değerlerine ilişkin doğru kestirimler

yapılmasını sağlayan yöntem ve tekniklere kestirisel istatistikler denir

(Büyüköztürk, 2002:5). Araştırma uygulamasına, Burdur Merkez ilçeye

bağlı bir köy olan Yazıköy ilköğretim okulu 5., 6., ve 7. sınıflarında

öğrenim gören toplam 111 öğrenci örneklem olarak alınmıştır. Ön

40 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

uygulamada kullanılmak üzere literatür taraması yapılarak hazırlanan

taslak anket, 35 olumlu, 27 olumsuz toplam 62 maddeden oluşmuştur.

Anketin ön uygulaması 200 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Geçerlilik

için faktör analizi ve döndürülmemiş temel bileşenler analiz tekniği uygulanmıştır.

Analiz sonucunda faktör yükleri .30’un üzerinde 40 madde

oluştuğu görülmüştür. Güvenirlik için yapılan analizde tüm maddeler

için madde-toplam korelasyonu .24’ün üzerinde bulunmuştur. Bu korelasyonlar

α=.01 düzeyinde anlamlı görülmüştür. İç tutarlılık katsayısı

α=.73 bulunmuştur. Uygulanabilir duruma gelen depreme yönelik

tutum ölçeği, ders saatleri içinde öğrenciler tarafından cevaplanmıştır.

Örneklem grubunda yer alan öğrencilerin tümü bu köyde ikamet etmemektedir.

Bu öğrencilerin büyük bir bölümü 12 Mayıs 1971 depremini

etkin bir şekilde yaşamış olan komşu köylerden (Yarıköy, Akyaka,

Kavacık, Başmakçı, Kumluca, Cimbilli, Ulupınar, Karakent, Suludere,

Yaylabeli ) taşımalı eğitim sistemi vasıtasıyla gelmektedirler.

Analiz, 40 madde üzerinden yapılmıştır. Analizde, bağısız t-testi,

İlişkisiz örneklemler için tek faktörlü varyans analizi (One-Way ANO-

VA) tekniği kullanılmıştır. Gruplararası anlamlılık testlerinde α=.05

anlamlılık düzeyi esas alınmıştır.

BULGULAR

Bu bölümde, öğrencilerin tutumları ile onların cinsiyetleri, öğrenim

gördükleri sınıf düzeyleri ve yaşları arasındaki ilişkinin bulguları

ve analizleri yer almaktadır.

Tablo 1. Araştırmaya Katılan Öğrencilerin Köylere Göre Dağılımı

Köyler Frekans Yüzde(%)

Yazıköy 26 23,4

Yarıköy 7 6,3

Diğer 78 70,3

Toplam 111 100,0

Araştırmaya katılan öğrencilerin %23,4’ü (26 kişi) Yazıköy’de,

%6,3’ü (7 kişi) Yarıköy’de ve %70,3’ü (78 kişi) ise diğer köylerde

(Akyaka, Kavacık, Başmakçı, Kumluca, Cimbilli, Ulupınar, Karakent,

Suludere, Yaylabeli) ikamet etmektedirler. Örneklem grubunda yeralan

öğrencilerin %76,6’sı ((85 kişi) taşımalı eğitim yoluyla Yazıköy İlköğretim

Okulunda öğrenim görmektedir.

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 41


Hilmi DEMİRKAYA

Tablo 2. Araştırmaya Katılan Öğrencilerin Sınıflara Göre Dağılımı

Sınıf Düzeyi Frekans Yüzde (%)

5. sınıf 34 30,6

6. sınıf 39 35,1

7. sınıf 38 34,2

Toplam 111 100,0

Araştırmaya katılan öğrenciler öğrenim gördükleri sınıf düzeylerine

göre sınıflandırdıklarında, %30,6’sı 5. sınıfta, %35,1’i 6. sınıfta ve

%34,2’si 7. sınıfta okudukları görülmektedir.

Tablo 3. Araştırmaya Katılan Öğrencilerin Yaş durumları

Yaş Frekans Yüzde (%)

10,00 2 1,8

11,00 23 20,7

12,00 38 34,2

13,00 41 36,9

14,00 7 6,3

Toplam 111 100,0

Araştırmaya katılan öğrenciler yaşlarına göre sınıflandırıldıklarında,

en büyük oranla %36,9’u 13 yaş grubunda yeraldığı görülmektedir.

Diğer yaş gruplarının da yakın yaşlar olması, ilköğretim 5., 6., ve 7.

sınıfları için normal olduğunu göstermektedir.

Tablo 4. Araştırmaya Katılan Öğrencilerin Cinsiyete Göre Dağılımı

Cinsiyet Frekans Yüzde (%)

Kız 52 46,8

Erkek 59 53,2

Toplam 111 100,0

Araştırmaya katılan öğrencilerin %46,8’inin kızlar ve %53,2’sini

erkekler oluşturmaktadır.

42 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

Tablo 6. Öğrencilerin Depreme Yönelik Tutumlarına İlişkin Frekans ve Yüzde

Değerleri

Tutum Ölçeği Maddeleri

1. Deprem can ve mal

kaybına neden olur.

2. Deprem Allah’ın

kullarını uyarmasıdır.

3. Depremlerin ne zaman

meydana geleceği önceden

tahmin edilebilir.

4. Depremler kötü

sarsıntılardır.

5. Deprem insanları zarara

uğratan bir doğa olayıdır.

6. Küçük depremler, büyük

depremlerin meydana

gelmesini önler.

7. Deprem her yerde

yaşanır.

8. Depremler her zaman

şiddetlidir.

9. İnsanoğlu, depreme karşı

koyabilir.

10. Deprem, aniden

meydana gelir.

11. Deprem, insanlara acı

ve hüzün verir.

12. Deprem insanlara korku

verir.

13. Deprem heyecan verici

bir doğa olayıdır.

14. Depremin faydaları da

vardır.

15. Depremler, insanlar

kötülük yaptıkları için olur.

16. Deprem, yeryüzü

şekillerinin oluşumu için

gereklidir.

17. Deprem, korkulacak bir

şey değildir.

18. Dayanıklı evler,

depremden zarar görmez.

19. Depremden sonra çevre

kötü bir görünüm alır.

20. Depremi önlemek

imkansızdır.

Cevap Seçenekleri

Tamamen

Hiç

Katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Katılmıyorum

f % f % f % f % f %

82 73,9 21 18,9 1 ,9 2 1,8 5 4,5

17 15,3 15 13,5 54 48,6 14 12,6 11 9,9

36 32,4 28 25,2 20 18,0 22 19,8 5 4,5

55 49,5 47 42,3 5 4,5 2 1,8 2 1,8

57 51,4 44 39,6 8 7,2 2 1,8 - -

4 3,6 19 17,1 37 33,3 28 25,2 23 20,7

56 50,5 26 23,4 16 14,4 6 5,4 7 6,3

22 19,8 31 27,9 24 21,6 15 13,5 19 17,1

14 12,6 10 9,0 15 13,5 28 25,2 44 39,6

64 57,7 35 21,5 8 7,2 2 1,8 2 1,8

69 62,2 36 32,4 3 2,7 1 ,9 2 1,8

55 49,5 46 41,4 6 5,4 3 2,7 1 ,9

34 30,6 22 19,8 12 10,8 20 18,0 23 20,7

57 51,4 25 22,5 11 9,9 10 9,0 8 7,2

58 52,3 33 29,7 11 9,9 6 5,4 3 2,7

9 8,1 17 15,3 35 31,5 26 23,4 24 21,6

41 36,9 35 31,5 15 13,5 13 11,7 7 6,3

39 35,1 24 21,6 28 25,2 13 11,7 7 6,3

54 48,6 38 34,2 12 10,8 6 5,4 1 ,9

51 45,9 33 29,7 16 14,4 6 5,4 5 4,5

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 43


Hilmi DEMİRKAYA

21. İnsanlar, depremlerden

sonra depreme dayanıklı 38 34,2 41 36,9 26 23,4 5 4,5 1 ,9

konutlar yapar.

22. İnsanlara zararı deprem

değil, konutlar ve eşyalar 24 21,6 21 18,9 28 25,2 17 15,3 21 18,9

verir.

23. Deprem, insanların

psikolojisini olumsuz 48 43,2 37 33,3 18 16,2 5 4,5 3 2,7

yönde etkiler.

24. Depremden sonra

salgın hastalıklar ortaya 19 17,1 8 7,2 42 37,8 24 21,6 18 16,2

çıkar.

25. Deprem ve zararlarına

karşı hiçbir önlem

27 24,3 30 27,0 22 19,8 18 16,2 14 12,6

alınamaz.

26. Deprem sahalarına

yerleşim birimi

50 45,0 16 14,4 25 22,5 9 8,1 11 9,9

kurulmamalıdır.

27. Her evde deprem

için hazırlık çantası 78 70,3 18 16,2 6 5,4 5 4,5 4 3,6

bulunmalıdır.

28. Depremde binalar

insanlar malzemeden 37 33,3 15 13,5 22 19,8 16 14,4 21 18,9

çaldıkları için yıkılır.

29. Depremden dayanıklı

eşyaların altına sığınarak 77 69,4 23 20,7 7 6,3 3 2,7 1 ,9

korunulabilir.

30. Deprem, insanların

yaşamlarını olumsuz yönde 41 36,9 36 32,4 25 22,5 5 4,5 4 3,6

değiştiren bir olaydır.

31. Deprem, meydana

geldiği yöredeki sanayi ve 31 27,9 22 19,8 44 39,6 10 9,0 4 3,6

ekonomiyi olumsuz etkiler.

32. Depremden zarar

görmemek için insanlar 57 51,4 30 27,0 12 10,8 6 5,4 6 5,4

eğitilmelidir.

33. deprem tatbikatlarını

ilgi ile izlerim.

60 54,1 37 33,3 8 7,2 4 3,6 2 1,8

34. Deprem sırasında hiç

panik yapmam.

40 36,0 27 24,3 31 27,9 5 4,5 8 7,2

35. Depremden zarar

görenlere yardım ederim.

67 60,4 34 30,6 9 8,1 - - 1 ,9

36. Deprem olan yerden

taşınmak isterim.

24 21,6 33 29,7 40 36,0 6 5,4 8 7,2

37. Depremle ilgili hiçbir

şey düşünmek istemem.

22 19,8 20 18,0 29 26,1 24 21,6 16 14,4

38. Gelişen teknolojinin

depremi önceden

belirleyebileceğini

26 23,4 26 23,4 33 29,7 11 9,9 15 13,5

düşünüyorum.

39. Deprem engellenebilir. 41 36,9 25 22,5 28 25,2 10 9,0 7 6,3

40. Depremi hisseder

hissetmez kendimi dışarı

atarım.

19 17,1 10 9,0 16 14,4 23 20,7 43 38,7

Tablo 6 incelendiğinde; öğrencilerin en olumlu yanıtlar verdikleri

ifadeler sırasıyla; madde 1’de “Deprem can ve mal kaybına neden

olur.” öğrencilerin %73.9’u tamamen katıldığını, %18.9’u katıldığını,

44 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

%0.9’u kararsız kaldığını, %1.8’i katılmadığını ve %4.5’i hiç katılmadığını

belirtmiştir. Madde 27’de “Her evde deprem için hazırlık çantası

bulunmalıdır.” öğrencilerin %70.3’ü tamamen katıldığını, %16.2’si katıldığını,

%5.4’ü kararsız olduğunu, %4.5’i katılmadığını ve %3.6’sı hiç

katılmadığını belirtmiştir. Öğrencilerin %69.4’ü “Depremden dayanıklı

eşyaların altına sığınarak korunulabilir.” Maddesine tamamen katıldığını,

%20.7’si katıldığını, %6.3’ü kararsız olduğunu, %2.7’si katılmadığını

ve %0.9’u ise hiç katılmadığını ifade etmiştir.

Öğrenciler tarafından en olumsuz yanıtlar verilen tutum maddeleri

sırasıyla; madde 9’da “İnsanoğlu, depreme karşı koyabilir.” öğrencilerin

% 12.6’sı tamamen katıldığını, %9.0’u katıldığını, %13.5’i kararsız

kaldığını, %25.2’si katılmadığını ve %39.6’sı ise hiç katılmadığını

belirtmiştir. Madde 40’da “Depremi hisseder hissetmez kendimi dışarı

atarım.” öğrencilerin % 17.1’i tamamen katıldığını, %9.0’u katıldığını,

%14.4’ü kararsız olduğunu, %20.7’si katılmadığını ve %38.7’si ise hiç

katılmadığını ifade etmişlerdir. Madde 16’da “Deprem, yeryüzü şekillerinin

oluşumu için gereklidir.” Öğrencilerin %8.1’i tamamen katıldığını,

%15.3’ü katıldığını, %31.5’i kararsız olduğunu, %23.4’ü katıldığını

ve %21.6’sı ise hiç katılmadığını belirtmiştir.

Madde 26’da “Deprem sahalarına yerleşim birimi kurulmamalıdır.”

Öğrencilerin %45.0’i tamamen katıldığını belirtirken, %9.9’u hiç katılmadığını

ifade etmiştir. Bu sonuçtan da anlaşılacağı üzere, öğrencilerin

yaklaşık yarısı deprem riskinin yüksek olduğu alanlara ev kurulmaması

gerektiği konusunda hemfikirdir. Öğrencilerin bir bölümünün bu ifadeye

katılmamaları üzerinde ekonomik nedenler ve daha önce yaşamaya

alıştıkları ortamdan ayrılmak istememe fikri etkili olmuş olabilir.

Madde 39’da “Deprem engellenebilir” öğrencilerin %36.9’u tamamen

katıldığını, %22.5’i katıldığını, %25.2’si kararsız olduğunu,

%9.0’u katılmadığını ve %6.3’ü hiç katılmadığını belirtmişlerdir.

Depremin önlenebileceğine yönelik görüşlerin bu düzeyde yüksek bulunmasında,

öğrencilerin bu ifadeyi ‘depremin zararları engellenebilir’

olarak algılamaları etkili olmuş olabilir.

Madde 15’de “Depremler, insanlar kötülük yaptıkları için olur.”

öğrencilerin %52.3’ü tamamen katıldığını, %29.7’si katıldığını, %9.9’u

kararsız olduğunu, %5.4’ü katılmadığını ve %2.7’si hiç katılmadığını

ifade etmiştir. Madde 2’de “Deprem Allah’ın kullarını uyarmasıdır.” Öğrencilerin

%15.3’ü tamamen katıldığını, %13.5’i katıldığını, %48.6’sı

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 45


Hilmi DEMİRKAYA

kararsız olduğunu, %12.6’sı katılmadığını ve %9.9’u hiç katılmadığını

ifade etmiştir. Bu maddelere verilmiş olan yanıtlar, öğrencilerin bilimsel

gerçeklerden ziyade doğa üstü güçlerin doğal afetlerin nedeni olabileceği

düşüncesine sahip olduklarını göstermektedir.

Tablo 7. Depreme Yönelik Tutum Ölçeği Puanlarının Cinsiyete Göre t-Testi

Sonuçları

Cinsiyet

N

Χ

Kız 51 146,1176 12,95

Erkek 59 151,8475 11,61

S sd t p

108 -2,447 ,016

İlköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutumları cinsiyete

göre anlamlı bir farklılık göstermektedir. [t (108)

=-2,447, p.01

Tablo 9. Öğrencilerin Depreme Yönelik Tutum Ölçeği Puanlarının Öğrenim

Gördükleri Sınıf Düzeyine Göre ANOVA Sonuçları

Varyansın Kaynağı

Kareler

Toplamı

sd

Kareler

Ortalaması

Gruplararası 1506,027 2 753,014 5,190 ,007

Gruplariçi 15669,865 108 145,091

Toplam 17175,892 110

F

F p Anlamlı Fark

p

5. sınıf - 7.

sınıf

46 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

Analiz sonuçları, ilköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutum

puanları arasında öğrenim gördükleri sınıf düzeyi bakımından anlamlı

bir fark olduğunu göstermektedir [F (2-108)

=5,190, p.01. Tablo 9’da öğrencilerin sınıf düzeylerine göre

anlamlı farkın olması, yaş düzeylerine göre ise anlamlı bir farklılığın

bulunmamasının nedeni aynı sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin

farklı yaş gruplarında yer almasından kaynaklanmaktadır.

SONUÇ VE ÖNERİLER

1971 Burdur depreminin en etkili şekilde hissedildiği Yazıköy ve

çevresindeki ilköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutumlarının

ortaya çıkartılmasının amaçlandığı bu çalışma, Yazıköy İlköğretim

Okulunun 5., 6. ve 7. sınıflarına devam eden toplam 111 öğrenciye

uygulanmıştır. Bu öğrencilerin %46,8’i kız öğrencilerden, %53,2’si

ise erkek öğrencilerden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin

büyük bölümü Yazıköy İlköğretim okuluna taşımalı sistemle gelmektedirler.

Öğrencilerin yaş durumları sınıf düzeylerine uygundur.

İlköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutumları cinsiyete göre

anlamlı bir farklılık göstermektedir. Kız öğrencilerin depreme yönelik

daha olumsuz tutum sergilemelerinde, kız öğrencilerin doğal felaket-

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 47


Hilmi DEMİRKAYA

lere daha duyarlı olmaları etkili olmuş olabilir (Junha, 2007). Analiz

sonuçları, ilköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutum puanları

arasında yaşadıkları köy bakımından anlamlı bir fark olmadığını göstermektedir.

İlköğretim öğrencilerinin depreme yönelik tutum puanları

arasında öğrenim gördükleri sınıf düzeyi bakımından anlamlı bir fark

olduğunu göstermektedir. İlköğretim öğrencilerinin depreme yönelik

tutum puanları arasında yaşları bakımından anlamlı bir fark olmadığını

göstermektedir. Bunun nedeni aynı sınıf düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin

yaşlarının farklı olmasıdır. Bu farklılığın nedeni, öğrencilerin

bir kısmının okul öncesi eğitimden sonra ilköğretime başlamış olmaları,

bir kısmının taşımalı eğitim uygulaması nedeniyle okula bir-iki yıl

geç gönderilmesi, bir kısmının da normal eğitim yaşında okula başlamış

olmaları olabilir.

Meydana gelen depremler, toplumu sosyal, ekonomik ve psikolojik

bakımdan derinden etkilemektedir. Buna karşılık, ülkede deprem

gerçeğinin yeterince anlaşılmış olmaması, zararların daha fazla olmasına

neden olmaktadır. Oysa, günümüzde depremlerin zararlarının en az

düzeye indirildiği ülkeler vardır. Japonya ve benzer ülkelerde olduğu

gibi etkili ve sürekli yapılan bir deprem eğitimi yoluyla bu zararlar minimum

düzeye indirgenebilir (Başıbüyük, 2004:2).

Diğer doğal afetlerde olduğu gibi depremlerde de problemin önemi

afet sonrasında anlaşılmakta, fakat bir süre sonra unutulmaktadır. Bu

bağlamda, araştırma sahasında 1971 Burdur Depremi sırasında birçok

insanın ölmesine, yaralanmasına neden olan depremden sonra devletin

yaptırmış olduğu belirli sayıdaki deprem konutunun dışında hiçbir önlemin

alınmadığı dikkati çekmektedir.

Depremin zararlarını en aza indirmek için yöre halkına deprem

bilinci kazandırılmalıdır. Bu amaçların da örgün ve yaygın eğitim faaliyetleri

ve medya yoluyla gerçekleştirilebileceği düşünülmektedir.

Bilindiği gibi, depremin zararlarının önlenmesinde ya da minimum düzeye

indirgenmesinde ve etkin çözümünde bireylerin eğitilmesi ve deprem

zararlarının önlenmesine yönelik olumlu tutumlar geliştirmelerinin

sağlanması büyük önem taşımaktadır. Araştırma sonuçlarının ve ölçeğin

bu doğrultuda kullanılmasının çalışmanın amacına hizmet edeceği

öngörülmektedir.

48 TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007


İlköğretim 5. 6. ve 7. Sınıf Öğrencilerinin Depreme Yönelik Tutum...

Bu çalışmada kullanılan ölçeğin ya da benzerinin ilköğretimin diğer

sınıflarına ve ortaöğretim öğrencilerine de uygulanmasının depremlere

karşı halkın bilinçlendirilmesinde etkili olabileceği düşünülmektedir.

KAYNAKLAR

Alsan, E.; Tezuçan, L. and Bath, M. (1976) An Earthquake Catalogue

For Turkey For The Interval 1913-1970. Tectonophysics,

31, T13-t19.

Atalay, İ. (1987) Türkiye jeomorfolojisine giriş. İzmir: Ege Üniversitesi

Edebiyat Fakültesi Yay. No:9.

Aydın, O. (2000) Davranış Bilimlerine Giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi

Yayınları No: 1027, s. 332.

Büyüköztürk, Ş., (2002) Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi Elkitabı. Ankara:

Pegema Yayıncılık, s.5.

Başıbüyük, A. (2004) Yetişkinlerde deprem bilgisi ve etkili faktörlerin

incelenmesi. ANKARA: M:E:Dergisi sayı.161.

Dyregrov, A. (2000) Çocuk, kayıplar ve yaş. Yetişkinler için el kitabı.

Ankara: Türk psikologlar derneği yayını. No:20

Efe, R ve Seçkin, S. (1988) 27 Haziran 1998 Adana Ceyhan Depremi.

İstanbul: Çantay Kitabevi.

Homan, J. (2004) Seismic Cultures; Myth on reality. Second international

conference on post-disaster reconsturuction: Planning for

reconstruction, held on 22-23 April 2004 at coventry University.

Junha, J. D. (2007) Engendering Disaster Preparedness and Management.

Asian Disaster Management News, Vol. 3, No. 3 November

1997

Özey, R. (2001) Çevre Sorunları. İstanbul: Aktif Yayınevi.

Özgüven, İ.E. (2004) Psikolojik Testler. Ankara:Sistem Ofset. s.353.

Prıce, Simon P. and Barry Scott, (1994) Fault-block rotations at the

edge of a zone of continental extension; South West Turkey. Journal

of Structural Geology, vol: 16, No.3, pp.381,392.

Şahin, C. ve Sipahioğlu,Ş. (2002) Doğal Afetler ve Türkiye. ANKA-

RA: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.

TSA / Yıl: 11, S: 3, Aralık 2007 49

More magazines by this user
Similar magazines