bilimsel araştırma etiği

halksagligi.med.ege.edu.tr

bilimsel araştırma etiği

BİLİMSEL

ARAŞTIRMA ETİĞİ

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Bilimsel araştırmalar, rmalar, bilim insanlarının n doğaya,

insana ve topluma özgü bilgileri ortaya koyma

yönündeki ndeki zihinsel çabalarını ve uygulamalarını

içerir.

• Bilim insanları, , araştırmalar

rmalarını bağı

ğımsız z olarak

yürütseler bile, toplumsal sorumluluk taşı

şırlar.

• Bu nedenle, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin

günümüzde toplum ve doğa üzerinde

yoğunla

unlaşan an etkileriyle birlikte bilim insanlarının

toplumsal ve etik sorumlulukları da giderek

artmaktadır.

r.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Bilimde ve bilimsel araştırmada rmada ilerleme,

güvene dayanır

• Toplumsal güvenin g

kazanılıp p korunmasında

nda

dürüstlük k ve titizlik yaşamsal

amsal önem taşı

şır.

• Bilimde sağlanan güven g

ortamı özellikle son

20 yılıy

aşkın n bir süredir s

çeşitli gelişmeler ve

toplumsal değişmeler sonucu zorluklara ve

sarsınt

ntılara uğramu

ramıştır.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

r:

1. Bilimsel araştırma rma destekleri ve kaynakları için in gereksinim

giderek artmış

ve bu yönde y

bilim insanları arasındaki

yarış

ışma hızlanarak h

büyümüştür.

b

2. Yayınlar bilimsel başar

arının ölçütü olarak daha fazla önem

kazanmış

ış, , bu da, bilim insanları üzerinde baskılar

yaratmış

ıştır. Böylece, B

en kısa k

yoldan yeni bilimsel veri ve

sonuçlara ulaşma

çabasına girilmiştir.

3. Bilimsel araştırmalar

rmaların n sayısının n patlama ölçüsünde arttığı

günümüzde, etik sorunlar da bu patlamaya paralel olarak

çoğalmıştır.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Bilim İnsanlarının n Sorumlulukları

1. Araştırman

rmanın n tasarımı ve yürütülmesinde y

en

yüksek mesleki standartlara sahip olmak

2. Araştırman

rmanın n yapılışı

ışı ve bulguların n analizi

sırasında

özeleştiri, dürüstld

stlük k ve açıkla

klığı

elden

bırakmamak

3. Aynı konu üzerinde araştırma rma yapmış

ve

yapmakta olan diğer araştırmac

rmacılara karşı

şı,

onların n katkılar

larını içtenlikle ve açıkça a a teslim

edici bir tavır r içinde i inde olmak; bu tavırlar

rlarını

bilimsel makale yazımında tam olarak korumak.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Bilimsel yanıltma (scientific misconduct)

• Bilimsel yanıltma (scientific misconduct)

araştırman

rmanın n değerini erini veya güvenirlig

venirliğini ini

azaltan her türlt

rlü girişim

im

• Ancak, bu tanımı yaparken disiplinsiz ve

düzensiz araştırma rma (sloppy research)

kavramı ile bilimsel yalancılık/yan

k/yanıltma

(fraud) kavramını birbirinden ayırmak

gerekir

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Bilimsel yanıltma (scientific

• Araştırmanın değerini

veya güvenirliğini azaltan

her türlü girişimdir.

misconduct)

• Disiplinsiz ve düzensiz

araştırma (sloppy

research) ile bilimsel

yalancılık/yanıltma

(fraud) kavramlarını

birbirinden ayırmak

gerekir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


DİSİPLİNSİZ Z ARAŞTIRMA

( SLOPPY RESEARCH)

• Disiplinsiz ve düzensiz araştırma

yapan bir araştırıcı, araştırma

planlanmasını, uygun metod

seçimini, metodları uygulamasını,

sonuçların analizini ve yorumunu

bilmemektedir.

• Araştırıcı, iyi niyetli " olarak

yaptığı yanlışlarının "farkında

değildir ve yanlışlarını bilmeden

güvenilir olmayan sonuçlar

üretmektedir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


•Bu

özellikteki bilimsel yanıltmalar

iyi ve disiplinli bir araştırma

rma

eğitimi sonucu düzeltilebilir d

ve bu

tür r araştırıcılar bilime olumlu bir

yaklaşı

şımla kazandırılabilmektedir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Bilimsel yanıltma, saptırma veya

yalancılık (Fraud)

• Araştırıcının bilinçli

olarak ve amaçlı bir

yaklaşımla çalışmanın

metod veya

sonuçlarını "kötü

niyetle" saptırması

ve değiştirmesi

demektir

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Uydurma, Yalan Yazma veya

Yoktan Var Etme (Fabrication)

• Verilerin "saptırılması"

veya varolmayan

bilgilerin/verilerin "yoktan

var edilmesi"

• İngilizce'de fabrication,

falsification "desk -

research" veya "dry - lab“

• Araştırıcının deney

sonuçlarıyla “oynayarak”

ya da hiç deney

yapmaksızın “sağladığı”;

sahte veriler,

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Çarpıtma Sahtecilik

(Falsification)

• Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma materyalleri,

cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik

yapmak veya sonuçları değiştirmek

• Burada ya doğrudan doğruya deney verileri üzerine bazı

istatistik manipulasyonlar yapılmıştır, ya da ortaya çıkan

verilerin en uygun olanları alınıp uygun olmayanları

atılmış, ve bilimsel varsayımlar güçlendirilmeye

çalışılmış

• Bu gibi sahtecilik olguları muhtemelen daha sıktır; çünkü

bunların ortaya çıkartılması zordur. Bu nedenlerle ciddi

bilim dergileri verilerin ve kullanılan istatistik yöntemlerin

çok ayrıntılı şekilde yazılmasını isterler.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Plagiarism (Bilimsel AşıA

şırma)

• Başkalar

kalarının n fikir, yazı

ve çalışmalarının n bir

kısmını veya tamamını

kaynak kişilere ilere gereken

şekilde atıf f yapmadan

(sitasyon kullanmadan)

bireyin kendisininki gibi

göstermesi, sunması,

söylemesi veya

yayınlamas

nlamasıdır

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Aşırmacılık (

k (Plagiarism)

• Aşırmacılık açısından bilimsel yayın ile

popüler-eğitimsel yayın arasında bir ayrım

yapanlar

• popüler yayınlarda yazarın daha serbest ve

özgür bırakılması gerektiğini öne sürenler

vardır.

• Aşırma popüler yayınlarda da etik dışı

davranış kapsamına girer.

• Burada bilimsel bilgi, bilim topluluğundan

çıkarılarak daha geniş bir topluluğa - topluma,

kamuoyuna- sunulmaktadır.

• Topluma yönelik kitap ve makalelerde de

diğer bilim insanlarının bilimsel ve düşünsel

etkinliklerinin ürünlerine aynı derecede saygı

göstermek gerekir

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Duplikasyon (Duplication):

• Aynı araştırma sonuçlarını birden fazla

dergiye yayım için göndermek veya

yayımlamak

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Dilimleme (Least Publishable

Units)

• Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın

bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan

biçimde parçalara ayırarak çok sayıda yayın

yapmak

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Hayali (Sanal veya Gölge) G

Yazarlık (Ghost

Authorship) veyaOnursal Yazarlık (Honorary

Authorship)

• konusunda tanınmış bir bilim adamını yazar

listesine sokarak çalışmanın bilimsel dergide

daha kolaylıkla kabul edilmesinin sağlanabileceği

düşüncesi

• Oysa, esas çalışmaya katılanların saygınlığı veya

güvenilirliği bu onursal yazar nedeni ile

azımsanmış olmaktadır.

• genellikle belirli bir para karşılığında sağlanır

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Armağan an Yazarlık (Gift Authorship)

• Burada çalışmayı asıl yürüten araştırıcı, bu çalışma ile

hiç ilgisi olmayan veya pek az ilgisi olan kişileri yazar

listesine ekler

• Zorla ; bir araştırıcının bazı hocalarını yayın listesine

koymaya zorlanması

• Yayın sayılarını artırmak için bazı anlaşmalı grupların

oluşturulmasında görülür. Örneğin, tıpta birbirine yakın

A,B ve C bilim dallarında, her grup yaptığı çalışmaya

diğer çalışma gruplarının adını ekler. Böylece

araştırıcıların yayın listeleri kabartılır

• Bilim Atıf Dizini (Science Citation Index - SCI) taraması

altındaki hakemli dergilerde editörler, yazarlar

listesindeki her yazarın çalışmaya olan katkısının açık bir

şekilde belirtilmesiniistemektedir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Yazarlık k Hakkı

• Varsayımın n oluşturulmas

turulmasında ve araştırma

rma

tasarımında,verilerin yorumlanmasında

nda

VE,

• Araştırma rma taslağı

ğının n yazılmas

lmasında ve

entelektüel

el - eleştirel açıdan a

gözden g

geçirmekte VE,

• Yayınlanacak hale getirilmesinde katkıda

bulunmuş olmayı gerektirmektedir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Yazarlık k Hakkı

Yazarlık k hakkı,

ANCAK

bu aşamalara

amaların n TÜMÜNDE T

önemli katkıda bulunmakla gerçekle

ekleşebilir. ebilir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Yazarlık k Hakkı

• Sadece araştırma rma desteğinin elde edilmesi

aşamasında katılm

lmış

olmak,

• Sadece verilerin toplanmasında

nda çalışmak,

• Sadece araştırma rma grubunun genel

denetimini sürds

rdürüyor olmak,

• ......

Yazarlık k Hakkı Yaratmaz(ICJME)

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Tıp p Dergi Editörleri Uluslararası

Kurulu (ICMJE)

• US National Library of Medicine,

• Annals of Internal Medicine,

• JAMA,

• The Lancet,

• BMJ,

• The New England Journal of Medicine...

http://

://www.acponline.org

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Teşekk

ekkür

• Bilgiye ulaşmada katkıda bulunmak;

• Ortam hazırlamak;

• Teknik destekte bulunmak;

• Ekonomik ve malzeme desteği i sağlamak;

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Diğer etik dışıd

davranış

ışlar

•Desteklenerek yürütülen y

araştırmalar

rmaların n sonuçlar

larını

içeren sunum ve

yayınlarda

nlarda, destek veren

kurum veya kuruluşun

un

desteğini belirtmemek

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Eğitimde Sorunlar ve Kopyacılık

• Kopyacılık ödevlerde, sınavlarda s

ve projelerde

başkas

kasının n yapıtını kendi yapıtı imiş gibi göstererek g

eğitimde hak edilmeyen ilerlemeyi sağlamakt

lamaktır r ve

sistemimizde ne yazık k ki çok yaygın

• Kopyacılığı

ığın n asıl l sorumlusu, hak ettiği i eğitimi e

alamayan

ve üstelik de şikâyetçi i olabilen öğrenci değildir.

• Asıl l sorumlular: (1) kopyacılık k sahtekârlığı

ığını hoş gören

ve hatta bazen bir açıkga

kgözlülük k başar

arısı olarak öven bir

genel kültk

ltür r ve (2) kopyacıyı yakalamayı ve

cezalandırmay

rmayı çeşitli bahanelerle reddeden bir eğitimci e

kültürüdür.

r.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Neler yapılmal

lmalıdır

• Araştırıcı ve ekibi

beklediği değil,

gözlediği sonuçlara

olabildiğince objektif

olarak yaklaşmalı

• Kendi yanlılığını

çürütecek tüm karşı

düşünceleri

araştırmalarında

kullanmalıdır

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Kontrol ve deney gruplarından elde

edilen veriler, kayıtlar ve diğer

dökümanlar herşeyden önce çok iyi

bir şekilde korunmalı ve

saklanmalıdır (en az 5 yıl).

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Psikolojik, psikiyatrik ve bazı eğitim

araştırmalarında bireye ait mevcut

bilgilerin çok iyi gizlenmesi gerekir.

Ancak bunların kime ait olduğu da bir

liste halinde gizli bir yerde

saklanmalıdır.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Araştırmada tüm bilgiler analiz

edilmeli, bu analiz en uygun istatistik

yöntemlerle yapılmalıdır. İstatistikler

en doğru olan sonucu verebilmeli,

“Bias” mantığı doğrultusunda

istatistiklerle oynanmamalıdır

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Araştırıcı istatistik verilerin altında

boğulmamalı, altta yatan gerçekler

ve bilgi yakalanmalıdır

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Çalışmada varsayım tersine olan

veri(ler) saklanıp değiştirilmemeli,

bulgular ve yorumlarda dikkatlice

değerlendirilmeli, çalışma makale

haline gelirken aynen verilmelidir

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

1. Gerçeğe Uygunluk: Veriler, sadece bilimsel

yöntemlerle yürütülen gerçek deney ve

gözlemlerden elde edilir.

Verilerin değerlendirilmesinde, yorumların ve

kuramsal sonuçların elde edilmesinde

bilimsel yöntemler dışına çıkılmaz.

Bu yöntemlerle varılan sonuçlar

saptırılamaz; elde edilmemiş sonuçlar

araştırma sonuçları imiş gibi gösterilemez

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

2. Bilimsel Araştırman

rmanın n Zarar Vermemesi:

Araştırman

rmanın n bireylere zarar vermemesi,

Bireylerin olası riskler konusunda açık a

şekilde bilgilendirilmesi ve deneye katılım

kararının n etki ve baskı olmaksızın özgürce

alınmas

nması gerekir.

Deneyin deneklere, deneyi yapanlara,

çevreye ve insan sağlığı

ığına zarar

vermemesi gerekir

Hayvanlar üzerinde yapılan

çalışmalarda

deney hayvanının n gereksiz yere zarar ve

acı görmemesi gözetilmelidir.

g

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

3. Sorumluluk ve Haklar: Bilim insanları

araştırma sonuçları ile ilgili olarak toplumu

bilgilendirmek, olası zararlı uygulamalar

konusunda uyarmakla yükümlüdürler.

Kendi vicdani kanaatlerine göre zararlı

sonuçlara ve onaylamadıkları

uygulamalara yol açabilecek araştırmalara

katılmamak bilim insanlarının hakkıdır.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

• 4. Yazarlar: Araştırma rma sonuçlar

ları

araştırmay

rmayı yapanların n tümünün t

isimleriyle yayınlan

nlanır.

Araştırman

rmanın n tasarlanması,

planlanması, , yürütülmesi y

ve yayına

hazırlanmas

rlanması aşamalarında etkin

katkıda bulunmamış

kişilerin ilerin isimleri

yazar isimleri arasına katılamaz.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

• 5. Kaynak Gösterme G

ve Alınt

ntılar: Bilimsel

yayınlarda ya da genel kamuoyuna dönük d

olarak yayınlanan her türlt

rlü makale,

derleme, kitap ve benzeri yayınlarda daha

önce yayınlanm

nlanmış

veya yayınlanmam

nlanmamış

bir

çalışmadan yararlanılırken, rken, o çalışma

bilimsel yayın n kurallarına uygun biçimde

imde

kaynak olarak gösterilmelidir.

g

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


BİLİM M ETİĞİ

İĞİNDE TEMEL İLKELER

• 6. Bilim İnsanı ve Akademik Etkinliklerde Etik:

Bilim insanı, , akademik yaşam

amının n bütün b

evrelerinde ve öğretim, yönetim y

ve akademik

değerlendirmelere erlendirmelere ilişkin görevlerde g

bilimsel

liyakati temel ölçüt t olarak kabul eder, etik

kurallarının n dışıd

ışına

çıkmaz ve bu kuralların n dışıd

ışına

çıkılmasına göz g z yummaz.

Eğitimin eksik verilmesi, kopyacılık, k, akademik

ilerleme ve ödül l jürilerinde j

bilimsel liyakat

ölçütlerinindışına

çıkmak, kişileri ileri kayırmak ve

benzeri davranış

ışlar kabul edilemez.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


• Bilimsel yalancılığı

ığın önlenmesinde

üç

genel yaklaşı

şım

• A) Araştırmac

rmacıların n eğitilmesi, e

• B) Üzerinde baskılar

ların n azaltılmas

lması,

• C) Üzerindeki mali baskılar

ların n azaltılmas

lması.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Kaynaklar

• Türkiye Bilimler Akademisi BİLİM ETİĞİ KOMİTESİ ,Bilimsel

Arastırmada Etik ve Sorunları, Tübitak Matbaası-Ankara, 2002

• Ertekin, Cumhur. Tıp Araştırmalarında "Etik" Üzerine.

http://www.med.ege.edu.tr/norolbil/2000/NBD07800.html

• Kansu, Emin; Ş.Ruacan. Bilimsel Yanıltmanın (Scientific Misconduct)

: Türleri, Nedenleri, Önlenmesi Ve Cezalandırılması. Cumhuriyet -

Bilim ve Teknik Dergisi. 28.10.2000

• TUBİTAK Yönetmeliği. Madde 8

• http://www.hutbat.hacettepe.edu.tr/beta/27aralik2001ekansu.php

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


TÜBİTAK TAK

ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ

KURULU

ÇALIŞMA ESASLARI

Yaptırımlar

Madde 8. Etik ihlali yaptığı

kanıtlanan araştırmac

rmacılara/yazarlara aşağıa

ğıdaki yaptırımlar

uygulanır:

a) Etik ihlali Kurulca tespit edilen ve Bilim Kurulu’nca onaylanan araştırıcı veya

araştırıcılar

ların n projesi iptal edilir. İptal kararı Başkanl

kanlık k kanalıyla proje yürütücüsüy

ve

araştırıcılar

ların n görevli g

ve ilgili oldukları kurum ve kuruluşlara lara ve üyesi oldukları

uzmanlık k ve meslek derneklerine bildirilir.

b) Bilim Kurulu’nca iptal edilen proje içindeki i indeki yürütücüy

ve araştırmac

rmacılardan etik ihlali

tespit edilenlere ve yayın n etiğine ine aykırı davranış

ışta bulunanlara, karar tarihinden

başlayarak beş yıllık k bir süre s

içinde i inde Kurum ile ilgili herhangi bir görev g

veya destek

verilmez; var ise görevleri g

iptal edilir. Kurum dergi ve kitaplarında yayın n yapamazlar

ve Kurum destekli toplantılarda larda sunumda bulunamazlar.

c) Yayın n etiği i ihlali tespit edilen yayımlanm

mlanmış

makale geri çekilir ve bu husus dergide

gerekçesi esi ile birlikte yayımlan

mlanır.

d) Yayın n etiğine ine aykırı davranış

ışta bulunanların n Kurum destekli dergi ve kitaplardaki eski

yayınlar

nları gerekli görülürse g rse Kurulca incelemeye alınabilir.

e) Yayın n etiği i ihlali tespit edilen yazarlar ve ihlalin niteliği i yazarların n kurum ve

kuruluşlar

larına,

üyesi oldukları derneklere ve (duplikasyonu duyurmak amacıyla) ilgili

dergilere yazılı olarak bildirilir.

Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU


Dr. Gül G l KİTAPK

TAPÇIOĞLU

More magazines by this user
Similar magazines