destekleyici istihdam temel bilgi dokümanı - Supported employment ...

employdisable.eu

destekleyici istihdam temel bilgi dokümanı - Supported employment ...

Türkiye’de

Engelliler İçin

Farkındalığı ve

Kurumsal İstihdam

Fırsatlarını Artırma

DESTEKLEYİCİ İSTİHDAM

LEONARDO DA VINCI

Transfer of Innovation

(Yenilik Aktarımı)

2011-1-TR1-LEO05-27961

TEMEL BİLGİ DOKÜMANI

Contents

UN and EU regulations for disables

Introduction to supported employment and some fact sheets

Supported employment in practice; some examples

Change management ; how to start supported employment

Situation in Turkey

Situation in Italy

Glossary

Literature

Bu proje Avrupa Komisyonu desteği ile finanse edilmiştir. Bu yayın sadece yazarın görüşünü

yansıtır ve Komisyon, içindeki bilgilerin herhangi bir şekilde kullanımından dolayı sorumlu

tutulamaz.


İÇİNDEKİLER

ENGELLİLERİN İŞGÜCÜ PİYASASINA ERİŞİMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ İÇİN BM

VE AB DÜZENLEMELERİ ........................................................................................................ 2

TÜRKİYEDE DURUM ................................................................................................................ 5

İTALYA’DA DURUM.................................................................................................................. 9

DESTEKLEYİCİ İSTİHDAMA GİRİŞ.................................................................................... 13

DEĞİŞİM YÖNETİMİ; DESTEKLEYİCİ İSTİHDAM NASIL BAŞLATILIR.................. 15

TERİMLER SÖZLÜĞÜ............................................................................................................. 17

REFERANS YAYINLAR........................................................................................................... 20

Ek 1 Uygulamada Destekleyici İstihdam; Bazı Örnekler ................................................................................ 21

Ek 2 Türkiye’de engelliler için ulusal yasal mevzuat, Türkçe......................................................................... 26

Ek 3 İtalya’da engelliler için ulusal yasal mevzuat, İtalyanca......................................................................... 26

Sayfa 1 / 26


ENGELLİLERİN İŞGÜCÜ PİYASASINA ERİŞİMİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ

İÇİN BM VE AB DÜZENLEMELERİ

Geçen on yıl boyunca marjinal gruplar ve toplumdan dışlanmışlar için daha erişilebilir bir

işgücü piyasası oluşumuna Avrupa düzeyinde gösterilen dikkat gözle görülür şekilde

artmıştır. Dolayısıyla yeni mevzuatların, hükümet desteğine ilişkin Avrupa kuralları ile

mukayese edilmesi esastır. Aynı zamanda kuralların, bu sahadaki genel Avrupa yönelimleri

ile uyumlu olması gerekir. Aşağıdaki alt başlıklarda, bu konuda yürürlüğe alınmış en önemli

düzenlemelerden bir kaçına ait özetler sunulmuştur.

1) BM Engelli Hakları Sözleşmesi (yasal olarak bağlayıcı)

http://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf

Aralık 2006’da, New York’ta, BM Engelli Hakları Sözleşmesi üzerinde bir anlaşmaya varıldı.

Bu Sözleşme’nin amacı “engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit

şekilde yararlanmasını teşvik etmek, korumak ve sağlamak ve doğuştan sahip oldukları onura

saygıyı güçlendirmektir.”(madde 1). Madde 4.1.c. (genel yükümlülükler) taraf Devletlerin”

tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini

dikkate almasını” ve “herhangi bir kişi, örgüt veya özel teşebbüs tarafından engelliliğe dayalı

ayrımcılık yapılmasını bertaraf etmek için uygun tüm tedbirleri almasını” öngörmektedir.

Madde 5 eşitlik ve ayırıma tabi tutulmama hakkını ifade eder ve “Taraf Devletlerin,

engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklayacaklarını” beyan eder. Bu amaçlara ulaşmak

üzere “makul uyumlaştırmanın yapılması için gerekli tüm adımları atacaklardır”. “Makul

uyumlaştırma” gerektiğinde, orantısız veya aşırı bir yük empoze etmeyen uygun tadilat ve

düzeltmeleri yapmak anlamına gelir. İşyerlerine de uygulanır.

Sözleşmenin 27.inci maddesi özellikle destekleyici istihdamla bağlantılıdır. “Taraf Devletler,

engellilerin çalışma hakkını diğerleriyle eşit bir şekilde tanır ve bu hak, engellilerin açık,

kapsayıcı ve erişilebilir nitelikte bir iş piyasası ve çalışma ortamında, serbestçe seçtikleri bir

işte hayatlarını kazanmaları fırsatını da içerir.”

Maddenin en temel noktaları aşağıdadır:

Tüm istihdamla ilgili politikalarda ayrımcılıkla aktif olarak mücadele;

Engelli haklarını aktif olarak koruma (çalışma koşulları, ücret,…);

Engellilerin çalışan olarak korunması (sendikalar,…);

Mesleki eğitime erişim güvencesi;

Engelliler için istihdam fırsatlarını arttırmak (bir iş bulmada yardımcı olmak);

Engellilerin girişimciliğini teşvik etme;

- Kamu sektöründe istihdamı teşvik etme;

- Düzenli iş piyasasında istihdamı aktif politikayla teşvik etmek;

- Engelliler için makul uyumlaştırmayı sağlama;

- İşgücü piyasasında yeniden entegrasyonu teşvik etme.

Sayfa 2 / 26


2) Avrupa Konseyi Özürlüler Eylem Planı

http://www.coe.int/t/e/social_cohesion/soc-sp/Rec_2006_5%20Disability%20Action%20Plan.pdf

Bu eylem planı, 2006-2015 dönemi için engellilik konusunda, ülkeye özel koşulları

karşılamak üzere hem esnek hem de uyarlanabilir kapsayıcı bir Avrupa çerçevesi sağlamayı

amaçlamaktadır. Politika yapıcılara yol haritası işlevi görmesi amaçlanmıştır.

Bu eylem çizgisi istihdamın sosyal içerme ve ekonomik bağımsızlık için bir kaldıraç

olduğu gerçeğini vurgular. İşgücüne katılımda bütün engelleri kaldırmak ve engellilerde daha

yüksek bir faaliyet oranına erişmek için, geniş bir çeşitlendirilmiş politikalar ve eylemler

dizini olmalıdır. Nitekim mesleki yönlendirme kişilerin kapasitelerini belirleme ve onların

gerçek kariyer seçimlerini yapabilmelerinde önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal kuruluşlar

ve korunaklı atölyeler de engellilerin istihdamına katkıda bulunabilir.

Engellilerin istihdam oranını yükseltmek için ayırımcılık karşıtı önlemler ve aynı zamanda

pozitif eylemler gereklidir. Bu eylemler grubu, Üye Devletler tarafından üstlenilmesi

gereken geniş sayıda eylemi ortaya çıkarır:

- Genel istidam politikalarında “engellilikle” ilgili genel geçer sorunlar

- Potansiyel meslekleri açısından seçeneklerini belirlemek için (mesleki eğitim yardımıyla)

engellerinden ziyade yeteneklerine odaklanmak

- Mesleki rehberlik, eğitim ve istihdamla ilgili hizmetlere erişimi sağlamak

- İşyeri veya çalışma koşullarının gereği gibi uyumlaştırılmasını (“makul düzeltmeler”) ve

serbest çalışma düzenlerinin engellilerce erişilebilir olmasını temin edin.

- Çalışmaları konusundaki engelleri kaldırarak insanları yapabildiklerinde çalışmaya

teşvik etmek

- Engellileri korunaklıdan açık istihdama geçirerek destekleyin

3) AB Engelliler Eylem Planı

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2007:0738:FIN:EN:PDF

Bu eylem planında kilit hedefler, İstihdam Eşitliği Direktifinin tam olarak uygulanması ve

herkes için erişilebilirliğin geliştirilmesidir. Aynı zamanda, EU DAP’nin amacı engelli

sorunlarını bütün ilgili AB politikalarında hâkim konu haline getirmektir. Bu konular ayrı

ayrı değil fakat mevzuat ve toplumda entegre edilip bir bütün olarak işleme tabi

tutulmamalıdır.

4) Avrupa İstihdam Stratejisi (EES)

Bu strateji dokümanı, “daha çok ve daha iyi işler ve daha büyük bir sosyal bütünleşme ile

sürdürülebilir büyüme sağlayabilen dünyadaki en rekabetçi ve dinamik bilgiye dayalı

ekonomiyi” amaçlayan Lizbon stratejisinin kilit bileşenidir. 4 temel üzerine oturtulmuştur:

istihdam edilebilirlik, girişimcilik, uyarlanabilme ve fırsat eşitliği.

Her üç yılda bir, Büyüme ve İşler için Entegre Yönergeleri (AB makroekonomik ve mikro

ekonomik politikaları için yönergeleri ile birlikte sunulmuş) Üye Ülkelerde Ulusal Reform

Programları vasıtasıyla uygulanmak durumundadır. Bu kapsamda, 27 Ulusal Reform

Programını analiz eden büyüme ve istihdam hakkındaki yıllık bir rapor Komisyon tarafından

yayınlanmıştır.

Sayfa 3 / 26


Bu yönergelerde öncelikle, engelliler dâhil dezavantajlı insanlar için istihdam açığını anlamlı

bir şekilde düşürmeye özel dikkat sarf edilmelidir. Ayrımcılıkla mücadele, engellilerin

istihdama erişimi ve işgücü piyasasına dâhil edilmelerini teşvik etmek özellikle esastır.

5) Yeni Devlet Yardımları Yönetmeliği (EC yönetmeliği N°800/2008)

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:214:0003:01:EN:HTML

Bu yönetmelik, AB rekabet kurallarına bir istisna teşkil eder: Ortak pazarla uyumlu ve

rekabeti bozmayan bazı yardım grup ve kategorilerini açıklar (genel blok muafiyeti

yönetmeliği). Böylece Üye Devletler bu tür bir yardımı Komisyona ön bildirim olmaksızın

hibe edebilirler.

Bu uygulama, Üye Devletlerin engellileri işe almaları ve devam ettirmelerini sağlamak üzere

işverenler için finansal teşvikler oluşturmalarını mümkün kılar. Bu yönetmelikle birlikte artık

Üye Devletlerin engellileri istihdam eden işverenleri desteklemek için daha fazla olasılıkları

vardır: (dezavantajlılara) yardım düzeyi artmıştır ve yönetmeliğin kapsamı daha geniştir. İşe

alma ve dezavantajlı çalışanların ücret sübvansiyonları yoluyla istihdamı ve engelli

çalışanların ilave maliyetlerinin telafisi, bu yönetmelikle izin verilen yardım kategorisinin

tahsis edilebileceği/ hibe edilebileceği durumlara örneklerdir.

Sonuç:

Eşit muamele, işgücü piyasasına dâhil olma ve engelli sorunlarını bütün ilgili AB

politikalarında hâkim konu haline getirilmesi yukarıda zikredilen metinlerin kilit

ilkeleridir. Bu hedeflere ulaşmak için istihdama erişim ve istihdamla ilgili hizmetler (mesleki

yönlendirme ve eğitimi gibi) üzerine vurgu yapılmalıdır, böylece engellilere gerçek kariyer

seçenekleri sunulmuş olur. Makul uyumlaştırma ihtiyacı (işyeri ve teknoloji konusunda) da,

Üye Devletlerin engellilerin istihdamını aktif olarak teşvik etmesi ihtiyacı da bu metinlerde

vurgulanmıştır. Korunaklı istihdam, serbest meslek ve meşguliyetin diğer şekilleri engellileri

topluma daha iyi entegre etmeye katkıda bulunabilir.

Sayfa 4 / 26


TÜRKİYEDE DURUM

Türkiye’de Türkiye İstatistik Kurumu (www.tuik.gov.tr) rakamlarına göre, 8.5 milyon

civarında, toplam nüfusun yaklaşık %12,5’u kadar farklı türde fiziksel ve zihinsel engelli

vardır. Ancak bunların %45’i sadece ilköğretime sahiptir bu da kendilerini işsizlikten yüksek

derecede etkilenebilir hale getirmektedir. %52.5’i herhangi bir sosyal güvenlik sistemi

kapsamında değildir. Engellilerin, çoğunun genç ve çalışma yaşında olduğu anlamına gelecek

şekilde ortalama yaşı 33 olmasına karşın %79’u işsizdir. İstihdam edilen engellilerin çoğu

kamu sektöründe çalışmaktadır. Bu özel sektör yöneticilerinin daha fazla engelli istihdam

etmeleri konusunda bilgilendirilmeleri ve eğitilmeleri gerektiği anlamına gelmektedir.

Türkiye’de Engelli Grupları

Grup Toplam Toplamın% Doğuştan

%

Sonradan% Bilinmeyen%

Ortopedik 1.25 10 23.91 73.3 2.79

Görme 0.60 5 20.41 76.32 3.27

Zihinsel 0.48 4 47.92 49.89 2.19

Duyma 0.37 3 29.49 67.1 3.41

Konuşma 0.38 3 46.63 50.16 3.21

Diğer 9.21 75 N/A N/A N/A

Toplam 12.29 100

Eğitim

Fiziksel, görme, işitme, konuşma ve zihinsel yetiyitimi olan nüfusun, %40,79’u ilkokul,

%5,64’ü ortaokul, %6.90’ı lise ve sadece %2,42’si üniversite mezunudur. Bu toplamda

%53,5’tir. Bu oranlar kentsel alanlarla karşılaştırıldığında kırsal alanlarda çok daha düşük,

kronik hastalığı olan nüfusta daha iyi ve üniversite seviyesine doğru gidildiğinde önemli

ölçüde düşmektedir. Hangi %4,23’ün üniversite mezunu olduğu durum. Kadın okul eğitimi

oranı %41,42’dir. Diğer taraftan erkek okul eğitimi oranı %66,3 tür). (bkz. OZIDA Raporu,

2002)

Sosyal Güvenlik

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kayıtlarına göre, Türkiye’de engellilerin

%60,28’inin sosyal güvenceye erişimi var (doğrudan veya dolaylı). Sosyal güvenlik kurumları

ağırlıklı olarak rehabilitasyon hizmetlerini finanse ederler.

Kurumlar

Sağlık Bakanlığı

Milli Eğitim Bakanlığı

Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığı

Sorumluluklar

Sağlık hizmetleri mevzuatı; engelliliğin önlenmesi için koruyucu

sağlık hizmetleri; rehabilitasyon kuruluşlarına ruhsat verilmesi, bağlı

merkezler vasıtasıyla tıbbi tedavi hizmetleri

Özel eğitim hizmetleri politikasını yapmak ve uygulamak

Mevzuat, mesleki rehabilitasyon, istihdamın kolaylaştırılması, sosyal

güvenlik hizmetleri

Sayfa 5 / 26


Aile ve Sosyal Politika

Bakanlığı

Başbakanlık Özürlü ve Yaşlı

Hizmetleri

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR)

Mevzuat, rehabilitasyon, bütün dezavantajlı gruplar ve ülkedeki

fakirlik dahil ailenin ve sosyal politikaların kolaylaştırılması

Engelli ve yaşlılar hakkında ulusal politikalar hazırlanmasına yardımcı

olmak, engelli ve yaşlıların problemlerini tanımlamak, bu problemleri

çözümlemek üzere tavsiyelerde bulunmak/araştırmalar yapmak. İlgili

faaliyetleri ulusal ve uluslararası düzeylerde resmi bir temsilci olarak

uygulama.

Engellileri ve yaşlıları hedefleyen sosyal hizmetleri, planlamak ve

uygulamak ve aynı zamanda bu hizmet ve faaliyetleri koordine etmek

ve denetleme.

Ulusal istihdam politikalarının korunması ve geliştirilmesine yardım

etmek, veri toplama ve istihdam istatistiklerinin analizi, iş ve mesleki

danışma hizmetleri vermek, mesleki eğitim ve adaptasyon

programlarının ihdası ve bunların uygulanması, işverenlerle (açık

işgücü piyasası) engelliler ve diğer dezavantajlı gruplar dâhil iş için

başvuranlar arasında yasal aracı olarak hareket etmek. İlgili faaliyetleri

yerel, ulusal ve uluslararası seviyede koordine etmek ve uygulama.

İstihdam

Yıllar itibariyle “iş” olarak istihdam edilen PWD (Engelli) sayısı

(2011-Aralık verisi; 37.894)

Yıllar itibariyle “kamu sektörü çalışanı” olarak istihdam edilen Engelli sayısı

Sayfa 6 / 26


Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından ilan edilen 2010 rakamlarına göre, 12 yaşın

üstündeki engelli işgücü oranı %22,19 dur ve %77,81’i herhangi bir işgücüne dâhil değildir.

Ancak İŞKUR’a kayıtlı Engellilerin %75’inin herhangi bir mesleği yoktur. Bu bakımdan,

yeterli bilgi ve beceri düzeyindeki seviyede engellilerin uygun işlerde istihdam edilmeleri için

mesleki rehabilitasyona çok fazla ihtiyaç vardır.

İŞKUR kayıtlarındaki verilere göre halen 73.263 istihdam edilmeyen PWD (engelli) vardır.

Kota sistemi hesaplaması temelinde, özel sektör +21.244 PWD daha, kamu sektörü +1194

PWD işçi daha (İŞKUR verisi, 12.2011) ve + 23.360 personel daha (Devlet Personel Dairesi

12.2011) istihdam etmelidir. Türk hükümeti 2012 itibariyle kotasını doldurmaya başlamıştır.

Engelli istihdamının arttırılmasına yönelik farklı projeler artan yasal uygulamalarla

birlikte geliştirilme sürecinde.

İŞKUR iş başvuruları için daha fazla engelliye evlerde ulaşmak üzere 2011’de “mobil

ofis sistemi” başlattı

Kamu kurumları bugüne kadar engellilerin mesleki eğitim alıp rehabilitasyona tabi

tutuldukları yüzlerce kurs düzenlediler.

Kotalarının üzerinde istihdam eden özel sektör kuruluşları sigorta ödemeleri teşvikleri ile

Hazine tarafından teşvik edilirler. Bu, mevcut kota-ceza sisteminden ziyade sübvansiyonlar

üzerinden destekleyici işverenlere yönelik adımlardan biridir. Engellilerin istihdamını teşvik

etme yol ve yöntemleri hala yasal ve ekonomik araçların geliştirilmesini gerektiriyor.

Özet Yasal Düzenleme

Kota Sistemi;

Kurumunda/şirketinde 50 işçi istihdam edenler için

- Türkiye’deki özel sektörde toplam istihdamının %3’ü oranında;

- Türkiye’deki kamu sektöründe toplam istihdamının %4’ü oranında

engelli istihdam etmek yasal zorunluluktur

(Resmi Gazete;08.07.2005/ sayı#: 25869, #2005/9077 Bakanlar Kurulu Kararı ve

13.02.2008/sayı#:26786 Bakanlar Kurulu Kararı)

Yukarıda zikredilen ilgili yasal gerekliliklere uymayan işverenler için istihdam edilmeyen her

engelli için bir tutarın aylık olarak Maliye Bakanlığı’na idari para cezası olarak ödenmesi

zorunludur. (Bu 2011’de istihdam edilmeyen engelli başına aylık 1.672 TL idi)

Engelli istihdam edildiğinde sosyal güvenlik primi aynıdır fakat işverenlerin gelir vergisi

dilimi için toplam istihdam vergisinden bir vergi indirimi vardır.

Korunaklı İşyerleri;

Korunaklı İşyerleri Mevzuatının (30.05.2006, #26183) amacı engellilikleri nedeniyle istihdam

olanaklarında zorluk çeken PWD için mesleki rehabilitasyonu ve istihdamı için işyerleri

oluşturmak üzere yasal altyapı sağlamaktır. Bir korunaklı işyeri açmanın koşulu, %75’i

Sayfa 7 / 26


engellilerden oluşmak kaydıyla kırsal alanda 15, belediye mücavir alanlarında 30 personel

istihdam etmektir. Engellilik seviyeleri ve istihdam koşulları için işyeri detayları düzenleme

metninde belirlenmiştir.

Ek Uygulamalar;

Türkiye’de, fiziksel veya zihinsel engellilik oranı %40-%69 civarında olması gereken

engellilere sağlanan bir finansal destek sistemi uygulama bazında mevcuttur. Bir engellinin

işe girmesi halinde aylık engelli ödeneği kesilir.2012’de İŞKUR bütün işsizler için “iş

koçluğu” sistemini getirmiştir.

Sayfa 8 / 26


İTALYA’DA DURUM

Giriş

Engellilik konusuna bilişsel boyut getiren bir yazı yazmak ve böylelikle programsal

müdahaleye yönelik bir yapılandırma politikasını tartışabilmek için bilgi ve güvenilir

istatistiklere sahip olmak son derecede karmaşıktır ve “engel” sözcüğünün yıllar boyunca

aldığı anlamdan dolayı sürekli biçimde değişkendir.

Sıradan konuşma dilinde engellilik terimi, kültürel ve semantik olarak son yıllarda yaşanan

büyük kültürel gelişmelere rağmen, hala çok yönlü yorumlara yol açıyor: fiziksel veya ruhsal

bir bozukluğun sadece teşhisinden en uygun süreç entegrasyonunun anlaşılmasına ve engelli

kişinin sosyal olarak içerilmesine kadar.

Bu dinamik ve aynı zamanda engelliliği yorumlayan kavram bu alandaki araştırma

projelerinde bile toplanacak veri tipleri hakkında karmaşa olduğunu ifade etmektedir. Aslında,

ister uluslararası isterse de ulusal olsun, mevcut istatistiki anketlerin ve çalışmaların

ekseriyeti, bilahare sonucunda nüfus araştırmasının ve ilgili anket araçlarının

yapılandırılmasının temeli olan bir numunenin boyutunu belirleyen engellilik kavramının bir

ilk yorumu temelinde yapılmıştır.

Bu arka plan muvacehesinde bu bölüm son zamanlardaki çalışmalarda ortaya çıkan bazı

kanıtları bir araya getirmek istiyor.

İtalya’daki engellilik hakkında bazı veriler

ISTAT (İtalya İstatistik Kurumu) veri raporuna göre, İtalya’da 2004’de mevcut engellilerin

sayısı %40’ı 80 yaşın üstünde olan, nüfusun %4,9’u kadar, 2.600.000 idi (engellilerin %66’sı

kadındır, nüfusun %6,2’si kadar). Engellilik tipleri karşılaştırıldığında, sınırlı hareketlilik

beyan eden 6 yaşından büyük yaklaşık 700 bin kişinin hareket etmede zorluğu vardır. Günlük

yaşam işlevlerinde zorlukları yani temel kişisel bakım faaliyetlerini yerine getirmede

sıkıntıları olan 6 yaş ve üstündeki kişiler 376.000 civarındadır. İletişim alanında, görme,

işitme veya konuşma yetersizliği gibi sorunları olduğunu söyleyenler 217.000 civarındadır.

Buradan engellilerin 6 yaşın üstündeki nüfusun %2.4’üne tekabül eden yarısının belirtilen

sorunlardan sadece bir tipini yaşadıkları ortaya çıkmaktadır. 60 yaşın altındaki engellilerin

620.000 civarında olduğunu, özellikle 188.000’inin 14 yaşa kadar olduğunu dikkate almalıyız.

Engelli kişi daha ziyade bir başka çekirdek grubun mensubu gibi yaşar (engelli olmayanların

%1,4’ü vs. % 9.5). Kendi evini kuran engelli yüzdesi engelli olmayanlardan anlamlı şekilde

düşüktür (engelli olmayanların %47’sine mukabil, 44 yaşına kadar olan engellilerin %26’sı

evlidir). Gençler arasındaki engellilik menşe aileleri içinde kalmalarında belirleyici olabilir,

25-44 yaşları arasındaki engellilerin %34’ü ebeveynleri ile birlikte (engelli olmayanların

%19’una mukabil) ve aynı yaştaki engellilerin %17’si bir ebeveyni ile yaşamaktadır (engelli

olmayanların %6’sına mukabil). Engelli olmayanların %27’sine mukabil, engellilerin %42’si

fakir veya ekonomik olarak yetersiz addedilmektedir.

Çalışma: Engellilerin kapsanması sadece bir hakkın tanınması değil fakat

sürdürülebilirliği ele almak için bir fırsattır da

Engellilerin %62,5’i işgücü piyasasının dışındadır. Bunun sebepleri otonomi kaybının

derecesine bağlı olarak değişir. Genelde %2,4 işsiz ve %3,9 arayıştadır; %2,9 için müsait olup

%53,4 ilgi göstermemiştir.

Sayfa 9 / 26


N^binlerle

15 ve 65 yaş arası 5 Otonomi Kaybı Sürekli Düzensiz Toplam

Kuzey Merkezi Güney

N^ % N^ % N^ %

_________________________________________________________________________________________________

Çalışan 110 19,1 839 43,0 950 37,5 548 199 202

İşsiz 8 1,4 55 2,8 63 2,4

İş arayan 11 2,0 88 4,5 99 3,9 102 43 82

Müsait 8 1,4 59 3,0 67 2,6

İlgilenmiyor 438 76,0 913 46,8 1351 53,4

____________________________________________________

Toplam 577 1.951 2.528

==============================================

Kaynak : Rapporto ISFOL 2004 – estratto –Avviamento al lavoro di persone disabili Di Paolo Checcucci e Franco Deriu

Görme, işitme veya konuşma güçlüğü olanlar tüm diğer engelli tiplerine oranla hem en

yüksek istihdam oranına (yüzde 16,3), hem de daha büyük iş arayanlar dilimi oranına (yüzde

4,3) sahiptir.

Engellilerin işgücüne dâhil edilmesi bir hakkın teslim edilmesinin üzerindedir, fakat aynı

zamanda OECD ülkelerinin çoğunluğunu etkileyen ekonomik güçlüklere kısa ve uzun

vadedeki tepkide önemli bir unsurdur.

Sağlık sorunları olan fakat ülkenin üretim hayatına iştirak etmeye mükemmelen uygun

kişilerin aktif katılımı, yaşlanan nüfusla bağlantılı olarak azalan işgücü arzı konusu ele

alındığında olası çözümlerden birini teşkil eder. Önümüzdeki 50 yıl içerisinde bütün

ülkelerde emeklilerin oranında bir büyük artış ve genç bandın aktif nüfusunda anlamlı bir

düşüş olacağı beklenmektedir.

Halen, ortalama olarak, çalışma çağındaki (18-64 yaş) yedi kişiden birinin günlük yaşamı

aksatan engeli vardır. İtalya’da bu yüzde %9 civarına oturmuştur. Engellilerin geniş

çoğunluğu işe geri dönmemektedir.

1

Örneğin, omur ilik hasarından (1 ) kaynaklanan 218 engellilik vakası incelendiğinde, %80’i

18 ve 35 yaş arasındadır, ve bu yaş aralığı bir insanınd asıl eğitim ve çalışma yıllarıdır. Ve

kayıtlara bakıldığında bu insanların çoğunun eğitim dünyasından gelmesi – alanında hizmet

veren uzmanlar olması daha da can sıkıcıdır. Aşağıdaki tabloda, engellilik öncesi ve hemen

sonrasındaki istihdam durumları karşılaştırılmıştır. Buna göre, emeklilik ve işsizlik artarken

bütün meslek grupları belirli oranlarda azalmaktadır.

1 “Bisogni e costi della persona con lesione midollare e del nucleo familiare di riferimento”, Fondazione ISTUD

- IAS

Sayfa 10 / 26


Engellilere ilişkin İtalyan mevzuatı, amacı “engellilerin iş istihdamında kapsanması ve

entegrasyonunu destek hizmetleri ve hedeflenen istihdam vasıtasıyla geliştirmek” olan 68/99

“Engellilerin çalışma hakkına ilişkin yönetmelik” le önemli ölçüde gelişti.

68/99 Yasanın uygulanması hakkında Parlamentoya verilen 31 Aralık 2007 tarihli son

raporda, 230.000 çalışana mukabil işsizlerin sayısı 768.390 dır. Yasanın uygulanmasında

İtalya’da bölgeler arasında, engelli işsizliği oranının hemen hemen iki kat olduğu (%9,7’ye

mukabil %17.1) güney bölgeleri aleyhine büyük heterojenlik mevcuttur.

Kendi işine başlamaya karar veren engelli çalışanların yüzdesi engelli olmayanlardan anlamlı

şekilde düşük iken işe alımların yüzde 49.1’i süresiz çalışma içindir: %27,2’ye mukabil

%21,9. Kullanım alanları Kamu sektörünü (%29,1), sanayii (%22,2) ve ticareti (20,4)

içermektedir.

Eğitim: engellilerde hala anlamlı şekilde düşük nitelik düzeyleri ve yüksek oranda

eğitimi terk

Engelli eğitim oranının düşmesi (%10) ve eğitim alan engellilerin engelli olmayanlara

nispetle gerçekleştirdikleri çok düşük eğitim düzeyleri ve eğitimi terk etme eğilimleri, alarm

veren durumlardan biridir. İkinci öğretim (ortaöğretim) de eğitim gören engellilerin oranı

engelli olmayanların eğitim oranının yarısı kadardır.

Engelliler anlamlı ölçüde daha düşük eğitim düzeylerine sahiptir.

Düşük eğitimli çalışma yaşındaki nüfusun engellilik durumu itibariyle payı, 2000’ler sonu

Sayfa 11 / 26


İtalya, engellilerin okullarda engeli olmayanlarla beraber eğitim gördüğü az sayıdaki ülkeler

arasındadır. “Normal” okullardaki entegrasyon süreci 1977 tarihli, 577 No.lu yasa’ya dayanır.

Bu mevzuat, halen ilk okullarda diğer öğrencilerden %2 daha fazla, orta okulda %1’in hemen

altında kalarak, engelli çocukların entegrasyonunda olumlu bir trend yaratmıştır.

Engellilerin entegrasyonu lehine ulusal yasa yapımı üç düzenlemeye dayanmaktadır:

517/77 Yasa " Öğrencilerin değerlendirilmesi ve ikmal sınavlarının ve okul sisteminin

değişiminin diğer kanunlarının yürürlükten kaldırılmasına ilişkin mevzuat”; 104/92 Yasa

"Engelliler yardım, sosyal entegrasyonu ve hakları için çerçeve yasa”; DPR 24/2/94.

Bu yasal düzenleme ile son otuz yılda İtalyan okullarındaki engelli öğrenci sayısında bir

artış görülmüştür. Halen öğrenim gören engelli öğrenci sayısı (2010/11 öğrenim yılı)

185.1812 dir ( 2 ). İlkokulda 9,7 civarında ve ortaöğretimde 13,5 olan ortalama yaşların da

gösterdiği gibi, sene tekrar eden engelli öğrencilerin sayısı da bir o kadar önemlidir. Bu,

kapsama seviyesinin niceliksel olarak çok yüksek olmasına rağmen, bireysel projelerin

etkinliği ve gelişiminin öğrenciler tarafından arttırılmasına hala ihtiyaç olduğunu

düşündürmektedir.

Eğitim gören engelli öğrencilerin kimliği aşağıdaki gibidir: Okullarda kızlardan daha fazla

erkekler vardır (%33 civarında). İlkokulda %40 ‘ında zihinsel gerilik, %14,3 ‘ünde fiziksel

engellilik, %5 civarında görme sorunları ve %6 ‘inde işitme sorunları vardır. Ortaokulda %43

‘ünde zihinsel gerilik, %11 motor yeti yitimi, %4,4 görme, işitme sorunları vardır.

2 Kaynak: “Indagine ISTAT sull’integrazione scolastica degli alunni con disabilità nelle scuole primarie e di

secondo grado”

Sayfa 12 / 26


DESTEKLEYİCİ İSTİHDAMA GİRİŞ

Destekletici istihdam, zihinsel engellilere bireysel gereksinimleri temelinde pratik iş başı

eğitimi vermenin bir yolu olarak Birleşik Devletlerde 1980’lerin başında geliştirilmiştir.

Yöntem, “gerçek iş” yapma kapasitesine sahip olarak görülmeyen engelliler için

tasarlanmıştır. Engellilerin, işyerinde aldıkları sistematik eğitim ve destek onların becerilerini

oluşturmalarını, işgücü piyasasına girmelerini ve açık istihdamda başarılı olmalarını mümkün

kılmıştı.

O zamandan beri, “destekli istihdam modeli” dünyanın birçok ülkesinde uygulamaya

konmuştur. 1992’de Avrupa Birliği Destekli İstihdam kuruldu ve 1995’te Dünya Destekleyici

İstihdam Teşkilatı kuruldu.

Destekleyici İstihdamın tanımı

“Destekleyici istihdam açık işgücü piyasasında engelliler için sürekli desteklenen entegre iş

düzenlerinde ücretli çalışma” olarak tarif edilebilir. Bireyler için ücretli çalışma engelli

olmayanlarla aynı iş için aynı ödeme anlamındadır.” – Dünya Destekleyici İstihdam Teşkilatı.

Destekleyici istihdamın yararları

Destekleyici istihdama ilişkin son deneyim bunun engellilere, ailelerine, işverenlerine ve

bütün topluma geniş erimde yararları olduğunu kanıtlamıştır.

Bir engelli için yararları

Destekleyici istihdam, geçmişte çalışamaz olarak algılanan engelliler için ücretli işi şimdi

mümkün kıldı. Onların gelir elde etmelerine, becerilerini geliştirmelerine ve kendi

yeteneklerini tanımalarına olanak sağladı. Birçok engellinin destekleyici istihdam ile işe

yerleştikten sonra gurur ve kendilerine güvenleri arttı. İlişkiler kurdular ve toplumlarına daha

aktif bir şekilde katıldılar. Kendi seçimlerini, gelecek için planlarını yapmaya başladılar ve

yaşam için seçeneklerini genişlettiler.

Düzenli istihdam ve destekleyici istihdam

Korunaklı istihdam

Korunaklı ortam ve mesleki rehabilitasyon

İlave destekle veya desteksiz, normal

ortamda gerçek ücret

Korunaklı ortamda gerçek ücret

Korunaklı bir ortamda veya istihdam veya iş

için eğitimde ücretsiz

Bu yöntemle birey:

Gelir kazanır

Olağan koşullarda çalışır

Seçimler yapar

Saygı görür ve değerli bir sosyal rol verilir

İlişkiler kurar

Ekonomik özgüven geliştirir

Özsaygıları artar

Sayfa 13 / 26


İşveren için faydaları

1990’ların başında destekleyici istihdam bazı Avrupa ülkelerinde başladığında, iki tepki

yaygındı: işverenler engellileri işe almak istemiyorlardı ve yüksek işsizlik oranları engellilerin

asla ücretli bir iş bulma şanslarının olmayacağını ima için kullanılmıştı. Sıkça ifade edilen bir

üçüncü görüş daha ağır engelliliği olanların sadece iş için uygun olmadıkları idi.

O zamandan beri tecrübe işverenlerin, esas olarak destekleyici istihdam çalışanlarının istenen

görevleri yerine getirebileceklerini kanıtlamış olmaları nedeniyle engellileri çalıştırmayı

istediklerini göstermektedir. Bu vakalarda işverenlerin gereksinimleri de desteklendi.

Destekleyici istihdamın anlamlı yanı pratik iş başı eğitimine ve çalışan performansına olan

güçlü odaklanmasıdır. Bir engellilik ile ilgili bütün gerekli destek ve tavsiye hem işverene

hem de çalışana verilmiştir. Engelliler işe başlamak için iyi hazırlanmışlardır.

İşveren için bir başka önemli nokta birçok engellinin (özellikle zihinsel engelliler) basit

tekrarlayan görevleri etkin, verimli ve doğru bir şekilde gerçekleştirebileceğidir. Bu tarz iş

yapmayı severler ve düşük devamsızlık ve kaza oranı ile sıkça güvenilebilir çalışanlar

olduklarını kanıtlamışlardır.

Genel olarak tekrarlayan görev işlerinde devir hızı çok yüksektir: işveren sık sık kadro açığı

ve yüksek işe alım masrafları ile başa çıkmak durumundadır. İşveren için engelli işçi

çalıştırmanın bir ekonomik avantajı verilen bir işte uzun dönem kalma eğiliminde olmalarıdır.

İşgücü açığı olan ülkelerde dahi engellilerin istihdam oranı çok düşüktür. Ne yazık ki, bunun

nedenleri ayrımcılık, fırsat eksikliği, önyargılar ve olumsuz tutumlardır. Destekleyici

istihdam, işsizlik sorununun ve engellilerin işsizliğinin çözümünün çok yönlü ve aynı

zamanda işverenin ihtiyaçlarına da yönelik bir çözüm olması gerektiğini kabul eder.

Bu ihtiyaçlar işverene engellilerin işe alımına ilişkin kararını dikte eder. Ancak bir firmanın

ürün ve hizmetlerinin tüketicisi tüm sosyal gruplar olduğundan, toplumda çalışanlarının

toplumun bütün gruplarını temsil etmesi gerektiğine dair büyüyen bir duygu mevcuttur. Şayet

durum bu ise, engelliler bütün işgüçlerine dâhil edilmeli ve bunların içinde temsil edilmelidir.

Nitekim birçok başarılı firma çeşitli ve temsili işgücünün faydalarının çok farkındadır.

Giderek firmalar, sosyal sorumluluğa sahip olduklarını kabul etmekte ve bu sorumluluğun

yerine getirilmesinde destekleyici istihdamı kullanmaktadırlar.

Sayfa 14 / 26


DEĞİŞİM YÖNETİMİ; DESTEKLEYİCİ İSTİHDAM NASIL BAŞLATILIR

Destekleyici istihdam tam içerme ve engellilerin insan hakları değerleri üzerine

temellendirilmiştir. Bu, engelli bir kişinin katılım hakkı olan bir vatandaş olarak tanındığı

engelliliğin "sosyal" modeli ile uyumludur. Engellilik sebebiyle, bir kişi haklarını

kullanamıyor olabilir. Burada bireysel destek içerilme ve katılım sağlamada yardım edebilir.

1990’ların başlangıcında batı Avrupa ülkelerindeki kuruluşlar şu soruyu soruyorlardı:

Destekleyici istihdamı nasıl başlatabiliriz?

Son on yıllık tecrübeye dayanarak, aşağıdaki aşamalar tespit edilmiştir:

Aşama 1 – Fikri yayma

İlk aşama destekleyici istihdam yaklaşımından etkilenen insanlarla teması içerir. İlgilenen

taraflar, bir komite veya bir görev gücü oluşturabilirler. Bütün ilgili oyuncuların dâhil

edilmesi önemlidir (engelliler/yakınları, hizmet sağlayıcılar, işverenler, kamu sektörü

temsilcileri vb).

Bu gruplar, destekleyici istihdam hakkında bilgi toplayıp yayarak başlayabilirler. Bu şekilde

daha fazla insan ilgili hale gelebilir ve bu kapsamda yerel, bölgesel ve ulusal toplantılar

düzenlenir.

Aşama 2 – Dernekler/ kuruluşlar kurmak

Birinci aşamanın sonucu olarak birçok batı Avrupa ülkesinde destekleyici istihdam için yerel,

bölgesel ve ulusal dernekler veya diğer kar amacı gütmeyen kuruluşlar kuruldu. Bu dernekler

konferanslar ve çalıştaylar üzerinden destekleyici istihdamın gelişimi hakkındaki bilgileri

yaymaktadırlar. Toplantılar aynı zamanda pratik bilgilerin uygulama sürecine dâhil olmuş

kişiler arasındaki değişimini de kolaylaştırdı.

Aşama 3 – Süreci başlatma faaliyetleri

En önemli aşama ,destekleyici istihdam modelinin muhtelif adımlarını – değerlendirme, iş

bulma, iş analizi, eşleştirme, iş koçluğu ve süren destek, kullanarak faaliyetleri başlatmaktır.

Destekleyici istihdam genel olarak küçük bir ölçekte başlar. ABD, Los Angeles’teki

destekleyici istihdam kuruluşu, CITY, misyon beyanı olarak “Bir kerede bir kişi” yi

kullanıyor. Belirlenmiş bir (engelli) kişiyle başlamak ve destekleyici istihdamı bu birey için

bir başarı hikâyesi haline getirmek en iyisidir. Bu başarı, diğerleri için izlenecek bir örnek

haline gelir. Bu küçük adımlar vasıtasıyla destekleyici istihdam uygulanabilir ve

genişletilebilir.

Hizmet sunumunda eksiklik olan gelişmekte olan bir ülkede, destekleyici istihdam hizmetleri

gönüllüler tarafından başlatılabilir. Aile ve arkadaşlar, iş bulma ve diğer faaliyetleri yürüten

bir engelliyi desteklemek için, tamamlayıcı bir rol oynayabilirler.

Aile ve arkadaşlardan oluşan ağ, engelli bireye uygun işleri saptamada yardımcı olabilir.

Kasaba veya köy, engelli istihdamında çalışan taraflar için bir toplantı yeri temin edebilir.

Somut terimlerle bu, “yerel topluluktaki tüm mevcut kaynakların kullanılması” anlamına

gelir.

Sayfa 15 / 26


Aşama 4 – ‘Büyüyen’ destekleyici istihdam

Destekleyici istihdam arttığında, destekleyici istihdam kuruluşunun kendisinin organizasyonel

yapısına da bakmaya ihtiyaç vardır. Sayılar arttığından ve daha fazla engelli destekleyici

istihdamda başarılı olarak çalışmakta olduğundan dikkatlerin yönetim taraflarına, idareye ve

kuruluşun gelişimine ve memurlarına verilmesi gerekmektedir.

Destekleyici istihdam hizmetlerinin ve bununla bağlantılı eğitim ve bu hizmetleri verenlerin

gelişim gereksinimlerinin değerlendirilmesi ve izlenmesi gerekir.

Destekleyici istihdamın başarısı bir kez kanıtlandığında, bu başarı, uygulamaya ilgiyi

kendiliğinden oluşturacaktır. Nasıl faydalanabileceklerini algıladıklarında, bütün taraflar

olumlu tepki vereceklerdir. İşverenler deneyimlerini diğer işverenlerle paylaşacaklardır.

Ebeveynler çocuklarının destekleyici istihdam vasıtasıyla gösterdikleri kişisel büyüme ve

gelişim hakkında konuşacaklardır. Kamu idaresindeki kişiler destekleyici istihdamı teşvik

politikasının bir başarı olduğu söylemini yayacaklardır. Daha da önemli olarak, engelliler

bağımsızlıkları ve istihdam durumlarında mesafe kat edecekler ve destekleyici istihdamın

güçlü savunucuları haline geleceklerdir.

Temel koşullar

Destekleyici İstihdam Modeli BM Konvansiyonunun 27.inci maddesine uygundur.

Bu, projelerin (destekleyici istihdam modeli) ancak, proje koordinasyon grubunun desteği ile

faaliyet gösterebilecek yerel ve bölgesel kişi ve kuruluşların katılımı gibi temel unsurlar

düzenlendiğinde başlayabileceği koşulunu içerir. Projenin gelişimi için finansman mevcuttur.

Bu bir proje için sadece para göndermek anlamına gelmez. Para sadece ek maliyetler için

gereklidir. Destekletici istihdamın uygulanması ülkenin/bölgenin mevcut kaynakları (ayni

veya nakdi) bağlamında düzenlenmelidir.

On yıllık bir destekleyici istihdam deneyiminden sonra, batı Avrupa ülkeleri, her tür engelli

için kapsayıcı istihdamı gerçekleştirmek üzere, artarak bu modeli hükümetin stratejisinin

özünde bir ana faaliyet olarak uygulamaya karar vermektedirler.

Sayfa 16 / 26


TERİMLER SÖZLÜĞÜ

1. ICIDH

Sezgisel olarak bir engelliyle ilgili olduğunun anlaşılabilir olmasına karşın, aslında engellilik

kavramı, yetiyitimi, işlevsellik ve sağlık kavramlarına farklı anlamlar yükleyen iyi

tanımlanmış organize bir sınıflandırmadır. Bu kavramlar Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO)

tarafından İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICIDH)’nda (1980)

tanımlanmıştı ve ICIDH-2’de daha da geliştirildi.

2. Hastalık ve sakatlık

İlk temel tespit hastalık ve engellilik arasında farklı sınıflandırmalarda kavramların

bulunduğudur. Engellilik bir hastalık veya bir kazanın neticesi olabilir fakat hastalık kavramı

ile karıştırılmamalıdır. Aynı hastalığı olan iki kişinin farklı engellilikleri olabilir aynen aynı

engeli olan iki kişinin mutlaka aynı hastalıklarının olmasının gerekmediği gibi. WHO’nun

(Dünya Sağlık Teşkilatı) uluslararası sınıflandırmalarında sağlık koşulları Hastalıkların

Uluslararası Sınıflaması (ICD) kullanılarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma dönemsel

olarak güncellenmiştir, böylece yıllar boyunca ardışık sürümleri kullanılmıştır. Onuncu

baskısı mevcut ve birçok işletimci tarafından kullanılıyor olmasına karşın, halen, resmi

istatistikler için İtalya’da 9.uncu baskı, ICD IX, kullanılmaktadır.

ICD IX hastalıkları, çok genel düzeyden başlayıp daha detaylı alt gruplara geçilerek, nihayet

4-rakam hastalık koduna ulaşılarak sebep gruplarına göre sınıflandırır.

ICD’ye ilaveten, patolojik gruplar üzerine, özellikle zihinsel hastalıklara ve harici nedenlere

(yani istemli veya istemsiz travmalara) yoğunlaşan başka sınıflandırma sistemleri mevcuttur.

ICD’den sonra zihinsel hastalıklar için ana referans kılavuzu, şimdi 4.üncü basımında olan Ruhsal

Bozuklukların Tanısal ve İstatiksel El Kitabıdır.

İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICIDH-2)’ye evirilen,

İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICIDH)’nda, engellilikler

ilintili sağlık koşulları ile birlikte sınıflandırılır.

ICD ve ICIDH tamamlayıcı yayınlardır ve birlikte kullanılmalıdır: ICD, vücuttan bireyin

işleyişi hakkında ve toplumsal bakış açıları hakkında ICIDH’ta ek bilgiyi güçlendiren bir

teşhis sunar. İkisi birlikte daha geniş ve daha anlamlı bir resim verir.

ICIDH’ın temel kavramları aşağıdaki dizin üzerine temellendirilmiştir

Yetiyitimi – Engellilik – Handikap

3. Yetiyitimi

Sağlık deneyimi bağlamında, bir yetiyimi, herhangi bir psikolojik, fizyolojik veya anatomik

yapı veya işlev kaybı veya anormalliğidir.

4. Engellilik

Sağlık deneyimi bağlamında, bir engellilik herhangi bir yeteneğin bir insan için normal kabul

edilen şekil veya erimde yapma yeteneğinin kısıtlanması veya eksikliğidir (bir yetiyitimi

sonucu).

5. Handikap

Sağlık deneyimi bağlamında, bir handikap belirli bir birey için bir rolün bu birey için normal

kabul edilecek şekilde (yaşa, cinsiyete ve sosyal ve kültürel faktörlere bağlı olarak) yerine

getirilmesini sınırlandıran veya önleyen bir yetiyitimi veya engellilik sonucu ortaya çıkan

Sayfa 17 / 26


Ek açıklama; Sağlığı etkileyen bir olayı müteakiben, bir hastalık (doğuştan veya diğer) veya

bir kaza, insanın işlevsel veya yapısal kayıp veya anormallik şeklinde bir yetiyitimi olabilir.

Bu yetiyitimi engelliliğe veya kişinin, aynı yaştaki bir insanda “normal” olarak kabul edilen

faaliyetleri yerine getirme yeteneklerinde bir sınırlamaya yol açabilir. Nihayet bu engellilik,

dış dünya ile herhangi bir etkileşim sonrası ortaya çıkan sosyal bir dezavantaj olan bir

handikaba yol açabilir. Dolayısıyla ICIDH her üç koşulun bir sınıflandırmasıdır - yetiyitimi,

engellilik ve handikap.

Burada tanımlanan dizin tabii ki her zaman bu kadar basit değildir: handikap herhangi bir

engellilik olmaksızın bir yetiyitiminin neticesi olabilir. Örneğin bir şekil bozukluğu normal

sosyal ilişkiler kurmayı tecrübe etmede bir engel olabilir: bu mutlaka bir handikaptır fakat

engellilik değildir. İlaveten dizin kesintiye uğrayabiliş: bir kişinin, engelli olmadan bir

yetiyitimi veya handikaplı olmadan bir engelliliği olabilir.

6. Yetiyitimlerinin sınıflandırılması

ICIDH, kendi içlerinde bir üç kodlu sınıflandırmaya ulaşılana kadar alt kategorilere bölünmüş

olan 9 yetiyitimi kategorisi tanımlar. Benzer şekilde, engellilik için gene alt kategorilere

bölünmüş 9 kategori ve handikap için her biri 9 kategorilik bir ölçek üzerinde alt bölümlere

bölünmüş yedi kategori tanımlanmıştır.

1. Zihinsel yetiyitimleri

2. Diğer psikolojik yetiyitimleri

3. Dil yetiyitimleri

4. İşitsel yetiyitimleri

5. Göze ilişkin yetiyitimleri

6. İç organlara ilişkin yetiyitimleri

7. İskelete ilişkin yetiyitimleri

8. Şekilsel bozukluk içeren yetiyitimleri

9. Genelleşmiş, duyusal ve diğer yetiyitimleri

7. Engelliliklerin Sınıflandırılması

1. Davranış engellilikleri

2. İletişim engellilikleri

3. Kişisel bakım engellilikleri

4. Lokomotor engellilikleri

5. Vücut yaratılış engellilikleri

6. El becerisi engellilikleri

7. Durumsal engellilikler

8. Özel beceri engellilikleri

9. Diğer faaliyet kısıtlaması

8. Handikapların Sınıflandırılması

1. Yönelim handikabı

2. Fiziksel bağımsızlık handikabı

3. Hareket etme handikabı

4. Meşguliyet handikabı

5. Sosyal entegrasyon handikabı

6. Ekonomik kendine yetme handikabı

7. Diğer handikap

Sayfa 18 / 26


9. Dizinin ICIDH’ta nasıl tanımlandığının pratik örneği

Yetiyitimi

Engellilik

Handikap

Dil

Konuşma

Yönelim

İşitme

Dinleme

Vizyon

Görme

İskeletsel

Giyinme, His

Fiziksel bağımsızlık

Yürüme

Hareketlilik

Psikolojik

Davranışsal

Sosyal entegrasyon

10. ICIDH’tan ICIDH-2’ye: İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası

Sınıflandırması

ICIDH birkaç yıl kullanıldıktan sonra, WHO, engellilik alanında uluslararası deneyim ve

büyük bilgisi ışığında bir revizyona karar verdi.

Her ne kadar yasal olarak bağlayıcı olmasa da, karar, hükümetlere engellilerin sadece

ihtiyaçlarına değil eşit hak ve fırsatlara erişmelerine yönelik politikalar benimsemeleri

konusunda güçlü bir tavsiyeyi temsil eder.

ICIDH-2 (ICF) tek başına engellilikle değil, insan işlevselliği ile ilgilidir. Aynı zamanda

sınıflandırma - önceden kullanılan terimlerin çoğunda olduğu gibi aşağılayıcı veya saldırgan

olarak kabul edilmeyen olumlu ifadelerin kullanımını istemektedir. Bu terminolojideki

anlamlı düzeltme ile ifade bulur. Vücut işlev ve yapıları kilit kategorilerdir (ve yetiyitimleri

değildirler). Faaliyetler faaliyet sınırlaması ve engelliliğin yerini alır. Ve katılım handikapın

yerini alır.

ICF aşağıdaki faktörlere atıfta bulunur;

Vücut işlevleri

¨ Zihinsel işlevler

¨ Duyusal işlevler ve acı

¨ Ses ve konuşma işlevleri

¨ Kardiyovasküler, hematolojik, immünolojik ve solunum sistemi işlevleri

¨ Sindirim, metabolik ve endokrin sistemlerinin işlevleri

¨ Genitoüriner ve üreme işlevleri

¨ Nöromüsküloskeletal ve hareket bağlantılı işlevler

¨ Cilt ve ilgili yapıların işlevleri

Vücut yapıları

¨ Sinir sistemi yapıları

¨ Göz, kulak ve ilgili yapılar

¨ Ses ve konuşmaya dahil yapılar

¨ Kardiyovasküler, immünolojik ve solunum sistemlerinin yapıları

¨ Sindirim, metabolik ve endokrin sistemleri ile ilgili yapılar

¨ Genitoüriner ve üreme sistemleri ile ilgili yapılar

¨ Hareketle ilgili yapılar

Sayfa 19 / 26


¨ Cilt ve ilgili yapılar

Faaliyetler ve katılım

¨ Öğrenme ve uygulama bilgisi

¨ Genel görevler ve talepler

¨ İletişim

¨ Hareketlilik

¨ Öz bakım

¨ Ev yaşamı

¨ Kişilerarası etkileşim ve ilişkiler

¨ Başlıca yaşam alanları

¨ Toplum, sosyal ve medeni yaşam

Çevresel faktörler

¨ Ürünler ve teknoloji

¨ Doğal çevre ve çevrede insan yapımı değişiklikler

¨ Destek ve ilişkiler

¨ Tutumlar

¨ Hizmetler, sistemler ve politikalar

http://www.who.int/classifications/icf/site/icftemplate.cfm.’den aktarılan sınıflama

ICIDH ile karşılaştırıldığında, ICIDH-2 bir sosyal model olarak sınıflandırmanın rolüne çok

daha güçlü bir vurdu yapar. ICIDH-2 873 vücut işlev ve yapısını, 617 faaliyeti ve 106 katılım

faktörünü listeler.

11. Destekleyici istihdam

Destekleyici istihdam engellileri olağan ekonomik düzende ücretli bir işe yönlendirmeyi

amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak için, iş koçları tarafından desteklenen, ücret telafisi, bir iş

bulmaya yardım vs. gibi geniş erimde bir araç yelpazesi mevcuttur.

“Destekleyici istihdam açık işgücü piyasasında engelliler için sürekli destekle entegre

çalışma ortamlarında ücretli iş olarak tanımlanabilir. Bireyler için ücretli iş engeli olmayan

çalışanlarla aynı iş için aynı ödeme anlamına gelmektedir.” – Dünya Destekleyici İstihdam

Teşkilatı.

12. Korunaklı istihdam

Korunaklı iş ortamı geçici veya süresiz olarak normal iş piyasasında istihdam edilemeyecek

olan dezavantajlı kişiler için özellikle oluşturulan bir işyeridir.

REFERANS YAYINLAR

Employment of disadvantaged persons in Europe (Dezavantajlı kişilerin Avrupa’da

istihdamı), EASPD tarafından, 2007

I AM 2003 – Inclusive Adult Education Model, Educational assistance curriculum (Kapsayıcı

Yetişkin Eğitim Modeli, Eğitimsel yardım müfredatı), 2003

Gaining and Providing Yourself in Social Competence (Kazanma ve Kendinize Sosyal

Yetkinlik Sağlama), ATLAS Projesi, 2003

Handbook Supported Employment (Destekleyici İstihdam Elkitabı), WASE 2003, Michael

Kamp, Christy Lynch

www.tuik.gov.tr

www.iskur.gov.tr

www.ozurluveyasli.gov.tr

www.employmentforall.eu

Sayfa 20 / 26


http://www.ilo.org

ISTAT, Sickness Disability and Work-Source- (ISTAT, Hastalık, Engellilik ve İş-Kaynağı)

OECD Raporu ISFOL 2009, Kaynak ISTUD

Ek 1 Uygulamada Destekleyici İstihdam; Bazı Örnekler

Örnek 1 (Destekleyici İstihdam Elkitabı’ndan, WASE 2003)

Uygulamada Destekleyici İstihdam - Bolivya.

Rehber Bolivya’daki bir iş koçudur. Bu onun, 19 yaşında, bekar ve hizmetçi olan

Maria’ya ilişkin vaka raporudur.

Değerlendirme

Maria büroma sabah çok erken geldi. Hemen bir işe ihtiyacı olduğunu fakat o ana kadar

bulamamış olduğunu söyledi. Kendisine orada iş arayışını desteklemek için bulunduğumu

izah ettim. Maria’nın ne tarz iş istediğine ve daha önce neler yaptığına baktık. Down

sendromluydu ve bunun bir iş bulmasında bir engel olduğuna karar verdik. Maria bir hizmetçi

olmak istiyordu. Bana, çocukluğundan beri ev temizliğinde annesine yardım ettiğini söyledi.

O ve annesi civarda sorarak Maria’ya bir iş bulmayı denemişler fakat kimse henüz ona iş

vermemişti. Yerel olarak iyi tanınan birisinden bir tavsiye almak üzere biraz iş deneyimi

kazanmayı denemesini önerdim. Fikri beğendi ve beraberce güvenilir ve sosyal düşünceli

olarak bilinen on kişinin listesini çıkardık. Bir kaç gün sonra büroma tekrar geldi ve seçilmiş

on kişiye bir mektup göndermeye karar verdik. Maria, bana mektupta ne ifade etmek

istediğini söyledi, ben bunu tape ettim, bastım ve on mektubu gönderdim. Sonra Maria’nın

anlatmak istediği kısa hikâyeyi, mektubunu takip için iş istemek üzere yaptığı telefon

görüşmelerinde tekrarladık. Tarafımdan ve ajansım tarafından desteklendiğini söylemesi

gerektiğinde mutabık kaldık. Büromda on kişiden altısı ile konuştu. Altıncı kişi çok olumlu

cevap verdi ve onu bir mülakata davet etti. Maria daha sonra durumu anlatmak için diğer beş

kişiyi aradı. Tekrardan mülakatında ne görüşeceğini hazırladık. Ertesi, gün çok mutlu bir

Maria’dan bir telefon çağrısı aldım. (maalesef) Ücretsiz bir deneme süresi için bir başka

hizmetçinin yardımcısı olarak işe kabul edilmişti. Her ihtiyacı olduğunda beni arayabileceği

ve iyi bir yazılı tavsiye elde etmeyi deneyeceği konusunda anlaştık.

İş Bulma

Bir kaç hafta sonra Maria, aynı evde hizmetçi yardımcısı olarak işe alındığı haberiyle tekrar

büroma geldi. Memnundu fakat düşük ücretler nedeniyle hayal kırıklığına uğramıştı.

Kendisine bu konuda yardım edip edemeyeceğimi sordu ve ben kabul ettim.

İş analizi

İşin çeşitli görevlerini yapıp yapamayacağını da konuştuk ve Maria iyi yapabileceğini söyledi.

Eşleme

İş Maria’nın gereksinimleri ile eşleşti.

İş koçluğu

Maria işverenini benimle birlikte görmek için bir başvuru yaptı. Maria ve ben ne

söyleyeceğini önceden hazırlamıştık. İşvereni Maria’nın daha fazla ücret istemesinden dolayı

biraz sıkkındı. Maria’nın öne sürdüklerini destekledim fakat sonunda Maria hedef olarak

saptadıklarını alamadı. O ve işvereni ortada bir tutarda anlaştılar.

Sayfa 21 / 26


Süren destek

Maria, bir tavsiyeye ihtiyaç duyduğunda veya şundan bundan bahsetmek için arada bir uğrar.

Örnek 2 (Destekleyici İstihdam Elkitabı’ndan, WASE 2003)

Uygulamada Destekleyici İstihdam - İngiltere

Angela İngiltere’de bir istihdam görevlisidir. Bu onun, 36 yaşındaki, evli, iki çocuklu bir web

sitesi tasarımcısı olan John hakkındaki vaka raporudur.

Değerlendirme

John’un birkaç zor olayla karşı karşıya olduğunu anlatan söyleyen John’un danışmanı

tarafından arandım. Otizmden mustaripti (Asperger sendromu), altı yıldır işsizdi ve son

olarak evlilik sorunları da vardı. Danışman John’u görüp göremeyeceğimi sordu ve bir

randevu ayarlandı. Kendisiyle ilk buluşmamda Destekleyici İstihdam yöntemini tanımladım.

John çok sinirliydi. Prensip olarak önerimi kabul etti ve hastalığı hakkında dürüstçe konuştu.

Kimyada derecesi olmasına karşın çalışmak konusundaki isteği hakkında bir şey çözemedim.

İkinci randevumuzdan önce John’un nöroloğundan ve danışmanından bir rapor aldım. Hayli

entelektüel, sosyal yetenekleri eksik, karmaşık bir kişilik gösteriyordu. John istihdam ilgileri

ile ilgili olarak, güçlü bir şekilde yapılar ve bilgisayarların yönünü işaret eden bir test yaptı.

Son değerlendirme toplantımızda John ona web tasarımcısı olarak bir iş bulmayı deneme

önerimi kabul etti.

İş Bulma

Pazarlama görevlimiz kısa bir yazılım şirketleri listesi gösterdi. Kendisinden küçük bir

firmada bir iş aramasını istedim. Bir kaç hafta sonra John için web tasarımcısı olarak bakım

organizasyonları için programlar tasarlayan küçük bir firmada bir iş önerdi.

İş analizi

Firmayla ilk randevumda işe özgü bir tanım istedim ve bütün görevlerin, çalışma ortamının,

iş arkadaşlarının, firma yapısının ve organizasyonel kültürünün, vs. detaylı bir listesini

yaptım.

Eşleme

Önce görevleri John’a tanımladım ve sonra firmayı ziyaret ettik. John müstakbel iş

arkadaşları ile tanıştırıldı fakat mesafeli tepki verdi. Bunu, beraber çalıştıkları ile sosyal

etkileşim için pek ilgili olmadığını belli edecek şekilde gayet açık olarak yaptı. Olumsuz

tepkilerine şahit oldum. Takip ziyaretim sırasında işveren John’un müstakbel iş

arkadaşlarının çok istekli heyecanlı olmadıklarını ve sonuç olarak anlaşmanın kaldığını

söyledi. İşverene çalışma koşullarını meslektaşlarının John’un sosyal yeteneklerinin eksikliği

ile anlaşmalarının mümkün olabileceği şekilde belki değiştirebileceğimizi önerdim. Aynı

zamanda John ve meslektaşlarının temasını kolaylaştırmak için iş koçluğunu da

kullanabileceğimi vaat ettim. Çok tereddütten sonra işveren, sadece yakın desteğimi garanti

edersem bunu bir deneyeceğini söyledi.

İş koçluğu

İşe başlamasının öncesinde Jonh’a koçluk yaptım. İşte hangi sosyal etkileşimin gerekeceğini,

meslektaşlarının beklentilerini ve John’un kendi beklentilerini tam olarak tartıştık.

Konuşmalarımızın neticesinde John’un meslektaşlarının sohbet gereksinimlerine saygı

göstermesi gerektiğinde anlaştık ve ben de meslektaşlarından John’un sosyalleşmekten

Sayfa 22 / 26


hoşlanmamasına saygı göstermelerini isteyecektim. John işine başladı. İşin kendisi onun için

zorluk oluşturmuyordu; işvereni onun sonuçlarından çok memnundu. Tek sorun, yapılacak

bir şey olduğu sürece John’un bazen günde 12 saat çalışmaya devam etmesiydi. John ile

konuştum ve sekiz buçuk saatten fazla çalışmaması gerektiğinde ve bir görev aldığında

zaman limitlerini saptamayı deneyebileceğinde anlaştık. İşveren ile konuştuğumda uzun

saatler çalışmasını engellemek için John’un görevlerini sınırlandırabileceğinde mutabık

kaldık. Kahve molaları ve öğle yemeği John söz konusu olduğunda gevşemek için değildiler.

Kahve zamanında çalışmaya devam ediyor, yemek zamanında meslektaşları ile yemek için

15 dakika harcıyor ve sonra çalışmaya dönüyordu. John’un meslektaşları bu duruma alıştılar

ve becerili bir web sitesi tasarımcısına sahip olmaktan çok memnunlar.

Süren destek

Haftada iki kez John’u ziyaret ediyorum. Her zaman aynı ritüeli gerçekleştiriyoruz.

Görevlerine bakıyoruz ve planlamayı ayarlıyoruz. Aynı zamanda John’un nasıl olduğunu

görüyorum ve stres duyduğu zaman bunun hakkında kısa bir süre konuşuyoruz, iyi geliyor.

Aynı zamanda John’un işvereni ile de düzenli olarak konuşuyorum.

Örnek 3

(Kazanma ve Kendinize Sosyal Yetkinlik Sağlama’dan, ATLAS Projesi, 2003)

Yeteneklere odaklanmanın yolu (Romanya)

Teşhis: Hafif zihinsel gerilik, Psiko – fiziksel gelişmemişlik

Çalışmalar: Meslek Okulu, dikiş sınıfları

Mesleki Deneyim: mevsimsel/geçici iş – el işi

Ailevi durum: Anne ölmüş, babasıyla yaşıyor, erkek/kız kardeş yok

Faaliyet tipi

Ergoterapi

elişi atölyesi

Farklı

yetenek

tipleri

Motor

yetenek

Kurallara

uymak

Tepki verme

ve sosyal

temas

başlatma

yeteneği

Sınırlar,

dayanıklılık,

hayal

kırıklığına

karşı tolerans

Teşhis için

kullanılan

Metodoloji

Ruward Testi

INVRA Testi,

ISKIE Testi

INVRA Testi,

ISKIE Testi

rol yapmalar

INVRA Testi,

ISKIE Testi

Sonuçlar

İki elle tutma ve kaldırma motorik

kapasitesinin iyi gelişimi. Kasların iyi

çalışma hızı.

Üstlerine ve meslektaşlarına saygı

duyan bir kişidir, farklı çalışma

dönemlerinin kural ve normlarını

kaydedebilir, bundan dolayı niteliksel

bir çalışma tarzı vardır fakat biraz

yavaştır.

İşinde hoşgörülü tepki verir (o uygun

araç ve malzemeleri vs. arar).

İlişkilerinde inisiyatif almaz.

Onun için belli derecedeki bir zaman

baskısıyla baş etmek çok zordur. İşi

bitirmek için gerekli ise günün

sonunda daha hızlı çalışamaz ve

beraber çalışanlar ona baskı yapar.

Takım içinde INVRA Testi, Grup faaliyetleri süresince takım

Sayfa 23 / 26


Grup

Eğitimi:

çalışma

yeteneği

İlişki

Pro/sosyal

davranış

Genel iletişim

yetisi

Kendi

sınırlarını

tanıma

ISKIE Testi

INVRA Testi,

ISKIE Testi

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

arkadaşlarının çıkar ve

gereksinimlerine saygı duyar. Grup

mola aldığında gruba yönelik olmak.

Onun için tanımadığı birisine yaklaşıp

onunla konuşmak zordur. Fakat

tanıdık kişilerle temas kurabilir ve bir

sohbet başlatabilir. Uyum dönemi 4-6

haftadır.

Birisinin yardıma ihtiyacı olduğunda

bunu anlayabilir. Ona gider ve derhal

yardım eder. Kurabiyeleri vs.

diğerleriyle paylaşabilir.

Bir konuşmayı sürdürebilir. Bir

konuşma sırasında bir konuyu diğerine

bağlar / konular arasında geçişme

olmaksızın.

Yaptığı işin değer veya kalitesini

anlama kapasitesi sınırlıdır.

Farklı

yerlerde

çalışma

Özgüvenli

davranış

Uyum/yetene

k

Ayırt etme

yeteneği

Etrafı kendi

kendine

düzenlemesi

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

INVRA ve

ISKIE Testi

INVRA ve

ISKIE Testi

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

INVRA ve

ISKIE Testi

Kritik bir durumu idare etmek onun

için çok zordur. Haksız muameleye

karşı kendini savunabilir.

Uyum dönemi 4-6 haftadır.

Farklı değerdeki Parayı ayırt

edemez. Onun için daha çok ve

daha az para, banknotların ve

bozuk paraların değerleri

arasında ayırım yapmak

zordur. Üstün örnekler veya

hiyerarşik yapılar olduğunu

anlayabilmektedir. Çeşitli

kuralları veya ebeveynler

arasında, yükümlü kişiyi,

patronu, takım arkadaşını veya

satıcıyı ayırt edebilmektedir.

Günün net bir şekilde düzenlenmiş,

belli bir ritmin olması onun için

önemlidir. Onun için düzenli bir

günlük rutinin bulunması çok

önemlidir. Kendi etrafını, odasını,

mutfağı, iş yerini düzenleyebilir. Fakat

hedefe ulaşmak için strateji

kullanamaz. Veya planlı bir projenin

farklı aşamalarını doğru sırada

uygulayamaz.

Sayfa 24 / 26


Çalışma

Kitabı

Kendisi ve

çevresi için

sorumluluk

duygusu

Yansıtma

yeteneği

Perspektif

yeteneği

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

INVRA ve

ISKIE Testi

Vaka

çalışması, rol

yapmalar

INVRA ve

ISKIE Testi

INVRA ve

ISKIE Testi

Hoş olmayan veya hassas durumların

kolayca üstesinden gelebilir.

Yakın bulduğu insanlara kendi

gereksinimlerini veya isteklerini

açıkça ifade edebilir. Belli bir

durumdaki davranışı daha sonraki bir

zamanda yansıtabilir ve

değerlendirebilir.

Başkalarının davranışına kızacağı

veya rahatsız olacağı kadar sınırlı bir

hayal etme algılaması vardır.

Örnek 4

(Kazanma ve Kendinize Sosyal Yetkinlik Sağlama’dan, ATLAS Projesi, 2003)

Mesleki Profil, yetkinlik değerlendirmesi: (İrlanda )

Donegal Cheese’de çalışmaya başladığında John genel olarak hayatla hoşnuttu. Birisiyle bir

ilişki geliştirip daha geniş bir arkadaş çevresi edinmek istiyordu. Halen birçok arkadaş edindi

ve farklı alanlardan insanlarla bir araya geldi. Sosyal hayatı geniş ölçüde etkilendi. O şimdi

her hafta sonu pub ve diskoya gidiyor, aynı zamanda sinemaya, dışarıya yemeğe ve yürüyüşe

de gidiyor. Bunlar John’un Donegal Cheese’de çalışmaya başlamadan önce yapmadığı

şeylerdi. Peynir yapmak gibi işin gerektirdiği çeşitli faaliyetleri ve ona çok önemliymiş

hissini veren sorumlusu olduğu haftada bir köpüğü almak hoşuna gidiyordu. Şimdi

hayatından önce olduğundan çok daha fazla mutlu. Çok daha güvenli ve yeni şeyler denemesi

olasılığı çok daha fazla.

Örnek 5

(Pass It On Projesi Raporlarından, 01.01.2009 - 31.12.2010 )

Çek Cumhuriyeti:

Eski müşterilerimizden biri, zihinsel engelli bir genç kadın korunaklı bir işyerinde dört yıl

çalıştı. Olabilecek bütün yetkinlikleri ve işte özsaygı kazandı. Maalesef korunaklı işyerinde

durum zorlaştı ve çıkartıldı. Destekleyici istihdam danışmanının desteğiyle açık iş

piyasasında fakat kısıtlı süreli bir sözleşmeyle yeni bir iş buldu. Yeni ağın, aynı zamanda

haksız sözleşme şartları üzerinde baskı koyması da gerekir.

Romanya:

M.CS. profesyonel çalışmaları ile 30 yaşındaki bir genç adam, 2009 yılı Kasım ayında iş

arabuluculuğu programımız için talepte bulundu. Zihinsel engelli, şizotipik ve sanrısal

bozukluğu olan şizofrendir. Bu genç adam psikolojik olarak değerlendirilmiş ve ona bir iş

bulmak üzere ATRIUM programında Mesleki Profili hazırlanmıştı. 4 veya 5 iş teklifi aldı

fakat uyum sorunları nedeniyle başarılı olmadı.

Sayfa 25 / 26


Ocak 2010’da M.CS. bir mülakata gönderildi ve bir psiko pedagog eşliğindeki 3 günlük bir

çalışma gösteriminden sonra 27 Ocak 2010’da işe alındı. Psiko pedagogun günlük olarak

yardım ettiği iki haftadan sonra takım içinde meslektaşları ile birlikte çalışmayı öğrendi ve

sorumlulukları ve faaliyetleri arasında aşağıdakiler vardı: Karton kutular üst üste

konduklarında hasar görmemeleri için aralarına atık parça koyarak karton kutu paletlerini

hazırlamak, kutuları paletlerin üzerine düzenli bir şekilde yerleştirmek, atıktan yapılmak için

özellikle tasarlanan boş kutuları, kutuları paketlemede meslektaşlarına yardım etmek ve

işten sonra çalışma sahasını temizlemek.

Otistik özellikleri olduğundan işyerini giriş, çıkış, soyunma odası ve yemekhaneyi daha kolay

bulması için erişilebilirlik bilgisi (stikerler) ile MCS için uyarlamak gerekliydi. İstihdam

süresince özellikle aşağıdaki konularda olmak üzere sayısız sorun ortaya çıktı: Kişisel hijyen,

meslektaşlara yönelik uygunsuz davranış, çok yorgun olduğu için şiddetli itirazlar. Psiko

pedagog Cs’in ailesini ziyaret etti ve kişisel hijyene yönelik olan sorunları çözmek için

birlikte hareket ettiler ve M.Cs. için işyerinde artan etkinliğe yol açan yeni bir günlük

program oluşturdular. Mayıstan itibaren M.Cs için aşağıdakileri içerip, üstleri tarafından

doldurulan bir gözlem formu ihdas edildi: Düzenli yıkar, temiz giysiler giyer, banyodan

çıktıktan sonra giysilerini düzenler, otobüsü yakalar, karşılaştığında meslektaşlarına selam

verir, toplantılarda hazır bulunur, çalışma programı süresince yürümez, 30 saniyelik

molalar yapar, kutu düzenlemede işi olmadığı zaman paketlemede meslektaşlarına yardım

eder, meslektaşlarını isimleri ile çağırır, üstlerini dinler, işyerinde gazete okumaz ve sorusu

olduğunda üstüne döner. Bu gerekliliklere uymadığı zaman siyah işaret alıyor ve haftada 5

siyah işaret aldıktan sonra ay sonunda bir yemek fişi alamayacaktı. Gözlem formu

uygulanmaya başladığından beri M.Cs le ilgili görünür sorunlar önemli ölçüde azaldı ve

henüz yemek fişlerinin sayısını düşürmek durumunda kalmadık. Bu firmadaki faaliyeti psiko

pedagog tarafından aylık olarak izleniyor.

Ek 2 Türkiye’de engelliler için ulusal yasal mevzuat, Türkçe

Ek 3 İtalya’da engelliler için ulusal yasal mevzuat, İtalyanca

Sayfa 26 / 26

More magazines by this user
Similar magazines