Euro 5 ve Euro 6

sanayi.gov.tr

Euro 5 ve Euro 6

27 Aralık 2009 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 27445Sanayi ve Ticaret Bakanlığından:TEBLĠĞHAFĠF YOLCU VE TĠCARĠ ARAÇLARDAN ÇIKAN EMĠSYONLAR (EURO 5 VE EURO 6)BAKIMINDAN VE ARAÇ TAMĠR VE BAKIM BĠLGĠLERĠNE ERĠġĠM KONUSUNDAMOTORLU ARAÇLARIN TĠP ONAYI ĠLE ĠLGĠLĠ UYGULAMA USUL VEESASLARINA ĠLĠġKĠN TEBLĠĞ(TEBLĠĞ NO: SGM-2009/22)BĠRĠNCĠ BÖLÜMAmaç ve Kapsam, TanımlarAmaç ve kapsamMADDE 1 – (1) Bu Tebliğ, 21/4/2009 tarihli ve 27207 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hafif Yolcu veTicari Araçlardan Çıkan Emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine EriĢimKonusunda Motorlu Araçların Tip Onayına ĠliĢkin Yönetmeliğin ((AT) 715/2007) uygulanmasını teminen, söz konusuyönetmeliğin kapsamında yer alan araçların; yeni emisyon sınırları ve araç tamir ve bakım bilgileri bakımından AT tiponayı için idari hükümleri, imalatın uygunluğu ve dolaĢımdaki uygunluğu için hükümleri, OBD ve tamir ve bakımbilgilerine eriĢim hususları ve emisyonların kontrolü ile ilgili özel teknik Ģartları ile ayrı teknik ünite olarakdeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının tip onayı Ģartlarının uygulama usul ve esaslarını belirler.TanımlarMADDE 2 – (1) Bu Tebliğin amaçları bakımından MARTOY ve (AT)715/2007 Yönetmeliğinde yer alantanımlara ek olarak aĢağıdaki tanımlar geçerli olup;a) Araç OBD bilgileri: Araç üzerindeki herhangi bir elektronik sisteme uygun araç üzerinde teĢhis sistemi ileilgili bilgileri,b) (AT)715/2007: Hafif Yolcu ve Ticari Araçlardan Çıkan Emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) Bakımından veAraç Tamir ve Bakım Bilgilerine EriĢim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına ĠliĢkin Yönetmeliği,c) Arıza: Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in madde 2.3’ündeki sınırları aĢan emisyonlara sebep olan veyaOBD sistemi Ek XI’in temel izleme Ģartlarını yerine getiremediğinde emisyonla ilgili aksam veya sistemin arızasını,ç) Arıza göstergesi (MI): OBD sistemine bağlanmıĢ emisyonla ilgili herhangi bir aksamda veya OBDsisteminin kendisinde bir arıza olması durumunda, araç sürücüsüne açıkça bilgi veren görsel veya iĢitsel göstergeyi,d) Ayıraç: Araç üzerindeki bir depoya konulan ve emisyon kontrol sisteminin isteği üzerine egzoz iyileĢtirmesistemine sağlanan, yakıt dıĢında herhangi bir ürünü,e) Bilgilere eriĢim: Aracın muayenesini, arızanın teĢhisini, aracın düzenli bakımını (servisini) veya tamirinigerektiren, bütün araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerinin mevcut olmasını,f) Biyodizelli esnek yakıtlı araç: Mineral dizel (motorin) veya mineral dizel ve biyodizel karıĢımıylaçalıĢabilen esnek yakıtlı bir aracı,g) BozulmuĢ değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı: BM/AEK Regülasyonu 83’ün Ek XI’inin Ġlave 1’ininmadde 1’inde belirtilen Ģartları yerine getirdiği ölçüde yaĢlandırılmıĢ veya suni olarak bozulmuĢ olan, (AT) 715/2007Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinde tarif edilen bir kirlilik kontrol cihazı,ğ) ÇalıĢtırma kiti: Motorun hava/yakıt karıĢımını zenginleĢtirmeksizin motorun çalıĢmasına yardımcı olan,kızdırma bujileri, enjeksiyon zaman ayar değiĢiklikleri ve diğer tertibatları,h) Eksiklik: Motor OBD sistemleri kapsamında, izlenen iki ayrı aksama veya sisteme kadar, bu aksam veyasistemlerin baĢka Ģekilde verimli OBD izlemesini bozan geçici ya da daimi çalıĢma özelliklerini içermesi veya OBDile ilgili diğer bütün ayrıntılı Ģartları karĢılamamasını,ı) Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgileri bakımından araç tipi: AĢağıdaki esas hususlarda farklılıkgöstermeyen araç grubunu;1) BM/AEK Regülasyonu 83’ün Ek 4’ünün madde 5.1’inde belirtilen referans kütle ile ilgili olarak tespitedilen eĢ değer atalet,2) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 3’ünde belirtilen motor ve araç karakteristikleri.i) Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgileri bakımından bir aracın AT tip onayı: Egzoz emisyonları, karteremisyonları, buharlaĢma emisyonları, yakıt tüketimi ve araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢimbakımından bir aracın AT tip onayını,j) Emisyon kontrol sistemi: OBD sistemi bağlamında, elektronik motor yönetim kumandası ve bu kumandayagiriĢ sağlayan veya bundan çıkıĢ alan egzozda veya buharlaĢma sisteminde emisyonla ilgili herhangi bir aksamı,k) Esnek yakıtlı araç: Ġki veya daha fazla farklı karıĢımlı yakıtlarla çalıĢabilen, bir yakıt depolama sistemibulunan bir aracı,1


l) Etanollü esnek yakıtlı araç: Benzinle veya benzin ve % 85’e kadar etanol harmanlı (E85) bir karıĢımlaçalıĢabilen esnek yakıtlı bir araç,m) Gaz hâlindeki kirleticiler: Karbon monoksit, azot dioksit (NO 2 ) eĢ değeri cinsinden ifade edilen azotoksitler ve aĢağıdaki oranlara sahip hidrokarbonları;1) Benzin (E5) için C1H1.89O0.016,2) Dizel (B5) için C1H1.86O0.005,3) LPG (sıvılaĢtırılmıĢ petrol gazı) için C1H2.525,4) NG (doğal gaz) ve biyometan için CH 4 .5) Etanol (E85) için C1H2.74O0.385.n) Güç çıkıĢ çalıĢtırıcısı veya ünitesi: Donanıma yardımcı güç verme amacıyla araca monte edilen, motortahrikli çıkıĢ tertibatını,o) Hibrit elektrikli araç (HEV): Mekanik tahrik amacıyla, depolanmıĢ enerjiyi/gücü araç üzerindekitüketilebilir yakıttan ve akü, kapasitör, volan/dinamo veya diğer elektrikli enerji/güç depolama cihazından çeken biraracı,ö) Ġki yakıtlı araç: Ġki farklı yakıtla belli zamanlı çalıĢabilen ve bir müddet sadece tek yakıtla çalıĢacak Ģekildetasarımlanan, iki ayrı yakıt depolama sistemi bulunan bir araç,p) Ġki yakıtlı gazlı araç: Benzinle ve aynı zamanda LPG, Doğalgaz/Biyometan veya hidrojenle de çalıĢabileniki yakıtlı bir aracı,r) Ġkincil hava: Egzoz gazı akıĢı içinde bulunan HC ve CO’in oksidasyonuna yardım etmek üzere tasarlanmıĢbir pompa veya aspiratör valfi veya diğer vasıtalarla egzoz sistemi içine gönderilen havayı,s) Kirlilik kontrol cihazı tipi: AĢağıdaki esas hususlarda farklılık göstermeyen katalitik konvertörler veparçacık filtrelerini,Ģ) Küçük ölçekli imalatçılar: Dünya çapındaki yıllık imalatı 10.000 birimden az olan araç imalatçıları,t) MARTOY: 28/6/2009 tarihli ve 27772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve RömorklarıTip Onayı Yönetmeliğinin (2007/46/AT) uygulamada bulunan son seviyesini,u) Motorda hatalı yanma: Kıvılcımın olmaması, fakir yakıt ölçülmesi, zayıf sıkıĢtırma veya baĢka bir sebeptendolayı pozitif ateĢlemeli motorun silindirindeki yanma eksikliğini,ü) Motor kapasitesi: Gidip gelme hareketli pistonlu motorlar için, motor anma süpürme hacmini veya dönerpistonlu (Wankel) motorlar için, motor anma süpürme hacminin iki katını,v) Orijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı: Tipleri bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 4’ündegösterilen, ayrıca, araç tip onayı sahibi tarafından ayrı teknik ünite olarak piyasaya sunulan bir kirlilik kontrol cihazıveya kirlilik kontrol cihazlarının bir grubunu;1) Alt katmanların sayısı, yapısı ve malzemesi,2) Her bir alt katmanın faaliyet tipi,3) Hacim, ön alan ile alt katman uzunluğunun oranı,4) Katalizör malzemesi muhtevası,5) Katalizör malzemesi oranı,6) Hücre yoğunluğu,7) Boyutları ve Ģekli,8) Isıl koruması.y) Periyodik yenilenme (rejenerasyon) sistemi: 4000 km’den daha az normal araç çalıĢmasında periyodikyenilenme iĢlemini gerektiren katalitik konvertörler, parçacık filtreleri veya diğer kirlilik kontrol cihazlarını,z) Soğukta çalıĢtırma sistemi veya tertibatı: Motorun hava/yakıt karıĢımını geçici olarak zenginleĢtiren, busuretle motorun harekete geçmesine yardım eden bir sistemi,aa) SürüĢ çevrimi: Araç OBD sistemleriyle ilgili olarak, motorun çalıĢtırılması, varsa arızanın ortayaçıkarıldığı sürüĢ modu ve motorun durdurulmasından oluĢan çevrimi,bb) Tek yakıtlı araç: Esas olarak bir tek yakıt tipiyle çalıĢacak Ģekilde tasarımlanan araç,cc) Tek yakıtlı gazlı araç: Esas olarak sürekli Ģekilde LPG, NG DOĞALGAZ/biyometan veya hidrojen ileçalıĢacak Ģekilde tasarımlanan, ancak benzin deposu 15 litreden daha fazla benzin içermediği durumlarda, acil amaçlarveya sadece ilk çalıĢtırma için benzin sistemine de sahip olabilen tek yakıtlı bir aracı,çç) Uygun bakım ve kullanım: Deney aracının amacı bakımından, bu tür bir aracın bu Tebliğin ekinde yer alanEk II’nin Ġlave 1’inin madde 2’sinde belirtilen seçilmiĢ bir aracın kabul kriterlerini sağlamasını,dd) Yürür vaziyetteki aracın kütlesi: MARTOY’un Ek I’inin madde 2.6’sında açıklanan kütleyi,ifade eder.ĠKĠNCĠ BÖLÜMAraç Tip Onayı UygulamalarıTip onayı ĢartlarıMADDE 3 – (1) Ġmalatçı, emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgileri ile ilgili bir AT tip onayını almak için,araçların bu Tebliğin ekinde yer alan Ek III ila Ek VIII, Ek X ila Ek XII, Ek XIV ve Ek XVI’da belirtilen deney2


iĢlemlerine uygun olduğunu göstermek ve bu Tebliğin ekinde yer alan Ek IX’unda belirtilen referans yakıtlarınözelliklerine uygunluğu sağlamak zorundadır.(2) Araçlar, Ek I’in ġekil I.2.4’ünde belirtilen deneylere tabi tutulur.(3) Küçük ölçekli imalatçılar, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II, Ek III, Ek V ila Ek XI ve Ek XVI’dabelirtilen Ģartlara alternatif olarak, Ek I’in madde 2.1’inde belirtilen mevzuata göre üçüncü bir ülkenin kuruluĢutarafından onaylanmıĢ olan bir araç tipine AT tip onayı verilmesini talep edebilir. Buna göre, emisyonlar ve araç tamirve bakım bilgileri bakımından AT tip onayı almak için; bu Tebliğin ekinde yer alan Ek IV’te belirtilen karayoluelveriĢliliği amacıyla yapılan emisyon deneyleri, Ek XII’de belirtilen yakıt tüketimi ve CO 2 emisyonu deneyleri ve EkXIV’te belirtilen araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim için Ģartların yerine getirilmesi gereklidir. OnaykuruluĢu, bu fıkraya göre verilen her bir tip onayının koĢulları konusunda DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı aracılığı ileKomisyona bilgi verir.(4) Yakıt depolarına giriĢler ve elektronik sistem güvenliği için özel Ģartlar, bu Tebliğin ekinde yer alan EkI’in madde 2.2 ve madde 2.3’ünde belirtilmiĢtir.(5) Ġmalatçı, egzoz ve buharlaĢma emisyonlarının bu Tebliğe uygun olarak aracın normal ömrü boyunca venormal kullanım Ģartlarında etkin olarak sınırlanmasını sağlayacak Ģekilde teknik tedbirler almakla yükümlüdür. Butedbirler, emisyon kontrol sistemlerinde kullanılan hortumların, ek yerlerinin ve bağlantıların güvenliğinin orijinaltasarıma uygun olacak Ģekilde yapıldığının garantisini içerir.(6) Ġmalatçı, emisyon deneyi sonuçlarının bu Tebliğde belirtilen deney koĢullarında uygulanabilir sınır değereuygun olmasını sağlamak zorundadır.(7) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek IV’ün Ġlave 1’inde belirtilen Tip 2 deneyi için normal motor rölantidevrinde egzoz gazları içindeki azami müsaade edilebilir karbon monoksit muhtevası, araç imalatçısı tarafından beyanedilen miktardır. Bununla birlikte, azami karbon monoksit muhtevası hacimce % 0,3’ü aĢmamalıdır. Yüksek rölantidevrinde, egzoz gazlarının hacim olarak karbon monoksit muhtevası, en az 2.000 min-1 d/d motor devrinde veLambda 1 ± 0,03 değerinde iken veya imalatçının Ģartnamesindeki maddelere uygun olarak % 0,2’yi aĢmamalıdır.(8) Ġmalatçı, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek V’te belirtilen Tip 3 deneyinde, motor havalandırma sistemininher türlü karter gazları emisyonunun atmosfere çıkmamasını sağlamak zorundadır.(9) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek VIII’de belirtilen düĢük sıcaklıklarda emisyonların ölçülmesinin yapıldığıTip 6 deneyi dizel araçlara uygulanmaz. Bununla birlikte, imalatçılar tip onayı için baĢvururken NOx iyileĢtirmecihazının Tip 6 deneyinde açıklandığı gibi, -7° C’ta soğukta çalıĢtırmadan sonraki 400 saniye içinde verimli çalıĢmaiçin yeterince yüksek sıcaklığa ulaĢtığını gösteren bilgileri onay kuruluĢuna sunar. Ġlave olarak, imalatçı düĢüksıcaklıklarda iĢlev yapması da dahil, egzoz gazı devridaim sisteminin (EGR) çalıĢma stratejisi ile ilgili bilgileri onaykuruluĢuna vermelidir. Bu bilgiler, emisyonlar üzerindeki herhangi bir etkiyle ilgili açıklamayı da içerir. Verilenbilgiler, iyileĢtirme cihazının verimli çalıĢması amacıyla iĢaret edilen zaman dilimi içerisinde yeterince yükseksıcaklığa fiilen eriĢtiğini göstermek için yeterli değilse, onay kuruluĢu tip onayını vermez. Onay kuruluĢu,Komisyonun talebi halinde NOx iyileĢtirme cihazlarının ve EGR sisteminin düĢük sıcaklıklardaki performansı ile ilgilibilgileri verir.OBD sistemine iliĢkin tip onayı ĢartlarıMADDE 4 – (1) Ġmalatçı, bütün araçların OBD sistemiyle teçhiz edilmesini sağlamak zorundadır.(2) OBD sistemi, aracın bütün ömrü boyunca bozulma veya arıza tiplerini tanımlayabilecek Ģekildetasarımlanır, imal edilir ve araca monte edilir.(3) OBD sistemi, normal kullanım koĢulları süresince bu Tebliğin Ģartlarına uymak zorundadır.(4) Kusurlu bir aksamla bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 1’ine uygun olarak deneye tabitutulduğunda, OBD sistemi arıza göstergesi devreye girmelidir. OBD sistemi arıza göstergesi, bu deney sırasında buTebliğin ekinde yer alan Ek XI’de belirtilen OBD eĢik sınırlarının altındaki emisyon seviyelerinde de devreyegirebilir.(5) Ġmalatçı, OBD sisteminin makul olarak öngörülebilir sürüĢ koĢullarında, bu Tebliğin ekinde yer alan EkXI’in Ġlave 1’inin madde 3’ünde belirtilen kullanımdaki performans Ģartlarına uymasını sağlamak zorundadır.(6) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 1’inin madde 3.6’sının hükümlerine göre depolanacak veraporlanacak kullanımdaki performansla ilgili veriler, herhangi bir Ģifreleme olmaksızın ulusal yetkililer ve bağımsızoperatörler için kolaylıkla elde edilebilir olmalıdır.(7) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in madde 2.3.2’sinde belirtilen OBD eĢiklerini kullanan dizel araçlarhariç olmak üzere, araçlar ancak OBD eĢikleri yürürlüğe girdikten sonra tip onayı alabilir.Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusunda bir aracın AT tip onayı için baĢvuruMADDE 5 – (1) Ġmalatçı, emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgileri konusunda bir aracın AT tip onayıbaĢvurusunu onay kuruluĢuna yapmalıdır.(2) Birinci fıkrada belirtilen baĢvuru, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 3’ünde belirtilen bilgidokümanı örneğine uygun olarak hazırlanır.(3) Ġmalatçı ilave olarak aĢağıdaki bilgileri de sunar.a) Pozitif ateĢlemeli motorlarla donatılan araçlarda hatalı yanma yüzdesi, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek III’te3


açıklanan Tip 1 deneyinin baĢlamasından itibaren mevcut olmuĢ ise, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in madde2.3’ünde verilen sınırları aĢan emisyonlardan kaynaklanan veya kalıcı hasara sebep olmadan önce egzoz katalizöründeveya katalizörlerde aĢırı ısınmaya yol açabilen, yanma olaylarının toplam sayısının dıĢında kalan asgari hatalı yanmayüzdesinin imalatçı tarafından beyanı.b) OBD sistemi tarafından izlenen aracın emisyon kontrol sisteminin bütün ilgili parçalarının bir listesiniiçeren, OBD sisteminin fonksiyonel çalıĢma karakteristiklerini tam olarak açıklayan ayrıntılı yazılı bilgiler.c) Araç sürücüsüne bir hatanın varlığının sinyalini vermek için OBD sistemi tarafından kullanılan arızagöstergesinin açıklaması.ç) OBD sisteminin makul olarak öngörülebilir bütün sürüĢ koĢullarında kullanımdaki performansla ilgili buTebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 1’inin madde 3’ünde belirtilen hükümlere uygun olduğuna dair imalatçıtarafından bir beyan.d) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 1’inin madde 3.2 ve madde 3.3’ün Ģartlarını karĢılaması gerekenher bir monitörün numaratör ve denominatörlerinin devre dıĢı bırakılmasında olduğu gibi, numaratör vedenominatörlerin ve Ek XI’in Ġlave 1’inin madde 3.7'sinde açıklanan Ģartlar dahilinde genel denominatörün arttırılmasıile ilgili teknik kriterleri ve gerekçeyi açıklayan bir plan.e) Emisyon kontrol bilgisayarının kurcalanması ve tadilatının önlenmesi için alınan tedbirlerin açıklaması.f) Uygulanabilirse, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 2’sinde belirtilen araç grubunun özellikleri.g) Uygun olduğunda, onayların kapsamının geniĢletilmesi ve bozulma faktörlerinin belirlenmesini mümkünkılan ilgili verilerle birlikte diğer tip onaylarının kopyaları.(4) Ġmalatçı, üçüncü fıkranın (ç) bendinin amaçları bakımından bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave7’sinde belirtilen kullanımda performans Ģartları için OBD’ye uygun imalatçı belgesi örneğini kullanır.(5) Onay veren onay kuruluĢu, üçüncü fıkranın (d) bendinin amaçları bakımından, talep üzerine onaykuruluĢları veya Komisyon için söz konusu bentte belirtilen bilgileri bulundurmalıdır.(6) Üçüncü fıkranın (ç) ve (d) bentlerinin amaçları bakımından imalatçı tarafından sunulan bilgiler bu Tebliğinekinde yer alan Ek XI, Ġlave 1, Madde 3’ün Ģartlarını yerine getirmek için uygun değilse onay kuruluĢu aracıonaylamaz. Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in Ġlave 1’inin madde 3.2, madde 3.3 ve madde 3.7’si, makul olaraköngörülebilir bütün sürüĢ Ģartlarında uygulanır. Ġlk ve ikinci cümlelerde belirtilen Ģartların uygulanmasıyla ilgilideğerlendirmede, onay kuruluĢu teknolojinin durumunu göz önünde bulundurur.(7) Üçüncü fıkranın (e) bendinin amaçları bakımından emisyon kontrol bilgisayarının kurcalanması vetadilatını önlemek için alınacak tedbirler, imalatçı onaylı program veya kalibrasyon kullanılarak güncelleme amacıylaimkanlar içermelidir.(8) Ġmalatçı, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in ġekil I.2.4’te belirtilen deneylerde tip onayı deneyleriniyapmaktan sorumlu teknik servise onaylanacak tipi temsil eden bir aracı sunar.(9) Tek yakıtlı, iki yakıtlı ve esnek yakıtlı araçların tip onayı baĢvurusu, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’inmadde 1.1 ve madde 1.2’sinde belirtilen ilave Ģartlara uygun olmalıdır.(10) Motorun veya kirlilik kontrol sisteminin fonksiyonu etkilenecek Ģekilde orijinal karakteristikleri veyateknik parametreleri değiĢtirilmedikçe, tip onayından sonra meydana gelen sistem, aksam veya ayrı teknik üniteninyapımındaki değiĢiklikler tip onayını otomatik olarak geçersiz kılmaz.Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusunda bir aracın AT tip onayı için idarihükümlerMADDE 6 – (1) Bütün ilgili Ģartlar karĢılanıyorsa, onay kuruluĢu MARTOY’un Ek VII’sinde belirtilennumaralama sistemine uygun olarak AT tip onayını verir ve tip onayı numarasını yayınlar. MARTOY’un Ek VII’sininhükümleri saklı kalmak kaydıyla, tip onayı numarasının bölüm 3’ü bu Tebliğin Ek I’inin Ġlave 6’sına uygun olarakdüzenlenir. Onay kuruluĢu aynı numarayı baĢka bir araç tipine veremez.(2) Birinci fıkradan farklı olarak, imalatçının talebi halinde, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XI’in madde3’ünde belirtilen özel idari hükümlerin uygun olması kaydıyla, OBD sistemi söz konusu ekin özel Ģartlarının tamolarak sağlanmayacak Ģekilde bir veya daha fazla eksiklikler içerse bile, OBD sistemli bir araç emisyonlar ve araçtamir ve bakım bilgileri konusunda tip onayı için kabul edilebilir. Onay kuruluĢu, bu Ģekildeki bir tip onayını vermekararını MARTOY’un 8 inci maddesinde belirtilen Ģartlara uygun olarak Avrupa Birliği üyesi ülkelerin onaykuruluĢlarına bildirilmek üzere DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı aracılığıyla Komisyona bildirir.(3) Onay kuruluĢu birinci fıkraya göre AT tip onayını verirken bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave4’ünde belirtilen örneğe uygun AT tip onayını verir.Tip onaylarında değiĢikliklerMADDE 7 – (1) Tip onaylarının her türlü değiĢikliklerinde MARTOY’un 13’üncü, 14’üncü ve 16 ncımaddesi uygulanır.(2) Ġmalatçının talebi halinde, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in madde 3’ünde belirtilen hükümler, ilavedeney gerektirmeksizin sadece aynı tip araçlara uygulanır.ÜÇÜNCÜ BÖLÜMĠmalatın Uygunluğu, DolaĢımdaki Uygunluk4


Ġmalatın uygunluğuMADDE 8 – (1) Ġmalatın uygunluğunu sağlamak için MARTOY’un 12 nci maddesinin hükümlerine uygunolarak tedbirler alınır.(2) Ġmalatın uygunluğu, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 4’ünde belirtilen tip onayı belgesindekiaçıklama esasına göre kontrol edilir.(3) Ġmalatın uygunluğu ile ilgili özel hükümler bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 4’ünde ve ilgiliistatistik metotlar aynı ekin Ġlave 1 ve Ġlave 2’sinde belirtilmiĢtir.DolaĢımdaki uygunlukMADDE 9 – (1) DolaĢımdaki uygunluk için hükümler, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’de ve 24/9/2003tarihli ve 25239 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçların Motorlarından Çıkan Gazların HavayıKirletmesine KarĢı Alınacak Tedbirlerle Ġlgili Tip Onayı Yönetmeliğine (70/220/AT) göre tip onaylı araçlar için ise buTebliğin ekinde yer alan Ek XV’te belirtilmiĢtir.(2) Bu Tebliğe veya 70/220/AT Yönetmeliğine göre tip onaylı araçların dolaĢımdaki uygunluğunu sağlayacaktedbirler, MARTOY’un 12’nci maddesine uygun olarak alınır.(3) DolaĢımdaki uygunluk tedbirleri, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’de belirtildiği Ģekilde normal kullanımĢartlarında araçların normal faydalı ömrü süresince kirlilik kontrol cihazlarının fonksiyonunu doğrulamak için uygunolmalıdır.(4) DolaĢımdaki uygunluk tedbirleri, 5 yıl süreye kadar veya 100.000 km’ye kadar (hangisi daha erken olursa)kontrol edilmelidir.(5) Satılan araçların sayısı, deneye tabi tutulacak yeterli miktarda numune sayısının elde edilmesini mümkünkılmaz ise, imalatçı dolaĢımdaki uygunluğun denetimini yapmakla yükümlü olmamalıdır. Bu nedenle, bu araç tipininyıllık satıĢları ülke içinde ve Topluluğun tamamında 5.000’den az ise, denetim gerekli değildir. Bununla birlikte, butür küçük seri araçların imalatçısı, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’nin madde 2.3’ünde belirtilen emisyonlara iliĢkingaranti, tamir istekleri ve OBD hataları ile ilgili bir raporu onay kuruluĢuna sunmak zorundadır. Ayrıca, onay kuruluĢubu tür araç tiplerinin bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’nin Ġlave 1’ine uygun olarak deneye tabi tutulmasını isteyebilir.(6) Bu Tebliğe göre tipi onaylı araçlar konusunda, onay kuruluĢunun bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’ninĠlave 2’sinde tarif edilen kriterlere uygun olarak deneylerin sonuçlarını yeterli görmemesi halinde, MARTOY’un30’uncu maddesinin birinci fıkrasında ve Ek X’unda belirtilen çözüm tedbirleri, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’ninĠlave 1’inin madde 6’sına göre aynı kusurlardan etkilenmesi muhtemel aynı araç tipine ait dolaĢımdaki araçlara kadargeniĢletilmelidir. Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’nin Ġlave 1’inin madde 6.1’ine göre imalatçı tarafından sunulançözüm tedbirleri planı, onay kuruluĢu tarafından onaylanır. Ġmalatçı, onaylanan çözüm planını yerine getirmektensorumludur. Onay kuruluĢu kararını 30 gün içinde Avrupa Birliği üyesi ülkelerin onay kuruluĢlarına bildirilmek üzereDıĢ Ticaret MüsteĢarlığı aracılığıyla Komisyona bildirir. Üye ülkeler, aynı çözüm tedbirleri planının bölgelerindetescil edilen aynı tipteki bütün araçlara uygulanmasını isteyebilir.(7) Onay kuruluĢu, bir araç tipinin bu Tebliğin ekinde yer alan Ek II’nin Ġlave 1’inin uygulanabilir Ģartlarınauygun olmadığını belirlemiĢ ise, bu hususu MARTOY’un 30’uncu maddesinin üçüncü fıkrasına uygun olarak orijinaltip onayını veren üye ülkeye bildirilmek üzere DıĢ Ticaret MüsteĢarlığı aracılığıyla Komisyona bildirir. Bu bildirimeve MARTOY’un 30’uncu maddesinin altıncı fıkrasındaki hükme tabi olunmasını müteakip orijinal tip onayını verenonay kuruluĢu, imalatçıya araç tipinin bu hükümlerin Ģartlarını sağlamadığını ve bazı tedbirlerin imalatçıdanbeklendiğini bildirir. Ġmalatçı, bu onay kuruluĢuna bu bildirimden sonraki iki ay içinde içeriği bu Tebliğin ekinde yeralan Ek II’nin Ġlave 1’in madde 6.1 ila madde 6.8’in Ģartlarına karĢılık gelen kusurları giderecek tedbirler planınısunmak zorundadır. Orijinal tip onayını veren onay kuruluĢu, tedbirler planı ve planın gerçekleĢtirilmesi konusundamutabakatı sağlamak için iki ay içinde imalatçıya danıĢır. Orijinal tip onayını veren onay kuruluĢu, hiçbir mutabakataulaĢamazsa, MARTOY’un 30’uncu maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca iĢlem baĢlatır.DÖRDÜNCÜ BÖLÜMKirlilik Kontrol Cihazları ile Ġlgili ĠĢlemlerKirlilik kontrol cihazlarıMADDE 10 – (1) Ġmalatçı, (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin kapsamında yer alan AT tip onaylı araçlaratakılmak üzere tasarlanan değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının MARTOY’un 10’uncu maddesinin ikincifıkrasının anlamı dahilinde ayrı teknik ünite olarak, bu Tebliğin 12 nci ve 13 üncü maddeleri ile Ek XIII’üne uygunĢekilde AT tip onaylı olmasını sağlamak zorundadır. Katalitik konvertörlerin ve parçacık filtrelerinin bu Tebliğinamaçları bakımından kirlilik kontrol cihazları olduğu kabul edilir.(2) Bir tipi bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 4’üne Eklentinin madde 2.3’ü kapsamındaki tip içinde yeralan ve ilgili tip onayı dokümanının atıf yaptığı bir araca takılması tasarlanan orijinal donanım değiĢtirilebilir kirlilikkontrol cihazlarının bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XIII’ün madde 2.1 ve madde 2.2’sinin Ģartlarını yerine getirmesikaydıyla, bu cihazlar söz konusu Eke uymak zorunda değildir.(3) Ġmalatçı, orijinal kirlilik kontrol cihazının tanıtım iĢaretleri taĢımasını sağlamak zorundadır.(4) Üçüncü fıkrada belirtilen tanıtım iĢaretleri aĢağıdakileri kapsar.a) Araç veya motor imalatçısının ismi veya ticari markasını ve5


) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave 3’ünün madde 3.2.12.2’sinde belirtilen bilgilerde kaydedildiğigibi orijinal kirlilik kontrol cihazının markası ve tanıtma parça numarası.DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı tipinin ayrı teknik ünite olarak AT tip onayı baĢvurusuMADDE 11 – (1) Ġmalatçı, değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının ayrı teknik ünite olarak AT tip onayıbaĢvurusunu onay kuruluĢuna yapar. BaĢvuru, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XIII’ün Ġlave 1’inde belirtilen bilgidokümanı örneğine uygun olarak hazırlanır.(2) Ġmalatçı, birinci fıkrada belirtilen Ģartlara ilave olarak, tip onayı deneyinden sorumlu teknik serviseaĢağıdakileri sunar.a) Yeni bir orijinal donanım kirlilik kontrol cihazıyla donatılmıĢ, bu Tebliğe göre tip onaylı bir araç veyaaraçlar.b) DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı tipine ait bir numune.c) OBD sistemiyle donatılmıĢ bir araca takılmak üzere tasarlanmıĢ değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazıdurumunda, değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı tipine ait ilave bir numune.(3) Ġkinci fıkranın (a) bendinin amaçları bakımından, deney araçları teknik servisle mutabakata varılarakbaĢvuran tarafından seçilir. Deney araçları, BM/AEK Regülasyonu 83’ün Ek 4’ünün madde 3.1’inde belirtilen Ģartlarauygun olmalıdır. Deney araçları aĢağıdaki Ģartlara uymalıdır.a) Deney araçlarında hiçbir emisyon kontrol sistemi kusuru olmamalıdır.b) AĢırı olarak yıpranmıĢ veya arızalı emisyonla ilgili her türlü parça tamir edilmeli veya değiĢtirilmelidir.c) Deney araçları, emisyon deneyinden önce uygun Ģekilde hassas ayarları yapılmalı ve imalatçısınınĢartnamesine göre ayarlanmalıdır.(4) Ġkinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinin amaçları bakımından, numune, baĢvuranın ticari adı veya iĢareti veonun ticari gösterimi ile açıkça ve okunaklı bir Ģekilde iĢaretlenir.(5) Ġkinci fıkranın (c) bendinin amaçları bakımından numune, 2 nci maddenin birinci fıkrasının (g) bendindetarif edildiği Ģekilde bozulmuĢ olmalıdır.DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı tipinin ayrı teknik ünite olarak AT tip onayı için idari hükümlerMADDE 12 – (1) Onay kuruluĢu, ilgili bütün Ģartlar karĢılanıyorsa, MARTOY’un Ek VII’sinde belirtilennumaralama sistemine uygun Ģekilde değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarına ayrı teknik ünite olarak AT tip onayıverir ve tip onayı numarasını yayınlar. Onay kuruluĢu aynı numarayı baĢka bir değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazıtipine veremez. Aynı tip onayı numarası, birkaç farklı araç tipi üzerinde söz konusu değiĢtirilebilir kirlilik kontrolcihazı tipinin kullanımını kapsayabilir.(2) Onay kuruluĢu, birinci fıkranın amaçları bakımından bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XIII’ün Ġlave 2’sindebelirtilen örneğe uygun olarak oluĢturulan AT tip onayı belgesini verir. (3) Tip onayı için baĢvuran, onaykuruluĢuna veya teknik servise değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I’in Ġlave4’ünün Eklentisinin madde 2.3’ünde gösterilen tipten olduğunu gösterebilirse, tip onayının verilmesi Ek XIII’ünmadde 4’ünde belirtilen Ģartlara uygunluğun doğrulanmasına bağlı değildir.BEġĠNCĠ BÖLÜMBilgilere EriĢimAraç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢimMADDE 13 – (1) Ġmalatçılar, araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine kolaylıkla eriĢilebilir olmasınısağlamak için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin 7 nci ve 8 inci maddelerine ve bu Tebliğin Ek XIV’üne uygun olarakgerekli düzenlemeleri ve iĢlemleri yerine getirmek zorundadır.(2) Onay kuruluĢu, imalatçıdan araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili belgeyi aldıktansonra tip onayını verir.(3) Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgileri eriĢim ile ilgili belge, (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin 7 ncimaddesinin yedinci fıkrasına uygunluğun ispatı olarak kullanılır.(4) Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili belge, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek XIV’ünĠlave 1’inde belirtilen örneğe uygun olarak düzenlenir.(5) Tip onayı baĢvurusu yapıldığında, araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgileri mevcut değilse veya (AT)715/2007 Yönetmeliğinin 7 nci ve 8 inci maddelerine ve bu Tebliğin Ek XIV’üne uygun değilse, imalatçı (AT)715/2007 Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen ilgili tarihten itibaren altı ay içinde veya tiponayı tarihinden itibaren altı ay içinde (hangisi daha geç olursa) bu bilgileri sağlamak zorundadır.(6) BeĢinci fıkrada belirtilen tarihler içinde bilgileri sağlamak için yükümlülükler, sadece aracın tip onayınıtakiben piyasaya arz edildiği durumlarda geçerlidir.Araç, tip onayından sonra altı aydan daha fazla sürede piyasaya arz edildiğinde ise, bilgiler, araç piyasaya arz edildiğitarihte sağlanmak zorundadır.(7) Hiçbir Ģikayetin olmaması ve imalatçının bu bilgileri beĢinci fıkrada belirtilen tarihlerde vermiĢ olmasıkaydıyla, onay kuruluĢu, tamamlanmıĢ araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili belgeyedayanarak, imalatçının araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili yeterli düzenlemeleri ve iĢlemleriyerine getirmiĢ olduğunu varsayabilir.6


(8) Ek XI, Madde 4’te belirtilen OBD bilgilerine eriĢimle ilgili Ģartlara ilave olarak, imalatçı aĢağıdaki bilgileriilgili taraflara sağlamak zorundadır.a) OBD sisteminin düzgün iĢleyiĢi için kritik olan değiĢtirilebilir aksamların geliĢtirilmesine imkan sağlayanilgili bilgiler.b) Jenerik teĢhis aletlerinin geliĢmesine imkan sağlayan bilgiler.(9) Sekizinci fıkranın (a) bendi uyarınca değiĢtirilebilir aksamların geliĢtirilmesi; OBD eĢiklerinin aĢılmıĢolması ya da OBD sisteminin bu Tebliğin temel OBD izleme Ģartlarını yerine getiremediği durumlarda, arıza göstergestratejilerine iliĢkin teknik Ģartlar, aracın sadece benzin veya gaz ile iĢleyiĢi ile ilgili OBD bilgisinin bağımsız olarakele alınmasına iliĢkin spesifik tadilatlar ve sınırlı sayıda önemsiz hatalar içeren gaz yakıt beslemeli araçların tip onayıile ilgili bilgilerin bulunmayıĢı nedenleriyle kısıtlanamaz.(10) Sekizinci fıkranın (b) bendinin amaçları bakımından imalatçıların, yetkili servis ağlarında ISO 22900Modüler Araç Bildirim Arayüzüne (Modular Vehicle Communication Interface (MVCI)) ve ISO 22901 Açık TeĢhisVeri DeğiĢimine (Open Diagnostic Data Exchange (ODX)) uygun olarak teĢhis ve deney aletlerini kullanması halinde,ODX dosyaları imalatçının internet sitesi yoluyla bağımsız operatörler için eriĢilebilir olmalıdır.Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢime iliĢkin yükümlülüklere uymaMADDE 14 – (1) Onay kuruluĢu, kendi inisiyatifi ile ya da bir Ģikayete veya bir teknik servis tarafındanyapılan değerlendirmeye dayanarak, imalatçının (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin ve bu Tebliğin hükümlerine ve araçOBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili belgenin Ģartlarına uygunluğunu her zaman kontrol edebilir.(2) Bir onay kuruluĢunun imalatçının araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusundakiyükümlülüklerine uymakta baĢarısız olduğunu belirlemesi hâlinde, ilgili tip onayını veren onay kuruluĢu, bu durumuiyileĢtirmek için uygun tedbirler alır.(3) Bu tedbirler, tip onayının geri çekilmesi veya askıya alınması, para cezaları veya (AT) 715/2007Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde belirtilen diğer tedbirleri içerebilir.(4) Bağımsız operatör veya bağımsız operatörleri temsil eden ticari birlik veya dernek, onay kuruluĢuna birĢikayette bulunursa, onay kuruluĢu imalatçının araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢimle ilgiliyükümlülüklere uyduğunu doğrulamak için denetim yapar.(5) Onay kuruluĢu denetim yaparken, bu yükümlülüklerin karĢılanıp karĢılanmadığını doğrulamak için birteknik servisten veya baĢka bir bağımsız uzmandan bir değerlendirme yapmasını isteyebilir.ALTINCI BÖLÜMÇeĢitli ve Son HükümlerĠlgili Avrupa Birliği mevzuatıMADDE 15 – (1) Bu Tebliğ, hafif yolcu ve ticari araçlardan çıkan emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) bakımındanve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusunda motorlu araçların tip onayına iliĢkin Avrupa Parlamentosu veKonseyinin (EC) 715/2007 Regülasyonunu değiĢtiren ve uygulayan 18 Temmuz 2008 Tarihli (EC) 692/2008Komisyon Regülasyonu dikkate alınarak hazırlanmıĢtır.GEÇĠCĠ MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin 4 üncü maddesinin beĢinci ve altıncı fıkraları ile 5 inci maddesininüçüncü fıkrasının (ç) ve (d) bentleri, yeni tip onayı belgesi alacak araçlarda 1/1/2012 tarihinden itibaren uygulanır.(2) Tip onayı mevcut araçlarda uygulama tarihi 1/1/2012 tarihine kadar belirlenir.GEÇĠCĠ MADDE 2 – (1) Bu Tebliğin ekinde yer alan Ek I Ġlave 6’da belirtilen tarihler AT tip onayı içingeçerlidir. Türkiye’de uygulama tarihleri (AT) 715/2007 Yönetmeliğinde belirtilmiĢtir.(2) Ek I Ġlave 6’da belirtilen tarihlerden sonra AT tip onayı verilmeye baĢlanıncaya kadar (AT) 715/2007Yönetmeliğine göre rapor düzenlemek üzere yetkilendirilmiĢ, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin de teknik servisleri dahilolmak üzere teknik servisler tarafından düzenlenen raporlar kabul edilir.GEÇĠCĠ MADDE 3 – (1) 9 uncu maddede belirtilen dolaĢımda uygunluk uygulamasının baĢlatılacağı tarihBakanlık tarafından ayrıca duyurulur.YürürlükMADDE 16 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.YürütmeMADDE 17 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.Tebliğ eklerini görmek için tıklayınız7


AT tip onayı için idari hükümlerEk I1. AT tip onayının verilmesi için ilave Ģartlar1.1. Tek yakıtlı gazlı araçlar ve iki yakıtlı gazlı araçlar için ilave Ģartlar1.1.1. Madde 1.1‘in amaçları bakımından aĢağıdaki tarifler uygulanmalıdır:1.1.1.1. Bir grup, ana araç ile tanımlanan LPG, doğalgaz/biyometan yakıtlı araç tiplerinin bir grubunubelirtir.1.1.1.2. Ana araç, yakıt besleme sisteminin kendi kendine uyarlanabilirliğini kanıtlayacak ve üyesi olduğugrubu kapsayacak Ģekilde faaliyet göstermesi için seçilen bir aracı belirtir. Grup içinde birden fazla anaaraç bulunması mümkündür.1.1.1.3. Grup üyesi, ana araç ile aĢağıdaki temel karakteristikleri paylaĢan bir araçtır:(a) Aynı araç imalatçısı tarafından üretilir,(b) Aynı emisyon sınırlarına tabidir,(c) Gaz yakıt besleme sistemi bütün motor için merkezî bir ölçmeye sahipse, ana araç motorunun güççıkıĢının 0,7 ile 1,15 katı arasında tevsik edilmiĢ güç çıkıĢına sahiptir,(d) Gaz yakıt besleme sistemi, silindir baĢına münferit bir ölçmeye sahipse, ana araç motorunun güççıkıĢı 0,7 ile 1,15 katı arasında tevsik edilmiĢ güç çıkıĢına sahiptir,(e) Katalizör sistemi takılmıĢ ise, aynı tip katalizöre sahiptir, örneğin; üç yollu, oksidasyon, NO x giderme,(f)Aynı sistem imalatçısından ve aynı tipten gaz yakıt besleme sistemine (basınç regülatörü dâhil)sahiptir: Ġndüksiyon, buhar püskürtme (tek noktalı, çok noktalı), sıvı püskürtme (tek noktalı, çoknoktalı),(g) Bu gaz yakıt besleme sistemi, aynı yazılım prensiplerini ve kontrol stratejisini içeren aynı tipteki veteknik özellikteki ECU tarafından kumanda edilir. ECU‘nun sadece enjektörleri, ilave kapatmavanalarını ve ilave algılayıcılardan veri edinimini kontrol etmek için kullanılması kaydıyla, araç, anaaraçla mukayese edilen ikinci bir ECU‘ya sahip olabilir.(c) ve (d) bentlerinin Ģartları ile ilgili olarak, iki gaz yakıtlı aracın, sırasıyla tevsik edilmiĢ P 1 ve P 2 (P 1 P 2 )güç çıkıĢları haricinde, aynı grubun üyeleri olabildiklerinin gösterilmesi durumunda ve bunlar anaaraçlarmıĢ gibi deneye tabi tutulmuĢ olmaları halinde, grup iliĢkisi, 0,7 x P 1 ile 1,15 x P 2 arasında tevsikedilmiĢ güç çıkıĢına sahip herhangi bir araç için geçerli kabul edilecektir.1.1.2. LPG, doğalgaz/biyometan yakıtlı araçlarda AT tip onayı aĢağıdaki Ģartlara tabi olarak verilir:1.1.2.1. Ana aracın tip onayında, ana araç, piyasada oluĢabilen herhangi bir yakıt bileĢimine uyarlanmayeteneğini göstermelidir. LPG durumunda, C3/C4 bileĢimlerinde değiĢiklikler bulunmaktadır. Doğal gazdurumunda, genellikle iki tip yakıt bulunur; yüksek kalorili yakıt (H-gazı) ve düĢük kalorili yakıt (L-gazı),ancak her iki aralık içinde kayda değer bir yayılmayla, Wobbe endeksinde önemli bir farklılık gösterir. BudeğiĢiklikler referans yakıtlarda yansıtılır.1.1.2.2. Ana araç, Ek IX‘da belirtilen iki aĢırı uç gaz referans yakıtı ile Tip 1 deneyine tabi tutulmalıdır.doğalgaz/biyometan durumunda, uygulamada bir gaz yakıttan diğer gaz yakıta geçiĢ bir anahtar kullanımıvasıtasıyla yapılırsa, bu anahtar tip onayı esnasında kullanılmamalıdır.1.1.2.3. Araç her iki referans yakıtla emisyon sınırlarına uyuyorsa, aracın uygun olduğu kabul edilir.1.1.2.4. Emisyon sonuçları oranı ―r‖, aĢağıda gösterildiği Ģekilde her bir kirletici için tespit edilmelidir:8


LPGDoğalgaz/BiyometanYakıt tipi Referans yakıtlar “r” hesaplanmasıYakıt AYakıt BYakıt G20Yakıt G25rrBAG25G201.1.3. Bir grup üyesi olarak, gaz modunda çalıĢan tek yakıtlı gazlı bir araç ve iki yakıtlı gazlı araçların tiponayı için Tip 1 deneyi, bir referans gaz yakıtla yapılmalıdır. Bu referans yakıt, referans yakıtlardan biriolabilir. AĢağıdaki Ģartlar karĢılanırsa,aracın uygun olduğu kabul edilir:(a) Araç, Madde 1.1.1.3‘te belirtildiği Ģekilde bir grup üyesinin tarifine uygundur,(b) Deney yakıtı, LPG için Yakıt A veya doğalgaz/Biyometan için G20 ise, r >1 için her bir kirleticininemisyon sonucu, Madde 1.1.2.4‘te hesaplanan ilgili ―r‖ faktörü ile çarpılır. r


(b) Araç, yakıt deposunu dolduran kiĢinin hemen görebileceği bir konumda, ISO 2575 standardındabelirtilen, göze çarpan, okunabilir ve silinmez olacak Ģekilde kurĢunsuz benzin için simge ileiĢaretlenmiĢse. Ġlâve iĢaretlere izin verilir.2.2.3. TakılmamıĢ yakıt doldurma kapağının neden olacağı aĢırı buharlaĢma emisyonlarının ve yakıtdökülmesinin önlenmesi için tedbir alınmalıdır. Bu tedbir, aĢağıdakilerden birini kullanarak sağlanabilir:(a) Otomatik olarak açılan ve kapanan, çıkarılamaz yakıt doldurma kapağı,(b) TakılmamıĢ yakıt doldurma kapağı durumunda, aĢırı buharlaĢma emisyonlarını önleyen tasarımözellikleri,(c) Aynı etkiye sahip herhangi bir baĢka tedbir. Araca bağlı bir kapak, zincirli bir doldurma kapağı veyadoldurma kapağını açmak için kontak anahtarının kullanılması gibi, ancak bunlarla sınırlı olmayanörnekler gösterilebilir. Bu durumda, anahtar doldurma kapağından sadece kilitli durumda ikençıkarılabilmelidir.2.3. Elektronik sistem güvenliği için hükümler2.3.1. Emisyon kontrol bilgisayarlı herhangi bir araç, imalatçı tarafından izin verildiği kadarı hariç,değiĢikliği önlemek için özellikler içermelidir. Bu değiĢiklikler; aracın arıza teĢhisi, bakım servisi, kontrolü,tadili veya tamiri için gerekliyse, imalatçı değiĢikliklere izin vermelidir. Güvenlik veri değiĢiminin Ek XI,Ġlâve 1‘de belirtilen protokoller ve arıza teĢhis konektörü kullanılarak yapılması kaydıyla, herhangi biryeniden programlandırılabilir bilgisayar kodu veya çalıĢtırma parametresi, kurcalamaya karĢı dayanıklıolmalı ve 15 Mart 2001 tarihli, ISO 15031-7‘deki (Ekim 1996 - SAE J2186) hükümler kullanılmalıdır.Herhangi bir sökülebilir kalibrasyon hafıza çipleri sızdırmaz bir kap içinde muhafaza edilmeli ve kapalıdurumda olmalı veya elektronik algoritmalarla korunmalı ve özel aletlerle ve iĢlemler kullanılmadandeğiĢtirilememelidir. Sadece doğrudan emisyonların kalibrasyonları veya araç hırsızlığının önlenmesi ileilgili özellikler bu Ģekilde korunabilir.2.3.2. Bilgisayar kodlu motor çalıĢma parametreleri özel alet ve iĢlemler kullanılmaksızındeğiĢtirilmemelidir [örneğin; lehimli veya muhafaza edilmiĢ bilgisayar parçaları veya kapatılmıĢ (veyalehimlenmiĢ) bilgisayar mahfazaları].2.3.3. SıkıĢtırma ateĢlemeli motorlara takılan mekanik yakıt enjeksiyon pompalarında, imalatçılar, araçdolaĢımda iken azamî yakıt dağıtım ayarının kurcalanmaktan korunması için yeterli tedbirler almalıdırlar.2.3.4. Ġmalâtçılar, muhtemel olarak korunması gerekli olmayan araçlarda Madde 2.3‘ün Ģartlarındanbirinden muafiyet için onay kuruluĢuna baĢvurabilir. Onay kuruluĢunun bir muafiyeti dikkate alarakdeğerlendirmesi gereken kriterler, performans çiplerinin mevcut durumda elde edilebilirliğini, aracınyüksek performans kapasitesini ve aracın beklenen satıĢ hacmini içermelidir.2.3.5. Programlanabilir bilgisayar kod sistemleri (örneğin; elektriksel silinebilir programlanabilir sadeceokunabilir hafıza, EEPROM) kullanan imalatçılar, yetkisiz yeniden programlama yapılmasına önlemalmalıdır. Ġmalâtçılar, bağımsız operatörlerin Ek XIV Madde 2.3.1 ve Madde 2.2‘de izin verilen korumayıkullanarak giriĢ yapabildiği imalatçı tarafından iĢletilen, dıĢarıdaki bir bilgisayara elektronik olarakgirilmesini gerektirecek geliĢtirilmiĢ kurcalanmaya karĢı koruma stratejileri ve yazmaya karĢı korumaözelliklerini dahil etmelidirler. Yeterli bir seviyede kurcalama koruması sağlayan yöntemler, onay kuruluĢutarafından onaylanmalıdır.2.4. Deneylerin uygulanması2.4.1. ġekil I.2.4 bir aracın tip onayı için deneylerin uygulanmasını gösterir. Belirli deney iĢlemleri; Ek II, EkIII, Ek IV, Ek V, Ek VI, Ek VII, Ek VIII, Ek X, Ek XI, Ek XII ve Ek XVI‘da açıklanmıĢtır (1) .(1) Hidrojen ve biyodizelli esnek yakıtlı araçlar için belirli deney iĢlemleri daha sonraki aĢamada tarif edilecektir.10


AraçkategorisiHibritler dahil pozitif ateĢlemeli motorlu araçlarHibritler dahilsıkıĢtırmaateĢlemelimotorluaraçlarReferans yakıtGaz hâlindekikirleticiler (Tip 1deneyi)Parçacıklar (Tip1 deneyi)Rölantiemisyonları (Tip2 deneyi)Benzin(E5)Tek yakıtlı Ġki yakıtlı (1) Esnekyakıtlı (1)LPG Doğal Hidrojen Benzin (E5) Benzin (E5) Benzin Benzin (E5)(E5)gaz/LPGDoğalgaz/Biyo-BiyometandizelEvet Evet Evet Evet (her iki yakıt) Evet (her ikiyakıt)Evet(doğrudanpüskürtme)- - Evet (doğrudanpüskürtme)(benzin)Evet(doğrudanpüskürtme)(benzin)Evet Evet Evet Evet (her iki yakıt) Evet (her ikiyakıt)EsnekyakıtlıDizel(B5)Hidrojen Etanol (E85) BiyodizelEvet (her ikiyakıt)Evet(doğrudanpüskürtme)(her iki yakıt)TekyakıtlıDizel(B5)EvetEvetEvet (her ikiyakıt) -Karteremisyonları (Tip3 deneyi)BuharlaĢmaemisyonları (Tip4 deneyi)Dayanıklılık (Tip5 deneyi)DüĢük sıcaklıkemisyonları (Tip6 deneyi)Evet Evet Evet Evet(benzin)Evet - - Evet(benzin)Evet Evet Evet Evet(benzin)Evet - - Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet(benzin)Evet (2)(her iki yakıt)--EvetDolaĢımdakiEvet Evet Evet Evet (her iki yakıt) Evet (her ikiEvet (her ikiEvetuygunlukyakıt)yakıt)Araç üzerinde Evet Evet Evet Evet Evet Evet EvetteĢhislerCO 2 emisyonları Evet Evet Evet Evet (her iki yakıt) Evet (her ikiEvet (her ikiEvetve yakıt tüketimiyakıt)yakıt)Duman opaklığı - - - - - - - Evet(1) Ġki yakıtlı bir araç esnek yakıtlı bir araçla birleĢtirildiğinde her iki deney Ģartı geçerlidir.(2)(AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Madde 10(6)‘da belirtilen tarihlerden önce tipi onaylanan araçlar için sadecebenzinle deneye tabi tutulur. Bu deney, bu tarihlerde veya bu tarihlerden sonra her iki yakıtla gerçekleĢtirilecektir.ġekil I.2.4 -Tip onayı ve kapsam geniĢletmeleri için deney Ģartlarının uygulanması3. Tip onaylarının kapsam geniĢletmeleri3.1. Egzoz emisyonu ile ilgili kapsam geniĢletmeleri (Tip 1, Tip 2 ve Tip 6 deneyleri)3.1.1. Farklı referans kütleli araçlar3.1.1.1. Tip onayı kapsamının geniĢletilmesi, sadece sonraki iki daha yüksek eĢ değer ataletin veyaherhangi bir daha düĢük eĢ değer ataletin kullanımını gerektiren bir referans kütleye sahip araçlar içinyapılmalıdır.3.1.1.2. N kategorisindeki araçlarda, hâlihazırda onaylanmıĢ aracın emisyonları onay kapsamınıngeniĢletilmesinin istendiği araçlar için belirtilen sınırlar içinde ise, onay kapsamı geniĢletilmesi sadecedaha düĢük referans kütleli araçlar için yapılmalıdır.3.1.2. Farklı toplam aktarma oranlı araç tipleri11


3.1.2.1. Tip onayı kapsamının geniĢletilmesi, sadece belirli koĢullar altında farklı aktarma oranlarına sahipolan araçlar için yapılmalıdır.3.1.2.2. Tip 1 ve Tip 6 deneylerinde kullanılan tahvil oranlarının her biri için tip onayı kapsamınıngeniĢletilip geniĢletilemeyeciğini belirlemek üzere,EV2VVoranı tespit edilmelidir.11Burada, 1000 min-1 d/d motor devrinde V 1 tip onaylı aracın hızı ve V 2 tip onayı kapsamınıngeniĢletilmesinin istendiği aracın hızıdır.3.1.2.3. Her bir aktarma oranı için, E ≤ % 8 ise, Tip 1 ve Tip 6 deneylerini tekrar etmeksizin kapsamgeniĢletmesi onaylanmalıdır.3.1.2.4. En az bir aktarma oranı için E > % 8 ise ve her vites oranı için E ≤ % 13 ise, Tip 1 ve Tip 6deneyleri tekrar edilmelidir. Deneyler, teknik servisin onayına bağlı olarak imalatçı tarafından seçilen birlaboratuarda yapılabilir. Deneylere ait rapor, tip onayı deneylerinden sorumlu teknik servisegönderilmelidir.3.1.3. Farklı referans kütleli ve farklı aktarma oranlı araç tipleriTip onayı kapsamı, Madde 3.1.1 ve Madde 3.1.2‘de belirtilen bütün koĢulların yerine getirilmesi kaydıyla,farklı referans kütleli ve farklı aktarma oranlı araç tipleri için geniĢletilmelidir.3.1.4. Periyodik yenilenme (rejenerasyon) sistemleri ile donatılmıĢ araçlarPeriyodik yenilenme sistemi ile donatılmıĢ araç tipinin tip onayının kapsamı, aĢağıda açıklananparametreleri benzer olan veya belirlenmiĢ toleranslar içerisinde bulunan periyodik yenilenme sistemi olandiğer araçlar için geniĢletilmelidir. Kapsam geniĢletmesi, sadece belirtilen periyodik yenilenme sisteminemahsus belirli ölçmelerle ilgilidir.3.1.4.1. Onayın kapsamının geniĢletilmesi için özdeĢ parametreler aĢağıda belirtilmiĢtir:(1) Motor,(2) Yanma iĢlemi,(3) Periyodik olarak yenilenme sistemi (örneğin; katalizör, parçacık tutucu),(4) Yapısı (örneğin; mahfaza tipi, kıymetli metal tipi, alt katman tipi, hücre yoğunluğu),(5) Tipi ve çalıĢma prensibi,(6) Dozajı ve katkı sistemi ,(7) Hacmi % 10,(8) Konumu (120 km/saat‘te sıcaklık 50 C, veya azami sıcaklık /basınçta %5 fark)3.1.4.2. Farklı referans kütlelerindeki araç tipleri için Ki faktörlerinin kullanımıBir periyodik olarak yenilenme sistemli bir araç tipinin tip onayı için BM/AEK Regülasyonunu 83‘ün Ek 13,Madde 3‘ündeki iĢlemlerle geliĢtirilen K i faktörleri, Madde 3.1.4.1‘de belirtilen kriterleri karĢılayan vesonraki daha yüksek iki eĢ değer atalet sınıfı veya daha düĢük eĢ değer herhangi bir atalet içinde bulunanreferans kütleye sahip olan diğer araçlarla kullanılabilir.3.1.5. Diğer araçların kapsam geniĢletmelerinin uygulanmasıKapsam geniĢletmesi, Madde 3.1.1 ila Madde 3.1.4‘e uygun olarak verildiğinde, bu tür bir tip onayınınilave kapsam geniĢletmesi diğer araçlar için yapılamaz.3.2. BuharlaĢma emisyonları (Tip 4 deneyi) için kapsam geniĢletmeleri3.2.1. BuharlaĢma emisyonları için bir kontrol sistemi ile donatılmıĢ aĢağıdaki Ģartları sağlayan araçlaratip onayı kapsam geniĢletmesi yapılmalıdır:3.2.1.1. Yakıt/hava dozaj temel prensibi (örneğin; tek noktalı püskürtme) aynıdır.3.2.1.2. Yakıt deposunun Ģekli, yakıt deposunun malzemesi ve sıvı yakıt hortumları özdeĢtir.12


3.2.1.3. Kesiti ve yaklaĢık hortum uzunluğu ile ilgili en kötü durumdaki araç deneye tabi tutulmalıdır.ÖzdeĢ olmayan buhar/sıvı separatörlerinin kabul edilip edilmeyeceğine, tip onayı deneylerini yapmaktansorumlu teknik servis tarafından karar verilir.3.2.1.4. Yakıt deposu hacmi ± % 10 aralığı içindedir.3.2.1.5. Yakıt deposu tahliye supabının ayarı özdeĢtir.3.2.1.6. Yakıt buharını depolama yöntemi özdeĢtir, örneğin; yakalama Ģekli ve hacmi, depolama ortamı,hava temizleyici (buharlaĢma emisyonu kontrolü için kullanılıyorsa), vb.3.2.1.7. Depolanan buharı temizleme yöntemi özdeĢtir, (örneğin, hava akıĢı, baĢlangıç noktası veyabaĢtan baĢa ön Ģartlandırma çevrimindeki temizleme hacmi).3.2.1.8. Yakıt ölçme sisteminin kapanması ve havalandırılması yöntemi özdeĢtir.3.2.2. Tip onayı kapsam geniĢletmesi aĢağıdaki özelliklere sahip araçlara yapılmalıdır:3.2.2.1. Farklı motor boyutları,3.2.2.2. Farklı motor güçleri,3.2.2.3. Otomatik ve mekanik vites kutuları,3.2.2.4. Ġki ve dört tekerli aktarmalar,3.2.2.5. Farklı gövde yapıları ve3.2.2.6. Farklı teker ve lastik boyutları.3.3. Kirlilik kontrol cihazlarının dayanıklılığı için kapsam geniĢletmeleri (Tip 5 deneyi)3.3.1. AĢağıda belirtilen araç, motor veya kirlilik kontrol sistemi parametreleri özdeĢ olmaları veyabelirtilen toleranslar içinde kalmaları kaydıyla, onay kapsam geniĢletmesi farklı araç tiplerine yapılmalıdır.3.3.1.1. Araç:Atalet kategorisi: Hemen üzerinde iki atalet kategorisi ve altında herhangi bir atalet kategorisi.80 km/h‘de toplam karayolu yükü: + % 5 üzerinde ve altında herhangi bir değer.3.3.1.2. Motor(a) Motor kapasitesi (± % 15),(b) Supap sayısı ve kumandası,(c) Yakıt sistemi,(d) Soğutma sistemi tipi,(e) Yanma iĢlemi.3.3.1.3. Kirlilik kontrol sistemi parametreleri:(a) Katalitik konvertörler ve parçacık filtreleri:Katalitik konvertörlerin, filtrelerin ve elemanların sayısı,Katalitik konvertörlerin ve filtrelerin boyutu (monolit hacmi ± % 10]Katalitik etkinlik tipi (oksitleme, üç-yol, zayıf NOx tutucu, SCR, zayıf NOx katalizör veya diğer),Değerli metal yükü (özdeĢ veya daha yüksek),Değerli metal tipi ve oranı (± % 15),TaĢıyıcı tabaka (yapı ve malzeme),Hücre yoğunluğu.Katalitik konvertörün veya filtrenin giriĢinde 50 K‘den daha fazla olmayan sıcaklık değiĢimi. Bu sıcaklıkdeğiĢimi kararlı Ģartlar altında, 120 km/h hızda ve Tip 1 deneyinin yük ayarlamasında kontrol edilmelidir.13


(b) Hava püskürtme:Var veya yokTip (darbeli hava, hava pompaları, diğeri/diğerleri).(c) EGR (Egzoz gazı devridaimi)Var veya yok.Tipi (soğutmalı veya soğutmasız, aktif veya pasif kontrollü, yüksek basınçlı veya düĢük basınçlı).3.3.1.4. Dayanıklılık deneyi, tip onayının arandığı araç tipininkinden farklı gövde yapısına, vites kutusuna(otomatik veya mekanik) ve tekerleklerin veya lastiklerin boyutuna sahip olan bir araç kullanılarakyapılabilir3.4. Araç üzerinde teĢhisler ile ilgili kapsam geniĢletmeleri3.4.1. Tip onay kapsam geniĢletmesi, Ek XI, Ġlâve 2‘de belirtildiği Ģekilde özdeĢ motor ve emisyon kontrolsistemlerine sahip farklı araçlara yapılmalıdır. Onay kapsam geniĢletmesi, aĢağıdaki araçkarakteristiklerine bakılmaksızın yapılmalıdır:(a) Motor aksesuarları,(b) Lastikler,(c) EĢ değer atalet,(d) Soğutma sistemi,(e) Toplam tahvil oranı,(f) Vites tipi,(g) Gövde tipi.3.5. CO 2 emisyonları ve yakıt tüketimi ile ilgili kapsam geniĢletmeleri3.5.1. Periyodik olarak yenilenmeli bir emisyon kontrol sistemi ile donatılan araçlar hariç, sadece içtenyanmalı motorla tahrik edilen araçlar.3.5.1.1. Teknik servis tarafından ölçülen CO 2 emisyonları, tip onayı değerini M kategorisi araçlarda %4‘ten ve N kategorisi araçlarda % 6‘dan fazla aĢmıyorsa, tip onayının kapsam geniĢletmesi aĢağıdakikarakteristikler bakımından farklılık gösteren araçlar için yapılmalıdır:- Referans kütle,- Teknik olarak müsaade edilen azami yüklü kütle,- MARTOY‘un Ek II, Bölüm C‘de tarif edilen gövde tipi,- Toplam tahvil oranı,- Motor donanımı ve aksesuarları.3.5.2. Sadece içten yanmalı motorla tahrik edilen araçlar ve periyodik olarak yenilenmeli emisyonkontrol sistemi ile donatılan araçlar3.5.2.1. Teknik servis tarafından ölçülen CO 2 emisyonları tip onaylı değeri M kategorisi araçlarda % 4‘tenve N kategorisi araçlarda % 6‘dan fazla aĢmıyorsa ve aynı Ki faktörünün uygulanabildiği durumlarda, tiponayının kapsam geniĢletmesi yukarıda Madde 3.5.1.1‘de verilen karakteristikler bakımından farklılıkgösteren, ancak BM/AEK Regülasyonu 101‘in (1) Ek 10‘daki grup karakteristiklerini aĢmayan araçlar içinyapılmalıdır:3.5.2.2. Teknik servis tarafından ölçülen CO 2 emisyonları, tip onaylı değeri M kategorisi araçlarda % 4‘tenve N kategorisi araçlarda % 6‘dan fazla aĢmıyorsa, tip onayının kapsam geniĢletmesi farklı Ki faktörlüaraçlar için yapılmalıdır:3.5.3. Sadece elektrikli tahrik sistemi ile tahrik edilen araçlarKapsam geniĢletmeleri, deneyleri yapmaktan sorumlu teknik servisle yapılacak mutabakattan sonraverilmelidir.(1) Avrupa Birliği Resmi Gazetesi L 158, 19.6.2007, s. 3414


3.5.4. Hibrit elektrikli tahrik sistemi ile tahrik edilen araçlarTeknik servis tarafından ölçülen CO 2 emisyonları ve elektrik enerjisi tüketimi, tip onaylı değeri M kategorisiaraçlarda % 4‘ten ve N kategorisi araçlarda % 6‘dan fazla aĢmıyorsa, tip onayının kapsam geniĢletmesiaĢağıdaki karakteristikler bakımından farklılık gösteren araçlar için yapılmalıdır:- Referans kütle,- Teknik olarak müsaade edilen azami yüklü kütle,- MARTOY‘un Ek II, Bölüm C‘de tarif edilen gövde tipi,- Diğer karakteristiklerde bir değiĢiklikle ilgili kapsam geniĢletmeleri, deneyleri yapmaktan sorumlu teknikservisle yapılacak mutabakattan sonra verilebilir.3.5.5. Bir grup içindeki N kategorisi araçların tip onayının kapsam geniĢletmesi3.5.5.1. Madde 3.6.2‘deki iĢlem kullanılarak, bir araç grubunun üyesi olarak onaylanan N kategorisiaraçlarda, yeni aracın yakıt tüketiminin grubun yakıt tüketiminin esas alındığı aracın yakıt tüketiminiaĢmadığı teknik servis tarafından değerlendiriliyorsa, tip onayının kapsam geniĢletmesi aynı grup içindenaraçlar için yapılmalıdır.Tip onaylarının kapsam geniĢletmesi aĢağıdaki özelliklerde olan araçlar için de yapılabilir:- Grubun en hafif üyesinin 220 kg‘ı içinde kalmaları kaydıyla, deneye tabi tutulan grup üyesinden 110 kg‘akadar daha ağır olan araçlar,- Sadece lastik ebatlarında bir değiĢiklikten dolayı deneye tabi tutulan grup üyesinden daha düĢük toplamtahvil oranına sahip araçlar,- Diğer hususlar bakımından gruba uygun olan araçlar.3.5.5.2. Madde 3.6.3‘teki iĢlem kullanılarak, bir araç grubunun üyeleri olarak onaylanan N kategorisiaraçlarda yeni aracın yakıt tüketimi sırasıyla en düĢük ve en yüksek yakıt tüketimi olan gruptaki bu ikiaracın düzenlenmiĢ sınırlar içinde kaldığı teknik servis tarafından değerlendiriliyorsa, sadece ilave deneyyapmaksızın tip onayının kapsam geniĢletmesi aynı grup içinden araçlar için yapılmalıdır.3.6. Bir grup içindeki N kategorisi araçların yakıt tüketimi ve CO 2 emisyonları ile ilgili tip onayıN kategorisi araçların tipi, Madde 3.6.2 ve Madde 3.6.3‘te açıklanan iki alternatif yöntemlerden birikullanılarak, Madde 3.6.1‘de tarif edilen bir grup içinde onaylanmalıdır.3.6.1. AĢağıdaki parametreler özdeĢ veya belirtilen sınırlar içinde ise, N kategorisi araçlar yakıt tüketimi veCO 2 emisyonlarının ölçülmesi amacıyla bir grup içinde birlikte gruplandırılabilir:3.6.1.1. ÖzdeĢ parametreler aĢağıdakiler olmalıdır:- Ġlave 4, Madde 1‘de tarif edilen imalatçı ve tipi,- Motor kapasitesi,- Emisyon kontrol sistemi tipi,- Ġlave 4, Madde 1.10.2‘de tarif edilen yakıt sistemi tipi,3.6.1.2. AĢağıdaki parametreler, aĢağıda belirtilen sınırlar içinde olmalıdır:- Ġlave 4, Madde 1.13.3‘te belirtildiği gibi toplam vites tahvil oranları (en düĢük değeri % 8‘den daha fazlaaĢmamalı)- Refarans kütle (en ağır olandan 220 kg‘dan daha hafif olmamalı),- Ön alan(en büyüğünden % 15‘ten daha küçük olmamalı),- Motor gücü (en yüksek değerden %10‘dan daha az olmamalı).3.6.2. Madde 3.6.1‘de belirtildiği gibi bir araç grubu, bütün grup üyeleriyle ortak olan CO 2 emisyonu veyakıt tüketimi bilgileri ile onaylanabilir. Teknik servis, en yüksek CO 2 emisyonuna sahip olduğunu kabulettiği grubun üyesini deney için seçer. Ölçmeler, Ek XII‘de belirtildiği gibi yapılmalı ve BM/AEKRegülasyonu 101‘in Madde 5.5‘te belirtilen yönteme uygun sonuçlar grup üyelerinin tümü ile ortak olan tiponayı değerleri olarak kullanılmalıdır.3.6.3. Madde 3.6.1‘de belirtildiği gibi bir araç grubu içinde gruplandırılan araçlar, grup üyelerinin her biriiçin münferit CO 2 emisyonu ve yakıt tüketimi bilgileri ile onaylanabilir. Teknik servis, sırasıyla en yüksek veen düĢük CO 2 emisyonuna sahip olduğunu kabul ettiği iki aracı deney için seçer. Ölçmeler, Ek XII‘debelirtildiği gibi yapılır. Bu iki araç için imalatçı verileri BM/AEK Regülasyonu 101‘in Madde 5.5‘te belirtilentolerans sınırları içinde kalıyorsa, araç grubunun bütün üyeleri için imalatçı tarafından beyan edilen CO 2emisyonları tip onayı değerleri olarak kullanılabilir.15


Ġmalâtçının verileri tolerans sınırları içinde yer almıyorsa, BM/AEK Regülasyonu 101‘in Madde 5.5‘tebelirtilen yönteme uygun sonuçlar tip onayı değerleri olarak kullanılır ve teknik servis ilave deneyler içindiğer grup üyelerinden uygun sayıda seçme yapmalıdır.4. Ġmalatın uygunluğu (COP)4.1. GiriĢ4.1.1. Tip 1, Tip 2, Tip 3 ve Tip 4 OBD deneyleri, CO 2 emisyonları ve yakıt tüketimi deneyi ile dumanopaklığı deneyinin uygulanması halinde, Madde 2.4‘te açıklandığı Ģekilde gerçekleĢtirilmelidir. Ġmalatınuygunluğu için özel iĢlemler Madde 4.2 ila Madde 4.10‘da belirtilmiĢtir.4.2. Tip 1 deneyi için aracın uygunluğunun kontrolü4.2.1. Tip 1 deneyi, tip onayı belgesinde açıklanan ile aynı özellikteki bir araç üzerinde yapılmalıdır. Tip 1deneyi, bir veya birkaç kapsam geniĢletmesine sahip bir araç tip onayı için yapılması durumunda, Tip 1deneyleri baĢlangıç bilgi paketinde açıklanan araç üzerinde veya ilgili kapsam geniĢletmesine ilgili bilgipaketinde açıklanan araç üzerinde yapılmalıdır.4.2.2. Onay kuruluĢu tarafından seçildikten sonra imalatçı seçilen araçlara herhangi bir ayar yapamaz.4.2.2.1.Serilerden üç araç rastgele seçilmeli ve Bu Tebliğin Ek III‘ünde açıklandığı gibi deneye tabitutulmalıdır. Bozulma faktörleri aynı Ģekilde kullanılmalıdır. Sınır değerler, (AT) 715/2007 Yönetmeliği EkI‘in Çizelge 1 ve Çizelge 2‘de belirtilmiĢtir.4.2.2.2. Onay kuruluĢu, MARTOY‘un Ek X‘una uygun olarak imalatçı tarafından verilen imalat standardsapmasını yeterli bulursa, deneyler bu Ek‘in Ġlave 1‘ne göre yapılmalıdır.Onay kuruluĢu, MARTOY‘un Ek X‘una uygun olarak imalatçı tarafından verilen imalat standard sapmasınıyeterli bulmazsa, deneyler bu Ekin Ġlave 2‘sine göre yapılmalıdır.4.2.2.3. Uygun Ġlave‘de uygulanan deney kriterlerine göre bütün kirleticiler için geçti kararına ulaĢıldığındaveya bir kirletici için kaldı kararına ulaĢıldığında, bir serinin imalatı, araçların numune alma deneyine göreuydu veya uymadı olarak kabul edilmelidir.Bir kirletici için geçti kararına ulaĢıldığında, bu karar diğer kirleticiler için bir karara ulaĢmak amacıylayapılan herhangi bir ilave deneylerle değiĢtirilmemelidir.Bütün kirleticiler için geçti kararına ve bir kirletici için kaldı kararına ulaĢılmazsa, deney baĢka bir araçtayapılmalıdır (ġekil I.4.2).16


ġekil I.4.24.2.3. Ek III‘ün Ģartlarına rağmen, deneyler doğrudan imalat hattından gelen araçlar üzerindeyapılmalıdır.4.2.3.1. Bununla birlikte imalatçının isteği doğrultusunda, deneyler aĢağıda belirtilen mesafelerde,tamamlanmıĢ olan araçlar üzerinde yapılabilir:(a) Pozitif ateĢlemeli motorla teçhiz edilen araçlar için azami 3.000 km,(b) SıkıĢtırma ateĢlemeli motorla teçhiz edilen araçlar için azami 15.000 km.Rodaj iĢlemi, bu araçlarda herhangi bir ayarlama yapmayacağını taahhüt eden imalatçı tarafındanyapılmalıdır.4.2.3.2. Ġmalatçı araçlara rodaj yapmak isterse (―x‖ km, burada pozitif ateĢlemeli motorla donatılan araçlariçin x ≤ 3.000 km ve sıkıĢtırma ateĢlemeli motorla donatılan araçlar için x ≤ 15.000 km) iĢlem aĢağıdakigibi olmalıdır:(a) Kirletici emisyonları (Tip 1) deneye tabi tutulan ilk araç üzerinde sıfır km‘de ve ―x‖ km‘de ölçülmelidir.(b) Sıfır km ile ―x‖ km arasındaki emisyonların değerlendirme katsayısı her bir kirletici için hesaplanacaktır.Bu değer 1‘den az olabilir.―x‖ km‘deki emisyonlar0 km‘deki emisyonlar17


(c) Diğer araçlara rodaj yapılmamalı, ancak 0 km deki emisyonları değerlendirme katsayısı ileçarpılmalıdır.Bu durumda alınacak değerler aĢağıda belirtilmiĢtir:(i) Ġlk araç için ―x‖ km‘deki değerler,(ii) Diğer araçlar için değerlendirme katsayısı ile çarpılan sıfır km‘deki değerler.4.2.3.3. Bütün bu deneyler ticarî yakıtla yapılmalıdır. Bununla birlikte imalatçının isteği doğrultusunda, EkIX‘da açıklanan referans yakıtlar kullanılabilir.4.3. Araçların CO 2 emisyonları ile ilgili uygunluğunun kontrolü4.3.1. Bir araç tipinin bir veya birkaç kapsam geniĢletmesi yapılmıĢsa, deneyler ilk tip onayı baĢvurusu ilebirlikte bulunan bilgi paketinde açıklanan araç/araçlar üzerinde veya ilgili kapsam geniĢletmelerindebulunan bilgi paketinde açıklanan araç üzerinde yapılmalıdır.4.3.2. Onay kuruluĢu, imalatçının iç denetim iĢlemini yeterli görmezse, MARTOY‘un Ek X, Madde 3.3 veMadde 3.4‘ü uygulanmalıdır.4.3.3. Bu bölümün ve Ġlave 1 ve Ġlave 2‘nin amaçları bakımından, ‗kirletici‘ terimi düzenlenmiĢ kirleticileri((AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘inin Çizelge 1 ve Çizelge 2‘de verilmiĢtir) ve CO 2 emisyonunuiçermelidir.4.3.4. CO 2 emisyonları için aracın uygunluğu, aĢağıdakiler haricinde, Madde 4.2.2‘de açıklanan iĢlemeuygun olarak tespit edilmelidir.4.3.4.1. Madde 4.2.2.1‘nin hükümleri aĢağıdaki ile değiĢtirilmelidir:Üç araç Ek XII‘de açıklandığı gibi, serilerden rastgele alınmalı ve deneye tabi tutulmalıdır.4.3.4.2. Madde 4.2.3.1 nin hükümleri aĢağıdaki gibi değiĢtirilmelidir:Bununla birlikte imalatçının talebi halinde, deneyler azami 15.000 km‘yi tamamlamıĢ olan araçlar üzerindeyapılabilir.Bu durumda, bu araçlara herhangi bir ayarlamaktan sorumlu olamayan imalatçı tarafından alıĢtırma iĢlemiyapılmalıdır.4.3.4.3. Madde 4.2.3.2‘nin hükümleri aĢağıdaki ile değiĢtirilmelidir:Ġmalatçı araçları, yürütmek isterse (‗x‘ km, burada x ≤ 15000 km), iĢlem aĢağıdaki gibi olmalıdır:(a) Kirletici emisyonları,ilk deneye tabi tutulan araç üzerinde sıfır km ve ‗x‘ km de ölçülmelidir.(b) 0 km ve x km arasında emisyonların değerlendirme katsayısı her biri kirletici için hesaplanmalıdır.x km emisyonları/0 km emisyonlarıbu değer, 1‘den küçük olabilir ve(c) Diğer araçlar yürütülmemeli, ancak onların 0 km.emisyonları değerlendirme katsayısı ile çarpılmalıdır.Bu durumda, alınacak değerler aĢağıdakiler olmalıdır:(i) ilk araç için ‗x‘ km‘deki değerler;(ii) diğer araçlar için ‗0‘km de değerlendirme katsayısı ile çarpılan değerler.4.3.4.4. Madde 4.2.3.3 ün hükümleri aĢağıdaki ile değiĢtirilmelidir:Bu Tebliğin Ek IX‘unda açıklanan referans yakıtlar deney için kullanılmalıdır.4.3.4.5. CO 2 emisyonları için aracın uygunluğu kontrol edilirken, Madde 4.3.4.3‘te belirtilen söz konusuiĢleme alternatif olarak araç imalatçısı, 0,92 EC sabit değerlendirme katsayısını kullanabilir ve sıfır km‘deölçülen CO 2 ‗in bütün değerleri bu faktör ile çarpılabilir.4.4. Sadece bir elektrikli tahrik sistemi ile tahrik edilen araçlarElektrik enerjisi tüketimi konusunda imalatın uygunluğunu sağlamak için alınan tedbirler, bu Ekin Ġlave4‘ünde yer alan tip onayı belgesinde açıklanan esaslara göre kontrol edilmelidir.4.4.1. Onay sahibi, özellikle aĢağıdakileri sağlamalıdır:4.4.1.1. Ġmalât kalitesinin etkin kontrolü için iĢlemlerin varlığını garanti etmeyi,18


4.4.1.2. Onaylanan her tipin uygunluğunu kontrol etmek için gerekli teçhizata eriĢebilmeyi,4.4.1.3. Deney sonuçları ile ilgili bilgilerin kaydedilmesini ve idarî servisle mutabakata varılan bir süreboyunca ekteki dokümanların mevcudiyetini sağlamayı,4.4.1.4. Endüstriyel imalattaki kabul edilebilir değiĢiklikleri dikkate alarak, mamulün karakteristiklerininuyumluluğunu izleyecek ve sağlayacak Ģekilde her deney tipinin sonuçlarının analiz edilmesini,4.4.1.5. Bu Tebliğin Ek XII‘sinde belirtilen her bir araç tipi için deneylerin yapıldığını garanti etmeyi.BM/AEK Regülasyonunu 101‘in Ek 7, Madde 2.3.1.6‘sının Ģartlarına rağmen deneyler, imalatçınınisteğine bağlı olarak hiç yol kat etmemiĢ araçlarda yapılmalıdır.4.4.1.6. Uygulanmakta olan tip deneyi ile uygunsuzluk gösteren herhangi bir numune grubundan veyadeney parçalarından takip eden bir numune alınmasını ve ilave bir deney yapılmasını garanti etmeyi.Ġmalatın uygunluğunu yeniden oluĢturmak için gerekli bütün tedbirler alınmalıdır..4.4.2. Onay kuruluĢları her imalat biriminde uygulanan yöntemleri herhangi bir zamanda doğrulayabilir.4.4.2.1. Her incelemede, ziyaret eden denetçiye deneylerin kayıtları ve imalatın izlenme Ģeklibildirilmelidir.4.4.2.2. Denetçi, imalatçının laboratuvarında deneye tabi tutmak üzere rastgele numuneler seçebilir.Asgari numune sayısı, imalatçının kendi yaptığı kontrollerin sonuçlarına bağlı olarak belirlenmelidir.4.4.2.3. Kalite standardının yetersiz olduğu görüldüğünde veya Madde 4.4.2.2‘ye göre yapılan deneyleringeçerliliğini doğrulamak gerektiğinde, denetçi, numuneleri onay deneylerini yapan teknik servisegöndermek üzere almalıdır.4.4.2.4. Onay kuruluĢları, bu Tebliğde belirtilen bütün deneyleri yapabilir.4.5. Bir hibrit elektrikli tahrik sistemi ile tahrik edilen araçlar4.5.1. Hibrit elektrikli araçlardan kaynaklanan CO 2 emisyonları ve elektrik enerjisi tüketimleri konusundakiimalatın uygunluğunu sağlayıcı tedbirler, Ġlave 4‘teki örneğe uygun olan tip onayı belgesinde açıklananesaslara göre kontrol edilmelidir.4.5.2. Ġmalatın uygunluğunun kontrolü, CO 2 emisyonu ve elektrik enerjisi tüketimleri ile ilgili araç tipininuygunluğunu sağlamak için imalatçının iç denetim iĢleminin onay kuruluĢu tarafından yapılan birdeğerlendirmeye dayanmalıdır.4.5.3. Onay kuruluĢu, imalatçının iç denetleme iĢleminin standardını yetersiz bulursa, doğrulamadeneylerinin imalattaki araçlar üzerinde yapılmasını isteyebilir.4.5.4. CO 2 emisyonlarının uygunluğu, Madde 4.3, Ġlave 1 ve Ġlave 2‘de açıklanan istatistiksel iĢlemlerkullanılarak kontrol edilir. Araçlar, Ek XII‘de belirtilen iĢleme göre deneye tabi tutulmalıdır.4.6. Tip 3 deneyi için aracın uygunluğunun kontrolü4.6.1. Tip 3 deneyi yapılacaksa, Madde 4.2‘de belirtilen Tip 1 imalatın uygunluğu deneyi için seçilen bütünaraçlar üzerinde yapılmalıdır. Ek V‘te belirtilen durumlar uygulanmalıdır.4.7. Tip 4 deneyi için aracın uygunluğunun kontrolü4.7.1. Tip 4 deneyi yapılacaksa, Ek VI‘ya uygun olarak yapılmalıdır.4.8. Araç üzerinde teĢhisler (OBD) için aracın uygunluğunun kontrolü4.8.1. OBD sisteminin performansının doğrulanması yapılacaksa, bu doğrulama aĢağıdaki Ģartlara uygunolarak yapılmalıdır:19


4.8.1.1. Onay kuruluĢu, imalat kalitesinin uygun olmadığına karar verdiğinde, serilerden rastgele bir araçalınmalı ve Ek XI, Ġlâve 1‘de açıklanan deneylere tabi tutulmalıdır.4.8.1.2. Bu araç Ek XI, Ġlâve 1‘de açıklanan deneylerin Ģartlarını karĢılarsa, imalatın uygun olduğu kabuledilmelidir.4.8.1.3. Seriden alınan araçlar, Madde 4.8.1.1‘in Ģartlarını sağlamazsa, ilâve rastgele dört numune araçseriden alınmalı ve Ek XI, Ġlâve 1‘de açıklanan deneylere tabi tutulmalıdır. Deneyler, 15.000 km‘den dahaaz çalıĢmıĢ olan araçlar üzerinde yapılabilir.4.8.1.4. En az üç araç Ek XI, Ġlâve 1‘de açıklanan deneylerin Ģartlarını karĢılarsa, imalatın uygun olduğukabul edilir.4.9. LPG veya doğal gaz yakıtlı bir aracın uygunluğunun kontrolü4.9.1. Ġmalâtın uygunluğu için deneyler, LPG olması durumunda C3/C4 oranı bu referans yakıtlarınarasında bulunan veya doğalgaz olması durumunda Wobbe endeksi aĢırı uçtaki referans yakıtlarındeğerleri arasında bulunan ticari bir yakıtla yapılabilir. Bu durumda, bir yakıt analizi onay kuruluĢunasunulmalıdır.4.10. Duman opaklığı ile ilgili araç uygunluğunun kontrolü4.10.1. SıkıĢtırma ateĢlemeli motorlardan çıkan kirleticilerin emisyonu konusunda tip onaylı aracauygunluğu, Ġlave 4‘ün Madde 2.4‘ünde belirtilen tip onayı belgesinin eklentisinde listelenen sonuçlar esasalınarak doğrulanmalıdır.4.10.2. Madde 10.1‘e ilave olarak, serilerden alınan bir araç üzerinde kontrolün yapılması durumundadeneyler aĢağıdaki gibi yapılmalıdır:4.10.2.1. Rodaj yapmamıĢ bir araç Ek IV, Ġlave 2‘nin Madde 4.3‘ünde belirtilen serbest ivme altındadeneye tabi tutulmalıdır. Tespit edilen absorpsiyon katsayısı onay iĢaretinde gösterilen sayıyı 0,5 m -1 ‘denfazla aĢmazsa, aracın onaylanmıĢ tipe uygun olduğu kabul edilmelidir.4.10.2.2. Madde 4.10.2.1‘de belirtilen deneyde tespit edilen sayı onay iĢaretinde gösterilen sayıyı 0,5 m -1 ‘den fazla aĢarsa, söz konusu tipteki araç veya motoru Ek IV, Ġlave 2‘nin Madde 4.2‘sinde belirtildiği gibitam yük eğrisi boyunca kararlı devirlerde deneye tabi tutulmalıdır. Emisyon seviyeleri, BM/AEKRegülasyonu 24‘ün (1) Ek 7‘sinde belirtilen sınırları aĢmamalıdır.Ġmalatın uygunluğunun doğrulanması – Ġlk istatistiksel yöntemĠlave 11. Ġmalatçının imalat standard sapması yeterli ise, Tip 1 deneyi için imalatın uygunluğunu doğrulamaküzere ilk istatistik yöntem kullanılmalıdır. Uygulanabilir istatistiksel yöntem BM/AEK Regülasyonu 83‘ünĠlave 1‘inde belirtilmiĢtir. Bu iĢlemlerin istisnaları aĢağıda belirtilmiĢtir:1.1. Madde 3‘te Madde 5.3.1.4‘e yapılan atıf, (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki uygulanabilirçizelgeye yapılan atıf olarak anlaĢılmalıdır.1.2. Madde 3‘te ġekil 2‘ye yapılan atıf, bu Tebliğin ġekil I.4.2‘ye yapılan atıf olarak anlaĢılmalıdır.Ġmalatın uygunluğunun doğrulanması – Ġkinci istatistiksel yöntemĠlave 21. Ġmalatçının imalat standart sapması ile ilgili kanıt yeterli değilse veya bulunmuyorsa, Tip 1 deneyiiçin imalatın uygunluğunu doğrulamak üzere ikinci istatistiksel yöntem kullanılmalıdır. Uygulanabilir buistatistiksel yöntem BM/AEK Regülasyonu No 83‘ün Ġlave 2‘sinde belirtilmiĢtir. Bu iĢlemlerin istisnalarıaĢağıda belirtilmiĢtir:(1) Avrupa Birliği Resmi Gazetesi 326, 24.11.2006, s 120


1.1. Madde 3‘te Madde 5.3.1.4‘e yapılan atıf, (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki uygulanabilirçizelgeye yapılan atıf olarak anlaĢılmalıdır.ÖRNEKĠlave 3Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusunda bir aracın AT tip onayı ile ilgiliBilgi dokümanı No …AĢağıdaki bilgiler, uygulanabilirliği varsa, üç kopya halinde verilmeli ve bir içindekiler listesini içermelidir.Çizimler A4 boyutunda veya A4 formatında bir dosyada uygun ölçekte ve yeterli ayrıntı içerecek Ģekildeverilmelidir. Fotoğraflar varsa, bunlar yeterli ayrıntı göstermelidir.Sistemler, aksamlar veya ayrı teknik ünitelerde elektronik kontroller varsa, bunların performansı ile ilgilibilgiler de verilmelidir.0 . Genel0.1. Markası (imalatçının ticari adı): .................................................................0.2. Tipi:.............................................................................................................0.2.1. Ticari adı/adları: (varsa) ……………………………………………………………..0.3. Tip tanıtım Ģekli, araç üzerine iĢaretlenmiĢse (1) (a) : ...................................0.3.1. Bu iĢaretin yeri: .....................................................................................0.4. Araç kategorisi (b) : ..................................................................................0.5. Ġmalatçının adı ve adresi: ........................................................................0.8. Montaj fabrikasının/fabrikalarının adı/adları ve adresi/adresleri: ............0.9. Ġmalatçının temsilcisinin (varsa) adı ve adresi:………………………….1. Aracın genel yapı özellikleri1.1. Numune bir aracın fotografları ve/veya çizimleri:…………………………………………………1.3.3. Tahrikli dingiller (sayısı, konum, birbirleriyle bağlantısı):……………………………………………2. Kütleler ve boyutlar (c) (kg ve mm cinsinden)(gerektiğinde çizime baĢvurun)(1)(a)(b)(c)Uygulanmadığı durumda iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabilir olduğunda hiçbir Ģeyin silinmesiningerekli olmadığı durumlar vardır.)Bir tip tanıtım Ģekli, bu tanıtım belgesinde yer alan araç, aksam veya ayrı teknik ünite tipleriniaçıklamak için tanıtım ile ilgili olmayan iĢaretler içeriyorsa, bu iĢaretlerin yerine belgede ‗?‘ iĢaretikonulmalıdır (örneğin; ABC ??123??).Ek II, Bölüm A‘daki tanımlara göre sınıflandırılmıĢtır.(e) Normal kabinli bir versiyonu veya uyku kabinli baĢka bir versiyonu varsa, kütleler ve boyutların heriki takımı belirtilecektir.21


2.6. Üst yapılı aracın ve M 1 kategorisi dıĢındaki, çekici araçlar için eğer imalatçı tarafından takılmıĢsa,çeki tertibatlı aracın yürür vaziyette kütlesi veya imalatçı üst yapı ve/veya çeki tertibatı monte etmiyorsa,üst yapısız ve/veya çeki tertibatsız Ģasinin veya kabinli Ģasinin kütlesi (soğutma sıvıları, avadanlıklar,yedek tekerlek (varsa) ve sürücü ve otobüslerde eğer araçta kabin görevli koltuğu mevcutsa kabingörevlisi dâhil) ( a ) (her varyant için azami ve asgari değerler):...2.8. Ġmalatçı tarafından belirtilen teknik açıdan müsaade edilen azami yüklü kütle (b) (*) : ………………3. Motor (c) (Benzin, dizel vb. veya baĢka bir yakıt birleĢimi ile de çalıĢabilen bir araçta, maddeler tekraredilmelidir (**) ).3.1. Ġmalatçısı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.1.1. Ġmalatçının motor kodu (motor üzerine iĢaretlenmiĢ Ģekliyle):………………………3.2. Ġçten yanmalı motor3.2.1.1. ÇalıĢma prensibi: Pozitif ateĢleme/sıkıĢtırmalı ateĢleme (1) :…………………….Dört zamanlı/iki zamanlı/döner pistonlu (1) :……………………………………….3.2.1.2. Silindirlerin sayısı ve düzeni: ..........…………………3.2.1.2.1. Çapı (d) : ..................................................................... (mm)3.2.1.2.2. Stroku ( d ): ....................................................................(mm)3.2.1.2.3. AteĢleme sırası:.........................................................3.2.1.3. Motor hacmi (s): .............................................................cm³3.2.1.4. Hacimsel sıkıĢtırma oranı (2) :..............................................3.2.1.5. Yanma odasının, piston tacının ve pozitif ateĢlemeli motorlarda piston segmanlarının çizimleri:.............................................................................................................................3.2.1.6. Normal rölanti devri (2) :...................................................... d/d.3.2.1.6.1. Yüksek rölanti devri (2) :.................................................. d/d3.2.1.7. Rölantide egzoz gazları içerisinde hacimsel olarak karbon monoksit miktarı (2) : (imalatçı beyanı)(sadece pozitif ateĢlemeli motorlarda)3.2.1.8. Azami net güç (e) :................... d/d‘de..............kW (imalatçının beyan ettiği değer)3.2.1.9. Ġmalatçı tarafından bildirilen, müsaade edilen azami motor devri: .................. d/d(b)Bağlantı tertibatının veya beĢinci tekerleğin üzerine önemli bir düĢey yük geldiği römork ve yarı - römorklar ve bunlara bağlıaraçlarda, standart yerçekimi ivmesine bölünene bu yük, teknik açıdan müsaade edilen azami kütleyi kapsar.(*)Her bir varyant için üst ve alt değerleri buraya yazınız.(c)Geleneksel (konvansiyonel) olmayan motorlar ve sistemlerin kullanılması halinde, imalatçı, burada atıf yapılan özelliklerin eĢdeğer karĢılıklarını temin etmelidir.(**) TaĢıtlar, hem benzinle hem de gaz yakıtla çalıĢtırılabilir, ancak, benzin sisteminin sadece acil durumlar için veya ilk çalıĢtırma içintakılması ve yakıt tankının 15 litreden fazla yakıt almaması durumunda, bu araçlar deney için sadece gaz yakıtla çalıĢan araçlarolarak kabul edilecektir.(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayan durumlar vardır).(d) Bu sayı, milimetrenin en yakın ondalık sayısına yuvarlatılmalıdır.(2) Toleransını belirtiniz.(e) 80/1269/EC Yönetmeliğinin Ģartlarına uygun olarak belirlenir.22


3.2.1.10. Azami net moment (a) : ................ d/d‘de................ Nm (imalatçının beyan ettiği değer)3.2.2. Yakıt: Dizel/Benzin/LPG/Doğal Gaz-Biyometan/Etanol (E85)/Biyodizel/Hidrojen (1).3.2.2.2. RON, kurĢunsuz:………………………………………….3.2.2.3. Yakıt deposu giriĢi: Doldurma boğazı ağzı daraltılmıĢ/etiketi (1)3.2.2.4. Araç yakıt tipi: Tek yakıt, çift yakıt, esnek yakıt3.2.2.5. Yakıt içinde kabul edilebilir azami biyoyakıt miktarı (imalatçının beyan ettiği değer):Hacimsel%..........3.2.4. Yakıt beslemesi3.2.4.2. Yakıt püskürtme ile (sadece sıkıĢtırmalı ateĢleme): Evet/hayır (1)3.2.4.2.1. Sistem tanımı: ... …………………………………3.2.4.2.2. ÇalıĢma prensibi: Doğrudan püskürtmeli/ön yanma odalı/türbülans odalı (1)3.2.4.2.3. Enjeksiyon pompası3.2.4.2.3.1. Markası/markaları: .......…………………………………3.2.4.2.3.2. Tipi/tipleri: ………………………………………………....3.2.4.2.3.3. Azami yakıt sevki (1) (2) : .................... d/d pompa devrinde ....................mm³/strok veya çevrimveya bunların yerine karakteristik diyagramı.................................3.2.4.2.3.5. Püskürtme avans eğrisi (2) : ...........................3.2.4.2.4. Devir regülatörü3.2.4.2.4.2. Yakıt kesme noktası3.2.4.2.4.2.1. Yük altında yakıt kesme noktası: ........................................ d/d3.2.4.2.4.2.2 Yüksüz yakıt kesme noktası: ............................... ………….. d/d3.2.4.2.6 Enjektör/enjektörler3.2.4.2.6.1 Markası/markaları:....... …………………………………………3.2.4.2.6.2 Tipi/tipleri: …………………………………………...................3.2.4.2.7 Soğukta çalıĢtırma sistemi3.2.4.2.7.1 Markası /markaları: ………………………………………….......3.2.4.2.7.2 Tipi/tipleri: …………………………………………....................3.2.4.2.7.3 Tanımı: ............…………………………………………………….3.2.4.2.8 Yardımcı çalıĢtırma tertibatı(a)80/1269/AT Yönetmeliğinin Ģartlarına uygun olarak belirlenen.(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayan(2)durumlar vardır).Toleransı belirtiniz.23


3.2.4.2.8.1 Markası/markaları: .......…………………………………………3.2.4.2.8.2 Tipi/tipleri: ………………………………………….....................3.2.4.2.8.3 Sistem tanımı: ……………………………………………………...3.2.4.2.9 Elektronik kontrollü püskürtme: Evet/hayır (1)3.2.4.2.9.1 Markası/markaları: .........................................................................................................3.2.4.2.9.2 Tipi/tipleri:..................................................3.2.4.2.9.3 Sistemin tanımı (sürekli püskürtme dıĢında bir sistem ise eĢ değer ayrıntı verilmelidir):...........3.2.4.2.9.3.1 Kontrol ünitesinin markası ve tipi:................. .3.2.4.2.9.3.2 Yakıt regülatörünün markası ve tipi:......3.2.4.2.9.3.3 Hava akıĢ algılayıcı markası ve tipi:..............3.2.4.2.9.3.4 Yakıt dağıtıcısının (distribütör) markası ve tipi:..............3.2.4.2.9.3.5 Gaz kelebek yuvasının markası ve tipi:..............3.2.4.2.9.3.6 Su sıcaklık algılayıcısının markası ve tipi:..............3.2.4.2.9.3.7 Hava sıcaklık algılayıcısının markası ve tipi:..............3.2.4.2.9.3.8 Hava basınç algılayıcısının markası ve tipi:..............3.2.4.3 Yakıt püskürtme ile (sadece pozitif ateĢleme): Evet/hayır (1)3.2.4.3.1 ÇalıĢma prensibi: Emme manifoldu (tek noktadan / çok noktadan / doğrudan püskürtmeli / diğer(belirtilecektir) (1) :3.2.4.3.2 Markası/markaları: ......………………………………………….3.2.4.3.3 Tipi/tipleri: .... …………………………………………………..3.2.4.3.4 Sistem tanımı(sürekli püskürtme dıĢında bir sistem ise eĢ değer ayrıntı verilmelidir) :......3.2.4.3.4.1 Kontrol ünitesinin tipi ve markası:........3.2.4.3.4.3 Hava akıĢ algılayıcısının markası ve tipi:..............3.2.4.3.4.6 Mikro anahtarın markası ve tipi: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2.4.3.4.8 Gaz kelebek yuvasının markası ve tipi: .........................3.2.4.3.4.9 Su sıcaklık algılayıcısının markası ve tipi: .....3.2.4.3.4.10 Hava sıcaklık algılayıcısının markası ve tipi:…. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2.4.3.4.11 Hava basınç algılayıcısının markası ve tipi: ……….....3.2.4.3.5 Enjektörler: Açma basıncı (2) : ……..…kPa veya karakteristik diyagramı: ………………3.2.4.3.5.1 Markası/markaları:.....(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).24


3.2.4.3.5.2. Tipi/tipleri:......3.2.4.3.6..Püskürtme zamanlaması: ……………………………………………………3.2.4.3.7 Soğukta çalıĢtırma sistemi3.2.4.3.7.1 ÇalıĢma prensibi/prensipleri: ....…………………………………………3.2.4.3.7.2 ÇalıĢma sınırları/ayarları (1) (2) : ..………………………………………….3.2.4.4 Besleme pompası3.2.4.4.1 Basınç (2) : .............. kPa veya karakteristik diyagramı (2) : ........................3.2.5 Elektrik sistemi3.2.5.1 Anma gerilimi: ............. V, artı/eksi topraklama (1)3.2.5.2 Dinamo3.2.5.2.1 Tipi:………………………………………………………………..3.2.5.2.2 Anma çıkıĢ gücü………………………………………………...VA3.2.6 AteĢleme3.2.6.1 Markası/markaları: …………………………………………………3.2.6.2 Tipi/tipleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2.6.3 ÇalıĢma prensibi: .........…………………………………................…………………………3.2.6.4 AteĢleme avans eğrisi (2) : ………………………………………….. . . . . . . . . . . . . .3.2.6.5 Statik ateĢleme zamanlaması ( 2 ): Üst ölü nokta‘dan (TDC) ……...........derece önce3.2.7. Soğutma sistemi: Sıvı/hava (1)3.2.7.1. Motor sıcaklık kontrol mekanizmasının anma ayarı: ……………………………3.2.7.2 Sıvı3.2.7.2.1 Sıvının niteliği : ……………………………………………………………………3.2.7.2.2 Devridaim pompası/pompaları: Evet/hayır (1)3.2.7.2.3 Özellikleri :……………………………………………………………………...veya3.2.7.2.3.1 Markası/markaları: .…………………………...........3.2.7.2.3.2 Tipi/tipleri: ………………………………………….…. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2.7.2.4 Tahvil oranı/oranları: .……………………………………3.2.7.2.5 Fanın ve tahrik mekanizmasının tanımı: .…………........3.2.7.3 Hava(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayan(2)durumlar vardır).Toleransı belirtiniz.25


3.2.7.3.1 Fan: Evet/hayır (1)3.2.7.3.2 Özellikleri :………………………………….. veya3.2.7.3.2.1 Markası/markaları: ....………………………….3.2.7.3.2.2 Tipi/tipleri: ……………………………………....3.2.7.3.3 Tahvil oranı/oranları:..........…………………………3.2.8 Hava emme sistemi3.2.8.1 AĢırı doldurma sistemi: Evet/hayır (1)3.2.8.1.1 Markası/markaları: .....………………………………..3.2.8.1.2 Tipi/tipleri: ...……………………………………………..3.2.8.1.3 Sistemin tanımı (örneğin, azami doldurma basıncı: ...... kPa; varsa, basınç ayar klapesi): ...3.2.8.2 Ara soğutucu: Evet/hayır (1)3.2.8.2.1 Tipi: Hava-hava/hava-su (1)3.2.8.3 Motor anma devrinde ve % 100 yükte emme vakumu (sadece sıkıĢtırma ateĢlemeli motorlarda,Asgari müsaade edilen: .................................................... kPaAzami müsaade edilen: ..... ...............................................kPa3.2.8.4 GiriĢ borularının ve aksesuarlarının tanımı ve çizimleri (basınç odası, ısıtıcı, ek hava giriĢleri, vb.):...........................................................................................3.2.8.4.1 Emme manifoldunun tanımı (çizimleri ve/veya fotoğrafları dahil): ......................3.2.8.4.2 Hava filtresi, çizimleri: .......... veya3.2.8.4.2.1 Markası/markaları: .....…………………………………………………..3.2.8.4.2.2 Tipi/tipleri: .……………………………………………………………….3.2.8.4.3 Emme susturucusu, çizimleri:…………………………………………..veya3.2.8.4.3.1 Markası/markaları: ....…………………………………………………...3.2.8.4.3.2 Tipi/tipleri: .………………………………………………………………...3.2.9 Egzoz sistemi3.2.9.1 Egzoz manifoldunun tanımı ve/veya çizimleri: ..………………………………………………….3.2.9.2 Egzoz sisteminin tanımı ve/veya çizimleri: .....………………………………………………….3.2.9.3 Motor anma devrinde ve % 100 yükte müsaade edilen azami egzoz karĢı basıncı (sadecesıkıĢtırma ateĢlemeli motorlarda): ..…………………………………………………. kPa3.2.10 Emme ve egzoz portlarının asgari kesit alanları: ..........………………………………………(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).26


3.2.11 Supap zamanları veya eĢ değer veriler3.2.11.1 Ölü noktalara göre azami supap açma yüksekliği, açma ve kapama açıları veya alternatif dağıtımsistemlerinin supap zamanlama ayrıntıları. DeğiĢken zamanlama sistemlerinde asgari ve azamizamanlama:..............................................................................3.2.11.2 Referans ve/veya ayar aralıkları (1) : ...................................................................................3.2.12. Hava kirliliğine karĢı alınan tedbirler3.2.12.1 Karter gazlarının geri dönüĢüm düzeneği (tanımı ve çizimleri): ....................................3.2.12.2. Ġlave kirlilik kontrol cihazları (varsa ve baĢka baĢlık altında bahsedilmemiĢse):3.2.12.2.1 Katalitik konvertör: Evet/hayır (1)3.2.12.2.1.1 Katalitik konvertör ve elemanların sayısı (her bir ünite için aĢağıdaki bilgiler ayrı ayrıverilecektir : ................................................................................3.2.12.2.1.2. Katalitik konvertörün boyutları, Ģekli ve hacmi: ……………………3.2.12.2.1.3. Katalitik reaksiyon tipi:..................................................................................................3.2.12.2.1.4. Toplam kıymetli metal miktarı: …………………………………………………………………..3.2.12.2.1.5 Bağıl deriĢim: .....................................................................................................................3.2.12.2.1.6 TaĢıyıcı tabaka (yapısı ve malzemesi): ……………………………………………………....3.2.12.2.1.7 Hücre yoğunluğu: ............................................................................................................3.2.12.2.1.8 Katalitik konvertörün/konvertörlerin mahfaza tipi: ........................................3.2.12.2.1.9. Katalitik konvertörün/konvertörlerin konumu (egzoz hattında referans uzaklığı ve yeri): ..3.2.12.2.1.10 Isı kalkanı: Evet/hayır (1)3.2.12.2.1.11 Egzoz çıkıĢ sonrası iyileĢtirme sistemlerinin kendi kendine yenilenme (rejenerasyon)sistemi/yöntemi, tanımı:……….3.2.12.2.1.11.1 Tip 1 deneyine eĢ değer Ģartlarda yenilenme fazının meydana geldiği iki çevrim arasındakiTip 1 çalıĢma çevrimi (veya eĢ değer motor deney tezgahı çevrimleri) sayısı (BM/AEK Regülasyonu 83‘ünEk 13, ġekil 1‘de ―D‖ mesafesi).3.2.12.2.1.11.2 Yenilenme safhasının meydana geldiği iki çevrim arasındaki çevrim sayısının tespiti içinkullanılan yöntemin açıklaması:………………..3.2.12.2.1.11.3 Yenilenme meydana gelmeden önceki gereken yükleme seviyesini tespit parametreleri(yani; sıcaklık, basınç vb.)………………………………………….3.2.12.2.1.11.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 13‘ünün Madde 3.1‘inde tanımlanan deney iĢlemindesistemi yüklemek için kullanılan yöntemin açıklaması:………………3.2.12.2.1.11.5 Normal çalıĢma sıcaklığı aralığı:……….K3.2.12.2.1.11.6 Tüketilebilir ayıraçlar (uygun olduğunda):(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).27


3.2.12.2.1.11.7. Katalitik faaliyet için ihtiyaç duyulan ayıracın tipi ve deriĢimi (uygun olduğunda):…..3.2.12.2.1.11.8. Ayıracın normal çalıĢma sıcaklığı aralığı (uygun olduğunda): …….3.2.12.2.1.11.9. Uluslararası standart (uygun olduğunda) :……………..3.2.12.2.1.11.10. Ayıracın tekrar dolum sıklığı: Sürekli/bakımda (1) (uygun olduğunda)3.2.12.2.1.12. Katalitik konvertörün markası:……3.2.12.2.1.13. Ayırt edici parça numarası:………3.2.12.2.2 Oksijen algılayıcısı: Evet/hayır (1)3.2.12.2.2.1.Tipi: ..........................................................................................3.2.12.2.2.2 Konumu: ...................................................................................3.2.12.2.2.3 Kontrol aralığı: ..........................................................................3.2.12.2.2.4 Oksijen algılayıcısının markası :....................3.2.12.2.2.5 Ayırt edici parça numarası:...................3.2.12.2.3 Hava püskürtme: Evet/hayır (1)3.2.12.2.3.1 Tipi (darbeli hava, hava pompası vb.): ......................................3.2.12.2.4 Egzoz gaz devridaimi (EGR): Evet/hayır (1)3.2.12.2.4.1 Özellikleri : (debisi vb.): ........................................................................3.2.12.2.4.2 Su soğutmalı sistem: Evet/hayır (1)3.2.12.2.5 BuharlaĢma emisyonlarının kontrol sistemi: Evet/hayır (1)3.2.12.2.5.1 Cihazların ayrıntılı tanımı ve ayar durumları: ................................................3.2.12.2.5.2 BuharlaĢma kontrol sisteminin çizimi: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2.12.2.5.3 Aktif karbon kutusu çizimi: ............3.2.12.2.5.4 Aktif karbonun kuru kütlesi: ……............g3.2.12.2.5.5 Yakıt deposunun Ģeması, kapasitesi ve malzemesi: ......3.2.12.2.5.6 Yakıt deposu ve egzoz sistemi arasındaki ısı kalkanının çizimi: ……………………………3.2.12.2.6 Parçacık tutucu filtre: Evet/hayır (1)3.2.12.2.6.1 Parçacık tutucu filtre boyutları, Ģekli ve kapasitesi: ..............3.2.12.2.6.2 Parçacık tutucu filtre tipi ve tasarımı: .................................3.2.12.2.6.3 Konumu (egzoz hattında referans uzaklığı): ..........................3.2.12.2.6.4 Yenilenme yöntemi veya sistemi, tanımı ve/veya çizimi:…….(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).28


3.2.12.2.6.4.1 Tip 1 deneyine eĢ değer Ģartlarda yenilenme fazlarının meydana geldiği iki çevrimarasındaki Tip 1 çalıĢma çevrimi (veya eĢ değer motor deney tezgahı çevrim) sayısı(BM/AEKRegülasyonu 83‘ün Ek 13, ġekil 1‘de ―D‖ mesafesi).3.2.12.2.6.4.2 Yenilenme fazlarının meydana geldiği iki çevrim arasındaki çevrim sayısının tespiti içinkullanılan yöntemin açıklaması:………………..3.2.12.2.6.4.3 Yenilenme meydana gelmeden önceki gerekli yükleme seviyesini tespit parametreleri (yani;sıcaklık, basınç vb.)………………………………………….3.2.12.2.6.4.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 13, Madde 3.1‘de tanımlanan deney iĢleminde sistemiyüklemek için kullanılan yöntemin açıklaması:………………3.2.12.2.6.5 Parçacık tutucu filtrenin markası:………………………..3.2.12.2.6.6 Ayırt edici parça numarası:………3.2.12.2.7 Araç üzerinde teĢhis sistemi (OBD): Evet/hayır (1)3.2.12.2.7.1 MI (Arıza Göstergesi)‘nin yazılı tanımı ve/veya çizimi:....................................3.2.12.2.7.2 OBD sistemi ile izlenen bütün aksamların listesi ve amaçları: ..........................3.2.12.2.7.3 AĢağıdakiler için yazılı tanımlar (genel çalıĢma prensipleri):..........................3.2.12.2.7.3.1 Pozitif ateĢlemeli motorlar (1)3.2.12.2.7.3.1.1 Katalizör izlemesi (1) :……………………………………3.2.12.2.7.3.1.2 Hatalı yanmanın (teklemenin) tespit edilmesi (1) :…………………..3.2.12.2.7.3.1.3. Oksijen algılayıcısının izlemesi (1) : ……………………………3.2.12.2.7.3.1.4 OBD sistemi ile izlenen diğer aksamlar (1) : ..............................................................3.2.12.2.7.3.2 SıkıĢtırmalı ateĢlemeli motorlar (1)3.2.12.2.7.3.2.1 Katalizör izlemesi (1) :………………………………………………………………………3.2.12.2.7.3.2.2 Parçacık tutucu filtrenin izlemesi (1) : …………………………………………3.2.12.2.7.3.2.3 Elektronik yakıt sistemi izlemesi (1) : .......................................................................3.2.12.2.7.3.2.4 OBD sistemi ile izlenen diğer aksamlar (1) ……………………………………………3.2.12.2.7.4 MI‘in harekete geçirilmesi için kriterler (sabitleĢtirilmiĢ sürüĢ çevrim sayısı veya istatistikselyöntem): ……………………………………………3.2.12.2.7.5 Kullanılan bütün OBD çıkıĢ kodlarının ve formatlarının listesi (her birinin açıklaması ilebirlikte):………………………….3.2.12.2.7.6 OBD uyumlu değiĢtirme veya servis parçalarının ve teĢhis aletlerinin ve deney donanımınınimalatına imkan vermek amacı ile aĢağıdaki ilave bilgiler araç imalatçısı tarafından sağlanmalıdır.Bu maddede verilen bilgiler bu Ekin Ġlave 5‘inde tekrarlanmalıdır (AT tip onayı belgesine Ġlave araç OBDbilgileri)(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).29


3.2.12.2.7.6.1 Aracın orijinal tip onayı için kullanılan ön Ģartlandırma çevrimlerinin sayısı ve tipininaçıklaması.3.2.12.2.7.6.2. OBD sistemi ile izlenen aksamla ilgili aracın orijinal tip onayı için kullanılan OBD gösterimçevriminin tipinin açıklaması.3.2.12.2.7.6.3 OBD sistemi ile izlenen her aksam için algılanan ilgili ikincil parametrelerin bir listesiniiçeren, hata belirleme ve MI çalıĢma (sürüĢ çevrimlerinin sabit sayısı veya istatistiksel yöntem) stratejisi ilebirlikte bütün algılanan aksamları açıklayan kapsamlı bir doküman. Aksamın izlenmesi, MI çalıĢmasınınbelirlenmesi için kullanıldığı durumda, emisyon ile ilgili münferit güç aktarma aksamları ve emisyon ileilgisiz münferit aksamlarla birlikte, OBD çıktı kodları ve kullanılan formatın (her birinin bir açıklaması ilebirlikte) bir listesi. Özellikle, Servis $05 durumunda Test ID $21‘ten FF‘ye kadar verilen veriler ve Servis$06 kullanımında verilen bilgiler için kapsamlı açıklama sağlanmalıdır. ISO 15765-4 ―Karayolu araçlarıkumandaedici alan ağı üzerindeki teĢhisler (CAN)- Bölüm 4: emisyonla ilgili sistemler için Ģartlar‖a uygunolarak bir haberleĢme bağlantısı kullanan araç tiplerinde, ID destekli her OBD monitörü için servis $06durumunda Test ID $00‘dan FF‘ye kadar verilen verilerin kapsamlı bir açıklaması sağlanmalıdır.3.2.12.2.7.6.4 Yukarıda istenen bilgiler örneğin, aĢağıda gösterildiği gibi bu Eke iliĢtirilen bir çizelgedoldurularak tanımlanabilir.AksamKatalizörHatakoduĠzlemestratejisiP0420 Oksijenalgılayıcısı1 ve 2sinyalleriHatabelirlemekriteriAlgılayıcı 1ve algılayıcı2 sinyalleriarasındakifarkMIçalıĢmakriteri3 üncüçevrimĠkincilparametrelerMotor devri,motor yükü,A/F modu,katalizörsıcaklığıÖnĢartlandırmaĠki Tip 1çevrimiGösterimdeneyiTip 13.2.12.2.8 Diğer sistemler (tanımı ve çalıĢması)…………………………………................................3.2.13 Absorpsiyon kat sayısı sembolünün yeri (sadece sıkıĢtırma ateĢlemeli motorlar)3.2.14 Yakıt ekonomisini etkileyecek Ģekilde tasarlanmıĢ her türlü cihazın ayrıntıları (baĢka maddelerlekapsanmamıĢsa):3.2.15 LPG yakıt sistemi Evet/hayır (1)3.2.15.1 17/1/2008 tarihli ve 26759 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanan Motorlu Araçlar ve RömorklarınınYakıt Depoları ve Arka Koruma Donanımlarına Dair Tip Onayı Yönetmeliğine (70/221/AT) göre AT tiponayı numarası (bu yönetmelik gaz yakıtlı depoları kapsayacak Ģekilde değiĢtirileceği zaman) veyaBM/AEK R67 Regülasyonuna göre onay numarası:………………………..….…………………..….3.2.15.2 LPG yakıtı için elektronik motor yönetim kumanda ünitesi3.2.15.2.1 Markası/markaları:…………………………………………………………………………………3.2.15.2.2 Tipi/tipleri: ………………………………………………………………………………………3.2.15.2.3 Emisyonla ilgili ayar imkanları:…………………………………………………………………3.2.15.3 Ġlave dokümantasyon3.2.15.3.1 Benzinden LPG‘ye veya tersine geçiĢte katalizör korumasının açıklaması :……………3.2.15.3.2 Sistemin yerleĢim planı (elektrik bağlantıları, vakum bağlantı, dengeleme hortumları vb.):..3.2.15.3.3 Sembolün çizimi : …………………………3.2.16 NG (Doğalgaz) yakıt sistemi: Evet/hayır (1)30


3.2.16.1 70/221/AT Yönetmeliğine göre tip onayı numarası (bu yönetmelik gaz yakıtlı depolarıkapsayacak Ģekilde değiĢtirileceği zaman) veya BM/AEK Regülasyonu 110‘a göre onaynumarası:……………………………………………………………………3.2.16.2 NG (Doğalgaz)/yakıtı için elektronik motor yönetim kumanda ünitesi3.2.16.2.1 Markası/markaları:………………………………………………………………………………….3.2.16.2.2 Tipi/tipleri:………………………………3.2.16.2.3 Emisyonla ilgili ayar imkanları:………………………………………………………………3.2.16.3 Ġlave dokümantasyon3.2.16.3.1 Benzinden NG‘ye veya tersine geçiĢte katalizör korumasının açıklaması :………………3.2.16.3.2 Sistemin yerleĢim planı (elektrik bağlantıları, vakum bağlantı dengeleme hortumları, vb):….3.2.16.3.3 Sembolün çizimi : …………………………….3.4 Motorlar veya motor birleĢimi3.4.1 Hibrit elektrikli araç: Evet/hayır (1)3.4.2 Hibrit elektrikli araç kategorisi: Araç dıĢında Ģarj edilebilir/araç dıĢında Ģarj edilemez (1)3.4.3 ÇalıĢma Ģekli anahtarı: Var/yok (1)3.4.3.1 Seçilebilir çalıĢma Ģekilleri3.4.3.1.1 Sade elektrik: Evet/hayır (1)3.4.3.1.2 Sade yakıt tüketimi: Evet/hayır (1)3.4.3.1.3 Hibrit Ģekiller: Evet/hayır (1)(evet ise, kısa tanımı):........................................3.4.4 Enerji depolama cihazının tarifi: (akü, kondansatör, volan/dinamo)3.4.4.1 Markası/markaları: ............................................................................................3.4.4.2 Tipi/tipleri:.............................................................................................3.4.4.3 Ayırt edici numarası: ............................................................................... . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.4.4.4 Elektrokimyasal çiftin cinsi: .....................................................................3.4.4.5 Enerji:................ (akü için:gerilim ve 2 saatte amp-saat olarak kapasitesi, kondensatör için:,................ J)3.4.4.6 ġarj cihazı: Araç üzerinde/harici/mevcut değil (1)3.4.5 Elektrikli makinalar (her bir tip elektrikli makina ayrı ayrı tarif edilir)3.4.5.1 Markası: .......................................................................................(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).31


3.4.5.2 Tipi: ............................................................................................3.4.5.3 Birincil kullanımı: ÇekiĢ motoru/dinamo3.4.5.3.1 ÇekiĢ motoru olarak kullanıldığında: Tek/birden fazla motor (sayısı):3.4.5.4 Azami güç: ……………………… kW3.4.5.5 ÇalıĢma prensibi3.4.5.5.1 Doğru akım/alternatif akım/faz sayısı: ...............................................3.4.5.5.2 Ayrı ikaz/seri/kompaund (1)3.4.5.5.3 Senkron/asenkron (1)3.4.6 Kontrol ünitesi3.4.6.1 Markası/markaları: ............................................................................................3.4.6.2 Tipi/tipleri: .............................................................................................3.4.6.3 Ayırt edici numarası: ..........................................................................3.4.7 Güç regülatörü:3.4.7.1 Markası :........................................................................................... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.4.7.2 Tipi: .........................................................................................3.4.7.3 Ayırt edici numarası: ..........................................................................3.4.8 Aracın elektrikle menzili: ............... km (BM/AEK Regülasyon 101‘in Ek 7‘sine göre)3.4.9 Ön Ģartlandırma için imalatçının tavsiyeleri: ..................................................3.5 CO 2 emisyonu/yakıt tüketimi (a) ( a ) (imalatçının beyan ettiği değer)3.5.1 Kütlesel CO 2 emisyonları (deneye tabi tutulan her bir referans yakıt için verilir)3.5.1.1 CO 2 kütlesel emisyonu (Ģehir içi Ģartlarda): ........................................... g/km3.5.1.2. CO 2 kütlesel emisyonu (Ģehirlerarası Ģartlarda): ....................................g/km3.5.1.3 CO 2 kütlesel emisyonu (birleĢik): ............................................................g/km3.5.2 Yakıt tüketimi (deneye tabi tutulan her referans yakıt için ayrıntı verilir)3.5.2.1 Yakıt tüketimi (Ģehir içi Ģartlarda) :…………………….………L/100 km veya m 3 /100 km (1)3.5.2.2 Yakıt tüketimi (Ģehirlerarası Ģartlarda) : ………………………L/100 km veya m 3 /100 km (1)3.5.2.3 Yakıt tüketimi (birleĢik) :……………..……………………..……L/100 km veya m 3 /100 km (1)3.6 Ġmalatçı tarafından izin verilen sıcaklıklar3.6.1 Soğutma sistemi(a)80/1268/AT Yönetmeliğinin Ģartlarına uygun olarak tespit edilen(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).32


3.6.1.1 Sıvı soğutmasıÇıkıĢta azami sıcaklık: ...............................K3.6.1.2 Hava soğutması3.6.1.2.1 Referans noktası: .............3.6.1.2.2 Referans noktasındaki azami sıcaklık: ..…………K3.6.2 EmiĢ ara soğutucusu azami çıkıĢ sıcaklığı: ............ ..K3.6.3 Egzoz borusunun/borularının, turboĢarjın veya egzoz manifoldu dıĢ flanĢı/flanĢları yanında içindekinoktada, azami egzoz gazı sıcaklığı: .......…….K3.6.4 Yakıt sıcaklığıAsgari: ............. KAzami: .............. K3.6.5 Yağ sıcaklığıAsgari: ............. KAzami: ............. K3.8 Yağlama sistemi3.8.1 Sistemin tanımı3.8.1.1 Yağ deposu konumu: ...........................................................3.8.1.2 Besleme sistemi (pompayla/hava emiĢine püskürtmeyle/yakıtla karıĢtırılarak, vb.) (1)3.8.2 Yağ pompası3.8.2.1 Markası/markaları: .....……………………….3.8.2.2 Tipi/tipleri: ..………………………………………3.8.3 Yakıt ile karıĢımı3.8.3.1 Yüzdesi:…………………3.8.4 Yağ soğutucusu: Evet/hayır (1)3.8.4.1 Çizim/çizimler: .....................................................veya3.8.4.1.1 Markası/markaları: .....………………..3.8.4.1.2 Tipi/tipleri: ..…………………………..4 Aktarma organı (transmisyon) (a)4.3 Motor volanı atalet momenti: ........……………………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4.3.1 Vites boĢta iken ek atalet momenti: ……………………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4.4 Kavrama (tipi):. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).(a) (v) Belirtilen özellikler önerilen herhangi bir varyant için verilmelidir.33


4.4.1 Azami moment tahvili: ……………………………………………………4.5 Vites kutusu4.5.1 Tipi [mekanik/otomatik / KVK (Kademesiz Vites Kutusu)] (1) :4.6 Vites kutusu tahvil oranlarıVitesKVK için azami (*)123...........KVK için asgari (*)GeriVites kutusu iç tahviloranları (motor devrininvites kutusu çıkıĢ milidevrine oranı)Diferansiyel tahvil oranı /oranları) (vites kutusu çıkıĢmili devrinin tahrik edilentekerlek devrine oranı)Toplam diĢlitahvil oranları(*)KVK- Kademesiz vites kutusu.___________________________6 Süspansiyon6.6 Lastikler ve tekerlekler6.6.1 Lastik/tekerlek birleĢimi/birleĢimleri(a) Bütün lastik seçenekleri için ebat tanımı, yük kapasitesi endeksi, hız kategorisi sembolü, ISO 28580‘egöre yuvarlanma direnci belirtilmelidir (uygulandığında).(b) Azami hızı 300 km/h‘i aĢan araçlara takılmak üzere tasarlanan Z kategorisi lastikler için eĢ değer bilgiverilmeli; tekerlekler için jant ebadı/ebatları ve göbek derinliği/derinlikleri (off-set) belirtilmelidir.6.6.1.1 Dingiller6.6.1.1.1 1‘inci Dingil : ………………….6.6.1.1.2 2‘nci Dingil : .........…………..vb.6.6.2. Yuvarlanma yarıçaplarının alt ve üst sınırları6.6.2.1 1‘inci Dingil : ………………….6.6.2.2 2‘nci Dingil : .........…………..vb.6.6.3 Araç imalatçısı tarafından tavsiye edilen lastik basıncı/basınçları:……… kPa9 Üst yapı (gövde)9.1 Üst yapının tipi: (MARTOY‘un Ek II, Kısım C‘de tanımlanan kodlar kullanılır):………….........9.10.3 Koltuklar9.10.3.1 Sayısı: .........................................................16 Araç tamir ve bakım bilgisine eriĢim16.1 Araç tamir ve bakım bilgisine eriĢilecek esas internet sitesinin adresi:......34


16.1.1 UlaĢılabilecek tarih (tip onayından itibaren 6 aydan geç olmamalıdır):…………….16.2 Madde 16.1‘de belirtilen internet sitesine eriĢim Ģartları : …………………………………………16.3 Madde 16.1‘de belirtilen internet sitesinden eriĢilebilen araç tamir ve bakım bilgisinin formatı:………1 BujilerBilgi dokümanına ĠlaveDeney Ģartları ile ilgili bilgiler1.1 Markası. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.2 Tipi:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.3 Buji tırnak aralığı ayarı:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 AteĢleme bobini2.1 Markası: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..2.2 Tipi: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Kullanılan yağ3.1 Markası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.2 Tipi: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .(yağ ve yakıt karıĢtırılmıĢ ise, karıĢımdaki yağ yüzdesi belirtilir)4 Dinamometre yük ayarı bilgileri (her dinamometre deneyi için bilgiler tekrarlanır)4.1 Araç üst yapı tipi (varyant ve versiyon)4.2 Vites kutusu tipi (mekanik/otomatik/KVK)4.3 Sabit yük eğrisi dinamometre ayar bilgileri (kullanılıyorsa)4.3.1 Kullanılan alternatif dinamometre yük ayar yöntemi (Evet/hayır)4.3.2 Atalet kütlesi (kg)4.3.3 Aracın dinamometre üzerindeki çalıĢma kayıpları dahil, 80 km/h‘de absorbe edilen etkin güç (kW)4.3.3 Aracın dinamometre üzerindeki çalıĢma kayıpları dahil, 50 km/h‘de absorbe edilen etkin güç (kW)4.4 Ayarlanabilir dinamometre ayarı yük eğrisi bilgileri (kullanılıyorsa)4.4.1 Deney pistinden alınan vites boĢta yavaĢlama (coast down) bilgileri4.4.2 Lastiklerin markası ve tipi:4.4.3 Lastik ebadı (ön/arka):4.4.4 Lastik basıncı (ön/arka) (kPa):4.4.5 Sürücü dahil aracın deney kütlesi (kg):35


4.4.6 Vites boĢta yavaĢlama bilgileri (kullanılıyorsa)V (km/h) V 2 (km/h) V 1 (km/h) DüzeltilmiĢ ortalamavites boĢta yavaĢlamasüresi (s)120100806040204.4.7 DüzeltilmiĢ ortalama karayolu gücü (kullanılıyorsa)V (km/h)120düzeltilmiĢ güç (kW)1008060402036


Ġlave 4AT tip onayı belgesi örneği[Azami format: A4 (210 mm × 297 mm)]AT TĠP ONAYI BELGESĠBu bildirim;- AT tip onayının (1)- AT tip onayı kapsam geniĢletmesinin (1)- AT tip onayı reddi kararının (1) bir sistem / sistemle ilgili bir araç (1)- AT tip onayı geri çekilme kararının (1)Tip onayı kuruluĢunun damgasıtipine (EC) No 715/2007 (2) Yönetmeliği ve bu Tebliğe ((EC) No 692/2008 (3) Regülasyonuna) göreverilmesi hakkındadır.AT tip onayı numarası:…………………………………….Kapsam geniĢletmesi nedeni: ……………………………BÖLÜM I0.1.Markası (imalatçının ticari adı): .............................................................................0.2. Tipi:……………………………………………………………………………………0.2.1. Ticarî adı /adları (varsa): ………………………………………………………………0.3. Araç üzerinde iĢaretli ise, tip tanıtım Ģekli (4) : .............................................................0.3.1.Bu iĢaretin yeri: ...................................................................................................0.4. Aracın kategorisi (5) : ................................................................................................0.5. Ġmalatçısının adı ve adresi : …………………………………………0.8. Montaj tesisinin / tesislerinin isim /isimleri ve adresi /adresleri :..........................0.9. Ġmalatçının temsilcisi::....................................(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).(2)Avrupa Birliği Resmi Gazetesi L 171, 29.6.2007, s. 1.(3)Avrupa Birliği Resmi Gazetesi L 199, 28.7.2008, s. 1.(4)Bir tip tanıtım Ģekli, bu bilgilerde (tanıtım belgesinde) yer alan araç, aksam veya ayrı teknik ünitetiplerini açıklamak için tanıtım ile ilgili olmayan iĢaretler içeriyorsa, bu iĢaretlerin yerine belgede ‗?‘iĢareti konulmalıdır (örneğin; ABC ??123??).(5)Ek II, Bölüm A‘da tarif edildiği gibi.37


BÖLÜM II1. Ġlave bilgiler (uygulanabilirse): (eklentiye bakınız)2.Deneyleri yapmaktan sorumlu teknik servis:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. Deney raporunun tarihi:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4.Deney raporunun sayısı:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. Açıklamalar (varsa) (eklentiye bakınız)6. Yer:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. Tarih: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. Ġmza: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ekler: Bilgi paketiDeney raporu38


(AT) 715/2007 Emisyonlar ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim konusunda bir aracın tiponayına iliĢkin…………….No’lu AT tip onayı belgesineEklenti1 Ġlave bilgiler1.1 Yürür vaziyetteki aracın kütlesi: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.2 Azami kütle:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.3 Referans kütle:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.4 Koltukların sayısı: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.6 Üst yapının tipi:1.6.1 M1, M2 için: Sedan, heçbek, steyĢin, kupe, üstü açılır kapanır, çok amaçlı araç (1)1.6.2 N1, N2 için: Kamyon, van (1)1.7 Tahrikli tekerlekler: Ön, arka, 4 x 4 (1)1.8 Sade elektrikli araç:Evet/hayır (1)1.9 Hibrit elektrikli araç: Evet/hayır (1)1.9.1 Hibrit elektrikli araç kategorisi: Araç dıĢında Ģarj edilebilir/ araç dıĢında Ģarj edilemez (1)1.9.2 ÇalıĢma Ģekli anahtarı: Var/yok (1)1.10 Motor tanıtımı:1.10.1 Motor süpürme hacmi (deplasman) :..................................................................................1.10.2 Yakıt besleme sistemi: Doğrudan püskürtme/dolaylı püskürtme (1)1.10.3 Ġmalatçı tarafından tavsiye edilen yakıt:1.10.4 Azami güç: ......... d/d‘de ........... kW1.10.5 AĢırı doldurma sistemi : Evet/hayır (1)1.10.6 AteĢleme sistemi: SıkıĢtırma ateĢlemeli/pozitif ateĢlemeli (1)1.11 Güç tahrik (sade elektrikli araç veya hibrit elektrikli araç) (1)1.11.1 Azami net güç:................... d/d ‘de...............kW1.11.2 Otuz dakikalık azami güç:.................................kW1.12 Cer akümülatörü (sade elektrikli araç veya hibrit elektrikli araç için)1.12.1 Anma gerilimi: V(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).39


1.12.1 Kapasite (2 saatlik değer): Ah1.13 Aktarma organı (transmisyon):…………………………………………………………………………1.13.1 Vites kutusu tipi (mekanik/otomatik/değiĢken aktarma (1)1.13.2 Vites kutusu tahvil oranları sayısı1.13.3 Toplam vites kutusu tahvil oranları (yük altındaki lastiklerin yuvarlanma daire çevreleri dahil): Her1000 d/d de karayolu hızları (km/h)Birinci vites:………………………………………………………….. Altıncı vites:……………………………Ġkinci vites:………………………………………………………….. Yedinci vites:……………………………Üçüncüi vites:…………………………………………………………Sekizinci vites:…………………………Dördüncüi vites:……………………………………………………...Hızlandırıcı (overdrive):………BeĢinci vites:…………………………………………………………..1.13.4 Nihai tahvil oranı1.14 Lastikler:…………………………………………………………………………………………………..Tipi:……………………………………………………………….Ebadı:…………………………………………Yük altında yuvarlanma çevresi:Tip 1 deneyi için kullanılan lastiklerin yuvarlanma çevresi:2 Deney sonuçları2.1 Egzoz emisyonları deney sonuçlarıEmisyonların sınıflandırılması: Euro 5/Euro 6 (1)Tip 1 deney sonuçları, uygulanabildiğindeAna araç değil ise tip onayı numarası (1) :…………………………………………………………..(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).40


Tip 1sonucuÖlçülen (i)(iv)Ölçülenortalamadeğer (M)(i) (iv)Ki(i) (v)Ki ilehesaplananortalamadeğer(M.Ki) (iv)Deney123CO(mg/km)THC(mg/km)NMHC(mg/km)NOx(mg/km)THC+NOx(mg/km)(ii)(iii)Parçacıklar(mg/km)Parçacıksayısı(# /km)DF(i) (v)Ki ve DF ilehesaplanansonortalamadeğer(M.Ki.DF)(vi)Sınır değer(i) Uygulanabilir olduğu durumda(ii) Uygulanamaz(iii) THC ve NOx için hesaplanan ortalama değerleri (M.Ki) eklemek suretiyle hesaplanan ortalama değer.(iv) 2 ondalık basamağa yuvarlanır.(v) 4 ondalık basamağa yuvarlanır.(vi) Sınır değerden daha büyük 1 ondalık basamağa yuvarlanır.Yenilenme stratejisi ile ilgili bilgilerD- Yenilenme fazlarının meydana geldiği 2 çevrim arasındaki çalıĢma çevrimlerinin sayısı:. . . . . . . . . .d- Yenilenme için gerekli çalıĢma çevrimlerinin sayısı:. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Tip 2: ………………………………………………………..%Tip 3: ………………………………………………………..Tip 4: ……………………………………………………….g/deney.Tip 5: - Dayanıklılık deneyi: Tüm araç deneyi/tezgah yaĢlandırma deneyi/yok (1)- Bozulma faktörü DF: hesaplanan/belirlenen (1)- Değerleri belirtiniz:…………………………………………(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).41


Tip 6 CO (mg/km) THC (mg/km)Ölçülen değer2.1.1 Tek yakıtlı gazlı araçlarda sonuçların ölçüldüğünü veya hesaplandığını göstererek, LPG veya NGDOĞALGAZ/biyometan bütün referans gazları için çizelgeyi tekrar ediniz veya LPG veya NGDOĞALGAZ/biyometan konusunda araç emisyonlarının (bir) nihai sonucunu tekrarlayınız. Ġki yakıtlı gazlıaraçlarda benzin için sonucu gösteriniz ve LPG veya NG DOĞALGAZ/biyometan konusunda araçemisyonlarının (bir) nihai sonucunu tekrarlayınız. Diğer iki yakıtlı ve esnek yakıtlı araçlarda iki farklıreferans yakıtla ilgili sonuçları gösteriniz.2.1.2 MI‘nin yazılı tanımı ve/veya çizimi:……………………………………….2.1.3 OBD sistemi tarafından izlenen bütün aksamların listesi ve fonksiyonu:……………………………2.1.4 AĢağıdakiler için yazılı tanım (genel çalıĢma prensipleri):2.1.4.1 Hatalı yanmanın (tekleme) belirlenmesi (2) :…………………………………………….2.1.4.2 Katalizör izlemesi (2) :. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . .2.1.4.3.Oksijen algılayıcısının izlemesi (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2.1.4.4. OBD sistemi ile izlenen diğer aksamlar (2) :. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2.1.4.5. Katalizör izlemesi (3) :. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2.1.4.6. Parçacık tutucu filtresinin izlemesi (3) :. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2.1.4.7 Elektronik yakıt besleme sistemi harekete geçiricisinin izlemesi (3)2.1.4.7 OBD sistemiyle izlenen diğer aksamlar:…………………………………………………2.1.5 MI etkinleĢmesi için kriterler (sürüĢ çevrimi veya istatistik yöntemin sabit sayısı)……………2.1.6 Kullanılan bütün OBD çıkıĢ kodları ve formatlarının listesi (her birinin açıklaması ilebirlikte:…………………………...2.2 Karayolu elveriĢlilik deneyi (araç teknik muayenesi) için istenen emisyon bilgileriDeney CO değeri (%hacim)Lambda (1) Motor devri (d/d) Motor yağsıcaklığı ( o C)DüĢük rölantideneyiN/A(uygulanmaz)Yüksek rölantideneyi(1)Uygulanmadığında iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulandığında hiçbir Ģeyin iptalinin gerekliolmadığı durumlar vardır.)2.3 Katalitik konvertörler: Evet/hayır (1)2.3.1 Orijinal donanım katalitik konvertör bu Tebliğin ilgili Ģartlarına göre deneye tabi tutulmuĢtur:Evet/hayır (1)2.4 Duman opaklığı deney sonuçları (1)(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).(2)Pozitif ateĢlemeli motorlarla donatılan araçlar için.(3)SıkıĢtırma ateĢlemeli motorlarla donatılan araçlar için.42


2.4.1 Kararlı hızlarda: Teknik servis deney raporu numarasına bakınız . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2.4.2 Serbest ivme deneyleri2.4.2.1 Ölçülen absorpsiyon katsayısının değeri: …………………………………………………….... m -12.4.2.2 DüzeltilmiĢ absorpsiyon katsayısının değeri: …………………………………………….……. m -12.4.2.3.Absorpsiyon katsayısı sembolünün araç üzerindeki yeri: ……………………………………2.5 CO 2 emisyonları ve yakıt tüketimi deneyi sonuçları2.5.1 Ġçten yanmalı motorlu araç ve dıĢtan Ģarj edilemeyen (NOVC) hibrit elektrikli araç2.5.1.1 CO 2 kütle emisyonları (deneye tabi tutulan her bir referans yakıt için beyan edilen değerler verilir)2.5.1.1.1 CO 2 kütle emisyonları (Ģehir içi Ģartları):………………………………………………..… g/km2.5.1.1.2 CO 2 kütle emisyonları (Ģehir dıĢı Ģartları):………………………………………………... g/km2.5.1.1.3 CO 2 kütle emisyonları (birleĢik):…………………………………………………………..…g/km2.5.1.2 Yakıt tüketimi (deneye tabi tutulan her bir referans yakıt için beyan edilen değerler verilir)2.5.1.2.1 Yakıt tüketimi (Ģehir içi Ģartları):…………………………………………………….L/100 km (2)2.5.1.2.2 Yakıt tüketimi (Ģehir dıĢı Ģartları):…………………………………………………..L/100 km2.5.1.2.3 Yakıt tüketimi (birleĢik):…………………………………………………………..… L/100 km (2)2.5.1.3 Bu Tebliğin Madde 2‘sinin Paragraf 6‘sında belirtilen sadece periyodik yenilenme sistemleriyledonatılan içten yanmalı motorla tahrik edilen araçlarda, deney sonuçları BM/AEK Regülasyonu 101‘in Ek10‘unda belirtilen Ki faktörü ile çarpılmalıdır.2.5.1.3.1 CO 2 emisyonları ve yakıt tüketimi için yenilenme stratejisi ile ilgili bilgilerD- Yenilenme fazlarının meydana geldiği 2 çevrim arasındaki çalıĢma çevrimlerinin sayısı:……………d- Yenilenme için gerekli çalıĢma çevrimlerinin sayısı:…………………………………………………….Kiġehir içi ġehir dıĢı BirleĢikCO 2 değerlerive yakıt tüketimi değerleri (1)(1)4 ondalık sayıya yuvarlatılır.2.5.2 Sade elektrikli araçlar (1)2.5.2.1 Elektrik enerjisi tüketimi (beyan edilen değer):2.5.2.1.1 Elektrik enerjisi tüketimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. ..Wh/km(1) Uygun olmayanı iptal ediniz (birden fazla giriĢ uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayandurumlar vardır).(2)Gaz yakıtlı araçlar için birim m 3 /km ile değiĢtirilir.43


2.5.2.1.2 Çevrimin yapılması için tolerans dıĢı toplam süre:……………………………………….…s2.5.2.2 Menzil (beyan edilen değer) ……..............………………………………………………..km2.5.3 DıĢtan Ģarj edilebilir (OVC) hibrit elektrikli araç:2.5.3.1 CO 2 kütle emisyonu (Durum A, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . ……… . . g/km2.5.3.2 CO 2 kütle emisyonu (Durum B, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . ……… . . g/km2.5.3.3 CO 2 kütle emisyonu (ağırlıklı, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . …………………. . . g/km2.5.3.4 Yakıt tüketimi (Durum A, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . ……… … . L/100 km2.5.3.5 Yakıt tüketimi (Durum B, birleĢik) (2) :. . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . ………... . . L/100 km2.5.3.6 Yakıt tüketimi (ağırlıklı, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . ……………... . L/100 km2.5.3.7 Elektrik enerjisi tüketimi (Durum A, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . ... . Wh/km2.5.3.8 Elektrik enerjisi tüketimi (Durum B, birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . …. . . Wh/km2.5.3.9 Elektrik enerjisi tüketimi (ağırlıklı ve birleĢik) (2) : . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . … Wh/km2.5.3.10 Sade elektrikle menzil: ………………….............…………………………………………km3 Araç tamir bilgileri3.1 Araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim için internet sitesi adresleri:……………………………3.1.1 Mevcut olduğu tarih (tip onayı tarihinden itibaren 6 aya kadar):…………………………..3.2 Madde 3.1‘de belirtilen internet sitesine eriĢim Ģartları ve koĢulları (yani, eriĢim süresi; saatlik, günlük,aylık ve yıllık bazda fiyatı):………………………………………. …………………….3.3 Madde 3.1‘de belirtilen internet sitesi vasıtasıyla araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢilebilir formatı3.4 Sağlanan araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgili imalatçı belgesi:…………………………4 Açıklamalar:(2) BirleĢik çevrim boyunca ölçülen, [yani, Kısım Bir (Ģehir içi) ile Kısım Ġki (Ģehir dıĢı) birlikte]44


Ġlave 5Araç OBD bilgileri1 Araç imalatçısı tarafından OBD - uyumlu yedek parça veya servis parçaları ve teĢhis aletleri ve deneydonanımının imalatını sağlamak amacıyla bu Ġlave‘de istenen bilgiler verilmelidir.2 Talep üzerine, aĢağıdaki bilgiler ilgili aksam, teĢhis aletleri veya deney donanımı imalatçısına ayrımyapmadan sağlanmalıdır:2.1 Aracın orijinal tip onayı için kullanılan ön Ģartlandırma çevrimlerinin sayısı ve tipinin açıklaması.2.2 OBD sistemi ile izlenen aksamla ilgili aracın orijinal tip onayı için kullanılan OBD gösterim çevriminintipinin açıklaması.2.3 OBD sistemi ile izlenen her aksam için algılanan ilgili ikincil parametrelerin bir listesini içeren, hatabelirleme ve MI çalıĢma (sürüĢ çevrimlerinin sabit sayısı veya istatistiksel yöntem) stratejisi ile birliktebütün algılanan aksamları açıklayan kapsamlı bir doküman. Aksamın izlenmesi MI çalıĢmasınınbelirlenmesi için kullanıldığı durumda, emisyon ile ilgili münferit tahrik sistemi, aktarma aksamları veemisyon ile ilgisiz münferit aksamlarla birlikte, bütün OBD çıktı kodları ve kullanılan formatın (her birininbir açıklaması ile birlikte) bir listesi. Özellikle, $05 Deney ID $21‘den FF‘ye kadar kullanımında verilenbilgiler ve $06 kullanımında verilen bilgiler için kapsamlı açıklama sağlanmalıdır. ISO 15765-4 ―Karayoluaraçları- Kumanda edici alan ağı üzerindeki teĢhisler (CAN)- Bölüm 4: Emisyonla ilgili sistemler içinĢartlar‖a uygun olarak bir iletiĢim bağlantısı kullanan araç tiplerinde, ID destekli her OBD monitörü için $06Deney ID $00‘dan FF‘ye kadar kullanımında verilen bilgilerin kapsamlı bir açıklaması sağlanmalıdır.Bu bilgiler, aĢağıdaki gibi bir çizelge doldurularak sağlanabilir:AksamHatakoduĠzlemestratejisiKatalizör P0420 Oksijenalgılayıcısı1 ve 2sinyalleriHatabelirlemekriteriAlgılayıcı 1ve algılayıcı2 sinyalleriarasındakifarkMIfaaliyetegeçmekriteri3 üncüçevrimĠkincilparametrelerMotor devri,Motor yükü,A/F modu,katalizörsıcaklığıÖnĢartlandırmaĠki adetTip 1 çevrimiGösterimdeneyiTip 13 TeĢhis aletlerinin imalatı için gerekli bilgilerBir çok markanın bakım ve onarımını yapan tamirciler için jenerik teĢhis aletleri ile ilgili hükümlerikolaylaĢtırmak amacıyla araç imalatçıları tamir bilgileri ile ilgili internet siteleri vasıtasıyla Madde 3.1 ilaMadde 3.3‘te belirtilen bilgileri sağlamalıdır. Bu bilgiler, teĢhis aletlerinin foksiyonlarını ve tamir bilgileri vesorun giderme talimatları ile ilgili bağlantıları içermelidir. Bu bilgilere eriĢim makul bir ücret ödemesine tabiolabilir.3.1 ĠletiĢim protokolü bilgisiAĢağıdaki bilgilerin araç markası, modeli ve varyantının ya da VIN veya araç ve sistem tanımlama gibidiğer uygulanabilir tanımların karĢısına gelecek Ģekilde belirtilmesi gereklidir:(a) Herhangi bir donanım veya yazılım protokol bilgileri, parametre tanıtımı, transfer fonksiyonları, ‖aktiftutma‖ Ģartları veya hata koĢullarını içeren, Ek XI, Bölüm 4‘te belirtilen standardlara ilave olarakkomple teĢhisleri mümkün kılacak gerekli ilave protokol bilgi sistemi.(b) Ek XI, Bölüm 4‘te belirtilen standartlara uygun olmayan bütün hata kodlarının nasıl elde edileceği veyorumlanacağının ayrıntıları.(c) Ölçeklendirme ve eriĢim bilgilerini içeren bütün mevcut aktif veri parametrelerinin listesi,(d) Cihazı harekete geçirme veya kumandası ve bunları uygulayacak vasıtaları içeren bütün mevcutfonksiyonel deneylerin listesi,45


(e) Bütün aksam ve durum bilgileri, zaman damgaları ve askıya alınmıĢ arıza teĢhis kodları (DTC) vedonuk görüntülerin nasıl elde edileceğinin ayrıntıları,(f) Uyarlayıcı öğrenme parametreleri, varyant kodlaması ve değiĢtirilebilir aksam düzeninin yenidenayarlanması ve müĢteri tercihleri.(g) ECU tanıtımı ve varyant kodlaması.(h) Servis ıĢıklarının yeniden nasıl ayarlanacağının ayrıntıları.(i) TeĢhis bağlayıcısının (konektörünün) yeri ve bağlayıcı ayrıntıları,(j) Motor kod tanıtımı.3.2 OBD ile izlenen aksamların test ve teĢhisiAĢağıdaki bilgiler istenmelidir:(a) Aksamda veya tesisatta, testlerin fonksiyonelliğinin uygunluğunu gösteren açıklama,(b) Test parametrelerini ve aksam bilgilerini içeren test iĢlemi,(c) Asgari ve azami giriĢ ve çıkıĢ, sürüĢ ve yükleme değerlerini içeren bağlantı ayrıntıları,(d) Rölanti dahil, belirli sürüĢ koĢullarında beklenen değerler,(e) Statik ve dinamik durumlarında aksam için elektrik değerleri,(f) Yukarıdaki senaryoların her birinde arıza mod değerleri,(g) Hata ağaçlarını ve rehberli teĢhislerin ortadan kaldırılmasını içeren hata modu teĢhis dizileri.3.3 Tamir için gerekli verilerAĢağıdaki bilgiler istenmelidir:(a) ECU ve aksamın ilk kullanıma hazırlanması (değiĢtirilebilir aksamın takılması durumunda)(b) Ġlgili düz geçiĢ (yeniden) programlama tekniklerinin kullanıldığı yeni veya değiĢtirilebilir ECU‘ların ilkkullanıma hazırlanması.46


Ġlave 6AT tip onayı belgesi numaralama sistemi1 Madde 6(1)‘e göre verilen AT tip onayı numarasının Bölüm 3‘ü, AT tip onayına uygulanabilir düzenleyicimevzuatın uygulama veya düzenleyici mevzuatın en son değiĢiklik numarası ile birleĢtirilmelidir. Bunumara, aĢağıdaki çizelgeye uygun olarak farklı araç kategorilerini yansıtan bir alfabetik karakteri takipetmelidir. Bu alfabetik karakterler, onayın verildiği Euro 5 ve Euro 6 emisyon sınır değerlerini de ayırtetmelidir.PI = Pozitif ateĢlemeCI= SıkıĢtırma ateĢlemeÇizelge tarihleri AT onayı için geçerlidir, ulusal onay için geçerli tarihler yönetmelikte yeralmaktadırÇizelge 1HARFEmisyonstandardıOBDstandardıAraçkategorisi vesınıfıMotorUygulamatarihi:YenitiplerUygulamatarihi:YeniaraçlarTescilinson tarihiA Euro 5a Euro 5 M, N 1 sınıf I PI, CI 1.9.2009 1.1.2011 31.12.2012B Euro 5a Euro 5 M 1 özel sosyalihtiyaçlarıyerinegetirmek için(M 1 G hariç)CI 1.9.2009 1.1.2012 31.12.2012C Euro 5a Euro 5 M 1 G özelsosyalihtiyaçlarıyerinegetirmek içinCI 1.9.2009 1.1.2012 31.08.2012D Euro 5a Euro 5 N 1 sınıf II PI, CI 1.9.2010 1.1.2012 31.12.2012E Euro 5a Euro 5 N 1 sınıf III, N 2 PI, CI 1.9.2010 1.1.2012 31.12.2012F Euro 5b Euro 5 M, N 1 sınıf I PI, CI 1.9.2011 1.1.2013 31.12.2013G Euro 5b Euro 5 M 1 özel sosyal CI 1.9.2011 1.1.2013 31.12.2013ihtiyaçlarıyerinegetirmek için(M 1 G hariç)H Euro 5b Euro 5 N 1 sınıf II PI, CI 1.9.2011 1.1.2013 31.12.2013I Euro 5b Euro 5 N 1 sınıf III, N 2 PI, CI 1.9.2011 1.1.2013 31.12.2013J Euro 5b Euro 5+ M, N 1 sınıf I PI, CI 1.9.2011 1.1.2014 31.8.2015K Euro 5b Euro 5+ M 1 özel sosyal CI 1.9.2011 1.1.2014 31.8.2015ihtiyaçlarıyerinegetirmek için(M 1 G hariç)L Euro 5b Euro 5+ N 1 sınıf II PI, CI 1.9.2011 1.1.2014 31.8.2016M Euro 5b Euro 5+ N 1 sınıf III, N 2 PI, CI 1.9.2011 1.1.2014 31.8.2016N Euro 6a Euro 6- M, N 1 sınıf I CI 31.12.2012O Euro 6a Euro 6- N 1 sınıf II CI 31.12.201247


KarakterEmisyonstandardıOBDstandardıAraçkategorisi vesınıfıMotorUygulamatarihi:YenitiplerUygulamatarihi:YeniaraçlarTescilinson tarihiP Euro 6a Euro 6- N 1 sınıf III, N 2 CI 31.12.2012Q Euro 6b Euro 6- M, N 1 sınıf I CI 31.12.2013R Euro 6b Euro 6- N 1 sınıf II CI 31.12.2013S Euro 6b Euro 6- N 1 sınıf III, N 2 CI 31.12.2013T Euro 6b Euro 6- M, N 1 sınıf I CI 31.8.2015artı IUPRU Euro 6b Euro 6- N 1 sınıf II CI 31.8.2016artı IUPRV Euro 6b Euro 6- N 1 sınıf III, N 2 CI 31.8.2016artı IUPRW Euro 6b Euro 6 M, N 1 sınıf I PI, CI 1.9.2014 1.9.2015X Euro 6b Euro 6 N 1 sınıf II PI, CI 1.9.2015 1.9.2016Y Euro 6b Euro 6 N 1 sınıf III, N 2 PI, CI 1.9.2015 1.9.2016Açıklama:‗Euro 5a‘ emisyon standardı = Parçacıkları, parçacık sayı standardını ve esnek yakıtlı aracınbiyoyakıtla düĢük sıcaklık emisyon deneyi için revize edilmiĢ ölçme iĢlemini hariç tutar.‗Euro 6a‘ emisyon standardı = Parçacıkları, parçacık sayı standardını ve esnek yakıtlı aracınbiyoyakıtla düĢük sıcaklık emisyon deneyi için revize edilmiĢ ölçme iĢlemini hariç tutar.‗Euro 5+‘ OBD standardları= Dinlenme durumunda performans oranını (IUPR), benzinli araçlar içinNOx izlemesini ve dizel için sıkılaĢtırılmıĢ PM eĢik sınırlarını içerir.‗Euro6-‘ OBD standardları = Dinlenme durumunda dizel OBD eĢik sınırları, kullanılmadığı durumdaperformans oranı (IUPR)‗Euro 6- artı IUPR‘ OBD = Dinlenme durumunda dizel OBD eĢik sınırları ve dinlenme durumundaperformans oranını (IUPR) içerir.Not: Madde 4(7) sadece Euro 6 OBD eĢik sınırları yürürlüğe girdiğinde, W, X ve Y karakterlerine göregerçekleĢtirilecek tip onaylarına müsaade eder.2 Tip onayı belgesi numaraları ile ilgili örnekler2.1 Euro 5 hafif yolcu araçlarında herhangi bir kapsam geniĢletme yapılmaksızın, ilk onay için aĢağıdakiörnek verilmiĢtir. Onay, temel yönetmeliğe (regülasyona) göre verilmiĢ olup, daha sonraki aksamlar içinuygulama Tebliği (Regülasyonu) 0001‘dir. Araç A harfi ile gösterilen M 1 kategorisindeki araçtır. OnayHollanda tarafından verilmiĢtir.e4* 715/2007*692/2008A*0001*002.2 AĢağıdaki ikinci örnek özel sosyal ihtiyaçlarla ilgili Ģartları (C) sağlayan M 1 G kategorisindeki Euro 5hafif yolcu araçlarının ikinci kapsam geniĢletmesi ile ilgili dördüncü onayı gösterir. Bu onay, 2009 yılındadeğiĢtirilen yönetmeliğe (regülasyona) ve temel (yönetmeliğe) regülasyona göre verilmiĢ olup, Almanyatarafından düzenlenmiĢtir.e1* 715/2007*…./2009C*0004*0248


Ġlave 7OBD’nin kullanımda performans Ģartlarına uygunluğu ile ilgiliĠmalatçı Belgesi(Ġmalatçı): .........................................................................................................................................(Ġmalatçının adresi): ..................................................................................................................- Bu Belgenin ekinde listelenen araç tiplerinin, bütün öngörülebilir makul sürüĢ koĢullarında OBDsisteminin kullanımdaki performansıyla ilgili bu Tebliğin ((EC) 692/2008 Regülasyonu) Ek XI, Ġlave 1,Madde 3‘ün hükümlerine uygun olduğunu,- Bu Belgenin ekindeki her bir monitörün numaratörü ve denominatörünü artırmak için ayrıntılı teknikkriterleri açıklayan, planın/planların bu belgenin uygulandığı bütün araç tipleri için doğru ve tamolduklarınıtevsik eder.Yer:…………………………………..………..………….Tarih: ……………………….………………………………………………………………….[Ġmalatçı temsilcisinin imzası]Ekler:- Bu belgenin uygulandığı araç tiplerinin listesi- Numaratörler ve denominatörler ve genel denominatörün devre dıĢı kalması için plan/planlaryanısıra her bir monitörün numaratörü ve denominatörünü artırmak için ayrıntılı teknik kriterleriaçıklayan plan/planlar.Ek II49


DolaĢımdaki uygunluk1 GiriĢ1.1 Bu Ek, bu Tebliğe göre tipi onaylanan araçların dolaĢımdaki uygunluğunu belirtir.2 DolaĢımdaki uygunluğun denetimi2.1 Onay kuruluĢu tarafından dolaĢımdaki uygunluğun denetimi, MARTOY‘un Madde 12(1) ve Madde12(2)‘de ve aynı yönetmeliğin Ek X, Madde 1 ve Madde 2‘sinde tarif edilen imalatın uygunluğu içinyapılanlar gibi aynı iĢlemlere göre sağlanan imalatçının sahip olduğu ilgili her türlü bilgi esas alınarakyapılmalıdır. Onay kuruluĢundan ve üye ülkeler tarafından yapılan gözetim deneyinden sağlanan bilgiler,imalatçı tarafından temin edilen dolaĢımdaki izleme raporlarını tamamlayabilir.2.2 Bu Ekin Ġlave 2 Madde 9‘unda ve BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4‘ünün ġekil 4/2‘sinde belirtilenĢekil, dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü iĢlemini gösterir. DolaĢımdaki uygunluk için iĢlem bu Ekin Ġlave3‘ünde açıklanmıĢtır.2.3 Ġmalatçının isteği doğrultusunda, dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü amacıyla verilen bilgilerin bir kısmıiçin imalatçı, tip onayında mutabakata varılan bir formata uygun olarak, garanti istekleri, garantikapsamındaki tamir iĢleri ve dolaĢımda kaydedilen OBD hatalarını tip onayı kuruluĢuna rapor etmelidir.Bilgiler, emisyonlarla ilgili aksamlar ve sistemler için hataların sıklığını ve esasını ayrıntılı olarakvermelidir. Raporlar, her bir araç modeli için bu Tebliğin Madde 9 (4)‘te tarif edilen süre boyunca en azyılda bir defa dosya halinde düzenlenmelidir.2.4 DolaĢımdaki grubu tarif eden parametrelerDolaĢımdaki grup, grup içindeki araçlarla ortak olan temel tasarım parametreleri ile tarif edilebilir. Bundandolayı, müĢtereken veya belirtilen toleranslar içinde en az aĢağıda belirtilen parametrelere sahip olan araçtiplerinin aynı dolaĢımdaki gruba ait oldukları kabul edilebilir.2.4.1 Yanma iĢlemi (iki zamanlı, 4 zamanlı, döner),2.4.2 Silindir sayısı,2.4.3 Silindir bloğunun yapısı (sıralı tip, V, radyal, yatay boksör tipte, diğer). Silindirlerin eğimli olması veyakonumu bir kriter değildir.2.4.4 Motor yakıt besleme yöntemi (örneğin, dolaylı veya doğrudan püskürtme),2.4.5 Soğutma sisteminin tipi (hava, su, yağ),2.4.6 Hava emme yöntemi (tabii emiĢli, aĢırı doldurmalı),2.4.7 Motorun tasarımlandığı yakıt (benzin, dizel, doğalgaz, LPG. vb.).Ġki yakıtlı araçlar yakıtlardan birininortak olması kaydıyla, tek yakıtlı araçlarla gruplandırılabilir.2.4.8 Katalitik konvertör tipi (üç-yollu katalizör, fakir tip NOx tutucu, SCR, fakir tip NOx katalizör veyadiğeri/diğerleri),2.4.9 Parçacık tutucunun tipi (var veya yok),2.4.10 Egzoz gazının yeniden devridaimi (var veya yok, soğutulmuĢ veya soğutulmamıĢ) ve2.4.11 % 30 eksiği ile grup içindeki en büyük motorun motor silindir kapasitesi.2.5 Bilgi ĢartlarıDolaĢımdaki uygunluğun denetimi, onay kuruluĢu tarafından imalatçının sağladığı bilgiler esas alınarakyapılacaktır. Bu tür bilgiler, özellikle aĢağıdakileri içermelidir:2.5.1 Ġmalâtçının adı ve adresi,50


2.5.2 Ġmalâtçı bilgilerinin kapsadığı alanlarda yetkili temsilcisinin adı, adresi, telefon ve faks numaralarıve e-posta adresleri,2.5.3 Ġmalâtçı bilgilerinde yer alan araçların model ismi/isimleri,2.5.4 Uygun olduğunda, imalatçı bilgilerinde yer alan araç tiplerinin listesi, örneğin, Madde 2.1‘e uygunolarak dolaĢımdaki grubu,2.5.5 DolaĢım grubu içindeki bu araç tiplerine uygulanabilen araç tanıtım numarası (VIN) kodları (VINön eki),2.5.6 Uygulanabildiğinde, bütün kapsam geniĢletmelerinin numaraları ve alanda yapılan düzeltmeler/geri çağırmalar (yeniden yapılan iĢler) dâhil, dolaĢımdaki grubu içindeki bu araç tipleri için uygulanabilentip onaylarının numaraları2.5.7 Ġmalâtçı bilgilerinde yer alan araçlar için bu tip onaylarının kapsam geniĢletmelerinin ve alantespitlerinin/geri çağırmaların ayrıntıları (onay kuruluĢu tarafından istenirse).2.5.8 Ġmalâtçı bilgilerinin toplandığı süre.2.5.9 Ġmalâtçı bilgilerinde yer alan araç yapım dönemi (örneğin, 2007 takvim yılında imal edilen araçlar),2.5.10 AĢağıdakileri içeren imalatçının dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü iĢlemi:(a) Araç konumu belirleme yöntemi,(b) Araç seçme ve reddetme kriteri,(c) Program için kullanılan deney tipleri ve iĢlemleri,(d) DolaĢımdaki grup için imalatçının kabul/ret kriterleri,(e) Ġmalatçının bilgileri topladığı coğrafi alan/alanlar,(f) Numune büyüklüğü ve kullanılan numune alma planı.2.5.11 AĢağıdakileri içeren imalatçının dolaĢımdaki uygunluk iĢleminden elde edilen sonuçlar:(a) Programda yer alan araçların tanıtımı (deneye tabi tutulan veya tutulmayan). Tanıtım aĢağıdakileriiçermelidir:- Model ismi;- Araç tanıtım numarası (VIN),- Aracın tescil numarası (plaka numarası),- Ġmalât tarihi,- Kullanım bölgesi (bilinmesi durumunda),- Takılan lâstikler.(b) Numuneden alınan aracı reddetme sebebi/sebepleri,(c) Numunedeki her bir araç için bakım onarım (servis) geçmiĢi (herhangi bir yeniden yapılan iĢ dahil),(d) Numunedeki her bir araç için tamir geçmiĢi (biliniyorsa),(e) AĢağıdakileri içeren deney bilgileri:- Deney tarihi,51


- Deney yeri,- Araç kilometre sayacı üzerinde gösterilen mesafe,- Deney yakıtı özellikleri (örneğin, deney referans yakıtı veya piyasa yakıtı),- Deney Ģartları (sıcaklık, nem, dinamometrenin atalet ağırlığı),- Dinamometre ayarları (örneğin, güç ayarı),- Deney sonuçları (her araç grubundan en az üç farklı araçtan alınan).2.5.12 OBD sisteminden alınan gösterim kayıtları.3 DolaĢımdaki uygunluk için araç seçimi3.1 Ġmalâtçı tarafından toplanan bilgiler, dolaĢımdaki performansın Madde 1‘de belirtilen normalkullanım Ģartları için değerlendirebilmesini sağlayacak Ģekilde yeterince kapsamlı olmalıdır. Ġmalatçı,önemli ölçüde farklı araç çalıĢma koĢulları olan en az iki üye ülkeden numune almalıdır. Yakıtlardakifarklılıklar, ortam Ģartları, ortalama karayolu hızları ve Ģehir içi/Ģehir dıĢı sürüĢ durumlarındaki farklılıklargibi faktörler üye ülkelerdeki seçimde dikkate alınmalıdır.3.2 Araç numuneleri almak için üye ülkelerin seçiminde, imalatçı özellikle temsil ettiğini kabul ettiği birüye ülkeden araçları seçebilir. Bu durumda imalatçı tip onayını veren onay kuruluĢuna seçimi temsilettiğini (örneğin; Topluluk içinde araç grubunun en büyük yıllık satıĢlarına sahip olan pazar ile)göstermelidir. DolaĢımdaki grup, Madde 3.5‘te belirtildiği gibi deneye tabi tutulmak üzere birden fazlanumune partisine gerek duyulduğunda, ikinci ve üçüncü numune partilerindeki araçlar ilk numune içinseçilenlerden farklı araç çalıĢma Ģartlarını yansıtmalıdır.3.3 Emisyon deneyi, araçların seçilmiĢ olduğu yerden farklı bir piyasada veya bölgede yerleĢik olandeney tesisinde yapılabilir.3.4 DolaĢımdaki uygunluk deneyleri, belirli bir dolaĢımdaki araç grubu içindeki uygulanabilir araçtiplerinin üretim çevrimini yansıtarak imalatçı tarafından sürekli olarak yapılmalıdır. Ġki dolaĢımdakiuygunluk kontrolü iĢleminin baĢlaması arasındaki azami süre 18 ayı aĢmamalıdır. Emisyon deneylerinigerektirmeyen tip onayı kapsam geniĢletmesinin kapsadığı araç tiplerinde bu süre 24 aya kadaruzatılabilir.3.5 Ġlave 2‘de tarif edilen istatistiksel iĢlem tatbik edilirken, numune partilerinin sayısı, aĢağıdakiçizelgede belirtildiği gibi Topluluk içinde dolaĢımdaki grubun yıllık satıĢ hacmine bağlıdır:Her takvim yılındakitescillerNumunepartilerininsayısı100.000‘e kadar 1100.001‘den 200.000‘e kadar 2200.000‘nin üzeri 34 Onay kuruluĢu, Madde 2‘de belirtilen denetime dayanarak, aĢağıdaki kararlardan ve tedbirlerdenbirini kabul etmelidir:(a) Bir araç tipinin veya dolaĢımdaki gruba ait bir aracın dolaĢımdaki uygunluğunun yeterli olduğuna veilave bir tedbir alınmamasına karar verir,(b) Ġmalatçı tarafından sağlanan bilgilerin, karar vermek için yetersiz olduğuna ve imalatçıdan ilave bilgilerve deney verileri talep etmeye karar verir,52


(c) Onay kuruluĢunun veya üye ülkenin gözetim deney programları ile elde edilen bilgilere dayanıp,imalatçıdan sağlanan bilgilerin karar vermek için yetersiz olduğuna ve imalatçıdan ilave bilgiler vedeney verileri talep etmeye karar verir,(d) DolaĢımdaki grubun bir kısmı olan bir araç tipinin dolaĢımdaki uygunluğunun yetersiz olduğuna veböyle bir araç tipinin Ġlave 1‘e uygun olarak deneye tabi tutulmaya devam edilmesine karar verir.4.1 DolaĢımda iken performansları ile ilgili Ģartlara sahip emisyon kontrol cihazlarının uygunluğunukontrol etmek için Tip 1 deneylerinin gerekli olduğunun düĢünüldüğü durumlarda, bu tür deneyler Ġlave2‘de belirtilen istatistiksel kriterleri karĢılayan bir deney iĢlemi kullanılarak yapılmalıdır.4.2 Onay kuruluĢu imalatçı ile iĢbirliği yaparak, normal Ģartlarda kullanımı makul olarak garantiedilebilen, yeterli yol kat etmiĢ araçlardan bir numune seçebilir. Ġmalatçıya araçların seçiminde danıĢılmalıve araçların uygunluğunu doğrulayıcı kontrollerde hazır bulunmasına izin verilmelidir.4.3 Ġmalatçı, imalatçıya bağlanamayan (örneğin, deney tarihinden önce kurĢunlu benzin kullanımı)muhtemel bozulma sebeplerinin belirlenmesi açısından, sınır değerinden daha yüksek emisyonseviyelerine sahip araçlarda tahrip edici yapıda olsa bile, onay kuruluĢunun gözetimi altında kontrolleriyapmak için yetkilendirilmelidir. Kontrollerin sonuçlarının bu tür sebepleri teyit etmesi durumunda, budeney sonuçları uygunluk kontrolünün dıĢında bırakılmalıdır.53


Ġlâve 1DolaĢımdaki uygunluk kontrolü1 GiriĢ1.1 Bu Ġlâve, dolaĢımdaki uygunluk kontrolü ile ilgili deney ve iĢlemler için araçların seçimi konusundaMadde 4‘te atıf yapılan kriterleri belirtir.2 Seçme kriterleriSeçilen bir aracın kabulü için kriterler Madde 2.1 ila Madde 2.8‘de tarif edilmiĢtir.2.1 Araç, bu Tebliğe göre tip onayı alan ve 2007/46/EC Yönetmeliğine uygun olarak uygunluk belgesikapsamında yer alan bir araç tipine ait olmalıdır. Araç, ülkemizde veya Toplulukta tescil edilmeli vekullanımda olmalıdır.2.2 Araç, en az 15.000 km veya 6 ay (hangisi daha geç olursa) olacak Ģekilde ve 100.000 km‘den veya5 yıldan (hangisi daha erken olursa) daha fazla olmayacak Ģekilde dolaĢımda olmalıdır.2.3 Aracın düzgün olarak bakımının yapıldığını (örneğin, imalatçının tavsiyelerine göre servis vebakımının yapıldığını) gösterecek bir bakım kaydı tutulmalıdır.2.4 Araç, emisyon performansını etkileyebilecek kötü kullanmanın hiçbir olumsuzluğunu (örneğin; yarıĢyapma, aĢırı yükleme, yanlıĢ yakıt kullanımı veya diğer yanlıĢ kullanımlar) göstermemelidir. OBD sistemiile donatılmıĢ araçlarda, bilgisayarda depolanan hata kodu ve mesafe bilgisi dikkate alınmalıdır.Bilgisayarda depolanan bilgiler, aracın hafızaya alınan bir hata kodundan sonra kullanıldığını ve kısa süreiçinde tamire götürülmediğini gösterirse, bu araç deney için seçilmemelidir.2.5 Motora veya araca yetkisiz Ģekilde hiçbir büyük tamir yapılmıĢ olmamalıdır.2.6 Araç deposundan alınan bir yakıt numunesi içeriğinde kurĢun muhtevası ve kükürt muhtevası2003/17/AT ile değiĢik 98/70/AT Yönetmeliğinde belirtilen uygulamadaki standartları sağlamalı ve yanlıĢyakıt kullanımının hiçbir belirtisi olmamalıdır. Kontroller egzozda yapılabilir.2.7 Laboratuar çalıĢanlarının emniyetini tehlikeye atabilecek herhangi bir problem belirtisi olmamalıdır.2.8 Araç üzerindeki kirlenmeyi önleyici bütün sistem elemanları uygulamadaki tip onayına uygunolmalıdır.3 TeĢhis ve bakımMadde 3.1 ilâ Madde 3.7‘de belirtilen iĢlemlere uygun olarak, egzoz emisyonlarını ölçmeden önce teĢhisve gerekli herhangi bir normal bakım, deney için kabul edilen araçlar üzerinde yapılmalıdır.3.1 AĢağıdaki kontroller yapılmalıdır:Sistemin bir bütün olarak doğru çalıĢması için hava filtresi, bütün tahrik kayıĢları, bütün sıvı seviyeleri,radyatör kapağı, bütün vakum hortumları ve kirlilik önleyici sistemlerle ilgili elektrik kabloları üzerindekikontroller; hatalı ayar ve/veya izinsiz müdahale durumlarına iliĢkin olarak ateĢleme, yakıt dozaj ve kirlilikönleyici tertibat aksamları üzerindeki kontroller.Bütün farklılıklar kaydedilmelidir.3.2 OBD sistemi uygun çalıĢması bakımından kontrol edilmelidir. OBD hafızasındaki herhangi bir arızagöstergesi kaydedilmeli ve gerekli tamirler yapılmalıdır. OBD arıza göstergesi ön Ģartlandırma çevrimisırasında bir arıza kaydederse, arıza tanımlanabilir ve tamir edilebilir. Deney, yeniden yapılabilir ve tamiredilen aracın sonuçları kullanılabilir.3.3 AteĢleme sistemi kontrol edilmeli ve kusurlu parçalar değiĢtirilmelidir. Örneğin; ateĢleme bujileri,kablolar, vb.3.4 SıkıĢtırma (kompresyon) kontrol edilmelidir. Sonuç yeterli olmadığında, araç reddedilmelidir.3.5 Motor parametreleri, imalatçının Ģartlarına göre kontrol edilmeli ve gerekirse ayarlanmalıdır.54


3.6 Araç, programlı bakım servisi hizmeti için belirlenen mesafenin 800 km‘si içinde ise, bu hizmetimalatçının talimatlarına göre yapılmalıdır. Yağ ve hava filtresi, kilometre sayacında gösterilenler dikkatealınmadan, imalatçının isteğine göre değiĢtirilebilir.3.7 Aracın kabulünden sonra, yakıtı uygun emisyon test referans yakıtı ile değiĢtirilmelidir, ancakimalatçının kabul etmesi durumunda piyasa yakıtı da kullanılabilir.4 DolaĢımdaki aracın deneyi4.1 Araçlar üzerinde bir kontrol gerekli görüldüğünde, bu Tebliğin Ek III‘üne uygun olarak emisyondeneyleri, bu Ġlave‘nin Madde 2 ve Madde 3‘ nün Ģartlarına uygun olarak seçilen ön Ģartlandırma yapılmıĢaraçlarda yapılır. Bu deney, parçacık sayısı emisyonlarının ölçülmesini sadece bu Tebliğin Ek I, Ġlave6‘nın Çizelge 1‘inde tarif edilen W, X ve Y kategorilerindeki Euro 6 emisyon standartlarına göre onaylananaraçlar için kapsamalıdır. BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 4, Madde 5.3‘ünde belirtilenlere ilave önĢartlandırma çevrimlerine, bunlar sadece normal sürüĢ çevrimlerini temsil ediyorlarsa, müsaadeedilmelidir.4.2 OBD sistemiyle donatılan araçlar, tip onaylı Ģartlar için emisyonların seviyeleri ile ilgili olarak arızagöstergesi, vb‘nin uygun kullanım iĢlevselliği için (örneğin, bu Tebliğin Ek XI‘inde belirtilen arıza göstergesınırları) kontrol edilebilir.4.3 OBD sistemi, örneğin; arıza gösterimi olmaksızın uygulanabilir sınır değerler üzerinde emisyonseviyeleri, arıza gösteriminin sistematik hata ile devreye girmesi ve OBD sistemi içindeki tanımlanankusurlar veya bozulmuĢ aksamlar için kontrol edilebilir.4.4 Bir aksam veya sistem, bu tür araç tipleri için tip onay belgesindeki ve/veya bilgi paketinde yer alanhususları kapsamayacak Ģekilde çalıĢırsa ve bu tür bir sapmaya, OBD sistemi tarafından hiçbir hatagösterimi olmayarak, MARTOY‘un Madde 13(1) veya Madde 13(2)‘ye göre yetkilendirilmemiĢse, aksamveya sistemin OBD sisteminin arızayı tespit edemeyeceği Ģekilde değiĢtirilip bozulduğu veya zararverildiği tespit edilmezse, bu aksam veya sistem emisyon deneyinden önce değiĢtirilmemelidir.5 Sonuçların değerlendirilmesi5.1 Deney sonuçları, Ġlâve 2‘ye uygun olarak değerlendirme iĢlemi için sunulmalıdır.5.2 Deney sonuçları, bozulma faktörleri ile çarpılmamalıdır.6 Çözüm tedbirleri planı6.1 Birden fazla aracın, aĢağıda belirtilen durumlardan birinde sınır emisyon değerlerini aĢtığı tespitedildiğinde, tip onayı kuruluĢu, imalatçıdan uygunsuzluğu giderecek çözüme yönelik tedbirler planınısunmasını istemelidir.(a) Araç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4, Madde 3.2.3'ünde belirtilen Ģartları karĢılar ve tip onayıkuruluĢu ve imalatçı aĢırı emisyonun aynı sebepten dolayı olduğu konusunda mutabakata vardığındaveya(b) Tip onayı kuruluĢunun aĢırı emisyonun aynı sebepten dolayı olduğuna karar vermiĢ olması halinde,araç BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4, Madde 3.2.4'ün Ģartlarını karĢılar.6.2 Bu çözüm tedbirleri planı, Madde 6.1‘de belirtilen bildirim tarihinden itibaren 60 iĢ gününden dahafazla gecikmeyecek bir süre içerisinde tip onay kuruluĢuna dosya hâlinde sunulmalıdır. Onay kuruluĢu,çözüm tedbirleri planının onaylandığını veya onaylanmadığını 30 iĢ günü içerisinde beyan etmelidir.Bununla birlikte, imalatçı çözüm tedbirlerinin bir planını sunmak için uygunsuzluğu tespit etmede ilâve birzamana ihtiyaç duyulduğu konusunda yetkili onay kuruluĢunu ikna edebildiğinde ilâve zaman verilmelidir.6.3 Çözüme yönelik tedbirler, aynı kusurla etkilenmesi muhtemel bütün araçlara uygulanmalıdır. Tiponayı dokümanlarının değiĢtirilmesi ihtiyacı değerlendirilmelidir.6.4 Ġmalâtçı, çözüm tedbirleri planı ile ilgili bütün bilgi alıĢveriĢlerinin birer kopyasını sağlamalı, geriçağırma kampanyasının da bir kaydını tutmalı ve onay kuruluĢuna düzenli olarak durum raporusunmalıdır.55


6.5 Çözüm tedbirleri planı, Madde 6.5.1‘den Madde 6.5.11‘e kadar olan maddelerde belirtilen Ģartlarıiçermelidir. Ġmalâtçı, çözüme yönelik tedbirler planı için kendine özgü tanımlayıcı bir isim veya numaravermelidir.6.5.1 Çözüm tedbirleri planında yer alan her bir araç tipinin açıklaması.6.5.2 Uygunsuzluğu düzeltmek üzere alınan özel tedbirler konusunda imalatçının kararını destekleyenbilgiler ve teknik çalıĢmaların kısa bir özetini içeren, araçları uygun hâle getirmek için yapılan özeldeğiĢiklikler, tadilatlar, tamirler, düzeltmeler, ayarlar ve diğer değiĢikliklerin açıklaması.6.5.3 Ġmalâtçının araç sahiplerini bilgilendirmek için kullandığı yöntemin açıklaması.6.5.4 Çözüm tedbirleri planına göre yapılacak tamirat için varsa imalatçı tarafından uygunluk Ģartıolarak öne sürülen uygun bakım veya kullanımın bir açıklaması ve böyle bir durumun imalatçı tarafındanniçin öne sürüldüğünün sebeplerinin bir açıklaması. Uygunsuzluk ve çözüm tedbirleri ile açık olarakiliĢkilendirilmezse, hiçbir bakım veya kullanım Ģartı empoze edilmemelidir.6.5.5 Uygunsuzluğun düzeltilmesini sağlamak için araç sahipleri tarafından izlenilecek iĢleminaçıklaması. Bu açıklama, hangi tarihten sonra çözüm tedbirlerinin alınabileceğini gösteren bir tarih,tamirleri yapmak üzere atölye için tahmin edilen zamanı ve nerede yapılabileceklerini içermelidir. Bu tamir,aracın dağıtımından sonra makul bir süre içinde uygun bir Ģekilde yapılmalıdır.6.5.6 Araç sahibine verilen bilginin bir kopyası.6.5.7 Çözüm tedbirini yerine getirmek için aksam veya sistemlerin yeterli tedarikini temin etmek üzereimalatçının kullandığı sistemin kısa bir açıklaması. Kampanyayı baĢlatmak için aksam veya sistemlerinyeterli tedarikinin ne zaman olacağı belirtilmelidir.6.5.8 Tamiri yapacak olan kiĢilere gönderilmesi gereken bütün talimatların bir kopyası.6.5.9 Her araç tipinin emisyonları, yakıt tüketimi, sürüĢ yeteneği vevenliği konusunda, bu sonuçlarıdestekleyen bilgi ve teknik çalıĢmalarla birlikte, çözüm tedbirleri planının kapsadığı, önerilen çözümtedbirlerinin etkisinin bir açıklaması.6.5.10 Tip onay kuruluĢunun makul olarak tespit edebileceği baĢka bilgiler, raporlar veya veriler çözümtedbirleri planını değerlendirmek için gereklidir.6.5.11 Çözüm tedbirleri planının bir geri çağırmayı içermesi durumunda, tamiri kaydetme yönteminin biraçıklaması tip onayı kuruluĢuna sunulmalıdır. Bir etiketin kullanılması hâlinde, bunun bir örneğiverilmelidir.6.6 Ġmalâtçıdan, değiĢiklik, tamir veya tadilatın etkilerini göstermek için önerilen değiĢiklik, tamir veyatadilat içeren aksamlar ve araçlar üzerinde makul olarak tasarımlanan ve gerekli olan deneyleri yapmasıistenebilir.6.7 Ġmalatçı, geri çağrılan ve tamir edilen her bir aracın ve tamiri yapan atölyenin kaydınıntutulmasından sorumludur. Tip onay kuruluĢu, çözüme yönelik tedbirler planının uygulanmasındanitibaren 5 yıllık bir süreyle istendiğinde kayıtlara ulaĢmalıdır.6.8 Tamir ve tadilat veya yeni bir donanımın ilâvesi, imalatçı tarafından araç sahibine verilen belgeyekaydedilmelidir.56


Ġlave 2DolaĢımdaki uygunluk deneyi için istatistiksel iĢlem1 Bu iĢlem, Tip 1 deneyinde dolaĢımdaki uygunluk Ģartlarını doğrulamak için kullanılmalıdır. BM/AEKRegülasyonu 83‘ün Ġlave 4‘ünde belirtilen uygulamadaki istatistiksel yöntem, Madde 2 ila Madde 9haricinde uygulanmalıdır.2 Dip not 1 uygulanmamalıdır..3 Madde 3.2 aĢağıdaki Ģekilde değerlendirilmelidir:Madde 3.2.2‘de verilen Ģartlar karĢılandığında, araç sınır emisyon değerlerini aĢan olarak nitelendirilir.4 Madde 3.2.1 uygulanmaz.5 Madde 3.2.2‘de, Madde 5.3.1.4‘teki çizelgenin B satırına yapılan atıf, Euro 5 araçlar için (AT)715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘e ve Euro 6 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin EkI‘indeki Çizelge 2‘ye yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.6 Madde 3.2.3.2.1 ve Madde 3.2.4.2‘de, Ġlave 3‘ün Madde 6‘sına yapılan atıf, bu Tebliğin Ek II, Ġlave1‘inin Madde 6‘sına yapılan atıf olarak anlaĢılmalıdır.7 Dip not 2 ve dip not 3‘te, Euro 5 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘e veEuro 6 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 2‘ye yapılan atıflar olarakdeğerlendirilmelidir.8 Madde 4.2‘de, Euro 5 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘e ve Euro 6araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin EkI‘indeki Çizelge 2‘ye yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.9 ġekil 4/1, aĢağıdaki akıĢ Ģeması ile değiĢtirilmelidir:57


DolaĢımdaki uygunluğun kontrolü - Denetim iĢlemi( 1 ) Bu durumda TAA, bu Tebliğe göre tip onayı veren onay kuruluĢudur.58


Ġlave 3DolaĢımdaki uygunluk için sorumluluklar1 DolaĢımdaki uygunluk kontrolünün süreci ġekil 1‘de gösterilmiĢtir.2 Ġmalatçı bu Ekteki Ģartlara uymak için gerekli olan bütün bilgileri derlemelidir. Onay kuruluĢu,gözetim programlarından alınan bilgileri de dikkate alabilir.3 Onay kuruluĢu, dolaĢımdaki uygunluk ile ilgili Ģartların karĢılanmasını sağlamak için gerekli bütüniĢlemleri ve deneyleri yapmalıdır (Faz 2 ila Faz 4).4 Sağlanan bilgilerin değerlendirilmesinde tutarsızlıklar veya anlaĢmazlıklar durumunda, onaykuruluĢu tip onayı deneyini yapan teknik servisten konuya açıklık getirmesini istemelidir.5 Ġmalatçı, çözüm tedbirleri planını belirlemeli ve uygulamalıdır. Bu plan, uygulanmadan önce onaykuruluĢu tarafından onaylanmalıdır (Faz 5).ġekil 1 - DolaĢımdaki uygunluk sürecinin akıĢ Ģeması ile gösterimi59


Ek IIIOrtam Ģartlarında ortalama egzoz emisyonlarının doğrulanması(Tip1 Deneyi)1 GiriĢBu Ek, ortam Ģartlarında ortalama egzoz emisyonlarını doğrulayan Tip 1 deneyi ile ilgili iĢlemleri açıklar.2 Genel Ģartlar2.1 Genel Ģartlar, Madde 2.2 ila Madde 2.5‘te açıklananlar hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Madde5.3.1‘inde belirtilenler olmalıdır.2.2 Madde 5.3.1.1‘de belirtilen deneye tabi tutulan araçların bu Tebliğin kapsamında yer alan bütünaraçlar olduğu değerlendirilmelidir.2.3 Madde 5.3.1.2.4‘te belirtilen kirleticilerin (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek 1‘indeki Çizelge 1 veÇizelge 2‘de yer alanların tamamı olduğu değerlendirilmelidir.2.4 Madde 5.3.1.4‘te, Madde 5.3.6‘dan alınan bozulma faktörlerine yapılan atfın, bu Tebliğin EkVII‘sinde belirtilen bozulma faktörlerine yapılan atıf olarak kabul edilmelidir.2.5 Madde 5.3.1.4‘te, emisyon sınırlarına yapılan atfın, Euro 5 araçlar için (AT) 715/2007Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘de ve Euro 6 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indekiÇizelge 2‘de belirtilen emisyon sınırlarına yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.2.6 LPG, doğalgaz veya biyometan yakıtı kullanan araçlar için Ģartlar2.6.1 LPG, doğalgaz veya biyometan yakıtı kullanan araçların deneyi için genel Ģartlar, BM/AEKRegülasyonu 83‘ün Ek 12, Madde 1‘inde belirtilenler olmalıdır.3 Teknik Ģartlar3.1 Teknik Ģartlar, Madde 3.2 ila Madde 3.12‘de belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek4‘ünde belirtilenler olmalıdır.3.2 Madde 3.2‘de belirtilen referans yakıtlar, bu Tebliğin EK IX‘daki uygun referans yakıt özelliklerineyapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.3.3 Madde 4.3.1.1‘de belirtilen kirletici gazlar, metan içeren olarak değerlendirilmelidir:―…HFID. Karbon atomlarına (C 1 ) eĢdeğer olarak ifade edilen propan gazı ile kalibre edilmelidir.Metan (CH 4 ) analizi:Analizör, alev iyonizasyon (FID) tipi ile birleĢtirilmiĢ bir gaz kromatograf veya metan olmayan kesici tiplialev iyonizasyonu (FID) olmalı, karbon atomlarına (C 1 ) eĢdeğer olarak ifade edilen metan gazı ile kalibreedilmelidir.Azot oksit (NO x )….‖3.4 Madde 8.2‘deki hidokarbonların oranları aĢağıdaki Ģekilde değerlendirilmelidir:Benzin için (C 1 H 1 , 89 O 0,016 )Dizel için (C 1 H 1,86 O 0,005 )LPG için (C 1 H 2,525 )Doğalgaz/biyometan için (CH 4 )Etanol için (E85) (C 1 H 2,74 O 0,385 )d = 0,631 g/Ld = 0,622 g/Ld = 0,649 g/Ld = 0,714 g/Ld = 0,932 g/L3.5 (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Madde 10(4) ve Madde 10(5)‘te belirtilen ilgili tarihlerden itibaren Ek4, Ġlave 3‘ün Madde 4.1.2‘si aĢağıdaki Ģekilde değerlendirilmelidir:60


―LastiklerLastiklerin seçimi yuvarlanma direncine bağlı olmalıdır. En yüksek yuvarlanma dirençli lastikler, ISO28580‘e göre ölçülerek seçilmelidir.Üçten fazla lastik yuvarlanma direnci varsa, ikinci en yüksek yuvarlanma dirençli lastik seçilmelidir.Üretimdeki araçlara takılan lastiklerin yuvarlanma direnci karakteristikleri tip onayı için kullanılan lastiklerinkarakteristiklerini yansıtmalıdır.‖3.6 Ek 4, Ġlave 5‘in Madde 2.2.2‘si aĢağıdakileri kapsayacak Ģekilde değerlendirilmelidir:―….CO 2 , CO, THC, CH 4 ve NO x……. konsantrasyonlarını‘3.7 Ek 4, Ġlave 8‘in Madde 1‘i aĢağıdaki Ģekilde değiĢtirilmiĢtir:―….THC, CH 4 ve CO için nem düzeltmesi yoktur, …‘3.8 Ek 4, Ġlave 8‘in Madde 1.3‘ünün ikinci alt paragrafı, aĢağıdaki Ģekilde değerlendirilmelidir:―…Seyreltme faktörü aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır:Her bir referans yakıt için:XDF =4CCO2CHCCCO10CxHyOz bileĢimli bir yakıt için genel formül:X = 100xdir.y23,76xxy2z2Ek IX‘da yer alan referans yakıtlar için ―X‖ değerleri aĢağıdaki gibidir:YakıtXBenzin (E 5) 13,4Dizel (B 5) 13,5LPG 11,9Doğalgaz/biyometan 9,5Etanol (E 85)12,5‖3.9 Ek 4, Ġlave 8‘in Madde 1.3‘ünün Ģartlarına ilave olarak aĢağıdaki Ģartlar uygulanmalıdır:Metan olmayan hidrokarbon konsantrasyonu aĢağıdaki Ģekilde hesaplanır:C NMHC = C THC — (Rf CH4 × C CH4 )Burada;C NMHC :C THC :C CH4 :Rf CH4 :ppm cinsinden karbon eĢdeğeri olarak belirtilen, seyreltilmiĢ egzoz gazı içindeki düzeltilmiĢNMHC konsantrasyonu,ppm cinsinden karbon eĢdeğeri olarak belirtilen ve seyreltme havasında bulunan THC miktarıile düzeltilen seyreltilmiĢ egzoz gazı içindeki THC konsantrasyonu,ppm cinsinden karbon eĢdeğeri olarak belirtilen ve seyreltme havasında bulunan C CH4 miktarıile düzeltilen seyreltilmiĢ egzoz gazı içindeki C CH4 konsantrasyonu,Ek 4, Ġlave 6‘nın Madde 2.3‘ünde tarif edildiği gibi, metanın FID tepki faktörüdür.3.10 Ek 4, Ġlave 8‘in Madde 1.5.2.3‘ü, aĢağıdakini içerecek Ģekilde değerlendirilmelidir:Etanol (E85) için Q THC = 0,93261


3.11 HC‘ye yapılan atıflar, aĢağıdaki maddelerde THC‘ye yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir:(a) Madde 4.3.1.1,(b) Madde 4.3.2,(c) Ġlave 6 - Madde 2.2,(d) Ġlave 8 - Madde 1.3,(e) Ġlave 8 - Madde 1.5.1.3,(f) Ġlave 8 - Madde 1.5.2.3,(g) Ġlave 8 - Madde 2.1..3.12 AĢağıdaki maddelerde hidrokarbonlara yapılan atıflar, toplam hidrokarbonlara yapılan atıflar olarakdeğerlendirilmelidir:(a) Madde 4.3.1.1,(b) Madde 4.3.2,(c) Madde 7.2.8.3.13 Periyodik olarak yenilenme sistemi ile donatılan bir araç için teknik Ģartlar3.13.1 Teknik Ģartlar, Madde 3.1.3.2 ila 3.1.3.4‘te açıklananlar hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 13,Madde 3‘ünde belirtilen Ģartlar olmalıdır.3.13.2 Ek 1, Madde 3.1.3‘te Madde 4.2.11.2.1.10.1 ila Madde 4.2.11.2.1.10.4‘e veya Madde4.2.11.2.5.4.1 ila Madde 4.2.11.2.5.4.4‘e yapılan atıflar, bu Tebliğin Ek I, Ġlave 3‘ün Madde 3.2.12.2.1.11.1ila Madde 3.2.12.2.1.11.4‘e veya Madde 3.2.12.2.6.4.1 ila Madde 3.2.12.2.6.4.4‘e yapılan atıflar olarakdeğerlendirilmelidir.3.13.3 Ġmalatçının talebi halinde, yenilenmenin oluĢtuğu çevrimler sırasında, imalatçı teknik servislemutabakattan sonra emisyonların ilgili araç kategorileri için uygulanan (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin EkI‘indeki Çizelge 1 veya Çizelge 2‘de verilen standardların altında kaldığına iliĢkin verileri onay kuruluĢunasağlarsa, periyodik yenileme sistemlerine özel deney iĢlemi uygulanmamalıdır.3.13.4 Periyodik yenilenme cihazı için yenilenmenin oluĢtuğu çevrimler sırasında emisyon standardlarıaĢılabilir.Kirlilik kontrol cihazının yenilenmesi her Tip 1 deneyinde en az bir defa oluĢursa ve cihaz araç hazırlamaçevrimi sırasında halihazırda yenilenmiĢ ise, bu yenilenmenin özel deney iĢlemini gerektirmeyen sürekliyenilenme sistemi olduğu kabul edilmelidir.Yol elveriĢliliği (araç muayene) amacıyla tip onayında istenen emisyon bilgileriEk IVRölanti devirlerde karbon monoksit emisyonunun ölçülmesi(Tip 2 deneyi)Ġlave 162


1 GiriĢ1.1 Bu Ġlave rölanti devirlerde (normal ve yüksek) karbon monoksit emisyonlarını ölçen Tip 2 deneyi ileilgili iĢlemi açıklar.2 Genel Ģartlar2.1 Genel Ģartlar, Madde 2.2, Madde 2.3 ve Madde 2.4‘te belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu83‘ün Madde 5.3.7.1 ila Madde 5.3.7.4‘te belirtilenler olmalıdır.2.2 Madde 5.3.7.3‘te belirtilen atom oranları aĢağıdaki gibi değerlendirilmelidir:Hcv = Hidrojenin karbona göre atom oranı — Benzin (E5) için 1,89— LPG için 2,53—Doğalgaz/biyometan için 4,0— Etanol (E85) için 2,74Ocv = Oksijenin karbona göre atom oranı — Benzin (E5) için 0 016— LPG için 0,0— Doğalgaz /biyometan için 0,0— Etanol (E85) için 0,392.3 Bu Regülasyon Ek I, Ġlave 4‘ün Madde 2.2‘deki Çizelge, bu Ekin Madde 2.2 ve Madde 2.4‘ündebelirtilen Ģartlar esas alınarak doldurulmalıdır.2.4 Ġmalatçı, üretimdeki araç tipini temsil edecek Ģekilde bu Ġlavenin Madde 2.1‘indeki tip onayızamanında kaydedilen Lambda değerinin doğruluğunu teknik servis tarafından tip onayının verildiğitarihten sonra 24 ay içinde doğrulamalıdır. Üretimdeki araçlarda yapılan araĢtırmalar ve çalıĢmalaradayanan bir değerlendirme yapılmalıdır.3 Teknik Ģartlar3.1 Teknik Ģartlar, Madde 3.2‘de belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 5‘inde belirtilenlerolmalıdır.3.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 5‘inin Madde 2.1‘inde belirtilen referans yakıtlar, bu Tebliğin EkIX‘daki uygun referans yakıt özelliklerine yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.Duman opaklığının ölçülmesiĠlave 21 GiriĢ1.1 Bu Ek, egzoz emisyonlarının opaklığının ölçülmesi Ģartlarını açıklar.63


2 DüzeltilmiĢ absorpsiyon katsayısının sembolü2.1 DüzeltilmiĢ absorpsiyon katsayısının sembolü, bu deneyin uygulandığı araç tipine uygun her aracailiĢtirilmelidir. Bu sembol, onay tarihinde serbest ivme altındaki deney sırasında elde edilen, m -1 olarakifade edilen düzeltilmiĢ absorpsiyon katsayısı rakamını çevreleyen dikdörtgen olmalıdır. Deney yöntemiMadde 4‘te açıklanmıĢtır.2.2 Bu sembol açık olarak okunabilir ve silinmez olmalıdır. Sembol, Ek I, Ġlave 4‘te gösterilen tip onayıbelgesinin eklentisinde belirtilen, dikkati çeken ve kolaylıkla ulaĢılabilir bir yere sabitlenmelidir.2.3 ġekil IV.2.1‘te , sembole ait bir örnek verilmiĢtir.Asgari ölçüler b = 5,6 mmġekil IV.2.1Yukarıdaki sembol düzeltilmiĢ absorpsiyon katsayısını 1,30 m -1 olarak göstermektedir.3 Özellikler ve deneyler3.1 Özellikler ve deneyler, Madde 3.2‘de belirtilen hariç, BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Kısım III, Madde24‘ünde belirtilenler olmalıdır.3.2 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Madde 24.1‘inde Ek 2‘ye yapılan atıf, bu Tebliğin Ek X, Ġlave 2‘sineyapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.4 Teknik Ģartlar4.1 Teknik Ģartlar, Madde 4.2, Madde 4.3 ve Madde 4.4‘te belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu24‘ün Ek 4, Ek 5, Ek 7, Ek 8, Ek 9 ve Ek 10‘unda belirtilenler olmalıdır.4.2 Tam yük eğrisi boyunca kararlı hızlarda deney4.2.1 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Ek 4, Madde 3.1‘indeki Ek 1‘e yapılan atıflar, bu Tebliğin Ek III‘üneyapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.4.2.2 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Ek 4, Madde 3.2‘sinde belirtilen referans yakıt, tipi onaylanan aracakarĢı emisyon sınırlarına uygun olan, bu Tebliğin Ek IX‘undaki referans yakıta yapılan atıf olarakdeğerlendirilmelidir.4.3 Serbest ivme altında deney4.3.1 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Ek 5, Madde 2.2‘deki Ek 2, Çizelge 2‘ye yapılan atıflar, bu Tebliğin EkI, Ġlave 4, Madde 2.4.2.1‘indeki Çizelgeye yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.4.3.2 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Ek 5, Madde 2.3‘deki Ek 1, Madde 7.3‘üne yapılan atıflar, buTebliğin Ek I, Ġlave 3‘üne yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.4.4 CI (sıkıĢtırma ateĢlemeli) motorlarının net gücünün ölçülmesi ile ilgili “ECE”(AEK) yöntemi64


4.4.1 BM/AEK Regülasyonu 24‘ün Ek 10, Madde 7‘sindeki ―Bu Ekin Ġlavesine‖ ve BM/AEK Regülasyonu24‘ün Ek 10‘un Madde 7 ve Madde 8‘indeki ―Ek 1‖e yapılan atıflar, bu Tebliğin Ek I, Ġlave 3‘‘üne yapılanatıf olarak değerlendirilmelidir.65


Karter gazları emisyonlarının doğrulanması(Tip 3 deneyi)Ek V1 GiriĢ1.1 Bu Ek Karter gazları emisyonlarını doğrulayan Tip 3 deneyi ile ilgili iĢlemi açıklar.2 Genel Ģartlar2.1 Tip 3 deneyini yapmak için genel Ģartlar, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 6, Madde 2‘sindebelirtilenler olmalıdır.3 Teknik Ģartlar3.1 Teknik Ģartlar, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 6‘sının Madde 3 ila Madde 6‘sında belirtilenlerolmalıdır.66


BuharlaĢma emisyonlarının tespit edilmesi(Tip 4 deneyi)Ek VI1 GiriĢ1.1 Bu Ek, araçların yakıt sistemlerinden oluĢan buharlaĢma ile hidrokarbonların emisyonlarını tespiteden Tip 4 deneyi ile ilgili iĢlemi açıklar.2 Teknik Ģartlar2.1 Teknik Ģartlar ve özellikler, Madde 2.2 ve Madde 2.3‘te belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu83‘ün Madde 2 ila Madde 7‘sinde ve Ek 7‘sinin Ġlave 1 ve Ġlave 2‘sinde belirtilenler olmalıdır.2.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 7‘sinin Madde 3.2‘sinde belirtilen referans yakıtlar, bu Tebliğin EKIX‘undaki uygun referans yakıt özelliklerine yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.2.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 7‘sinin Madde 7.5.2‘sindeki Madde 8.2.5‘e yapılan atıf, bu TebliğinEK I‘inin Madde 4‘üne yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.67


Kirlilik kontrol cihazlarının dayanıklılığının doğrulanması(Tip 5 deneyi)Ek VII1 GiriĢ1.1 Bu Ek, kirlilik kontrol cihazlarının dayanıklılığının doğrulanması ile ilgili deneyleri açıklar. DayanıklılıkĢartları Madde 1.2, Madde 1.3 ve Madde 1.4‘te belirtilen üç seçenekten biri kullanılarak gösterilmelidir.1.2 Tüm araç dayanıklılık deneyi, deney pistinde, karayolunda veya Ģasi dinamometresi üzerinde 160000 km sürüĢlük bir yaĢlandırma deneyini temsil eder.1.3 Ġmalatçı, tezgah yaĢlandırma dayanıklılık deneyini kullanmak üzere seçim yapabilir.1.4 Ġmalatçı, dayanıklılık deneyine alternatif olarak, aĢağıdaki çizelgeden alınan belirlenen bozulmafaktörlerini uygulamayı seçebilir.Motor kategorisiBelirlenen bozulma faktörleriCO THC NMHC NOx HC+ NO x PM PPozitif ateĢlemeli 1,5 1,3 1,3 1,6 — 1,0 1,0SıkıĢtırma ateĢlemeli (Euro 5) 1,5 — — 1,1 1,1 1,0 1,0SıkıĢtırma ateĢlemeli (Euro 6) (1)(1)Euro 6 bozulma faktörleri belirlenecek.1.5 Ġmalatçının isteği üzerine teknik servis, yukarıda verilen çizelgedeki belirlenen bozulma faktörlerinikullanarak, tüm araç veya tezgah yaĢlandırma dayanıklılık deneyi tamamlanmadan önce Tip 1 deneyiniyapabilir. Tüm araç veya tezgah yaĢlandırma deneyinin tamamlanması üzerine, teknik servis yukarıdaverilen çizelgedeki belirlenen bozulma faktörlerini tüm araç veya tezgah yaĢlandırma deneyinde ölçülenlerile yer değiĢtirerek Ek I, Ġlave 4‘te kaydedilen tip onayı sonuçlarını değiĢtirebilir.1.6 Ġmalatçılar, Euro 6 sıkıĢtırma ateĢlemeli araçlar için belirlenen bozulma faktörlerinin yokluğundabozulma faktörlerini oluĢturmak üzere tüm araç veya tezgah yaĢlandırma dayanıklılık deneyi iĢlemlerinikullanmalıdır.1.7 Bozulma faktörleri, Madde 1.2 ve Madde 1.3‘te belirtilen iĢlemleri veya Madde 1.4‘te yer alançizelgedeki belirlenen değerler kullanılarak belirlenmelidir. Bozulma faktörleri, aracın faydalı ömrüboyunca (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek 1‘indeki Çizelge 1 ve Çizelge 2‘de belirtilen uygun emisyonsınırlarının Ģartlarına uygunluğu belirlemek üzere kullanılır.2 Teknik Ģartlar2.1 Teknik Ģartlar ve özellikler, Madde 2.1.1 ila Madde 2.1.4‘te belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu83‘ün Ek 9, Madde 2 ila Madde 6‘sında belirtilenler olmalıdır.2.1.1 Tüm araç dayanıklılık deneyi için BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 9, Madde 5.1‘inde açıklanançalıĢma çevrimine alternatif olarak, araç imalatçısı bu Ekin Ġlave 3‘ünde açıklanan Standard Yol Çevrimini(SRC) kullanabilir. Bu deney çevrimi, araç asgari 160.000 km‘lik yol kat edene kadar yürütülmelidir.2.1.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün ve Ek 9, Madde 5.3‘ünde ve Madde 6‘sında 80.000 km‘ye yapılanatıf, 160.000 km‘ye yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.2.1.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 9, Madde 6‘nın ilk bölümündeki Madde 5.3.1.4‘e yapılan atıf,Euro 5 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘e ve Euro 6 araçlar için (AT)715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 2‘ye yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.68


2.1.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 9, Madde 6‘da altıncı alt paragraf aĢağıdaki gibi değerlendirilmelidir.Bir çarpımsal egzoz emisyon bozulma faktörü her bir kirletici için aĢağıdaki gibi hesaplanmalıdır:D.E.F =MiMi21Ġmalatçının talebi halinde, toplamsal egzoz emisyon bozulma faktörü her bir kirletici için aĢağıdaki gibihesaplanmalıdır:D.E.F = Mi 2 – Mi 12.2 Tezgahta yaĢlandırma dayanıklılık deneyi2.2.1 Madde 1.3‘te belirtilen tezgah yaĢlandırma deneyi için teknik Ģartlara ilave olarak, bu maddedebelirtilen teknik Ģartlar uygulanmalıdır.Deney esnasında kullanılacak yakıt Regülasyon 83‘ün Ek 9, Madde 3‘te belirtilenlerden biri olmalıdır.2.3.1 Pozitif ateĢlemeli motorlu araçlar2.3.1.1 AĢağıdaki tezgah yaĢlandırma iĢlemi, prensipte iyileĢtirme emisyon kontrol cihazı olarak birkatalizör kullanan hibrit araçlar dahil pozitif ateĢlemeli araçlar için uygulanmalıdır. Tezgah yaĢlandırmaiĢlemi, katalizör yaĢlandırma tezgahı üzerine oksijen algılayıcısı eklenmiĢ katalizörün yerleĢtirilmesinigerektirir.Tezgah üzerinde yaĢlandırma, tezgah yaĢlandırma süresi (BAT) bağıntısından hesaplanan süreyleStandard Tezgah Çevrimi (SBC) izlenerek yürütülmelidir. Girdi olarak BAT bağıntısı, bu Ekin Ġlave 3‘ündeaçıklanan Standard Yol Çevriminde (SRC) ölçülen katalizör süre – sıcaklık verilerini gerektirir.2.3.1.2 Standard tezgah çevrimi (SBC). Standard katalizör tezgah yaĢlandırması SBC izlenerekyürütülmelidir. SBC, BAT bağıntısından hesaplanan süreyle çalıĢtırılmalıdır. SBC bu Ekin Ġlave 1‘indeaçıklanmıĢtır.2.3.1.3 Katalizör süre – sıcaklık verileri. Katalizör sıcaklığı bu Ekin Ġlave 3‘ünde açıklandığı gibi SRCçevriminin en az iki tam çevrimi sırasında ölçülmelidir.Katalizör sıcaklığı, deney aracında en sıcak katalizörün en sıcak yerinde ölçülmelidir. Alternatif olaraksıcaklık, iyi mühendislik uygulaması kullanılarak en sıcak konumda ölçülen sıcaklığı temsil edecek Ģekildeayarlanmak kaydıyla baĢka bir yerde ölçülebilir.Katalizör sıcaklığı, asgari bir hertz‘lik hızda (saniyede bir ölçme) ölçülmelidir.Ölçülen katalizör sıcaklığı sonuçları 25°C‘tan büyük olmayan sıcaklık gruplarıyla bir histogram halindeçizelgelendirilmelidir.2.3.1.4 Tezgah yaĢlandırma süresi. Tezgah yaĢlandırma süresi, tezgah yaĢlandırma süresi (BAT)bağıntısı kullanılarak aĢağıdaki gibi hesaplanmalıdır.Bir sıcaklık serisi için te = th e((R/Tr)–(R/Tv))Toplam te = Bütün sıcaklık grupları boyunca te‘nin toplamıTezgah YaĢlandırma Süresi = A (Toplam te)Burada:A = 1,1 Bu değer, katalizörün ısıl yaĢlandırmasından baĢka kaynaklardan dolayı kötüleĢmesini hesabakatacak Ģekilde katalizör yaĢlandırma süresini ayarlar.R = Katalizör ısıl etkinliği (reaktivitesi) = 17 50069


th = Tam bir faydalı ömür esasına göre ayarlanan aracın katalizör sıcaklık histogramının belirtilen sıcaklıkserisi içinde ölçülen süre (saat cinsinden), örneğin, temsil edilen histogram 400 km ve faydalı ömür160.000 km ise bütün histogram giriĢleri 400 (160.000/400) ile çarpılır.Toplam te = 160.000 km süresince ısıl deaktivasyondan dolayı, katalizörde meydana gelen kötüleĢmeninaynısını oluĢturmak için katalizör yaĢlandırma çevrimi kullanılarak katalizör yaĢlandırma tezgahı üzerindeTr sıcaklığında katalizörü yaĢlandırmaya eĢdeğer süre.(saat olarak )Bir seri için te = 160.000 km süresince Tv seri sıcaklığında termal deaktivasyondan dolayı, katalizördemeydana gelen kötüleĢmenin aynısını oluĢturmak için katalizör yaĢlandırma çevrimi kullanılarak katalizöryaĢlandırma tezgahı üzerinde Tr sıcaklığında katalizörü yaĢlandırmaya eĢdeğer süre (saat olarak ).Tr =Tezgah yaĢlandırma çevriminde çalıĢan katalizör tezgahı üzerindeki katalizörün etkin referanssıcaklığı ( o K olarak). Etkin sıcaklık, tezgah yaĢlandırma çevrimi sırasında görülen değiĢik sıcaklıklar ileaynı miktarda yaĢlandırma sonucunu veren sabit sıcaklıktır.Tv = Aracın karayolunda katalizör sıcaklık histogramına ait sıcaklık serisinin orta nokta sıcaklığı ( o Kolarak).2.3.1.5 SBC üzerindeki etkin referans sıcaklık. Standard tezgah çevriminin (SBC) etkin referanssıcaklığı, kullanılacak olan fiili katalizör sistemi tasarımı ve fiili yaĢlandırma tezgahı için aĢağıdaki iĢlemlerkullanılarak tespit edilmelidir:(a) Katalizör yaĢlandırma tezgahı üzerindeki katalizör sisteminde süre-sıcaklık verileri SBC izlenerekölçülür. Katalizör sıcaklığı, sistemde en sıcak katalizörün en sıcak yerinde ölçülmelidir.Alternatif olarak sıcaklık, en sıcak yerde ölçülen sıcaklığı temsil edecek Ģekilde ayarlanması kaydıylabaĢka bir yerde ölçülebilir.Katalizör sıcaklığı, tezgah yaĢlandırmasının en az 20 dakikalık süre boyunca asgari bir hertz‘te (saniyedebir ölçme) ölçülmelidir. Ölçülen katalizör sıcaklığı sonuçları 10°C‘tan büyük olmayan sıcaklık gruplarıylabir histogram hâlinde çizelgelendirilmelidir.(b) BAT bağıntısı, hesaplanan yaĢlandırma süresi katalizör sıcaklık histogramında gösterilen fiili süreyeeĢit olana veya bu süreyi aĢana kadar referans sıcaklıktaki (Tr) tekrarlanan değiĢikliklerle etkin referanssıcaklığını hesaplamak için kullanılır. Elde edilen sıcaklık, söz konusu katalizör sistemi ve yaĢlandırmatezgahı için SBC‘deki etkin referans sıcaklıktır.2.3.1.6 Katalizör yaĢlandırma tezgahı. Katalizör yaĢlandırma tezgahı, SBC‘yi izlemeli ve uygun egzozakıĢını ve egzoz bileĢenlerini dağıtmalı ve katalizör yüzündeki egzoz sıcaklığını izlemelidir.Bütün tezgah yaĢlandırma donanımı ve iĢlemleri, yeterli yaĢlandırmanın fiili olarak oluĢmasını sağlamaküzere uygun bilgileri (A/F oranlarının ve katalizörde süre-sıcaklığın ölçüldüğü gibi) kaydetmelidir.2.3.1.7 Gerekli deney. Bozulma faktörlerini hesaplamak için, araç üzerinde emisyon kontrolünün tezgahyaĢlandırması donanımı tekrar yerleĢtirilmeden önce en az iki Tip 1 deneyi ve yaĢlandırılmıĢ tezgahemisyon donanımı tekrar yerleĢtirildikten sonra en az iki Tip 1 deneyi yapılmalıdır.Ġmalatçı tarafından ilave deney yapılabilir. Bozulma faktörlerinin hesaplanması, bu Tebliğ ile değiĢtirildiğiĢekliyle BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 9, Madde 6‘sında belirtilen hesaplama yöntemine göreyapılmalıdır.2.3.2 SıkıĢtırma ateĢlemeli motorlu araçlar2.3.2.1 AĢağıdaki tezgah yaĢlandırma iĢlemi, hibrit araçlar dahil sıkıĢtırma ateĢlemeli araçlara uygulanır.Tezgah yaĢlandırma iĢlemi, iyileĢtirme sisteminin yaĢlandırma tezgahı üzerine iyileĢtirme sistemininyerleĢtirilmesini gerektirir.70


Tezgah yaĢlandırma süresi (BAD) bağıntısından hesaplanan yenilenmelerin/kükürt gidermelerin sayısıiçin tezgah üzerindeki yaĢlandırma iĢlemi, standard dizel tezgah çevrimi (SDBC) izlenerekgerçekleĢtirilmelidir.2.3.2.2 Standard dizel tezgah çevrimi (SDBC). Standard tezgah yaĢlandırması SDBC izlenerekgerçekleĢtirilmelidir. SDBC, tezgah yaĢlandırma süresi (BAD) bağıntısından hesaplanan süreyleçalıĢtırılmalıdır. SDBC bu Ekin Ġlave 2‘sinde açıklanmıĢtır.2.3.2.3 Yenilenme verileri. Yenilenme aralıkları, Ġlave 3‘te açıklandığı gibi SRC çevriminin en az 10 tamçevrimi sırasında ölçülmelidir. Alternatif olarak, Ki tespitinden elde edilen aralıklar kullanılabilir.Uygulanabilirse, kükürt giderme aralıkları da imalatçının verilerine dayanarak dikkate alınmalıdır.2.3.2.4 Dizel tezgah yaĢlandırma süresi. Tezgah yaĢlandırma süresi, BAD eĢitliği kullanılarak aĢağıdakigibi hesaplanır:Tezgah yaĢlandırma süresi = Yenilenme ve/veya kükürt giderme çevrimlerinin sayısı (hangisi dahauzunsa) 160.000 km‘lik sürüĢe eĢ değerdir.2.3.2.5 YaĢlandırma tezgahı. YaĢlandırma tezgahı, SDBC‘yi izlemeli ve uygun egzoz akıĢını, egzozbileĢenlerini dağıtmalı ve iyileĢtirme sistemi giriĢindeki egzoz sıcaklığını izlemelidir.Ġmalatçı, fiili olarak yeterli yaĢlandırmanın oluĢmuĢ olmasını temin ederek, uygulanabilirse,yenilenmelerin/kükürt gidermelerin sayısını kaydetmelidir.2.3.2.6 Gerekli deney. Bozulma faktörlerini hesaplamak için, emisyon kontrol donanımının tezgahyaĢlandırmasından önce en az iki Tip 1 deneyi ve yaĢlandırılmıĢ tezgah emisyon donanımı tekraryerleĢtirildikten sonra en az iki Tip 1 deneyi yapılmalıdır. Ġmalatçı tarafından ilave deney yapılabilir.Bozulma faktörlerinin hesaplanması, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 9, Madde 6‘sında belirtilenhesaplama yöntemine göre ve bu regülasyonda yer alan ilave Ģartlarla yapılmalıdır.71


Standard tezgah çevrimi (SBC)Ġlave 11 GiriĢStandard yaĢlandırma dayanıklılık iĢlemi, bu Ġlavede belirtilen standard tezgah çevrimini (SBC) izleyen biryaĢlandırma tezgahı üzerindeki katalizör/oksijen algılayıcı sisteminin yaĢlandırılmasından oluĢur. SBC,katalizör için gaz besleme kaynağı olarak bir motorla birlikte bir yaĢlandırma tezgahının kullanımınıgerektirir. SBC, istenen sürede yaĢlandırma yapmak için yaĢlandırma tezgahı üzerinde gerektiği kadartekrarlanan 60 saniyelik bir çevrimdir. SBC, katalizör sıcaklığı, motor hava/yakıt (A/F) oranı ve ilkkatalizörün önüne eklenen ikincil hava püskürtme miktarına dayanılarak tarif edilir.2 Katalizör sıcaklık kontrolü2.1 Katalizör sıcaklığı, en sıcak katalizörde en yüksek sıcaklığın meydana geldiği yerdeki katalizöryatağında ölçülmelidir. Alternatif olarak, katalizör besleme gaz sıcaklığı ölçülebilir ve yaĢlandırmaiĢleminde kullanılmak üzere katalizör tasarımında ve yaĢlandırma tezgahında toplanan iliĢkilendirmeverilerinden hesaplanan doğrusal bir dönüĢtürme kullanılarak katalizör yatak sıcaklığına dönüĢtürülebilir.2.2 Uygun motor devri, yük ve motor için ateĢleme zamanlaması seçilerek asgari 800 °C (± 10 °C)‘akadar stokiyometrik çalıĢmadaki (çevrimde 01 saniye ila 40 saniye) katalizör sıcaklığı kontrol edilir.AĢağıdaki çizelgede açıklanan ―zengin‖ fazı boyunca motorun uygun A/F oranı seçilerek, 890 °C (± 10°C)‘a kadar çevrim sırasında meydana gelen azami katalizör sıcaklığı kontrol edilir.2.3 800 °C dıĢındaki bir düĢük kontrol sıcaklığı kullanılırsa, yüksek kontrol sıcaklığı düĢük kontrolsıcaklığından 90 °C daha fazla olmalıdır.Standard tezgah çevrimi (SBC)Süre (s) Motor hava/yakıt (A/F) oranı Ġkinci havapüskürtme1-40 Asgari 800 °C‘luk katalizör sıcaklığını elde etmek içinYokkontrollü yük, motor devri ve ateĢleme zamanlaması ilestokiyometrik41-45 ‗Zengin‘ (890 °C veya düĢük kontrol sıcaklığından 90 °Cdaha yüksek sıcaklıkta bütün çevrim boyunca azamikatalizör sıcaklığını elde etmek için seçilen A/F oranı)Yok46-55 ‗Zengin‘ (890 °C veya düĢük kontrol sıcaklığından 90 °Cdaha fazla sıcaklıkta bütün çevrim boyunca azamikatalizör sıcaklığını elde etmek için seçilen A/F oranı)56-60 Asgari 800 °C‘luk katalizör sıcaklığını elde etmek içinkontrollü yük, motor devri ve ateĢleme zamanlaması ilestokiyometrik% 3 (± % 1)% 3 (± % 1)72


3 YaĢlandırma tezgahı donanımı ve iĢlemleri3.1 YaĢlandırma tezgahı düzeniYaĢlandırma tezgahı, katalizör giriĢ yüzünde uygun egzoz akıĢ debisi, sıcaklık, hava/yakıt oranı, egzozbileĢenleri ve ikincil hava püskürtmesini sağlamalıdır.Standard yaĢlandırma tezgahı; motor, motor kumandası ve motor dinamometresinden oluĢur. Diğerdüzenlemeler (örneğin; dinamometre üzerinde tüm araç, doğru egzoz Ģartlarını sağlayan bir brülör), buĠlavede belirtilen katalizör giriĢ Ģartları ve kontrol özellikleri karĢılandığı sürece kabul edilebilir.Bir tekli yaĢlandırma tezgahı, her bir egzoz akıntısının bu Ġlavenin Ģartlarını karĢılaması kaydıyla, muhtelifakıntılar içerisinde egzoz akıĢ ayrılmalarına sahip olabilir. Tezgah birden fazla egzoz akıntısına sahipse,çoklu katalizör sistemleri eĢ zamanlı olarak yaĢlandırılabilir.3.2 Egzoz sisteminin yerleĢtirilmesiBütün katalizör/katalizörler ve ilave olarak oksijen algılayıcısı/algılayıcıları, bu bileĢenleri bağlayan egzozboru tesisatı ile birlikte tezgah üzerine yerleĢtirilecektir. Çoklu egzoz akıntılı motorlarda (bazı V6 ve V8motorlar gibi) her bir egzoz sistemi kümesi tezgah üzerine paralel Ģekilde ayrı olarak yerleĢtirilecektir.Bir hat üzerinde bir kaç katalizör içeren egzoz sistemlerinde, bütün katalizörleri, oksijen algılayıcıları vebirleĢtirilmiĢ egzoz boru tesisatını içeren tüm katalizör sistemi, yaĢlandırma için bir ünite olarakyerleĢtirilecektir. Alternatif olarak, her bir münferit katalizör, uygun süreyle ayrı olarak yaĢlandırılabilir.3.3 Sıcaklık ölçmeKatalizör sıcaklığı, en yüksek sıcaklığın en sıcak katalizörde meydana geldiği yerdeki katalizör yatağınayerleĢtirilen bir ısılçift (termokupl) kullanılarak ölçülmelidir. Alternatif olarak, yaĢlandırma iĢlemindekullanılmak üzere, tam katalizör giriĢ yüzünden önce katalizör besleme gazı sıcaklığı ölçülebilir vetasarımında ve yaĢlandırma tezgahında toplanan iliĢkilendirme verilerinden hesaplanan doğrusal birdönüĢtürme kullanılarak katalizör yatak sıcaklığına dönüĢtürülebilir.Katalizör sıcaklığı, 1 hertz‘te (saniyede bir ölçme) sayısal olarak depolanmalıdır.73


3.4 Hava/Yakıt ölçmeMümkün olduğu kadar katalizör giriĢine ve çıkıĢ flanĢlarına yakın yerde Hava/Yakıt (A/F) oranınınölçülmesi (geniĢ aralıklı oksijen algılayıcısı gibi) sağlanmalıdır. Bu algılayıcılardan alınan bilgiler, 1 hertz‘te(saniyede bir ölçme) sayısal olarak depolanmalıdır.3.5 Egzoz akıĢ dengesiUygun miktarda egzozun (± 5 g/s toleransla stokiyometride g/s olarak ölçülen) tezgahta yaĢlandırılan herbir katalizör sistemi içinden akıĢı sağlanmalıdır. Uygun debi, bu Ġlavenin Madde 3.6‘daki tezgahyaĢlandırması için seçilen kararlı durum motor devrinde ve yükte orijinal araç motorunda meydana gelenegzoz akıĢına dayanılarak tespit edilir.3.6 AyarKararlı durum stokiyometrik çalıĢmada 800 °C (± 10 °C)‘luk katalizör yatak sıcaklığını elde etmek içinmotor devri, yük ve ateĢleme zamanlaması seçilir.Hava püskürtme sistemi, ilk katalizörün tam önünde kararlı durum stokiyometrik egzoz akıntısında % 3,0oksijen (± % 0,1) üretecek Ģekilde gerekli hava akıĢını sağlamak için ayarlanır. GeliĢ tarafında A/F ölçmenoktasındaki tipik bir okuma 1,16 lambdadır (yaklaĢık olarak % 3 oksijen olan).Hava püskürtme devrede iken, 890 °C (± 10 °C)‘luk katalizör yatak sıcaklığını üretecek ―Zengin‖ A/F oranıayarlanır. Bu adım için tipik bir A/F değeri 0, 94 lambda‘dır (CO yaklaĢık olarak % 2).3.7 YaĢlandırma çevrimiStandard tezgah yaĢlandırma iĢlemlerinde standard tezgah çevrimi (SBC) kullanılır. SBC, tezgahyaĢlandırma süresi bağıntısından (BAT) hesaplanan yaĢlandırma miktarı elde edilene kadar tekrarlanır.3.8 Kalite güvencesiBu Ġlavenin Madde 3.3 ve Madde 3.4‘ündeki sıcaklıklar ve A/F oranı, yaĢlandırma boyunca periyodikolarak (en az her 50 saat) gözden geçirilmelidir. SBC‘nin yaĢlandırma süreci boyunca uygun olarakizlenmesini sağlayacak gerekli ayarlamalar yapılmalıdır.YaĢlandırma tamamlandıktan sonra, yaĢlandırma iĢlemi boyunca toplanan katalizör süre-sıcaklık değerleri10 o C‘tan büyük olmayan sıcaklık grupları bulunan bir histogramda çizelge haline getirilmelidir. Ek VII,Madde 2.3.1.4‘e göre yaĢlandırma çevrimi için BAT bağıntısı ve hesaplanan etkin referans sıcaklığı,katalizörün uygun ısıl yaĢlandırma miktarının gerçekte meydana gelip gelmediğini tespit etmek içinkullanılacaktır. Hesaplanan yaĢlandırma süresinin ısıl etkisi hedef ısıl yaĢlandırmanın % 95‘inden azdeğilse, tezgah yaĢlandırması uzatılacaktır.3.9 ÇalıĢtırma ve kapatmaÇalıĢtırma veya kapatma sırasında hızlı bozulma olmaması için azami katalizör sıcaklığının (örneğin 1050o C) ortaya çıkmamasına dikkat edilmelidir. Özel düĢük sıcaklık çalıĢtırma ve kapatma iĢlemleri bu sorunuhafifletmek için kullanılabilir.4 Tezgah yaĢlandırma dayanıklılık iĢlemleri için R faktörünün denenerek belirlenmesi4.1 R faktörü, tezgah yaĢlandırma süresi (BAT) bağıntısında kullanılan katalizör ısıl reaktivitekatsayısıdır. Ġmalatçılar, aĢağıdaki iĢlemleri kullanarak, R değerini tecrübe ederek belirleyebilir.4.1.1 Uygulanabilir tezgah çevrimi ve yaĢlandırma tezgahı donanımı kullanılarak, normal çalıĢmasıcaklığı ile hasar sınır sıcaklığı arasındaki farklı kontrol sıcaklıklarında birkaç katalizör (aynı katalizörtasarımında asgari 3 adet) yaĢlandırılır.Egzozu oluĢturan her bir madde için emisyonlar [veya katalizör verimsizliği (1- katalizör verimliliği)] ölçülür.Nihai deneyin emisyon standardının bir katı ile iki katı arasında veriler elde edilmesine dikkat edilir.4.1.2 R‘nin değeri tahmin edilir ve Ek VII, Madde 2.4.4‘e göre her bir kontrol sıcaklığı için tezgahyaĢlandırma çevriminin etkin referans sıcaklığı (Tr) hesaplanır.74


4.1.3. Her bir katalizör için yaĢlandırma süresine karĢılık gelen emisyonların (veya katalizör verimsizliği)grafiği çizilir. Veriler vasıtasıyla en küçük kareler yöntemiyle en uygun hat hesaplanır. Bu amaçlakullanılacak veri kümesi için veriler yaklaĢık olarak 0 ile 6400 km arasında ortak kesiĢime sahip olmalıdır.Örnek olarak aĢağıdaki grafiğe bakınız.4.1.4 Her bir yaĢlandırma sıcaklığı için en uygun hattın eğimi hesaplanır.4.1.5. Yatay eksen boyunca yaĢlandırma sıcaklığının tersine (1/yaĢlandırma sıcaklığı K derece) karĢıdüĢey eksen boyunca her bir uygun hattın eğiminin (Madde 4.1.4‘te tespit edilen)doğal logaritmasının (ln)grafiği çizilir, verilerden en küçük kareler yöntemiyle en uygun hatlar hesaplanır. Hattın eğimi R faktörüdür.Örnek olarak aĢağıdaki grafiğe bakınız.Açıklama:1xstd: Standard emisyon değerlerinin 1 katı2xstd: Standard emisyon değerlerinin 2 katı4.1.6 R faktörü 4.1.2 basamağında kullanılan baĢlangıç değerle karĢılaĢtırılır. Hesaplanan R faktörübaĢlangıç değerden % 5‘ten fazla değiĢiklik gösterirse, baĢlangıç ve hesaplanan değerler arasında kalanyeni bir R faktörü seçilir ve sonra yeni bir R faktörünü elde etmek için Basamak 2 ila Basamak 6arasındaki iĢlemler tekrarlanır. Bu iĢlem, hesaplanan R faktörü baĢlangıç olarak varsayılan R faktörünün% 5‘i içinde kalana kadar tekrarlanır.4.1.7 Her bir egzozu oluĢturan madde için ayrı ayrı belirlenen R faktörü karĢılaĢtırılır. BAT eĢitliği için endüĢük R faktörü (en kötü durum) kullanılır.75


Standard dizel tezgah çevrimi (SDBC)Ġlave 21 GiriĢParçacık filtrelerinde, yenilenmelerin sayısı yaĢlandırma iĢlemleri için kritiktir. Kükürt giderme çevrimleri(örneğin, NOx depolama katalizörleri) gerektiren sistemler için de bu iĢlemler önemlidir.Standard dizel tezgahı yaĢlandırma dayanıklılık iĢlemi, bu Ġlavede açıklanan standart tezgah çevriminiizleyen bir yaĢlandırma tezgahı üzerindeki bir iyileĢtirme sisteminin yaĢlandırılmasından oluĢur. SDBC,sistem için besleme gaz kaynağı olarak bir motorla yaĢlandırma tezgahının kullanımını gerektirir.SDBC esnasında sistemin yenilenme/kükürt giderme stratejileri normal çalıĢma Ģartlarında kalmalıdır.2 Standard dizel tezgahı çevrimi, dayanıklılığın belirleneceği süreye kadar SRC çevrimindekarĢılaĢılan motor devrini ve yük Ģartlarını uygun Ģekilde yeniden oluĢturur. YaĢlandırma sürecinihızlandırmak için deney tezgahı üzerindeki motor ayarları, sistem yükleme sürelerini azaltacak ĢekildedeğiĢtirilebilir. Örneğin, yakıt enjeksiyon zamanlaması veya EGR stratejisi değiĢtirilebilir.3 YaĢlandırma tezgahı donanımı ve iĢlemleri3.1 Standard yaĢlandırma tezgahı motor, motor kumandası ve motor dinamometresinden oluĢur.Diğer düzenlemeler (örneğin; dinamometre üzerinde tüm araç veya düzgün egzoz Ģartlarını sağlayan birbrülör), bu Ġlavede belirtilen iyileĢtirme sistemi giriĢ Ģartları ve kontrol özellikleri karĢılandığı sürece kabuledilebilir.Bir tekli yaĢlandırma tezgahı, her bir egzoz akıntısının bu Ġlavenin Ģartlarını karĢılaması kaydıyla, muhtelifakıntılar içerisinde egzoz akıĢ ayrılmalarına sahip olabilir. Tezgahın birden fazla egzoz akıntısı varsa,çoklu iyileĢtirme sistemleri eĢ zamanlı olarak yaĢlandırılabilir.3.2 Egzoz sisteminin yerleĢtirilmesiBütün katalizör/katalizörler ve ilave olarak oksijen algılayıcısı/algılayıcıları, bu bileĢenleri bağlayan egzozboru tesisatı ile birlikte tezgah üzerine yerleĢtirilecektir. Çoklu egzoz akıntılı motorlarda (bazı V6 ve V8motorlar gibi) her bir egzoz sistemi kümesi tezgah üzerine paralel Ģekilde ayrı olarak yerleĢtirilmelidir.ĠyileĢtirme sisteminin tamamı, yaĢlandırma için bir ünite olarak yerleĢtirilmelidir. Alternatif olarak, her birmünferit aksam uygun süreyle ayrı olarak yaĢlandırılabilir.77


Standard karayolu çevrimi (SRC)Ġlave 3GiriĢStandard karayolu çevrimi (SRC) bir kilometre biriktirme çevrimidir. Araç bir deney pistinde veya birkilometre biriktirme dinamometresi üzerinde çalıĢtırılabilir.Çevrim 6 km mesafeli pistte 7 turluk seyirden oluĢur. Turun uzunluğu, kat edilen kilometre biriktirmedeney pistinin uzunluğunu kapsayacak Ģekilde değiĢebilir.Standard karayolu çevrimiTur Açıklama Tipik ivmelenme oranım/s 21 (Motor çalıĢtırılır) rölanti 10 saniye 01 48 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,791 48 km/h hızda 1/4 turluk seyir 01 32 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,231 48 km/h‘e kadar orta hızlanma 1,791 48 km/h hızda 1/4 turluk seyir 01 Durmak için orta yavaĢlama – 2,231 Rölanti 5 saniye 01 56 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,791 56 km/h hızda 1/4 turluk seyir 01 40 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,231 56 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,791 56 km/h hızda 1/4 turluk seyir 01 Durmak için orta yavaĢlama – 2,232 Rölanti10 saniye 02 64 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,342 64 km/h hızda 1/4 turluk seyir 02 48 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,232 64 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,342 64 km/h hızda 1/4 turluk seyir 02 Durmak için orta yavaĢlama – 2,232 Rölanti 5 saniye 02 72 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,342 72 km/h hızda 1/4 turluk seyir 02 56 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,232 72 km/h hıza kadar orta hızlanma 1,342 72 km/h hızda 1/4 turluk seyir 02 Durmak için orta yavaĢlama – 2,233 Rölanti 10 saniye 03 88 km/h hıza kadar ani hızlanma 1,793 88 km/h hızda 1/4 turluk seyir 03 72 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,233 88 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,893 88 km/h hızda 1/4 turluk seyir 03 72 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,233 97 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,893 97 km/h hızda 1/4 turluk seyir 03 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,233 97 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,893 97 km/h hızda 1/4 turluk seyir 03 Durmak için orta yavaĢlama –1,794 Rölanti 10 saniye 04 129 km/h hıza kadar ani hızlanma 1,344 113 km/h hıza kadar yavaĢlama (vites boĢta) – 0,454 113 km/h hızda 1/2 turluk seyir 078


4 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 1,344 105 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,894 105 km/h hızda 1/2 turluk seyir 04 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 1,345 121 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,455 121 km/h hızda 1/2 turluk seyir 05 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 1,345 113 km/h hıza kadar hafif hızlanma 0,455 113 km/h hızda 1/2 turluk seyir 05 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 1,346 113 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,896 97 km/h hıza kadar yavaĢlama (aĢağı inme) – 0,456 97 km/h hızda 1/2 turluk seyir 06 80 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 1,796 104 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,456 104 km/h hızda 1/2 turluk seyir 06 Durmak için orta yavaĢlama – 1,797 Rölanti 45 saniye 07 88 km/h hıza ani hızlanma 1,797 88 km/h hızda 1/4 turluk seyir 07 64 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,237 88 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,897 88 km/h hızda 1/4 turluk seyir 07 64 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,237 80 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,897 80 km/h hızda 1/4 turluk seyir 07 64 km/h hıza kadar orta yavaĢlama – 2,237 80 km/h hıza kadar orta hızlanma 0,897 80 km/h hızda 1/4 turluk seyir 07 Durmak için orta yavaĢlama – 2,23Standard karayolu çevrimi aĢağıdaki ġekilde grafik olarak gösterilmiĢtir:79


DüĢük ortam sıcaklıklarında ortalama emisyonların doğrulanması(Tip 6 deneyi)Ek VIII1 GiriĢ1.1 Bu Ek, soğuk sıcaklıklarda emisyonları doğrulamak için gerekli donanımı ve Tip 6 deneyi ile ilgiliiĢlemleri açıklar.2 Genel Ģartlar2.1 Tip 6 deneyi için genel Ģartlar, aĢağıda belirtilenler hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Madde5.3.5.1.1 ila Madde 5.3.5.3.2‘sinde belirtilenlerdir.2.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Madde 5.3.5.1.4‘ündeki ‗hidrokarbonlar‘a yapılan atıf, ‗toplamhidrokarbonlar‘ olarak okunmalıdır.2.3. BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Madde 5.3.5.2‘sinde belirtilen sınır değerler, (AT) 715/2007Yönetmeliğinin Ek 1, Çizelge 3‘te gösterilen sınır değerler ile iliĢkilidir.3 Teknik Ģartlar3.1 Teknik Ģartlar ve özellikler, aĢağıdaki maddelerde açıklananlar hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ünEk 8‘inin Madde 2 ila Madde 6‘sında belirtilenlerdir.3.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 8‘inin Madde 3.4.1‘inde Ek 10‘un Madde 3‘üne yapılan atıf, buTebliğin Ek IX‘unun Bölüm B‗sine yapılan atıf olarak değerlendirilir.3.3 ‗Hidrokarbonlar‘a yapılan atıflar, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 8‘inin aĢağıdaki maddelerinde‗toplam hidrokarbonlar‘ olarak kabul edilir.Madde 2.4.1Madde 5.1.180


Referans yakıtların özellikleriEk IXA. Referans yakıtlar1. Pozitif ateĢlemeli motorlu deney araçları için yakıtlarla ilgili teknik bilgilerTip : Benzin (E5)Parametre Birim Sınırlar (1) Deney YöntemiEn azEn fazlaAraĢtırma oktan sayısı, RON 95,0 - EN 25164pr EN ISO 5164Motor oktan sayısı, MON 85,0 - EN 25163pr EN ISO 516315 o C‘ta yoğunluk kg/m 3 743 756 EN ISO 3675EN ISO 12185Buhar basıncı kPa 56,0 60,0 EN ISO 13016-1(DVPE)Su muhtevası % v/v 0,015 ASTM E 1064Damıtma:- 70 o C‘ta buharlaĢma % v/v 24 44,0 EN –ISO 3405- 100 o C‘ta buharlaĢma % v/v 48,0 60,0 EN –ISO 3405- 150 o C‘ta buharlaĢma % v/v 82,0 90,0 EN –ISO 3405- Nihai kaynama noktasıo C 190 210 EN –ISO 3405Tortu % v/v - 2,0 EN –ISO 3405Hidrokarbon analizi:- Olefinler % v/v 3,0 13,0 ASTM D 1319- Aromatikler % v/v 29,0 35,0 ASTM D 1319- Benzen % v/v - 1,0 EN 12177- DoymuĢlar % v/v Rapor ASTM D 1319Karbon/hidrojen oranıRaporKarbon/oksijen oranıRaporĠndüksiyon süresi (2) dakika 480 - EN –ISO 7536Oksijen muhtevası (3) %m/m Rapor EN 1601Mevcut gom mg/ml - 0,04 EN – ISO 6246Kükürt muhtevası (4) mg/kg - 10 EN – ISO 20846EN – ISO 20884Bakır korozyonu - Sınıf 1 EN-ISO 2160KurĢun muhtevası mg/L - 5 EN 237Fosfor muhtevası (5) mg/L - 1,3 ASTM D 3231Etanol (3) % v/v 4,7 5,3 EN 1601EN 13132(1) Özelliklerde verilen değerler, gerçek değerlerdir. Sınır değerlerin oluĢturulmasında, ISO 4259 ―Petrolürünleri- Deney metotlarına göre hassas bilgilerin belirlenmesi ve uygulanması‖ standardındaki terimleruygulanmıĢ ve asgari değerlerin belirlenmesinde sıfırdan büyük asgari 2 R farklılığı dikkate alınmıĢtır.Azami ve asgari değerlerin tespitinde, asgari fark 4R‘dir (R=yeniden oluĢturulabilirlik ).Bu tedbirlere rağmen, teknik nedenler için gerekli olan bu değeri yakıt üreticisi, bununla birlikte ĢartkoĢulan azami değerin, 2R ve azami ve asgari sınırları içinde ortalama bir değer olduğu durumda, sıfırdeğerini amaçlamalıdır. Yakıt özelliklerde belirtilen Ģartları karĢılayıp karĢılamayacağına göre bu hususaaçıklık getirmek gerekirse, ISO 4259‘un terimleri uygulanmalıdır.(2)Yakıt, normal olarak rafineri benzin akıntılarını kararlı hale getirmek üzere kullanılan oksitlemeönleyicilerini ve madeni faaliyet önleyicileri ihtiva edebilir, ancak deterjan/dağıtıcı katkı maddeleri veçözücü yağlar bu içeriğe katılmamalıdır.(3)EN 15376 standardının özelliklerini karĢılayan etanol, sadece referans yakıta isteyerek katılmasıgereken bir oksijen veren maddedir.(4) Tip 1 deneyi için kullanılan yakıtın gerçek kükürt muhtevası raporlanmalıdır.(5) Bu referans yakıta fosfor, demir, manganez veya kurĢun bileĢikleri bilerek ilave edilmemelidir.81


Tip : Etanol (E85)Parametre Birim Sınırlar (1) Deney Yöntemi (2)En azEn fazlaAraĢtırma oktan sayısı, RON 95 - EN ISO 5164Motor oktan sayısı, MON 85 - EN ISO516315 o C‘ta yoğunluk kg/m 3 Rapor ISO 3675Buhar basıncı kPa 40 60 EN ISO 13016-1(DVPE)Kükürt muhtevası (3) (4) mg/kg - 10 EN – ISO 20846EN – ISO 20884Oksidasyon kararlılığı dakika 360 EN –ISO 7536Mevcut gom muhtevası (çözücü mg/100ml - 5 EN – ISO 6246ile yıkanmıĢ)GörünüĢ. Bu hangisi dahayüksekse, ortam sıcaklığındaveya 15 o C‘ta tespit edilmelidir.Temiz ve parlak, görülebilir asılı veyaçökelmiĢ kirleticiler bulunmamalıdır.Görsel muayeneEtanol ve daha yüksek alkoller (7) % (V/V) 83 85 EN 1601EN 13132EN 14517Daha yüksek alkoller (C3-C8) % (V/V) - 2Metanol % (V/V) 0,5Benzin (5) % (V/V) Denge EN 228Fosfor mg/L 0,3 (6) ASTM D 3231Su muhtevası %V/V 0,3 ASTM E 1064Ġnorganik klorür muhtevası mg/L 1 ISO 6227pHe 6,5 9 ASTM D 6423Bakır Ģerit korozyonu (50 o C‘ta Değerlen Sınıf 1 EN-ISO 21603h)dirmeAsitlik (asetik asit CH 3 COOH % (m/m)- 0,005-40 ASTM D 1613olarak )(mg/L)Karbon/hidrojen oranıRaporKarbon/oksijen oranıRapor(1) Özelliklerde verilen değerler, gerçek değerlerdir. Sınır değerlerin oluĢturulmasında, ISO 4259 ―Petrolürünleri- Deney metotlarına göre hassas bilgilerin belirlenmesi ve uygulanması‖ standardındaki terimleruygulanmıĢ ve asgari değerlerin belirlenmesinde sıfırdan büyük asgari 2 R farklılığı dikkate alınmıĢtır.Azami ve asgari değerlerin tespitinde, asgari fark 4R‘dir (R=yeniden oluĢturulabilirlik ).Bu tedbirlere rağmen, teknik nedenler için gerekli olan bu değeri yakıt üreticisi, bununla birlikte ĢartkoĢulan azami değerin, 2R ve azami ve asgari sınırları içinde ortalama bir değer olduğu durumda, sıfırdeğerini amaçlamalıdır. Yakıt özelliklerde belirtilen Ģartları karĢılayıp karĢılamayacağına göre bu hususaaçıklık getirmek gerekirse, ISO 4259‘un terimleri uygulanmalıdır.(2) AnlaĢmazlık durumunda, deney yöntemi hassasiyetine dayanan deney sonuçları ile ilgili anlaĢmazlığıve yorumlamaları çözmek için EN ISO 4259‘da açıklanan iĢlemler kullanılmalıdır.(3)Kükürt muhtevası ile ilgili ulusal anlaĢmazlık durumunda, EN ISO 20846 veya EN ISO 20884‘in EN228‘de ulusal ekindeki atıfa benzer olduğu hatırlanmalıdır.(4) Tip1 deneyi için kullanılan yakıtın gerçek kükürt muhtevası raporlanmalıdır.(5)KurĢunsuz benzin muhtevası, su ve alkollerin yüzde muhtevalarının toplamı 100‘den çıkartılarakbelirlenebilir.(6) Bu referans yakıta fosfor, demir, manganez veya kurĢun bileĢikleri bilerek ilave edilmemelidir.(7)EN 15376 standardının özelliklerini karĢılayan etanol, sadece referans yakıta isteyerek katılmasıgereken bir oksijen veren maddedir.82


Tip:LPGParametre Birim Yakıt A Yakıt B Deney yöntemiBileĢimi: ISO 7941C 3 -muhteva % hacim 30 2 85 2C 4 -muhteva % hacim Denge Denge C 4 % hacim Azami 2 Azami 2Olefinler % hacim Azami 12 Azami 15BuharlaĢma tortusu mg/kg Azami 50 Azami 50 prEN 154700 o C‘de su Serbest Serbest prEN 15469Toplam kükürt muhtevası mg/kg Azami 10 Azami 10 ASTM 6667Hidrojen sülfit Yok Yok ISO 8819Bakır Ģerit korozyonu Değerlendirme Sınıf 1 Sınıf 1 ISO 6251 (1)Koku Karakteristik KarakteristikMotor oktan sayısı Asgari 89 Asgari 89 EN 589 Ek B(1)Numune, bakır Ģeride göre numunenin korozyonluğunu azaltan korozyon önleyicileri (inhibütörler) veyadiğer kimyasalları içerirse, bu yöntemle korozyon yapıcı malzemelerin doğru olarak varlığı tespit edilemez.Bundan dolayı, sadece polarizasyon deney yöntemi amacı için bu tür bileĢiklerin ilavesi yasaktır.Tip: Doğalgaz/BiyometanKarakteristik Birimler Esas Sınırlar Deney yöntemiAsgari AzamiReferans Yakıt G20BileĢim:Metan % mol 100 99 100 ISO 6974Denge (1) % mol - - 1 ISO 6974N 2 % mol ISO 6974Kükürt muhtevası mg/m 3 (2) - - 10 ISO 6326-5Wobbe endeksi (net) MJ/m 3 (3) 48,2 47,2 49,2Referans Yakıt G25Karakteristik Birimler Esas Sınırlar Deney yöntemiBileĢim:AsgariAzamiMetan % mol 86 84 88 ISO 6974Denge (1) % mol - - 1 ISO 6974N 2 % mol 14 12 16 ISO 6974Kükürt muhtevası mg/m 3 (2) - - 10 ISO 6326-5Wobbe endeksi (net) MJ/m 3 (3) 39,4 38,2 40,6(1)Ġnert (N 2 ‘den farklı) + C 2 + C 2+ .(2) 293,2 K (20 o C) ve 101,3 kPa‘da tespit edilecek değer.(3) 273,2 K (0 o C) ve 101,3 kPa) ‘da tespit edilecek değer.83


2. SıkıĢtırma ateĢlemeli motorlu deney araçları için yakıtlarla ilgili teknik bilgilerTip : Dizel Yakıt (B5)Parametreler Birim Sınırlar (1) Deney yöntemiAsgariAzamiSetan sayısı (2) - 52,0 54,0 EN –ISO 516515 o C‘da yoğunluk kg/m 3 833 837 EN-ISO 3675Damıtma:- % 50 noktasındao C 245 - EN –ISO 3405- % 95 noktasındao C 345 350 EN –ISO 3405- Nihai kaynama noktasıo C - 370 EN –ISO 3405Parlama noktasıo C 55 - EN 22719CFPPo C - -5 EN 11640 o C‘de viskozite mm 2 /s 2,3 3,3 EN- ISO 3104Polisiklik aromatik hidrokarbonlar % m/m 2,0 6,0 EN 12916Kükürt muhtevası (3) mg/kg - 10 EN – ISO 20846EN – ISO 20884Bakır korozyonu - Sınıf 1 EN-ISO 2160Conradson karbon tortusu (%10 % m/m - 0,2 EN-ISO 10370DR)Kül muhtevası % m/m - 0,01 EN – ISO 6245Su muhtevası m/m - 0,02 EN – ISO 12937NötürleĢtirme sayısı (kuvvetli mg KOH/g - 0,02 ASTM D 974asit)Oksidasyon kararlılığı (4) mg/ml - 0,025 EN- ISO 12205Yağlanma (HFFR 60 o C‘de μm - 400 EN- ISO 12156aĢınma izi çapı110 o C‘ta oksidasyon kararlılığı (4)(6)h 20,0 EN 14112YAME ( Yağ asidi metil esteri) (5) % v/v 4,5 5,5 EN 14078(1) Özelliklerde verilen değerler, gerçek değerlerdir. Sınır değerlerin oluĢturulmasında, ISO 4259 ―Petrolürünleri- Deney metotlarına göre hassas bilgilerin belirlenmesi ve uygulanması‖ standardındaki terimleruygulanmıĢ ve asgari değerlerin belirlenmesinde sıfırdan büyük asgari 2 R farklılığı dikkate alınmıĢtır.Azami ve asgari değerlerin tespitinde, asgari fark 4R‘dir (R=yeniden oluĢturulabilirlik ).Teknik nedenler için gerekli olan bu önleme rağmen, yakıt imalatçısı, bununla birlikte Ģart koĢulan azamideğerin, 2R ve azami ve asgari sınırları içinde ortalama bir değer olduğu durumda, sıfır değeriniamaçlamalıdır.Yakıt özelliklerde belirtilen Ģartları karĢılayıp karĢılamayacağına göre bu hususa açıklık getirmekgerekirse, ISO 4259‘un terimleri uygulanmalıdır.(2)Setan sayısı aralığı 4R‘nin asgari aralık özelliği ile uyumlu değildir. Ancak, yakıt kullanıcısı ile yakıttedarikçisi arasında bir anlaĢmazlık durumunda, ISO 4259‘da belirtilen terimle gerekli hassasiyeti eldeetmek için yeterli sayıda tekrarlanan ölçmeler tek belirlemeleri tercih edecek Ģekilde yapılırsa, bu ĢekildekianlaĢmazlıkları çözmek için kullanılabilir.(3) Tip 1 deneyi için kullanılan yakıtın gerçek kükürt muhtevası raporlanmalıdır.(4)Oksidasyon kararlılığı kontrol edilse bile, raf ömrünün sınırlandırılması muhtemeldir. Tedarikçidendepolama Ģartları ve ömürle ilgili tavsiye alınmalıdır.(5)EN 14214‘ün özelliğini karĢılayacak unvan muhtevası.(6)Oksidasyon kararlılığı, EN ISO 12205 veya EN 14112 ile gösterilebilir. Bu Ģart, CEN/TCI 9 oksitleyicikararlılık performansı ve deney sınırlarının değerlendirmelerine dayanarak yeniden gözden geçirilmelidir.84


B. DüĢük ortam sıcaklıklarında emisyon deneyi için referans yakıtlarTip : Benzin (E5)Parametre Birim Sınırlar (1) Deney YöntemiEn azEn fazlaAraĢtırma oktan sayısı, RON 95,0 - EN 25164pr EN ISO 5164Motor oktan sayısı, MON 85,0 - EN 25163pr EN ISO 516315 o C‘ta yoğunluk kg/m 3 743 756 EN ISO 3675EN ISO 12185Buhar basıncı kPa 56,0 95,0 EN ISO 13016-1(DVPE)Su muhtevası %v/v 0,015 ASTM E 1064Damıtma:- 70 o C‘ta buharlaĢma % v/v 24 44,0 EN –ISO 3405- 100 o C‘ta buharlaĢma % v/v 50,0 60,0 EN –ISO 3405- 150 o C‘ta buharlaĢma % v/v 82,0 90,0 EN –ISO 3405- Nihai kaynama noktasıo C 190 210 EN –ISO 3405Tortu % v/v - 2,0 EN –ISO 3405Hidrokarbon analizi:- Olefinler % v/v 3,0 13,0 ASTM D 1319- Aromatikler % v/v 29,0 35,0 ASTM D 1319- Benzen % v/v - 1,0 EN 12177- DoymuĢlar % v/v Rapor ASTM D 1319Karbon/hidrojen oranıRaporKarbon/oksijen oranıRaporĠndüksiyon süresi (2) dakika 480 - EN –ISO 7536Oksijen muhtevası (3) % m/m Rapor EN 1601Mevcut gom mg/ml - 0,04 EN – ISO 6246Kükürt muhtevası (4) mg/kg - 10 EN – ISO 20846EN – ISO 20884Bakır korozyonu - Sınıf 1 EN-ISO 2160KurĢun muhtevası mg/L - 5 EN 237Fosfor muhtevası (5) mg/L - 1,3 ASTM D 3231Etanol (3) %v/v 4,7 5,3 EN 1601EN 13132(1) Özelliklerde verilen değerler, gerçek değerlerdir. Sınır değerlerin oluĢturulmasında, ISO 4259 ―Petrolürünleri- Deney metotlarına göre hassas bilgilerin belirlenmesi ve uygulanması‖ standardındaki terimleruygulanmıĢ ve asgari değerlerin belirlenmesinde sıfırdan büyük asgari 2 R farklılığı dikkate alınmıĢtır.Azami ve asgari değerlerin tespitinde, asgari fark 4R‘dir (R=yeniden oluĢturulabilirlik ).Bu tedbirlere rağmen, teknik nedenler için gerekli olan bu değeri yakıt üreticisi, bununla birlikte ĢartkoĢulan azami değerin, 2R ve azami ve asgari sınırları içinde ortalama bir değer olduğu durumda, sıfırdeğerini amaçlamalıdır. Yakıt özelliklerde belirtilen Ģartları karĢılayıp karĢılamayacağına göre bu hususaaçıklık getirmek gerekirse, ISO 4259‘un terimleri uygulanmalıdır.(2)Yakıt, normal olarak rafineri benzin akıntılarını kararlı hale getirmek üzere kullanılan oksitlemeönleyicilerini ve madeni faaliyet önleyicileri ihtiva edebilir, ancak deterjan/dağıtıcı katkı maddeleri veçözücü yağlar bu içeriğe katılmamalıdır.(3)EN 15376 standardının özelliklerini karĢılayan etanol, sadece referans yakıta isteyerek katılmasıgereken bir oksijen veren maddedir.(4) Tip 1 deneyi için kullanılan yakıtın gerçek kükürt muhtevası raporlanmalıdır.(5) Bu referans yakıta fosfor, demir, manganez veya kurĢun bileĢikleri bilerek ilave edilmemelidir.Tip: Etanol (E 75)Referans yakıt özelliği (EC) 715/2007 Regülasyonunun Madde 10(6)‘sında belirtilen tarihlerden öncegeliĢtirilecektir.85


Ek XHibrit elektrikli araçlar için emisyon deney iĢlemi1 GiriĢ1.1 Bu Ek, hibrit elektrikli aracın (HEV) tip onayı konusunda ilave özel hükümleri belirtir.2 Teknik Ģartlar2.1 Teknik Ģartlar ve özellikler, aĢağıdaki maddelerde açıklananlar hariç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ünEk 14‘ünde belirtilenler olmalıdır.2.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 14‘ünün Madde 3.1.2.6, Madde 3.1.3.5, Madde 3.2.2.7 ve Madde3.2.3.5‘indeki Madde 5.3.1.4‘e yapılan atıflar, Euro 5 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indekiÇizelge 1‘e ve Euro 6 araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 2‘ye yapılan atıflarolarak değerlendirilmelidir.86


Ek XIMotorlu araçlar için araç üzerinde teĢhisler (OBD)1 GiriĢ1.1 Bu Ek, motorlu araçlardan çıkan emisyonların kontrolü için araç üzerinde teĢhis (OBD) sistemlerininfonksiyonel hususlarını belirtir.2 ġartlar ve deneyler2.1 OBD sistemleri için Ģartlar ve deneyler, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3‘ündebelirtilenlerdir.Ġlave Ģartlarda olduğu gibi bu Ģartların istisnaları, aĢağıdaki maddelerde açıklanmıĢtır.2.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.1 ve Madde 3.3.1‘inde belirtilen dayanıklılıkmesafesi, bu Tebliğin Ek VII‘sinin Ģartlarına yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.2.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.2‘sinde belirtilen eĢik sınır değerler aĢağıdakiçizelgelere yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir:2.3.1 (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 1‘de belirtilen emisyon sınırlarına göre tipionaylanan araçlar için OBD eĢik sınırları, aĢağıdaki çizelgede yer almaktadır.Euro 5 OBD eĢik sınırlarıReferanskütle (RW)(kg)KarbonmonoksitkütlesiMetanolmayanhidrokarbonlarkütlesiAzot oksitlerkütlesiParçacıkkütlesi ( 1 )(CO)(mg/km)(NMHC)(mg/km)(NO x )(mg/km)(PM)(mg/km)Kategori Sınıf PI CI PI CI PI CI PI (1) CI (2)M - Hepsi 1900 1900 250 320 300 540 50 50N (3) 1 I RW ≤ 1305 1900 1900 250 320 300 540 50 50II 1305< RW ≤ 1760 3400 2400 330 360 375 705 50 50III 1760 < RW 4300 2800 400 400 410 840 50 50N 2 Hepsi 4300 2800 400 400 410 840 50 50Açıklamalar: PI = Pozitif ateĢlemeli, CI = SıkıĢtırma ateĢlemeli(1) Pozitif ateĢlemeli parçacık kütle standartları sadece doğrudan püskürtmeli motoru olan araçlara uygulanır.(2)Geçici madde 1 ‘de belirtilen tarihlere kadar 80 mg/km‘lik PM eĢik sınırı referans kütlesi 1760 kg‘danbüyük M ve N kategorisi araçlara uygulanmalıdır.(3) (EC) No.715/2007 Regülasyonunda tanımlanan ‗özel sosyal ihtiyaçları‘ karĢılayan M 1 araçları kapsar.2.3.2 (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek I‘indeki Çizelge 2‘de belirtilen Euro 6 sınır değerlerine uyan ve(AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Madde 10(4)‘te verilen tarihlerden önce tip onaylı olan sıkıĢtırma ateĢlemeliaraçlar için OBD eĢik sınırları aĢağıdaki çizelgede yer almaktadır. Bu eĢik sınırlarının uygulaması, tesciledilecek, satılacak veya hizmete girecek yeni araçlar için (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Madde 10(5)‘teverilen tarihlerden itibaren durdurulmalıdır.87


Euro 6 OBD geçici eĢik sınırlarıReferanskütle (RW)(kg)KarbonmonoksitkütlesiMetan olmayanhidrokarbonlarkütlesiAzot oksitlerkütlesiParçacıkkütlesi(PM)(CO)(mg/km)(NMHC)(mg/km)(NO x )(mg/km)(PM)(mg/km)Kategori Sınıf CI CI CI CIM - Hepsi 1900 320 240 50N 1 I RW ≤ 1305 1900 320 240 50II 1305< RW ≤ 2400 360 315 501760III 1760 < RW 2800 400 375 50N 2 Hepsi 2800 400 375 50Açıklamalar: CI = SıkıĢtırma ateĢlemeli2.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.2.1‘indeki hükümlere ilave olarak imalatçı aĢağıdakidurumlarda OBD sistemini geçici olarak devre dıĢı bırakabilir:(a) Esnek yakıtlı veya tek/iki yakıtlı gazlı araçlarda, ECU tarafından yakıt kalitesi ve bileĢiminintanınmasını sağlamak için yeniden yakıt dolumu yapıldıktan sonra 1 dakikalık süreyle.(b) Ġki yakıtlı araçlarda, motor parametrelerinin yeniden ayarlanmasını sağlamak için diğer yakıta geçiĢiĢleminden sonra 5 saniye süreyle.Ġmalatçı, teknik sebeplerden dolayı yeniden yakıt dolumu veya diğer yakıta geçiĢ iĢleminden sonra yakıtsisteminin kararlılığının daha uzun süre aldığını gösterebilirse, bu süre sınırlarından sapma yapabilir.Herhangi bir durumda OBD sistemi, yakıt kalitesi ve bileĢimi tanınır tanınmaz veya motor parametreleriyeniden ayarlanır ayarlanmaz yeniden devreye girmelidir.2.5 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.3.1‘i aĢağıdaki Ģart ile değiĢtirilmelidir:OBD sistemi, THC ve NOx emisyonları bakımından katalitik konvertörün verimliliğindeki azalmayıizlemelidir. Ġmalatçılar, sadece ön katalizörü veya devamındaki sonraki katalizör/katalizörler ile birlikte(kombinasyon halinde) izlemelidir.Emisyonlar, bu Ekin Madde 2.3'te verilen NMHC veya NOx eĢik değerlerini aĢtığında, izlenen her katalizörveya katalizör birleĢiminin arızalı çalıĢtığı kabul edilmelidir. Bundan farklı olarak, NOx emisyonlarıbakımından katalitik konvertörün verimliliğindeki azalmanın izlenmesi Ģartı sadece Geçici madde 1‘debelirtilen tarihlerden itibaren uygulanmalıdır.2.6 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.3.3‘ü, bu Ekin Ģartlarına göre katalitikkonvertörün arızalarının izlenmesi için takılan ve kullanılan bütün oksijen algılayıcılarının bozulmasınınizlenmesini ifade etmektedir.2.7 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.3‘ün Ģartlarına ilave olarak, doğrudanpüskürtmeli pozitif ateĢlemeli motorlarda, bu Ekin Madde 2.3‘ünde verilen parçacık eĢik sınırlarını aĢanemisyonlara yol açabilen ve bu Ekin sıkıĢtırma ateĢlemeli motorlarla ilgili Ģartlarına göre izlenmesigereken her hangi bir arıza izlenmelidir.2.8 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.4‘ünün Ģartlarına ilave olarak, EGR sistemindekiarızalar ve verimliliğindeki azalma izlenmelidir.2.9 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.4‘ün Ģartlarına ilave olarak, bir ayıraç ve ayıraçdozajlama alt sistemi kullanan NOx iyileĢtirme sistemindeki arızalar ve verimliliğindeki azalma izlenmelidir.88


2.10 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.4‘ün Ģartlarına ilave olarak, bir ayıraçkullanmayan NOx iyileĢtirme sistemindeki arızalar ve verimliliğindeki azalma izlenmelidir.2.11 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘inin Madde 6.3.2‘nin Ģartlarına ilave olarak, imalatçıEGR akıĢının ve soğutucunun arızalarının tip onayı deneyi esnasında, OBD sistemi tarafından ortayaçıkarıldığını göstermelidir.2.12 ‗HC‘ (hidrokarbonlara) yapılan atıflar, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘in Madde6.4.1.2‘deki ‗NMHC‘ (metan olmayan hidrokarbonlar) olarak okunmalıdır.2.13 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘inin Madde 6.5.1.3‘ün Ģartlarına ilave olarak, bu Ek‘inĠlave 1‘inin Madde 3.6‘sındaki hükümlere göre OBD‘nin kullanımdaki performansıyla ilgili olarak muhafazaedilmesi gereken bütün veriler, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘in Madde 6.5.3‘ünde belirtilenözelliklere uygun standart hale getirilmiĢ veri hattı bağlayıcı (konektör) üzerinde bulunan seri veri çıkıĢıvasıtasıyla elde edilmelidir.3 OBD sistemlerinin eksiklikleri ile ilgili idari hükümler3.1 Onay kuruluĢu Madde 6.2‘de belirtildiği gibi eksikliği veya eksiklikleri bulunan bir araca tip onayıverilmesi talebini gözden geçirirken, bu Ek‘in Ģartlarına uyumluluğun yerine getirilemez veya uygunsuzolup olmadığına karar vermelidir.3.2 Onay kuruluĢu, imalatçıdan aldığı teknik fizibilite, adaptasyon süresi, motorun veya araç tasarımınındevreye alınması veya devre dıĢı bırakılması dahil olmak üzere imalat çevrimi, bilgisayarlı sistemlerinprogramlanmıĢ yükseltmeleri gibi (ancak bunlarla da sınırlı olmayan) faktörlerin ayrıntılarını veren,sonuçta elde edilen OBD sisteminin bu Tebliğin Ģartlarının yerine getirilmesinde etkili olacağını gösterenve imalatçının bu Tebliğin Ģartlarına uygunluk bakımından makul düzeyde çaba gösterdiğini ortaya koyanverileri göz önünde bulundurur.3.3 Onay kuruluĢu, gerekli teĢhis için izlemenin tamamen bulunmadığı herhangi bir eksiklik talebinikabul etmemelidir.3.4 Onay kuruluĢu, Madde 2.3.‘teki OBD eĢik sınırlarını dikkate almayan herhangi bir eksiklik talebinikabul etmemelidir.3.5 Eksikliklerin tanımlanmıĢ sırasını belirlemede, pozitif ateĢlemeli motorlar için BM/AEK Regülasyonu83‘ün Ek 11, Madde 3.3.3.1, Madde 3.3.3.2 ve Madde 3.3.3.3‘ü ve sıkıĢtırma ateĢlemeli motorlar içinBM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Madde 3.3.4.1, Madde 3.3.4.2 ve Madde 3.3.4.3‘ü ile ilgili eksiklikler,öncelikle tanımlanmalıdır.3.6 Tip onayı verildiğinde veya verilmeden önce, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlâve 1‘in Madde6.5.3.4 hariç, Madde 6.5‘inin Ģartları bakımından hiç bir eksiklik onaylanmamalıdır.3.6 Eksiklik süresi3.6.1 Eksiklik araç tipinin tip onay tarihinden itibaren iki yıllık bir süre için devam ettirilebilir ancak,aracın donanımında önemli değiĢiklikler gerektiği ve eksiklikleri düzeltmek için iki yılı aĢan ilâve bir süreyegerek olabileceği yeterince gösterilmesi durumu hariçtir. Böyle bir durumda, eksiklik üç yılı aĢmayan birsüre için ertelenebilir.3.6.2 Bu tür bir eksiklik orijinal tip onayından sonra belirlendiğinde, imalatçı, onayı veren onaykuruluĢundan eksikliğin geriye dönük olarak onaylanmasını isteyebilir. Eksiklik tip onay kuruluĢuna bildirimtarihinden itibaren iki yıllık bir süre için devam ettirilebilir, ancak, aracın donanımında önemli değiĢikliklergerektiği ve eksiklikleri düzeltmek için iki yılı aĢan ilâve bir süreye gerek olabileceği yeterince gösterilmesidurumu hariçtir.Böyle bir durumda, eksiklik üç yılı aĢmayan bir süre için ertelenebilir.3.7 Onay kuruluĢu, Madde 6(2)‘ye uygun olarak bir eksiklik talebinin kabulüne dair kararını bildirmelidir.4 OBD bilgilerine eriĢim89


4.1 OBD bilgilerine eriĢim Ģartları BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 5‘inde belirtilmiĢtir.ġartların istisnaları aĢağıdaki maddelerde açıklanmıĢtır.4.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 2‘sinin Ġlave 1‘ne yapılan atıflar, bu Tebliğin Ek I, Ġlave 5‘ne yapılanatıflar olarak değerlendirilmelidir.4.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 1‘inin Madde 4.2.11.2.7.6‘ya yapılan atıflar, bu Tebliğin Ek I, Ġlave3‘ün Madde 3.2.12.2.7.6‘ya yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.4.4 ‗AnlaĢmalı taraflar‘a yapılan atıflar ‗üye ülkeler‘ olarak değerlendirilmelidir.4.5 Regülasyon 83‘e göre verilen onaya yapılan atıflar, bu Tebliğe ve 70/220/AT Yönetmeliğine göreverilen tip onayına yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.4.6 BM/AEK tip onayı AT tip onayı olarak değerlendirilmelidir.90


Ġlave 1Araç üzerinde teĢhis (OBD) sistemlerinin fonksiyonel yönleri1 GiriĢ1.1 Bu Ġlave, bu Ekin Madde 2‘sine göre deney iĢlemini açıklar.2 Teknik Ģartlar2.1 Teknik Ģartlar ve özellikler, aĢağıdaki maddelerde açıklanan istisnalar ve ilave Ģartlar ile birlikteBM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Ġlave 1‘inde belirtilenler olmalıdır.2.2 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Madde 3.3.2‘sinde belirtilen OBD eĢik sınırlarına yapılanatıflar, bu Ekin Madde 2.3‘ünde belirtilen sınırlara yapılan atıflar olarak değerlendirilmelidir.2.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘in Madde 3.2‘de belirtilen referans yakıtlar, bu TebliğinEk IX‘daki uygun referans yakıt özelliklerine yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.2.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11, Ġlave 1‘in Madde 6.5.1.4‘te Ek 11‘e yapılan atıf, bu Tebliğin EkXI‘e yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.2.5 (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek 1‘indeki Çizelge 2‘de yer alan Euro 6 sınır değerlerine göreonaylanmıĢ araçlar için BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inin Ġlave 1‘nin Madde 6.5.3.1‘i aĢağıdaki iledeğiĢtirilmelidir:―Emisyonlarla ilgili teĢhisler için aĢağıdaki standart, aracın içinden dıĢına kadar iletiĢim hatları olarakkullanılmalıdır:10 Ocak 2005 tarihli ISO 15765- 4 ―Karayolu araçları - Kumanda alanı ağı üzerindeki teĢhisler (CAN)Bölüm 4: Emisyonlar ile ilgili sistemlere ait özellikler‖.3 Kullanımdaki performans3.1 Genel Ģartlar3.1.1 OBD sisteminin her bir izlemesi, Madde 3.2‘de belirtilen izleme Ģartlarının sağlandığı her sürüĢçevriminde en az bir defa yapılmalıdır. Ġmalatçılar, herhangi bir monitör için izleme Ģartı olarakhesaplanmıĢ bir oranı (veya onun herhangi bir unsurunu) veya baĢka bir monitör frekansının gösteriminikullanamaz.3.1.2 Madde 5(3)‘de belirtilen OBD sisteminin M özel monitörünün kullanımdaki performans oranı(IUPR) aĢağıdaki gibi olmalıdır:IUPR M = Numaratör M / Denominatör M3.1.3 Numaratör ve Denominatörün karĢılaĢtırılması, özel monitörün araç çalıĢmasıyla ilgili olarak hangisıklıkta çalıĢtığının gösterimini verir. Bütün imalatçıların aynı biçimde IUPR M ‘yi izlemesini sağlamak için busayaçların tarif edilmesi ve artırılması amacıyla ayrıntılı Ģartlar verilir.3.1.4 Araç bu Ekin Ģartlarına göre özel bir M monitörü ile donatılmıĢ ise, IUPR M aĢağıdaki asgarideğerlerden büyük veya eĢit olmalıdır:(i) Ġkincil hava sistemi monitörleri ve diğer soğukta çalıĢtırma ile ilgili monitörler için 0,260,(ii) BuharlaĢma emisyonu temizleme kontrol monitörleri için 0,520,(iii) Diğer bütün monitörler için 0,336.91


3.1.5 Araçlar, en az 160.000 km‘lik katedilen bir yol için Madde 3.1.4‘ün Ģartlarına uygun olmalıdır.Bundan farklı olarak, (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Madde 10 (4) ve Madde 10(5)‘te verilen ilgilitarihlerden önce tipi onaylanan, tescil edilen, satılan veya hizmete giren araçlar bütün M monitörler için0,1 veya daha büyük bir IUPR M ‘e sahip olmalıdır.3.1.6 Belirli bir takvim yılında imal edilen özel bir OBD grubuna ait bütün araçlar için aĢağıdaki istatistikĢartlar ele alınırsa, özel M monitörü için bu maddenin Ģartlarının karĢılandığı kabul edilir:(a) Ortalama IUPR M , monitöre uygulanabilir asgari değere eĢit veya bu değerin üzerindedir.(b) Bütün araçların %50‘den fazlası, monitöre uygulanabilir asgari değere eĢit veya üzerinde bir IUPR M ‘yesahiptir.3.1.7 Ġmalatçı, bu Ġlavenin Madde 3.6‘sına göre OBD sistemi tarafından raporlanması gereken bütünmonitörlerde, bu istatistiksel Ģartların verilen bir takvim yılında imal edilmiĢ araçlar için yeterli olduğunutakvim yılının bitiminden sonraki 18 aydan geç olmamak üzere onay kuruluĢuna veya talep halindeKomisyona göstermelidir. Bu amaçla, bilinen istatistik prensipleri veven düzeylerini uygulayan istatistikdeneyler kullanılmalıdır.3.1.8 Bu maddenin uygulanması amacıyla imalatçı, takvim yılı yerine baĢka bir art arda gelen ve biridiğeriyle örtüĢmeyen 12 aylık imalat dönemleriyle OBD grubu içindeki araçları gruplandırabilir. En azındanaraçların deney numunesini belirlemek için Ek II, Ġlave 1, Madde 2‘deki seçme kriterleri uygulanmalıdır.Araçların deney numunesinin tamamı için imalatçı, bu Ġlavenin Madde 3.6‘sına göre OBD sistemitarafından raporlanan kullanımdaki performans bilgilerinin hepsini onay kuruluĢuna rapor etmelidir. Talepüzerine, onayı veren onay kuruluĢu bu bilgileri ve istatistik değerlendirmenin sonuçlarını Komisyona vediğer onay kuruluĢlarına sunmalıdır.3.1.9 Kamu otoriteleri ve bunların temsilcileri, bu Ekin Ģartlarına uygunluğu doğrulamak için araçlarüzerinde ilave deneyleri sürdürebilirler veya araçlarla kaydedilen uygun verileri toplayabilirler.3.2 Numaratör M3.2.1 Belirli bir monitörün numaratörü, belirli monitörün sürücüyü ikaz etmek üzere bir arızayı tespitetmesi için, imalatçı tarafından uygulanan gerekli bütün izleme koşullarıyla karşılaşılmış olacak şekilde, biraracın çalıştırılma sayısını ölçen bir sayaçtır. Numaratör, geçerli bir teknik neden olmadıkça, her sürüşçevriminde bir defadan fazla arttırılamaz.3.3 Denomiratör M3.3.1 Denominatörün amacı, belirli bir monitor için özel Ģartları dikkate alarak aracının sürüĢ olaylarınınsayısını gösteren bir sayacı sağlamaktır. Denominatör, çevrim sırasında bu tür Ģartlar sağlanıyorsa herçevrimde en az bir defa artırılır ve denominatör bu Ġlavenin Madde 3.7‘sine göre devre dıĢı kalmadıkçaMadde 3.5‘te belirtildiği Ģekilde artırılır.3.3.2 Madde 3.3.1‘in Ģartlarına ilave olarak aĢağıdakiler dikkate alınmalıdır:(a) Kumanda edilen ‗devrede‘ çalıĢması 10 saniyeden fazla veya eĢit bir süreyle oluyorsa, ikincil havasisteminin monitör denominatörü/denominatörleri artırılmalıdır. Bu kumanda edilen ‗devrede‘ süresinibelirlemek amacıyla OBD sistemi sadece izleme amacıyla ikincil hava sisteminin gereksiz çalıĢmasısırasındaki süreyi içeremez.(b) Aksam veya strateji 10 saniyeden fazla veya eĢit bir süreyle ‗devrede‘ durumuyla kumanda ediliyorsa,soğuk çalıĢtırma sırasında sadece faal durumdaki sistemlerin monitörlerine ait denominatörlerartırılmalıdır.(c) Aksam, sürüĢ çevrimi sırasında veya 10 saniyeye eĢit veya daha fazla sürede (hangisi ilk defameydana gelirse) iki veya daha fazla (örneğin; kumanda edilen ‗devrede‘, ‗açık‘, ‗kapalı‘, ‗kilitli‘, vb.)iĢlev yapmak üzere kumanda ediliyorsa, değiĢken valf zamanlamasının (VVT) ve/veya kontrolsistemlerinin monitörlerine ait denominatör/denominatörler artırılmalıdır.92


(d) AĢağıdaki monitörlerde, bu maddenin Ģartlarının sağlanmasına ilave olarak, asgari bir sürüĢçevriminde en az kümülatif 800 kilometrelik araç çalıĢması, dominatörün son defa artırılmasındanitibaren tecrübe edilmiĢ ise, denominatör/denominatörler bir tane artırılmalıdır.(i) Dizel oksidasyon katalizörü(ii) Dizel parçacık filtresi3.3.3 Hibrit araçlar, alternatif motor çalıĢtırma donanımı veya stratejilerin (örneğin, birleĢik marĢ motoruve dinamolar) kullanıldığı araçlar veya alternatif yakıtlı araçlar için (örneğin; belirli bir yakıtlı, iki yakıtlı veyaaynı anda çift yakıt uygulamaları) imalatçı, denominatörün artıĢı amacıyla alternatif kriterleri bu maddedebelirtilenlere uygulamak için onay kuruluĢunun onayını talep edebilir. Genellikle, onay kuruluĢurölanti/araç durdurma Ģartlarında veya bu Ģartların yakınında sadece motor kapatmayı kullanan araçlariçin alternatif kriterleri onaylamamalıdır. Onay kuruluĢu tarafından verilen alternatif kriterler ile ilgili onay,bu maddedeki kriterlere uygun olarak araç çalıĢma miktarını geleneksel araç çalıĢması ölçüsüne görebelirleyecek alternatif kriterlerin eĢ değerliliğine dayandırılmalıdır.3.4 AteĢleme çevrim sayacı3.4.1 AteĢleme çevrim sayacı, aracın maruz kaldığı ateĢleme çevrimlerinin sayısını gösterir. AteĢlemeçevrim sayacı, her sürüĢ çevriminde bir defadan fazla artırılamaz.3.5 Genel denominatör3.5.1 Genel denominatör aracın kaç defa çalıĢtırıldığını ölçen bir sayaçtır. Bu sayaç, sadece aĢağıdakikriterler bir tek sürüĢ çevriminde karĢılanırsa 10 saniye içinde artırılmalıdır:- Kümülatif süre, deniz seviyesinden 2440 metreden az yükseklikte ve – 7 °C‘tan büyük veya eĢit ortamsıcaklığında iken, motorun çalıĢtırılmasından itibaren 600 saniyeden fazla veya eĢittir.- 40 km/h‘de veya üzerinde kümülatif araç çalıĢması, deniz seviyesinden 2440 metreden az yükseklikte ve– 7 °C‘tan büyük veya eĢit ortam sıcaklığında iken, 300 saniyeden fazla veya eĢit sürede meydana gelir.- Aracın rölantide sürekli çalıĢması (yani, gaz pedalının sürücü tarafından serbest bırakılması ve araçhızının 1,6 km/h veya daha az olması), deniz seviyesinden 2440 metreden az yükseklikte ve – 7 °C‘tanbüyük veya eĢit ortam sıcaklığında iken, 30 saniyeden fazla veya eĢit sürede.3.6 Raporlama ve sayaçların artırılması3.6.1 Ayrı numaratörler ve denominatörler bu Ek nedeniyle araç üzerinde olması gerekiyorsa, OBDsistemi, ISO 15031-5‘e uygun olarak aĢağıdaki monitörler için ayrı numaratörler ve denominatörler yanısıra ateĢleme çevrim sayacını ve genel denominatörü raporlandırmalıdır.- Katalizörler (her bir sıra ayrı olarak raporlanmalı),- Ġkincil oksijen algılayıcıları dahil, oksijen/egzoz gazı algılayıcıları (her bir algılayıcı ayrı olarakraporlanmalı),- BuharlaĢma sistemi,- EGR sistemi,- VVT sistemi,- Ġkincil hava sistemi,- Parçacık filtresi,- NOx iyileĢtirme sistemi (örneğin; NOx adsorberi, NOx ayıraç/katalizör sistemi),- AĢırı doldurma basıncı kontrol sistemi93


3.6.2 Bu maddede raporlanması istenen çoklu monitörlere (örneğin; 1 numaralı sıra oksijen algılayıcısı,algılayıcı tepkisi veya diğer algılayıcı karakteristikleri için birden çok monitöre sahip olabilir) sahip belirliaksam veya sistemler için OBD sistemi, belirli monitörlerin her birisi için numaratörleri ve denominatörleriayrı ayrı izlemeli ve sadece en düĢük sayısal oranı olan belirli monitöre karĢılık gelen numaratör vedenominatör raporlamalıdır. Ġki veya daha fazla belirli monitör özdeĢ oranlara sahipse, en yüksekdenominatörü olan belirli monitöre ait numaratör ve denominatör, belirli aksam için raporlanmalıdır.3.6.3 Artırıldığında, bütün sayaçlar bir tam sayı olarak artırılmalıdır.3.6.4 OBD sisteminin standart hale getirilmiĢ hafızaya alma ve raporlanması ile ilgili diğer her türlüĢartlarına rağmen, her bir sayacın asgari değeri 0 olmalı, azami değeri ise 65.535‘ten az olmamalıdır.3.6.5 Belirli bir monitör için numaratör veya denominatör azami değerine ulaĢırsa, bu belirli monitör içinher iki sayaç Madde 3.2 ve Madde 3.3‘te belirtilen hükümlere göre tekrar artırılmadan önce ikiyebölünmelidir. AteĢleme çevrim sayacı veya genel denominatör azami değere ulaĢırsa, kendi sayacısırasıyla Madde 3.4 ve Madde 3.5‘te belirtilen hükümlere uygun olarak bir sonraki artıĢında sıfıradeğiĢtirilmelidir.3.6.6 Sadece geçici olmayan bellek tekrar ayarlandığında (örneğin yeniden programlama vb.) veyasayılar canlı bellekte (KAM- keep-alive memory) muhafaza ediliyorsa ve kumanda modülüne gidenelektrik gücünde kesintiden dolayı (örneğin akü bağlantısının sökülmesi vb.) canlı bellek kaybolursa herbir sayaç sıfırlanmalıdır.3.6.7 Ġmalatçı, bu maddede açıkça verilen durumlar dıĢında, numaratör ve denominatör değerlerininyeniden ayarlanamamasını veya değiĢitirilememesini sağlayacak tedbirler almalıdır.3.7 Numaratörler ve denominatörlerin ve genel denominatörün devreden çıkartılması3.7.1 Bu Ekin izleme Ģartlarını karĢılamak için gerekli bir monitörü devre dıĢı bırakan, bir arızanınbelirlenmesinden sonraki 10 saniye içinde (yani, beklemede olan veya onaylanmıĢ bir kod hafızaya alınır)OBD sistemi devre dıĢı bırakılan her monitör için karĢılık gelen numaratör ve denominatörün ilave artıĢınıdevre dıĢı bırakmalıdır. Arıza artık belirlenmediğinde (yani, bekleme kodu kendi kendine veya bir taramaaleti vasıtasıyla silinir) karĢılık gelen bütün numaratör veya denominatörlerin artıĢı 10 saniye içindeyeniden baĢlamalıdır.3.7.2 Bu Ekin izleme Ģartlarını karĢılamak için gerekli bir monitörü devre dıĢı bırakan güç çıkıĢ tertibatının(PTO) çalıĢmaya baĢlamasından sonraki 10 saniye içinde OBD sistemi devre dıĢı bırakılan her monitöriçin karĢılık gelen numaratör ve denominatörün ilave artıĢını devre dıĢı bırakmalıdır. PTO çalıĢması sonaerdiğinde, karĢılık gelen bütün numaratör veya denominatörlerin artıĢı 10 saniye içinde yenidenbaĢlamalıdır.3.7.3 Belirli monitöre ait denominatörün tarifi dahilinde bulunan krtiterleri (yani araç hızı, ortam sıcaklığı,yükselti, rölanti çalıĢma, motorun soğuk çalıĢtırılması veya çalıĢtırma süresi) tespit etmek için kullanılanherhangi bir aksamın arızası belirlenmiĢ ve beklemedeki karĢılık gelen hata kodu hafızaya alınmıĢ ise,OBD sistemi 10 saniye içerisinde belirli monitöre ait numaratör ve denominatörün ilave artıĢını devre dıĢıbırakmalıdır. Arıza artık yoksa (yani, bekleme kodu kendi kendine veya bir tarama aleti vasıtasıyla silinir),numaratör ve denominatörün artıĢı 10 saniye içinde yeniden baĢlamalıdır.3.7.4. Madde 3.5‘teki kriterlerin (yani, araç hızı, ortam sıcaklığı, yükselti, rölanti çalıĢma veya çalıĢmasüresi) yeterli olup olmadığını tespit etmek için kullanılan herhangi bir aksamın arızası belirlenmiĢ vebeklemedeki karĢılık gelen hata kodu hafızaya alınmıĢ ise, OBD sistemi 10 saniye içerisinde geneldenominatörün ilave artıĢını devre dıĢı bırakmalıdır. Genel denominatör herhangi bir Ģartla artıĢtan dolayıdevre dıĢı bırakılamaz.Arıza artık yoksa (yani, bekleme kodu kendi kendine veya bir tarama aleti vasıtasıyla silinir), geneldenominatörün artıĢı 10 saniye içinde yeniden baĢlamalıdır.94


Araç grubunun temel karakteristikleriĠlave 21 OBD grubunu tanımlayan parametreler1.1 OBD grubu, tasarımlarından dolayı benzer egzoz emisyonuna ve OBD sistem karakterlerine sahipolması beklenen, imalatçının araç grubudur. Bu gruptaki her bir motor bu Tebliğin Ģartlarına uygunolmalıdır.1.2 OBD grubu, grup içindeki araçlarda müĢterek olan esas tasarım parametreleri ile tanımlanabilir.Bazı durumlarda, parametrelerin karĢılıklı olarak etkileĢimi olabilir. Sadece benzer egzoz emisyonkarakteristiklerine sahip olan araçların bir OBD grubu içinde yer aldığından emin olmak için bu etkiler dedikkate alınmalıdır.2 Sonuç olarak, aĢağıda belirtilen parametreleri benzer olan araç tiplerinin, aynı motor/emisyonkontrolü/OBD sistemi kombinasyonuna ait olduğu kabul edilir.Motor:- Yanma iĢlemi (örneğin; pozitif ateĢlemeli/sıkıĢtırma ateĢlemeli, iki zamanlı, dört zamanlı/döner),- Motorun yakıt besleme yöntemi (örneğin; tekli veya çoklu yakıt enjeksiyonu),- Yakıt tipi (örneğin; benzin, dizel, esnek yakıtlı benzin/etanol, esnek yakıtlı dizel/biyodizel, NGDOĞALGAZ/biyometan, LPG, iki yakıtlı benzin/doğalgaz /biyometan, iki yakıtlı benzin/LPG.Emisyon kontrol sistemi:- Katalitik konvertörün tipi (yani; oksidasyon, üç yollu, ısıtılmıĢ katalizör, SCR, diğer),- Parçacık tutucusunun tipi,- Ġkincil hava enjeksiyonu (yani, var veya yok),- Egzoz gazının devridaimi (yani, var veya yok).OBD parçaları ve fonksiyonu:- OBD fonksiyonunun izlenmesi, arızanın belirlenmesi ve arızanın araç sürücüsüne gösterilme yöntemleri.95


Ek XIICO 2 emisyonları ve yakıt tüketiminin tespit edilmesi1 GiriĢBu Ek, CO 2 emisyonları ve yakıt tüketiminin ölçülmesi için gerekli Ģartları belirtir.2 Genel Ģartlar2.1 Deneylerin yapılması ve sonuçlarının yorumlanması için genel özellikler aĢağıda belirtilenistisnalarla, BM/AEK Regülasyonu 101‘in Madde 5‘inde belirtilenler olmalıdır.2.2 Deney yakıtı2.2.1 Bu Tebliğin Ek IX‘unda belirtilen uygun referans yakıtlar deney için kullanılmalıdır.2.2.2 LPG ve doğalgaz için bu yakıt, 80/1269/AT Yönetmeliğinin Ek I‘ine uygun olarak net gücünölçülmesi için imalatçı tarafından seçilen yakıt olmalıdır. Seçilen yakıt, bu Tebliğin Ek I, Ġlave 3‘ündetanımlanan bilgi dokümanında belirtilmelidir.2.3 BM/AEK Regülasyonu 101‘in Madde 5.2.4‘ü aĢağıdaki Ģekilde okunmalıdır:(1) Yoğunluk: ISO 3675 veya eĢ değer bir yönteme göre deney yakıtında ölçülen. Benzin, dizel, biyodizelve etanol (E85) yakıt için 15 o C‘da ölçülen yoğunluk kullanılmalıdır. LPG ve doğal gaz/biyometan içinaĢağıda belirtilen Ģekilde bir referans yoğunluk kullanılmalıdır:LPG için 0,538 kg/LDoğalgaz için 0,654 kg/m 3(2) Hidrojen – karbon - oksijen oranı için aĢağıdaki sabit değerler kullanılmalıdır:Benzin için C 1 H 1,89 O 0,016Dizel için C 1 H 1,86 O 0,005LPG (sıkıĢtırılmıĢ petrol gazı) için C 1 H 2,525NG (doğal gaz) ve biyometan için CH 4Etanol (E85) için C 1 H 2,74 O 0,3853 Teknik Ģartlar3.1 CO 2 emisyonları, yakıt tüketimi veya elektrik enerjisi tüketiminin ölçülmesi için teknik Ģartlar veözellikler, aĢağıda belirtilen istisnalarla, BM/AEK Regülasyonu 101‘in Ek 6 ila Ek 10‘unda belirtilenlerolmalıdır.3.2 BM/AEK Regülasyonu 101‘in Ek 6‘sında Madde 1.3.5‘te kullanılmıĢ lastikler bu Tebliğin Ek III,Madde 3.5‘inde belirtilen Tip 1 emisyon deneyi için belirtilenler gibi seçilen aynı kriterleri karĢılamalıdır.3.3 BM/AEK Regülasyonu 101‘in Ek 6‘sında Madde 1.4.3 aĢağıdaki ile değiĢtirilmelidir:“1.4.3 Yakıt tüketimi, her 100 km‘de litre olarak (benzin, LPG, etanol (E85) ve dizel yakıtta) veya m 3 /100km cinsinden (NG DOĞALGAZ/biyometan durumunda) aĢağıdaki bağıntı ile hesaplanır:(a) Benzin (E5) yakıtlı pozitif ateĢlemeli araçlar için :FC = (0,118/D) ∙ [(0,848 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )](b) LPG yakıtlı pozitif ateĢlemeli araçlar için:96


FCnorm = (0,1212/0,538) ∙ [(0,825 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )]Deney için kullanılan yakıtın bileĢimi, normalleĢtirilmiĢ tüketimin hesaplanması için varsayılan bileĢimdenfarklı ise, imalatçının isteği doğrultusunda, düzeltme faktörü cf, aĢağıdaki Ģekilde uygulanabilir:FCnorm = (0,1212/0,538) ∙ (cf) ∙ [(0,825 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )]Uygulanabildiğinde, düzeltme faktörü cf, aĢağıdaki Ģekilde belirlenir:cf = 0,825 + 0,0693 n gerçekBurada;n gerçek = Kullanılan yakıtın gerçek H/C oranıdır.(c) NG DOĞALGAZ/biyometan yakıtlı pozitif ateĢlemeli motorlu araçlar için:FCnorm = (0,1336/0,654) ∙ [(0,749 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )](d) Etanol yakıtlı (E85) pozitif ateĢlemeli motorlu araçlar için:FC = (0,1742/D) ∙ [(0,574 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )](e) Dizel yakıtlı (B5) sıkıĢtırma ateĢlemeli motorlu araçlar için:FC = (0,116/D) ∙ [(0,861 ∙ HC) + (0,429 ∙ CO) + (0,273 ∙ CO 2 )]Bu bağıntılarda:FC = Yakıt tüketimi, her 100 km‘de litre olarak (benzin, etanol, LPG, dizel veya biyodizel yakıtta) veyam 3 /100 km cinsinden (doğal gaz durumunda)HCCO= Hidrokarbonların ölçülen emisyonu g/km,= Karbon monoksitin ölçülen emisyonu g/km,CO 2 = Karbon dioksitin ölçülen emisyonu g/km,D= Deney yakıtının yoğunluğu.Gaz yakıtlarda, bu yoğunluk 15 C‘daki yoğunluktur.‖3.4 BM/AEK Regülasyonu 101‘in Ek 8‘inde Ek 4‘e yapılan atıflar bu Tebliğin Ek I, Ġlave 4‘üne yapılanatıflar olarak değerlendirilmelidir.97


Ek XIIIDeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının ayrı teknik ünite olarakAT tip onayı1 GiriĢ1.1 Bu Ek, değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının ayrı teknik ünite olarak tip onay için ilave Ģartlarıkapsar.2 Genel Ģartlar2.1 ĠĢaretlemeOrijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazları en az aĢağıdaki tanıtımları taĢımalıdır:(a) Araç imalatçısının adı veya ticari markası,(b) Madde 2.3‘te belirtilen bilgilerde kaydedildiği Ģekilde orijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarınınmarkası ve tanımlanan parça numarası.2.2 DokümantasyonOrijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının beraberinde aĢağıdaki bilgiler bulunmalıdır:(a) Araç imalatçısının adı veya ticari markası,(b) Madde 2.3‘te belirtilen bilgilerde kaydedildiği Ģekilde orijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarınınmarkası ve tanımlanan parça numarası.(c) Orijinal değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının araç üzerinde teĢhis (OBD) sistemiyle donatılan biraraca takılmasının uygun olup olmadığını tanımlayacak, uygulanabilirse bir iĢaretleme dahil, orijinaldeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının Ek I, Ġlave 4‘ün Eklentisinin Madde 2.3 kapsamındaki tipte olanaraçlar,(d) Gerekli olduğu durumlarda, yerleĢtirme talimatları.Bu bilgiler, araç imalatçısı tarafından satıĢ noktasında dağıtılan ürün kataloğunda bulunmalıdır.2.3 Araç imalatçısı, teknik servise ve/veya onay kuruluĢuna ilgili kısım numaraları ile tip onayıdokümanları arasında bağlantı kuran gerekli bilgileri elektronik formatta vermelidir.Bu bilgiler aĢağıdakileri içermelidir:(a) Aracın markası/markaları ve tipi/tipleri,(b) DeğiĢtirilebilir orijinal kirlilik kontrol cihazının markası/markaları ve tipi/tipleri,(c) DeğiĢtirilebilir orijinal kirlilik kontrol cihazının parça numarası/numaraları,(d) Ġlgili araç tipinin/tiplerinin tip onayı numarası.3 Ayrı teknik ünite AT tip onayı iĢareti3.1 Ayrı teknik ünite olarak bu Regülasyona göre onaylanan tipe uygun her değiĢtirilebilir kirlilik kontrolcihazı AT tip onayı iĢareti taĢımalıdır.3.2 Bu iĢaret, küçük ‗e‘ harfi ile onu takiben AT tip onayını veren üye ülkenin tanıtıcı numarasını veyaharfini/harflerini çevreleyen bir dikdörtgenden oluĢmalıdır:98


1 Almanya için 19 Romanya için2 Fransa için 20 Polonya için3 Ġtalya için 21 Portekiz için4 Hollanda için 23 Yunanistan için5 Ġsveç için 24 Ġrlanda için6 Belçika için 26 Slovenya için7 Macaristan için 27 Slovakya için8 Çek Cumhuriyeti için 29 Estonya için9 Ġspanya için 32 Letonya için11 BirleĢik Krallık için 34 Bulgaristan için12 Avusturya için 36 Litvanya için13 Lüksemburg için 37 Türkiye için17 Finlandiya için 49 GKRY için18 Danimarka için 50 Malta içinDikdörtgenin yakınında uygun bir yere, MARTOY‘un Ek VII‘sinde belirtilen tip onayı numarasının 4 üncüBölümünde bulunan ‗esas onay numarası‘ ve onun hemen önüne ayrı teknik ünite için AT tip onayınınverildiği tarihte (AT) 715/2007 Yönetmeliği veya bu Tebliğde yapılan en son büyük teknik değiĢiklik sıranumarasını gösteren iki rakamı da içermelidir. Bu Tebliğ için sıra numarası (00)‘dır.3.3 AT tip onayı iĢareti değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazına açıkça okunabilecek ve silinemez ĢekildeiliĢtirilmelidir. ĠĢaret, değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı araca yerleĢtirildiğinde, mümkün olan durumlardagörülebilir olmalıdır..3.4 AT tip onayı iĢaretinin örneği bu Ekin Ġlave 3‘ünde verilmiĢtir.4 Teknik Ģartlar4.1 DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının tip onayı için Ģartlar Madde 4.1.1 ila Madde 4.1.4‘debelirtilen istisnalarla BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5‘indekiler olmalıdır.4.1.1 BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5‘inde kullanılan ―katalitik konvertör‖ ve ―konvertör‖ terimleri―kirlilik kontrol cihazı‖ olarak değerlendirilmelidir.4.1.2 BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5.2.3‘ünde belirtilen düzenlenmiĢ kirleticiler, (AT) 715/2007Yönetmeliğina göre tip onaylı araçlara takılmak üzere tasarlanmıĢ değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazları için(AT) 715/2007 Yönetmeliğinin Ek 1‘inde Çizelge 1 ve Çizelge 2‘de belirtilen bütün kirleticilerledeğiĢtirilmelidir.4.1.3 (AT) 715/2007 Yönetmeliğina göre tip onaylı araçlara takılmak üzere tasarlanmıĢ standarddeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazları için BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5‘inde belirtilen dayanıklılıkĢartları ve ilgili bozulma faktörleri bu Tebliğin Ek VII‘sinde belirtilenlere atıf yapmalıdır.4.1.4 BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5.5.3‘ündeki tip onayı bildirimi ile ilgili Ġlave 1‘ine yapılan atıf,AT tip onayı belgesinin araç OBD bilgilerine (Ek I, Ġlave 5) iliĢkin eklentisine yapılan atıf olarakanlaĢılmalıdır.4.2 Pozitif ateĢlemeli motorlu araçlarda, yeni orijinal donanım bir katalitik konvertörün gösteri deneyisırasında BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5.2.1‘ine göre ölçülen THC ve NMHC emisyonları araç tiponayı sırasında ölçülen değerlerden büyükse, fark OBD eĢik sınırlarına ilave edilmelidir. OBD eĢik sınırlarıaĢağıdakilerden birinde belirtilir:99


(a) 70/220/AT Yönetmeliğine göre tip onaylı araçlara takılmak üzere tasarlanan değiĢtirilebilir parçalar içinBM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘in Madde 3.3.2‘de veya(b) (AT) 715/2007 Yönetmeliğina göre tip onaylı araçlara takılmak üzere tasarlanan değiĢtirilebilir parçalariçin bu Tebliğin Ek XI‘in Madde 2.3‘te.4.3 BM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5.5 ila Madde 5.5.5‘te belirtilen OBD uyumluluk deneylerisırasında, revize edilen OBD eĢik sınırları uygulanmalıdır. Özellikle, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 11‘inĠlave 1‘inin Madde 1‘inde müsaade edilen aĢma uygulandığı zaman kullanılmalıdır.4.4 DeğiĢtirilebilir periyodik yenilenme sistemleri için Ģartlar4.4.1 Emisyonlarla ilgili Ģartlar4.4.1.1 Tip onayı istenen değiĢtirilebilir periyodik yenilenme sistemi ile donatılan Madde 11(3)‘te belirtilenaraç/araçlar, orijinal periyodik yenilenme sistemiyle donatılan aynı araçla performansını karĢılaĢtırmak içinBM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 13‘ünün Madde 3‘ünde açıklanan deneylere tabi tutulmalıdır.4.4.2 KarĢılaĢtırma için esasın tespiti4.4.2.1 Araca orijinal yeni periyodik yenilenme sistemi takılmalıdır. Bu sistemin emisyon performansı,BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek 13‘ünün Madde 3‘ünde belirtilen deney iĢlemi izlenerek tespit edilmelidir.4.4.2.2 Onay kuruluĢu, değiĢtirilebilir aksamın onayı için baĢvuranın talebi üzerine bu Tebliğin Ek I, Ġlave3‘ünde yer alan bilgi dokümanının Madde 3.2.12.2.1.11.1 ve Madde 3.2.12.2.6.4.1‘de belirtilen bilgileriayrımcı olmayan esasa göre mevcut bulundurmalıdır.4.4.3 DeğiĢtirilebilir periyodik yenilenme sistemiyle egzoz gazı deneyi4.4.3.1 Deney aracının/araçlarının orijinal donanım periyodik yenilenme sistemi, değiĢtirilebilir periyodikyenilenme sistemiyle değiĢtirilmelidir Bu sistemin emisyon performansı BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ek13‘ünün Madde 3‘ünde belirtilen deney iĢlemi izlenerek tespit edilmelidir.4.4.3.2 DeğiĢtirilebilir periyodik yenilenme sisteminin D faktörünü tespit etmek için BM/AEK Regülasyonu83‘ün Ek 13‘ünün Madde 3‘ünde belirtilen herhangi bir motor tezgahı yöntemi kullanılabilir.4.4.4 Diğer ĢartlarBM/AEK Regülasyonu 103‘ün Madde 5.2.3, Madde 5.3, Madde 5.4 ve Madde 5.5‘te belirtilen Ģartlar,değiĢtirilebilir periyodik yenilenme sistemlerine uygulanmalıdır. Bu maddelerde ―katalitik konvertör‖sözcükleri ―periyodik yenilenme sistemi‖ olarak anlaĢılmalıdır. Ayrıca, bu Ekin Madde 4.1‘inde bumaddelere yapılan istisnalar, periyodik yenilenme sistemlerine de uygulanmalıdır.5 Dokümantasyon5.1 Her bir değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı, imalatçısının adı veya ticari markasıyla açık ve silinmezolacak Ģekilde iĢaretlenmeli ve beraberinde aĢağıdaki bilgiler bulunmalıdır:(a) değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının araç üzerinde teĢhis (OBD) sistemiyle donatılan bir aracatakılmasının uygun olup olmadığını tanımlayacak, uygulanabilirse, bir iĢaretleme dahil, değiĢtirilebilirkirlilik kontrol cihazının onaylandığı araçlar (imalat yılı dahil),(b) Gerekli olduğu durumlarda, yerleĢtirme talimatları.Bu bilgiler, değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının imalatçısı tarafından satıĢ noktalarında dağıtılan ürünkataloğunda bulunmalıdır.6 Ġmalatın uygunluğu6.1 Ġmalatın uygunluğunu sağlamak için MARTOY‘un Madde 12‘sinde belirtilen hükümlere uyguntedbirler alınmalıdır.100


6.2 Özel hükümler6.2.1 MARTOY‘un Ek X‘unun Madde 2.2‘sinde belirtilen kontroller, bu Tebliğin Madde 2‘sinin 8numaralı bendinde belirtildiği Ģekilde karakteristiklere uygunluğu içermelidir.6.2.2 MARTOY‘un Madde 12(2)‘sinin uygulanması için, bu Ekin Madde 4.4.1‘inde ve BM/AEKRegülasyonu 103‘ün Madde 5.2‘sinde (emisyonlarla ilgili Ģartlar) belirtilen deneyler yapılabilir. Bu durumdaonay sahibi, alternatif olarak, orijinal donanım kirlilik kontrol cihazı ile değil, ancak tip onayı deneylerisırasında kullanılmıĢ olan değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazını (veya onaylanmıĢ tipe uygunluğu ispatedilmiĢ olan baĢka bir numune) temel olarak karĢılaĢtırma amacıyla kullanmayı talep edebilir. Budurumda, doğrulamadaki numuneyle ölçülen emisyon değerleri, referans için kullanılan numuneyleölçülen ortalama değerlerini ortalama olarak % 15‘ten fazla aĢmamalıdır.101


Ġlave 1ÖrnekDeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazlarının AT tip onayı ile ilgiliBilgi Dokümanı No.:………AĢağıdaki bilgiler, uygulanabilirliği varsa, üç kopya hâlinde verilmeli ve bir içindekiler listesi içermelidir.Çizimler A4 boyutunda veya A4 formatında bir dosyada uygun ölçekte ve yeterli ayrıntı içerecek Ģekildeverilmelidir. Eğer fotoğraflar varsa, bunlar yeterli ayrıntı göstermelidir.Sistemlerde, aksamlarda ya da ayrı teknik ünitelerde özel malzemeler kullanılıyorsa, bunların performansıile ilgili bilgi verilmelidir.0 Genel0.1 Markası (imalatçının ticari ismi):…………………………………………………………………………0.2 Tipi:…………………………………………………………………………………………………………..0.2.1 Varsa, ticari ismi/isimleri :…………………..0.5 Ġmalatçının adı ve adresi: …………………………………………………………………………………Varsa, yetkili temsilcinin adı ve adresi: ………………………………………………………………………0.7 Aksam ve ayrı teknik ünitelerde, AT tip onayı iĢaretinin yeri ve tespit yöntemi:0.8 Montaj tesisinin/tesislerinin adresi/adresleri: …………………………………………………1 Cihazın tanımı1.1 DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının markası ve tipi:…………………………………1.2 [Bu Tebliğin] Madde 2‘sinin 8 numaralı bendinde belirtilen özellikle bütün karakteristiklerinitanımlayan, kirlilik kontrol cihazlarının çizimleri: ………………………………1.3 DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının kullanılması amaçlanan araç tipi veya tiplerinin tanımıı:……1.3.1 Motor ve araç tipini/tiplerini karakterize eden sayı/sayılar ve/veya sembol/semboller:……………1.3.2 DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı OBD Ģartları ile uyumlu olacak Ģekilde tasarlanmıĢ mıdır(Evet/hayır) (1)1.4 Motor egzoz manifolduna/manifoldlarına göre değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının konumunugösteren açıklama ve çizimler:……………………………………………………………...(1) Uygulanmayanı iptal ediniz.102


Ġlave 2EC TĠP ONAYI BELGESĠÖRNEĞĠ[Azami format: A4 (210 mm × 297 mm)EC TĠP ONAYI BELGESĠTip onayı kuruluĢunun damgasıBu bildirim:- AT tip onayının (1)- AT tip onayı kapsam geniĢletmesinin (1)- AT tip onayı reddi kararının (1) bir aksam /bir ayrı teknik ünite (1)- AT tip onayı geri çekilme kararının (1)tipine son olarak (EC) No 692/2008 Regülasyonu ile değiĢtirildiği Ģekliyle (AT) 715/2007 Yönetmeliğinegöre verilmesi hakkındadır.(AT) 715/2007 Yönetmeliği veya (EC) No 692/2008 Regülasyonu…………………………………iledeğiĢtirilmiĢtir.AT tip onayı numarası: …………………………………………………………………………………………...Kapsam geniĢletmesi nedeni: ……………………………………………………………………………………BÖLÜM I0.1. Markası (imalatçının ticari adı): .............................................................................0.2. Tipi:……………………………………………………………………………………..0.3. Aksam/ayrı teknik ünite üzerinde iĢaretli ise, tip tanıtım Ģekli (2) : ................................0.3.1. Bu iĢaretin yeri: ................................................0.5. Ġmalatçının adı ve adresi : ………………………………………………….0.7. Aksamlarda ve ayrı teknik ünitelerde, AT onay iĢaretinin yeri ve tespit yöntemi: ......................0.8. Montaj tesisinin /tesislerinin adı ve adresi /adresleri :......................................................0.9. Ġmalatçı temsilcisinin adı ve adresi (varsa) :...................................................................................(1)(2)Uygulanmayanı iptal ediniz.Tip tanıtım iĢaretleri, bu tip onayı belgesi kapsamına giren araç, aksam veya ayrı teknik ünite tiplerinintarif veya tanımlanması bakımından iliĢkili olmayan karakterler içeriyorsa, bu karakterler belgelerde ‗?‘sembolüyle gösterilmelidir (örneğin ABC??123??).103


BÖLÜM II1. Ek bilgiler1.1. DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının markası ve tipi:…………………………………………………..1.2. Kirlilik kontrol cihazının değiĢtirilebilir parça olarak nitelendirildiği araç tipi/tipleri:……………………1.3. DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının deneye tabi tutulduğu aracın/araçların tipi/tipleri:…………….1.3.1. DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazı OBD Ģartları ile uyum göstermiĢ mi (Evet/hayır) (1) :…………2. Deneylerin yapılmasından sorumlu teknik servis:…………………………………………………………..3. Deney raporu tarihi: …………………………………………………………..………………………………4. Deney raporu numarası: …………………………………………………………..…………………………..5. Açıklamalar: …………………………………………………………..………………………………………...6. Yer: …………………………………………………………..…………………………………………………..7. Tarih: …………………………………………………………..………………………………………………...8. Ġmza: …………………………………………………………..………………………………………………...Ekler: Bilgi paketi.Deney raporu.(1) Uygulanmayanı iptal ediniz.104


Ġlave 3AT tip onayı iĢaretleri örneği(bu Ekin Madde 5.2’ye bakılmalıdır)DeğiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazının bir elemanına iliĢtirilen yukarıdaki onay iĢareti, bu Tebliğ(Regülasyon) uyarınca ilgili tipin Fransa‘da (e2) onaylanmıĢ olduğunu gösterir. Onay numarasının ilk ikihanesi (00) bu parçanın bu Tebliğe (Regülasyona) göre onaylanmıĢ olduğunu gösterir. Müteakip dörthane (1234) değiĢtirilebilir kirlilik kontrol cihazına temel onay numarası olarak onay kuruluĢu tarafındanverilen numaralardır.105


Ek XIVAraç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim1 GiriĢ1.1 Bu Ek, araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢebilirlik için teknik Ģartları belirtir.2 ġartlarĠnternet siteleri vasıtasıyla elde edilen araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgileri, sadece açık metin vegrafik formatlar veya kulanımda müĢterek bilgisayar çalıĢtırma sistemleriyle çalıĢan ve kolaylıklayerleĢtirilen, ücretsiz olarak elde edilebilen, sadece standard yazılım eklentileri kullanılarakgörüntülenebilen ve baskısı alınabilen formatlar kullanılarak, OASIS Dokümanı SC2-D5, Otomotiv TamirBilgileri Formatı (28/5/2003 tarihli 1.0 versiyonu) (1) , Oto Tamir Kuralları ġartnamesi ile ilgili OASIS SC1-D2 Dokümanının (10/1/2003 tarihli 6.1 versiyonu) (2) Madde 3.2, Madde 3.5 (Madde 3.5.2 hariç), Madde3.6, Madde 3.7 ve Madde 3.8‘nin teknik özelliklerini izlemelidir. Mümkün olduğunda, tanımlayıcı verilerdekianahtar sözcükler 15031-2‘e uygun olmalıdır. Bu tür bilgiler internet sitesinin bakım amacıyla gerekliolduğu durumlar haricinde her zaman mevcut olmalıdır. Bilgilerin çoğaltılması veya yeniden yayımlamahakkını gerektirenler, ilgili imalatçı ile doğrudan müzakere edilmelidir. Eğitim malzemeleri için bilgiler demevcut olmalı, ancak, bunlara internet sitelerinden baĢka vasıtalar ile de sunulabilir.2.2 Yetkili dağıtıcılar ve tamir atölyeleri tarafından kullanılan araç güvenlik özelliklerine eriĢim, ISO20828‘e uygun güvenlik belgeleri kullanılarak, ISO 15764 güvenlik standardının güvenlikle ilgili korumasıaltında bağımsız operatörler için elde edilebilir olmalıdır.Bağımsız operatör, yasal iĢ faaliyetinde bulunduğunu ve ilgili suçtan dolayı mahkum olmadığını gösterendokümanlara dayanarak, bu amaçla akredite edilmeli ve yetkilendirilmelidir.2.3 Araç kontrol ünitelerinin yeniden programlanması SAE J2534‘e uygun olarak yapılmalıdır.2.4 Emisyonla iliĢkili bütün hata kodları Ek XI, Ġlave 1‘e uygun olmalıdır.2.5 Aracın güvenlik alanlarıyla ilgili olanların dıĢında, herhangi bir araç OBD ve araç tamir ve bakımbilgilerine eriĢim için bağımsız bir operatörün imalatçı internet sitesini kullanması ile ilgili kayıt Ģartları,sadece bilgi ücretinin nasıl yapılacağını teyit etmek için lazım olan bilgileri gerektirmelidir. Aracın güvenlikalanlarına eriĢim ile ilgili bilgiler için bağımsız operatör kendisini ve ait olduğu kuruluĢu tanıtacak ISO20828‘e uygun bir belge ibraz etmeli ve imalatçı bağımsız operatörün söz konusu imalatçının yasalsitesine eriĢtiğini teyit için karĢılık olarak ISO 20828‘e uygun kendi belgesini vermelidir. Her iki taraf buhüküm altında araçları ve bunlarda yapılacak değiĢiklikleri gösteren bu tür iĢlemlere ait bir kayıt defteritutmalıdır.2.6 Ġmalatçının internet sitesindeki mevcut araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerinin sonradantakılan (retrofit) alternatif yakıt sistemlerinin uygun tasarımı ve imalatına izin verecek ilgili özel bilgileriiçermediği durumda, sonradan takılan alternatif yakıt sistemi imalatçısı, bu tür bir talep doğrultusundadoğrudan imalatçıyla sözleĢme yaparak Ek I, Ġlave 3‘ün Madde 0, Madde 2 ve Madde 3‘te istenen bilgilereeriĢebilmelidir. Bu amaçla irtibat bilgileri imalatçının internet sitesinde açıkça gösterilmeli ve bilgiler 30 güniçinde temin edilmelidir.Ġhtiyaç duyulan bu tür bilgiler, sadece BM/AEK Regülasyonu 115‘e tabi sonradan takılan alternatif yakıtsistemlerini veya BM/AEK Regülasyonu 115‘e tabi olan sistemlerin parçasını teĢkil eden sonradan takılanalternatif yakıt elemanları için sağlanmalı ve sadece bilgiler istenen araç modelinin tam özelliklerini açıkçabelirten ve BM/AEK Regülasyonu 115‘e tabi olan sonradan takılan alternatif yakıt sistemleri veyaaksamlarının geliĢtirilmesi için bilgilerin gerekli olduğunu özellikle teyit eden bir talep karĢılanmalıdır.2.7 Ġmalatçılar kendi tamir bilgileri internet sitelerinde tip onayı numarasını örnekle göstermelidir.2.8 Ġmalatçılar; internet sitelerindeki tamir bilgilerine saatlik, günlük, aylık ve yıllık eriĢim için makul veorantılı ücret belirlemelidir.(1) AĢağıdaki adreste mevcuttur:http://www.oasis-open.org/committees/download.php/2412/Draft%20Committee%20Specification.pdf(2) AĢağıdaki adreste mevcuttur:http://lists.oasis-open.org/archives/autorepair/200302/pdf00005.pdf106


Ġlave 1Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgiliĠmalatçı Belgesi(Ġmalatçı):…………………………………………………………………………………………………………(Ġmalatçının adresi):…………………………………………………………………………………………….bu belgenin ekinde listelenen araç tipleri bakımından;- (AT) 715/2007 Yönetmeliğinin 7 nci maddesi [(EC) 715/2007 Regülasyonun Madde 6],- SGM -2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Madde 4(6) ve Madde 13,- SGM -2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Ek I, Madde 2.3.1 ve Madde 2.3.5,- SGM- 2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Ek I, Ġlave 3, Madde 16,- SGM- 2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Ek I, Ġlave 5,- SGM -2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Ek XI, Madde 4 ve- SGM- 2009/…. sayılı Tebliğin [(EC) No 692/2008 Regülasyonun] Ek XIV‘ününhükümlerine uygun olarak araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim sağladığını tevsik eder.İlgili bilgilere ulaşılabilen ve yukarıdaki hükümlere uygunluğun bu belge ile tevsik edildiği ana internetadresleri, aşağıda imzası bulunan imalatçının sorumlu temsilcisinin irtibat bilgileriyle birlikte bu107


elgenin ekinde listelenmiştir.Uygulanabildiğinde: İmalatçı bu belge ile bu Tebliğin 13 üncü maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen,önceki onayların tarihinden sonra en geç 6 ay içinde ilgili bilgileri verme yükümlülüğünü yerinegetirdiğini de tevsik eder.[……………………………………………………………………………………………………..tarihinde][…………………………………………………………………………………………………………….dedüzenlenmiĢtir]…………………………………………………….[Ġmalatçı sorumlu temsilcisinin imzası]Ekler: Ġnternet adresleriĠrtibat bilgileri108


Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgiliĠmalatçı BelgesineEk IBu belgede atıf yapılan internet adresleri:……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………Araç OBD ve araç tamir ve bakım bilgilerine eriĢim ile ilgiliĠmalatçı BelgesineEk IIBu belgede atıf yapılan imalatçı temsilcisinin irtibat bilgileri:…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………109


Ek XV70/220/AT Yönetmeliğine göre tip onaylı araçların dolaĢımdaki uygunluğu1 DolaĢımdaki araçların uygunluğu1.1 DolaĢımdaki uygunluğun denetimi, imalatçının sahip olduğu ilgili bilgiler esas alınarak onay kuruluĢutarafından 1/4/1999 tarihli ve 23653 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları TipOnayı Yönetmeliğinin (98/14/AT) 12 nci maddesi ile Ek X‘unun Madde 1 ve Madde 2‘sinde belirtilenlerebenzer iĢlemlere göre yapılır.1.2 Bu Ekin Ġlave 2‘sinin Madde 4‘ünde atıfta bulunulan Ģekil ve BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave4‘ündeki ġekil 4/2, dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü iĢlemini Ģematik olarak göstermektedir.1.3 DolaĢımdaki grubu tanımlayan parametrelerDolaĢımdaki grup, grup içindeki araçlarla ortak temel tasarım parametreleri ile tanımlanabilir. Bundandolayı, müĢtereken veya beyan edilen toleranslar içinde, en az Madde 1.3.1 ila Madde 1.3.11‘de belirtilenparametrelere sahip olan bu araç tiplerinin aynı dolaĢımdaki gruba ait oldukları kabul edilebilir.1.3.1 Yanma iĢlemi (iki zamanlı, dört zamanlı, döner)1.3.2 Silindir sayısı1.3.3 Silindir bloğunun düzeni (sıralı tip, V, radyal, yatay boksör tipte, diğer). Silindirlerin eğimli olmasıveya yönü bir kriter değildir.1.3.4 Motor yakıt besleme yöntemi (örneğin, dolaylı veya doğrudan püskürtme),1.3.5 Soğutma sisteminin tipi (hava, su, yağ),1.3.6 Hava emme yöntemi (tabii emiĢli, aĢırı doldurmalı).1.3.7 Motorun tasarımlandığı yakıt (benzin, NG DOĞALGAZ, LPG, vb.) Ġki yakıtlı araçlar yakıtlardanbirinin ortak olması kaydıyla tek yakıtlı araçlarla gruplandırılabilir.1.3.8 Katalitik konvertörün tipi (üç yollu katalizör veya diğeri/diğerleri).1.3.9 Parçacık tutucunun tipi (var veya yok).1.3.10 Egzoz gazı devridaimi (var veya yok).1.3.10 Grup içindeki en büyük motorun motor silindir kapasitesinin % 30 eksiği.1.4 DolaĢımdaki uyguluğun denetimi, imalatçı tarafından sağlanan bilgileri esas alarak onay kuruluĢutarafından yapılmalıdır. Bu tür bilgiler aĢağıdakileri içermeli, ancak bunlarla sınırlı olmamalıdır:1.4.1 Ġmalatçının adı ve adresi,1.4.2 Ġmalatçının bilgilerinde yer alan alanlarda yetkili olan temsilcisinin adı, adresi, telefon, faksnumaraları ve e-posta adresi,1.4.3 Ġmalatçının bilgilerinde yer alan araçların model adı/adları,1.4.4 Uygun olduğunda, imalatçının bilgilerinde yer alan araç tiplerinin listesi, yani, Madde 1.3‘e göredolaĢımdaki grup,1.4.5 DolaĢım grubu içindeki bu araçlara uygulanabilir araç tanıtım numarası (VIN) kodları (VIN ön eki),110


1.4.6 DolaĢımdaki grup içindeki araç tiplerine uygulanan tip onaylarının numaraları, uygulanabildiğinde,bütün kapsam geniĢletmelerinin numaraları ve alanda yapılan düzeltmeler/geri çağırmaların (yenidenyapılan iĢler ).1.4.7 Ġmalatçı bilgilerinde yer alan araçlar için bu tip onayları ile ilgili kapsam geniĢletmelerinin vealanda yapılan düzeltmeler /geri çağırmaların ayrıntıları (tip onayı kuruluĢu tarafından istenirse),1.4.8 Ġmalatçı bilgilerinin toplanma süresi.1.4.9. Ġmalatçı bilgilerinde yer alan araç yapım dönemi (örneğin, 2001 takvim yılında imal edilen araçlar).1.4.10 AĢağıdakiler dahil, imalatçının dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü iĢlemi:(a) Araç yer belirleme yöntemi,(b) Araç seçme veya reddetme kriterleri,(c) Program için kullanılan deney tipleri veya iĢlemleri,(d) DolaĢımdaki grup için imalatçının kabul veya reddetme kriterleri,(e) Ġmalatçının bilgileri topladığı coğrafi bölge/bölgeler,(f) Kullanılan numune büyüklüğü ve numune alma planı.1.4.11 AĢağıdakiler dahil, imalatçının dolaĢımdaki uygunluk iĢleminden elde edilen sonuçlar:(a) Programda yer alan araçların tanıtımı (deneye tabi tutulmuĢ veya tutulmamıĢ). Bu tanıtımaĢağıdakileri içermelidir:- Model adı,- Araç tanıtım numarası (VIN),- Araç tescil numarası (plaka numarası),- Ġmalat tarihi,- Kullanım bölgesi (biliniyorsa),- Takılı olan lastikler.(b) Numuneden alınan aracı reddetme sebebi/sebepleri,(c) Numunedeki her bir araç için servis ve bakım geçmiĢi (herhangi bir yeniden yapılan iĢ dahil).(d) Numunedeki her bir araç için tamir geçmiĢi (biliniyorsa).(e) AĢağıdakileri içeren deney bilgileri:- Deney tarihi,- Deney yeri,- Aracın kilometre sayacında gösterilen mesafe,- Deney yakıtı özellikleri (örneğin, deney referans yakıtı veya piyasa yakıtı),- Deney Ģartları (sıcaklık, nem, dinamometre atalet ağırlığı),- Dinamometre ayarları (örneğin, güç ayarı),- Deney sonuçları (her grupta en az üç farklı araçtan alınan).111


1.4.1.2. OBD sisteminden alınan gösterim kayıtları2. Ġmalatçı tarafından toplanan bilgiler, kullanımdaki performansın Madde 1‘de belirtilen normalkullanım Ģartlarında değerlendirilebilmesini sağlayacak ve imalatçının coğrafi nüfuzunu temsil edecekĢekilde yeterince kapsamlı olmalıdır.Bu Tebliğin amaçları bakımından, imalatçı, bir araç tipinin Topluluktaki yıllık satıĢlarının yılda 5.000‘den azolduğunu, tatmin olacağı Ģekilde onay kuruluĢuna gösterebilirse, o araç tipi için dolaĢımdaki uygunlukdenetimi yapmakla yükümlü olmamalıdır.3. Madde 1.2‘de belirtilen denetim esas alınarak, tip onayı kuruluĢu aĢağıdaki kararlardan vetedbirlerden birini kabul etmelidir:(a) Araç tipinin veya dolaĢımdaki araç grubunun dolaĢımdaki uygunluğunun yeterli olduğuna ve ilavetedbir alınmamasına karar vermeli,(b) Ġmalatçı tarafından sağlanan bilgilerin bir karara varmak için yeterli olmadığına ve imalatçıdan ilavebilgi veya deney verilerinin istenmesine karar vermeli,(c) Grubun bir parçası olan araç tipinin dolaĢımdaki uygunluğunun yetersizliğine karar vermeli veEk I, Ġlave 1‘e göre bu tür araç tipinin deneyini yaptırtmaya devam etmeye karar vermelidir.Ġmalatçının Madde 2‘ye göre özel bir araç tipini denetleme yapmasına izin verilmemesi durumunda, onaykuruluĢu Ek I, Ġlave 1‘e uygun olarak bu tür araç tipinin deneyini yaptırtmaya devam edebilir.3.1 Tip 1 deneylerinin, dolaĢımda iken emisyon kontrol cihazlarının uygunluğunun performans ile ilgiliĢartlarla kontrol edilmesinin gerekli olduğunun değerlendirilmesi durumunda, bu tür deneyler bu Ekin Ġlave2‘sinde delirtilen istatistiksel kriterleri karĢılayan bir deney iĢlemi kullanılarak yapılmalıdır.3.2 Onay kuruluĢu, imalatçı ile iĢbirliği yaparak, normal Ģartlarda kullanımı makul Ģekilde garanti edilen,yeterli yol kat etmiĢ araçlardan bir numune seçmelidir. Ġmalatçı, numunedeki araçların seçimi konusundaistiĢare etmeli ve araçların uygunluk kontrollerine katılmasına izin verilmelidir.3.3 Ġmalâtçı, tip onayı kuruluĢunun denetimi altında, imalatçının kendisine atfedilmeyen bozulmanınmuhtemel nedenlerini ortaya koymak amacıyla, sınır değerlerini aĢan emisyon seviyelerindeki araçlardadoğal olarak tahribat yapacak olmasına rağmen kontrolleri yapmak için yetkilendirilmelidir. Kontrollerinsonuçları bu nedenleri doğruladığında, bu deney sonuçları uygunluk kontrolünden hariç tutulur.3.4 Onay kuruluĢu, deney sonuçlarının Ġlâve 2‘de belirtilen kriterlere uygunluğunu yeterli görmezse,98/14/AT Yönetmeliğinin 13 üncü maddesi ve Ek X‘da belirtilen çözüm tedbirlerini, Ġlâve 1‘ in Madde6‘sına uygun olarak aynı kusurlarla etkilenmesi muhtemel olan aynı araç tipine ait dolaĢımdaki araçlarakadar geniĢletilir.Ġmalâtçı tarafından sunulan çözüm tedbirleri ile ilgili plan, tip onay kuruluĢu tarafından onaylanmalıdır.Ġmalâtçı onaylanan çözüm planını yerine getirmekten sorumludur.Onay kuruluĢu 30 gün içinde bütün üye ülkelere kararını bildirmelidir. Üye ülkeler, kendi bölgelerinde tesciledilen aynı tipteki bütün araçlara aynı çözüm tedbirleri planının uygulanmasını isteyebilir.3.5 Bir üye ülke, bir araç tipinin bu Ekin Ġlave 1‘inin uygulanabilir Ģartlarına uygun olmadığını belirlemiĢise, bu üye ülke 98/14/AT Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinin Ģartlarına uygun olarak orijinal tip onayıveren üye ülkeye geciktirmeksizin bildirmelidir.Bu bildirime ve 98/14/AT Yönetmeliğinin 13 üncü maddesindeki hükme tabi olunmasından sonra orijinaltip onayını veren üye ülkenin onay kuruluĢu, imalatçıya araç tipinin bu hükümlerin Ģartlarını sağlamadığınıve bazı tedbirlerin imalatçıdan beklendiğini bildirmelidir. Ġmalatçı, bu onay kuruluĢuna bu bildirimdensonraki iki ay içinde Ġlave 1‘in Madde 6.1 ila Madde 6.8‘in Ģartlarına karĢılık gelen kusurları giderecektedbirler planını sunmalıdır. Orijinal tip onayını veren onay kuruluĢu, tedbirler planı ve planınıngerçekleĢtirilmesi konusunda mutabakatı güvence altına almak için iki ay içinde imalatçıya danıĢmalıdır.Orijinal tip onayını veren onay kuruluĢu, hiçbir mutabakata ulaĢamazsa, 98/14/AT Yönetmeliğinin 13 üncümaddesi uyarınca iĢlem baĢlatmalıdır.112


Ġlave 1DolaĢımdaki uygunluk kontrolü1 GiriĢBu Ġlave, 70/220/AT Yönetmeliğine göre tipi onaylanan araçların dolaĢımdaki uygunluğun kontrolü içinkriterleri belirtir.2 Seçme kriterleriSeçilen bir aracın kabulü için kriterler, Madde 2.1 ilâ Madde 2.8‘de tarif edilmiĢtir. Bilgiler araç muayenesiyapılarak ve araç sahibiyle/sürücüsüyle görüĢülerek toplanmalıdır.2.1 Araç, 70/220/AT Yönetmeliğine göre tipi onaylanan ve 98/14/AT Yönetmeliğine uygun olarak uygunlukbelgesi kapsamında yer alan bir araç tipine ait olmalıdır. Araç, ülke içinde veya Avrupa Topluluğu içindetescil edilmeli ve kullanılmalıdır.2.2 Araç, en az 15.000 km veya 6 ay (hangisi daha geç olursa) olacak ve 100.000 km‘den veya 5 yıldan(hangisi daha erken olursa) daha fazla olmayacak Ģekilde dolaĢımda olmalıdır.2.3 Aracın düzgün olarak bakımının yapıldığını (örneğin, imalatçının tavsiyelerine uygun olarak servisve bakımının yapıldığını) gösteren bir bakım kaydı tutulmalıdır.2.4 Araç, emisyon performansını etkileyebilecek kötü kullanmanın hiçbir olumsuzluğunu (örneğin; yarıĢyapma, aĢırı yükleme, yanlıĢ yakıt kullanımı veya diğer yanlıĢ kullanımlar) veya diğer faktörleri (örneğin;kurcalama) göstermemelidir. OBD sistemi ile donatılmıĢ araçlarda, bilgisayarda saklanan hata kodu vemesafe bilgisi dikkate alınır. Bilgisayarda saklanan bilgiler, aracın hafızaya alınan bir hata kodundansonra kullanıldığını ve kısa süre içinde tamire götürülmediğini gösterirse, bu araç deney içinseçilmemelidir.2.5 Motora veya araca yetkisiz Ģekilde hiçbir büyük tamir yapılmıĢ olmamalıdır.2.6 Araç deposundan alınan bir yakıt numunesi içeriğinde kurĢun muhtevası ve kükürt muhtevası2003/17/AT ile değiĢik 98/70/AT Yönetmeliğinde belirtilen uygulamadaki standardları sağlamalı ve yanlıĢyakıt kullanımının hiçbir belirtisi olmamalıdır. Kontroller egzozda, vb. yapılabilir.2.7 Laboratuvar çalıĢanlarının emniyetini tehlikeye atabilecek herhangi bir problem belirtisi olmamalıdır.2.8 Araç üzerindeki kirlenmeyi önleyici bütün sistem elemanları uygulamadaki tip onayına uygunolmalıdır.3 TeĢhis ve bakımMadde 3.1 ila Madde 3.7‘de belirtilen iĢlemlere uygun olarak egzoz emisyonlarını ölçmeden önce teĢhisve gerekli herhangi bir normal bakım, deney için kabul edilen araçlar üzerinde yapılmalıdır.3.1 AĢağıdaki kontroller yapılmalıdır: Sistemin bir bütün olarak doğru çalıĢması için hava filtresi, bütüntahrik kayıĢları, bütün sıvı seviyeleri, radyatör kapağı, bütün vakum hortumları ve kirlilik önleyicisistemlerle ilgili elektrik kabloları üzerindeki kontroller; hatalı ayar ve/veya izinsiz müdahale durumlarınailiĢkin olarak ateĢleme, yakıt dozaj ve kirlilik önleyici tertibat aksamları üzerindeki kontroller. Bütünfarklılıklar kaydedilmelidir.3.2 OBD sistemi uygun çalıĢması bakımından kontrol edilmelidir. OBD hafızasındaki herhangi bir arızagöstergesi kaydedilmeli ve gerekli tamirler yapılmalıdır. OBD arıza göstergesi ön Ģartlandırma çevrimisırasında bir arıza kaydederse, hata tanımlanabilir ve tamir edilebilir. Deney, yeniden yapılabilir ve tamiredilen aracın sonuçları kullanılabilir.3.3 AteĢleme sistemi kontrol edilmeli ve kusurlu aksamlar değiĢtirilmelidir. Örneğin; ateĢleme bujileri,kablolar, vb.3.4 SıkıĢtırma (kompresyon) kontrol edilmelidir. Sonuç yeterli olmadığında, araç reddedilmelidir.113


3.5 Motor parametreleri, imalatçının Ģartlarına göre kontrol edilmeli ve gerekirse ayarlanmalıdır.3.6 Araç, programlı bakım servisi hizmeti için belirlenen mesafenin 800 km‘si içinde ise, bu hizmetimalatçının talimatlarına göre yapılmalıdır. Yağ ve hava filtresi, kilometre sayacında gösterilenler dikkatealınmadan, imalatçının isteğine göre değiĢtirilebilir.3.7 Aracın kabulünden sonra, yakıtı uygun emisyon test referans yakıtı ile değiĢtirilmelidir, ancakimalatçının kabul etmesi durumunda piyasa yakıtı da kullanılabilir.4 DolaĢımdaki deney4.1 Araçlar üzerinde bir kontrol gerekli görüldüğünde, 70/220/AT Yönetmeliğinin Ek III‘üne uygun olarakemisyon deneyleri bu Ġlâve‘nin Madde 2 ve Madde 3‘nün Ģartlarına uygun olarak seçilen önĢartlandırmaya tabi tutulmuĢ araçlar üzerinde yapılmalıdır.4.2 OBD sistemi ile donatılan araçlar, tip onaylı özellikler için emisyonların seviyeleri ile ilgili olarak arızagöstergesi, vb‘nin dolaĢımdaki uygun kullanım iĢlevselliği için (örneğin, 70/220/AT Yönetmeliğinin EkXI‘inde belirtilen arıza gösterim sınırları) kontrol edilebilir.4.3 OBD sistemi, örneğin; arıza gösterimi olmaksızın uygulanabilir sınır değerler üzerinde emisyonseviyeleri, arıza gösteriminin sistematik hata ile devreye girmesi ve OBD sistemi içindeki tanımlanankusurlu veya bozulmuĢ aksamlar için kontrol edilebilir.4.4 Bir aksam veya sistem, bu tür araç tipleri için tip onayı belgesindeki ve/veya bilgi paketinde yer alanhususları kapsamayacak Ģekilde çalıĢırsa ve bu tür bir sapmaya, OBD sistemi tarafından hiçbir arızagösterimi olmayarak, 98/14/AT Yönetmeliğinin 7 nci maddesine göre yetkilendirilmemiĢse, aksam veyasistemin OBD sisteminin arızayı tespit edemeyeceği Ģekilde değiĢtirilip bozulduğuna veya zarar verildiğitespit edilmezse, bu aksam veya sistem emisyon deneyinden önce değiĢtirilmemelidir.5 Sonuçların değerlendirilmesi5.1 Deney sonuçları, bu Ekin Ġlave 2‘sine uygun olarak değerlendirme iĢlemi için sunulmalıdır.5.2 Deney sonuçları, bozulma faktörleri ile çarpılmamalıdır.6 Çözüm tedbirleri planı6.1 Birden fazla aracın, aĢağıda belirtilen durumlardan birinde sınır emisyon değerlerini aĢtığı tespitedildiğinde, tip onayı kuruluĢu, imalatçıdan uygunsuzluğu giderecek çözüme yönelik tedbirler planınısunmasını istemelidir.(a) Araç, BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4, Madde 3.2.3'ün Ģartlarını karĢılar ve tip onayı kuruluĢu veimalatçı aĢırı emisyonun aynı sebepten dolayı olduğu konusunda mutabakata varır veya(b) Tip onayı kuruluĢunun aĢırı emisyonun aynı sebepten dolayı olduğuna karar vermiĢ olması halinde,araç BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlâve 4, Madde 3.2.4'ün Ģartlarını karĢılar.6.2 Bu çözüm tedbirleri planı, Madde 6.1‘ de belirtilen bildirim tarihinden itibaren 60 iĢ gününden dahafazla gecikmeyecek bir süre içerisinde tip onayı kuruluĢuna dosya hâlinde sunulmalıdır.Onay kuruluĢu, çözüm tedbirleri planının onaylandığını veya onaylanmadığını 30 iĢ günü içerisinde beyanetmelidir. Bununla beraber, imalatçı çözüm tedbirlerinin bir planını sunmak için uygunsuzluğu tespitetmede ilâve bir zamana ihtiyaç duyulduğu konusunda yetkili tip onay kuruluĢunu ikna edebildiğinde ilavezaman verilir.6.3 Çözüme yönelik tedbirler, aynı kusurla etkilenmesi muhtemel bütün araçlara uygulanmalıdır. Tiponayı dokümanlarının değiĢtirilmesi ihtiyacı değerlendirilmelidir.6.4 Ġmalâtçı, çözüm tedbirleri planı ile ilgili bütün bilgi alıĢveriĢlerinin birer kopyasını sağlamalı, geriçağırma kampanyasının bir kaydını tutmalı ve tip onay kuruluĢuna düzenli olarak durum raporusunmalıdır.114


6.5 Çözüme yönelik tedbirler planı, Madde 6.5.1‘den Madde 6.5.11‘e kadar olan maddelerde belirtilenĢartları içermelidir. Ġmalatçı, çözüme yönelik tedbirler planı için kendine özgü tanımlayıcı bir isim veyanumara vermelidir.6.5.1 Çözüm tedbirleri planında yer alan her bir araç tipinin açıklaması.6.5.2 Uygunsuzluğu düzeltmek üzere alınan özel tedbirler konusunda imalatçının kararını destekleyenbilgiler ve teknik çalıĢmaların kısa bir özetini içeren araçları uygun hâle getirmek için yapılan özeldeğiĢiklikler, tadilatlar, tamirler, düzeltmeler, ayarlar ve diğer değiĢikliklerin açıklaması.6.5.3 Ġmalâtçının araç sahiplerini bilgilendirdiği yöntemin açıklaması.6.5.4 Çözüm tedbirleri planına göre yapılacak tamirat için, varsa imalatçı tarafından uygunluk Ģartıolarak öne sürülen uygun bakım veya kullanımın bir açıklaması ve böyle bir durumun imalatçı tarafındanniçin öne sürüldüğünün sebeplerinin bir açıklaması. Uygunsuzluk ve çözüm tedbirleri ile açık olarakiliĢkilendirilmezse, hiçbir bakım veya kullanım Ģartı empoze edilemez.6.5.5 Uygunsuzluğun düzeltilmesini sağlamak için araç sahipleri tarafından izlenilecek iĢleminaçıklaması. Bu açıklama, hangi tarihten sonra çözüm tedbirlerinin alınabileceğini gösteren bir tarih,tamirleri yapmak üzere atölye için tahmin edilen zamanı ve nerede yapılabileceklerini içermelidir. Bu tamir,aracın dağıtımından sonra makul bir süre içinde uygun bir Ģekilde yapılmalıdır.6.5.6 Araç sahibine verilen bilginin bir kopyası.6.5.7 Çözüm tedbirini yerine getirmek için aksam veya sistemlerin yeterli tedarikini temin etmek üzereimalatçının kullandığı sistemin kısa bir açıklaması. Kampanyayı baĢlatmak için aksam veya sistemlerinyeterli tedarikinin ne zaman olacağı belirtilmelidir.6.5.8 Tamiri yapacak olan kiĢilere gönderilmesi gereken bütün talimatların bir kopyası.6.5.9 Her bir araç tipinin emisyonları, yakıt tüketimi, sürüĢ yeteneği ve emniyeti konusunda, busonuçları destekleyen bilgi ve teknik çalıĢmalarla birlikte, çözüm tedbirleri planının kapsadığı önerilençözüm tedbirlerinin etkisinin bir açıklaması.6.5.10 Tip onay kuruluĢunun makul olarak tespit edebileceği baĢka bilgiler, raporlar veya veriler çözümtedbirleri planını değerlendirmek için gereklidir.6.5.11 Çözüm tedbirleri planının bir geri çağırmayı içermesi durumunda, tamir kaydetme yönteminin biraçıklaması tip onayı kuruluĢuna sunulmalıdır. Bir etiketin kullanılması hâlinde, bunun bir örneğiverilmelidir.6.6 Ġmalâtçıdan, değiĢiklik, tamir veya tadilatların etkilerini göstermek için önerilen değiĢiklik, tamir veyatadilat içeren aksamlar ve araçlar üzerinde makul olarak tasarımlanan ve gerekli olan deneyleri yapmasıistenebilir.6.7 Ġmalâtçı, geri çağrılan ve tamir edilen her bir aracın ve tamiri yapan atölyenin kaydınıntutulmasından sorumludur. Tip Onayı kuruluĢu, çözüme yönelik tedbirler planının uygulanmasındanitibaren 5 yıllık bir süreyle istendiğinde kayıtlara ulaĢmalıdır.6.8 Tamir ve/veya tadilat veya yeni bir donanımın ilâvesi, imalatçı tarafından araç sahibine verilenbelgeye kaydedilmelidir.115


Ġlave 2DolaĢımdaki uygunluk deneyi için istatistiksel iĢlem1 Bu iĢlem, tip 1 deneyi ile ilgili dolaĢımdaki uygunluk Ģartlarını doğrulamak için kullanılmalıdır.BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4‘ünde belirtilen uygulamadaki istatistiksel yöntem, Madde 2 , 3 ve 4haricinde uygulanmalıdır.2 Dip not 1 uygulanmamalıdır.3 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4‘ünün Madde 3.2.3.2.1 ve Madde 3.2.4.2‘de Ġlave 3‘ün Madde6‘sına yapılmıĢ atıf, bu Tebliğin Ek XV, Ġlave 1‘in Madde 6‘sına yapılmıĢ atıf olarak değerlendirilmelidir.4 BM/AEK Regülasyonu 83‘ün Ġlave 4‘ündeki ġekil 4/1‘de aĢağıdakiler uygulanmalıdır:(a) Madde 8.2.1‘e yapılan atıflar, bu Tebliğin Ġlave XV, Madde 1.1‘e yapılan atıf olarakdeğerlendirilmelidir.(a) Ġlave 3‘e yapılan atıf, bu Tebliğin Ek XV, Ġlave 1‘e yapılan atıf olarak değerlendirilmelidir.(c) Dip not 1 aĢağıdaki Ģekilde değerlendirilmelidir:Bu durumda, TOK(TAA) 70/220/AT Yönetmeliğine göre tip onayı veren onay kuruluĢudur.116


Ek XVIEgzoz iyileĢtirmesisteminde ayıraç kullananaraçlar için Ģartlar1 GiriĢBu Ek, emisyonları azaltmak amacıyla iyileĢtirme sistemi için bir ayıraç kullanımına dayanan araçlarla ilgiliĢartları belirtir.2 Ayıraç gösterimi2.1 Araç gösterge paneli üzerinde ayıraç deposundaki ayıracın seviyesi düĢtüğü ve ayıraç deposununboĢaldığı zamandan sürücüye bilgi veren özel bir gösterge bulunmalıdır.3 Sürücü ikaz sistemi3.1 Araçta, ayıraç seviyesi düĢük olduğu zaman, ayıraç deposunun kısa sürede tekrar doldurulmasıgerektiğini veya ayıracın imalatçı tarafından belirtilen kaliteden olmadığını sürücüye bildiren görselalarmlardan oluĢan bir ikaz sistemi bulunmalıdır. Ġkaz sistemi aynı zamanda sürücüyü uyaracak sesli biraksamı da içerebilir.3.2 Ayıraç boĢalmaya yaklaĢtıkça ikaz sistemi Ģiddetinde artıĢ olmalıdır. Ġkaz sistemi, en üst noktayaçıktığında sürücüyü kolaylıkla alt edilemeyen veya ihmal edilemeyen bir Ģekilde ikaz etmelidir. Ayıraçtekrar doldurulana kadar sistemi kapatmak mümkün olmamalıdır.3.3 Görsel ikaz, düĢük ayıraç seviyesini gösteren bir mesaj göstermelidir. Ġkaz, OBD veya diğer motorbakımı amacıyla kullanılan ikazla aynı olmamalıdır. Ġkaz, sürücünün ayıraç seviyesinin düĢük (örneğin;―üre seviyesi düĢük‖, AdBlue seviyesi düĢük‖ veya ―ayıraç seviyesi düĢük‖) olduğunu anlaması içinyeterince net olmalıdır.3.4 Ġkaz sisteminin, baĢlangıçta sürekli olarak faal olmasına gerek yoktur, bununla birlikte ayıraçseviyesi Madde 8‘deki sürücüyü yönlendirme sisteminin etkin hale geldiği noktaya yaklaĢtıkça bununsürekli olması için ikaz artmalıdır. Açık bir ikaz gösterilmelidir (örneğin; ―üre doldur‖, AdBlue doldur‖ veya―ayıraç doldur‖).Sürekli ikaz sistemi, güvenlikle ilgili önemli mesajlar veren diğer ikaz sinyalleri tarafından geçici olarakkesilebilir.3.5 Ġkaz sistemi, ayıraç deposu boĢalmadan önce en az 2.400 km‘lik sürüĢ menziline eĢ değer birmesafede etkinleĢmelidir.4 YanlıĢ ayıracın tanımlanması4.1 Araçta, imalatçı tarafından beyan edilen ve bu Tebliğin Ek I, Ġlave 3‘ünde kayıt altına alınankarakteristiklere uygun bir ayıracın mevcut olduğunu belirleyen vasıtalar bulunmalıdır.4.2 Depodaki ayıraç imalatçı tarafından beyan edilen asgari Ģartlara karĢılık gelmiyorsa, Madde 3‘tekisürücü ikaz sistemi devreye girmeli ve uygun ikaz sistemini gösteren bir mesajı görüntülemelidir (örneğin;yanlıĢ üre tespit edildi, yanlıĢ AdBlue tespit edildi, yanlıĢ ayıraç tespit edildi). Ayıraç kalitesi, ikazsisteminin devreye giriĢinin 50 km‘si içinde düzeltilmezse, bu durumda Madde 8‘in sürücü teĢvik Ģartlarıuygulanmalıdır.5 Ayıraç tüketiminin izlenmesi5.1 Araçta ayıraç tüketimini belirleyen ve tüketim bilgilerine eriĢimi araç dıĢından sağlayan vasıtalarbulunmalıdır.5.2 Ortalama ayıraç tüketimi ve motor sistemi tarafından istenen ortalama ayıraç tüketimi StandardteĢhis konektörün seri port vasıtasıyla elde edilmelidir. Veriler, önceki tam 2.400 km‘lik araç çalıĢmasüresince mevcut olmalıdır.117


5.3 Ayıraç tüketimini izlemek için araçta en az aĢağıdaki parametreler izlenmelidir:(a) Araç üzerindeki depoda bulunan ayıraç seviyesi,(b) Egzoz iyileĢtirme sistemindeki püskürtme noktasına teknik olarak mümkün olduğunca yakın ayıraçpüskürtmesi veya ayıraç akıĢı.5.4 30 dakikalık araç çalıĢma süresince ortalama ayıraç tüketimi ile motor sistemi tarafından istenenortalama ayıraç tüketimi arasında % 50‘den fazla sapma, uygun ikazı (örneğin; üre dozajlama arızası,AdBlue dozajlama arızası, ayıraç dozajlama arızası) gösteren bir mesajı görüntüleyen Madde 3‘tekisürücü ikaz sisteminin devreye girmesine neden olmalıdır. Ayıraç tüketiminde ikaz sisteminin devreyegiriĢinin 50 km‘si içinde düzeltilmezse, bu durumda Madde 8‘in sürücüyü yönlendirme Ģartlarıuygulanmalıdır.5.5 Ayıracın dozajlama faaliyetinde kesinti durumunda, uygun ikazı gösteren bir mesajı görüntüleyen,Madde 3‘te belirtilen sürücü ikaz sistemi devreye girmelidir. Araç çalıĢma Ģartları aracın emisyonperformansının ayıraç dozajlamasını gerektirmeyecek Ģekilde olduğu için, kesintinin motor ECU‘su(elektronik kontrol ünitesi) tarafından istenmesi halinde, bu tür çalıĢma Ģartları uygulandığında imalatçınınonay kuruluĢunu açıkça bilgilendirmesi kaydıyla, bu devreye giriĢ istenmemelidir. Ayıraç dozajlama ikazsisteminin devreye giriĢinin 50 km‘si içinde düzeltilmezse, bu durumda Madde 8‘in sürücüyü yönlendirme(inducement) Ģartları uygulanmalıdır.6 NOx emisyonlarını izleme6.1 Madde 4 ve Madde 5‘teki izleme Ģartlarına alternatif olarak, imalatçıları egzoz gazındaki aĢırı NOxseviyelerini doğrudan algılayan egzoz gazı algılayıcılarını kullanabilir.6.2 Madde 4.2, Madde 5.4 veya Madde 5.5‘te belirtilen durumlar meydana geldiğinde, imalatçı, araçüzerindeki bu algılayıcıların ve diğer algılayıcıların kullanımının uygun ikazı (örneğin; ―emisyonlar çokyüksek - üreyi kontrol ediniz‖, ―emisyonlar çok yüksek – AdBlue‘yü kontrol ediniz‖, ―emisyonlar çok yüksek- ayıracı kontrol ediniz‖), gösteren bir mesaj görüntüsüyle Madde 3‘te belirtilen sürücü ikaz sisteminin veMadde 8.3‘te belirtilen sürücüyü yönlendirme sisteminin devreye girmesine sebep olduğunu göstermelidir.7 Arıza bilgilerinin hafızaya alınması7.1 Bu maddeye atıf yapıldığında, sürücüyü yönlendirme sisteminin devreye giriĢ nedeni tanımlanaraksilinemeyen Parametre Tanıtıcı (PID) hafızaya alınmalıdır. Araç, PID‘ın ve en az 800 gün veya 30.000km‘lik araç çalıĢmasıyla sürücüyü yönlendirme sisteminin etkinliği süresince araç tarafından katedilenmesafenin kaydını tutmalıdır. PID, jenerik bir tarama aletinin isteği üzerine standard teĢhis konektörününseri portu vasıtasıyla elde edilmelidir.7.2 Teknik arızalar (örneğin; mekanik ve elektrik hatalar) sonucuna bağlanan ayıraç dozajlamasistemindeki arızalar, Ek XI‘deki OBD Ģartlarına da tabi tutulmalıdır.8 Sürücüyü yönlendirme sistemi8.1 Araçta, aracın iĢlev yapan bir emisyon kontrol sisteminin her zaman çalıĢmasını sağlamak için birsürücüyü yönlendirme sistemi bulunmalıdır. Sürücüyü yönlendirme sistemi, aracın boĢ ayıraç deposuylaçalıĢamamasını sağlayacak Ģekilde tasarımlanmalıdır.8.2 Sürücüyü yönlendirme sistemi, en azından deposundaki ayıraç seviyesi yakıt deposu tam doluaracın ortalama sürüĢ menziline eĢ değer bir seviyeye ulaĢtığında devreye girmelidir. Sistem aynızamanda NOx izleme yaklaĢımına bağlı olarak, Madde 4, Madde 5 veya Madde 6‘daki arızalar meydanageldiğinde de devreye girmelidir. Ayıraç deposunun boĢ olduğunun belirlenmesi ve Madde 4, Madde 5veya Madde 6‘da belirtilen arızalar, Madde 7‘deki arıza bilgilerinin hafızaya alınmasına sebep olmalıdır.8.3 Ġmalatçı, hangi tip sürücüyü yönlendirme sistemini yerleĢtireceğini seçmelidir. Bir sistem içinseçenekler aĢağıdaki Madde 8.3.1, Madde 8.3.2, Madde 8.3.3 ve Madde 8.3.4‘te açıklanmıĢtır.118


8.3.1 ‗Geri sayımdan sonra motorun tekrar çalıĢtırılmaması‘ yaklaĢımı, sürücüyü yönlendirme sistemidevreye girdiğinde tekrar çalıĢmaların geri sayımına veya kalan mesafeye izin verir. ÇalıĢtır-durdursistemleri gibi, araç kontrol sistemi tarafından baĢlatılan motor çalıĢtırmaları bu geri sayım içinde yeralmaz. Motoru tekrar çalıĢtırmalar, ayıraç deposu boĢaldıktan sonra veya sürücüyü yönlendirmesisteminin devreye girmesinden itibaren tam dolu yakıt deposuna eĢ değer mesafe aĢıldıktan sonra(hangisi daha erken olursa) derhal önlenmelidir.8.3.2 ‗Yeniden yakıt doldurulduktan sonra çalıĢtırmama sistemi‘, sürücüyü yönlendirme sistemi devreyegirdiğinde yeniden yakıt doldurulduktan sonra aracın çalıĢabilmesine imkan vermemelidir.8.3.3 Bir ‗yakıt kilitleme‘ yaklaĢımı, sürücüyü yönlendirme sistemi devreye girdikten sonra yakıt doldurmasistemini kilitleyerek aracın yeniden doldurulmasını önler. Kilitleme sistemi, sisteme müdahale edilmesiniönleyecek Ģekilde sağlam olmalıdır.8.3.4 Bir ‗performans kısıtlaması‘ yaklaĢımı, sürücüyü yönlendirme sistemi devreye girdikten sonraaracın hızını kısıtlar. Hız sınırlamasının seviyesi, sürücü tarafından fark edilebilmeli ve aracın azami hızınıönemli derecede düĢürmelidir. Bu tür sınırlama, kademeli olarak veya motor çalıĢtırıldıktan sonraçalıĢmaya baĢlamalıdır. Motoru tekrar çalıĢtırmayı önlenmeden kısa bir süre önce, aracın hızı 50 km/h‘iaĢmamalıdır. Motoru tekrar çalıĢtırma, ayıraç deposu boĢaldıktan sonra veya sürücüyü yönlendirmesisteminin devreye girmesinden itibaren tam dolu yakıt deposuna eĢ değer mesafe aĢıldıktan sonra(hangisi daha erken olursa) derhal önlenmelidir.8.4 Sürücüyü yönlendirme sistemi tamamen devreye girdiğinde ve aracı çalıĢamaz hale getirdiğinde,sürücüyü yönlendirme sistemi ancak araca ilave edilen ayıraç miktarı 2400 km‘lik ortalama sürüĢmenziline eĢ değer ise veya Madde 4, Madde 5 veya Madde 6‘da belirtilen arızalar düzeltilmiĢ ise, devredıĢı kalmalıdır. Madde 7.2‘ye göre OBD sisteminin tetiklendiği bir hatayı düzeltmek amacıyla tamiryapıldıktan sonra kendi kendine teĢhis amacıyla aracın tekrar çalıĢtırılmasını mümkün kılmak için OBDseri portu yoluyla (mesela jenerik bir tarama cihazı ile) sürücüyü yönlendirme sistemi yenidenbaĢlatılabilir. Araç, baĢarılı bir tamirin geçerliliğinin sağlanması için azami 50 km çalıĢmalıdır. Buonaylamadan sonra arıza devam ederse sürücüyü yönlendirme sistemi tamamen devreye alınmalıdır.8.5 Madde 3‘te belirtilen sürücü ikaz sistemi aĢağıdakileri açıkça gösteren bir mesajı görüntülemelidir:(a) Kalan tekrar çalıĢtırmaların sayısı ve/veya kalan mesafe ve(b) Aracın tekrar çalıĢtırılabildiği koĢullar.8.6 Sürücüyü yönlendirme sistemi, bu sistemin devreye girmesi ile ilgili Ģartlar ortadan kalktığında devredıĢı kalmalıdır. Sürücüyü yönlendirme sistemi, devreye alınması ile ilgili sebepler ortadan düzeltilmeksizinotomatik olarak devre dıĢı kalmamalıdır.8.7 Sürücüyü yönlendirme sisteminin fonksiyonel çalıĢma karakteristiklerini tamamıyla açıklayanayrıntılı yazılı bilgiler onay sırasında onay kuruluĢuna verilmelidir.8.8 Bu Regülasyona göre tip onayı baĢvurusunun bir parçası olarak imalatçı, sürücü ikaz veyönlendirme sistemlerinin çalıĢmasını göstermelidir.9 Bilgi Ģartları9.1 Ġmalatçı, yeni araçların sahiplerinin tamamına emisyon kontrol sistemi hakkında yazılı bilgilersağlamalıdır.Bu bilgiler, araç kontrol sistemi düzgün olarak iĢlemiyorsa, sürücünün, sürücü ikaz sistemi tarafından birsorunla ilgili bilgilendirilmesi gerektiğini ve sonuç olarak sürücüyü yönlendirme sisteminin aracınçalıĢtırılamamasına yol açacağını belirtmelidir.9.2 Talimatlar, tüketilebilir ayıraçların uygun kullanımı dahil, araçların uygun kullanımı ve bakımı ile ilgiliĢartları belirtmelidir.9.3 Talimatlar, tüketilebilir ayıraçların araç operatörü tarafından normal bakım aralıkları arasındayeniden doldurulmasının zorunlu olup olmadığını belirtmelidir. Talimatlar sürücüye ayıraç deposunun119


tekrar nasıl doldurulması gerektiğini belirtmelidir. Bilgiler, söz konusu araç tipinin muhtemel ayıraç tüketimnisbetini ve hangi sıklıkta yeniden doldurulması gerektiğini de belirtmelidir.9.4 Talimatlar, doğru özelliklerdeki gerekli ayıracın kullanımının ve yeniden doldurulmasının söz konusuaracın araç tipi için verilen uygunluk belgesine uygunluğunu sağlaması için zorunlu olduğunu belirtmelidir.9.5 Emisyonların azaltımı için ayıraç gerekli ise, talimatlar, ayıraç tüketmeyen bir aracı kullanmanıncezai iĢlem gerektirebileceğini belirtmelidir.9.6 Talimatlar, ikaz sisteminin ve sürücüyü yönlendirme sisteminin nasıl çalıĢtığını açıklamalıdır. Ġlaveolarak, ikaz sisteminin yok sayılmasının ve ayıracın yeniden doldurulmamasının sonuçları açıklanmalıdır.10 ĠyileĢtirme sisteminin çalıĢma ĢartlarıĠmalatçılar, emisyon kontrol sisteminin Avrupa Birliğinde düzenli olarak bulunan bütün ortam Ģartlarında,özellikle düĢük ortam sıcaklıklarında emisyon kontrolünün fonksiyonunu sürdürmesini sağlamalıdır. Bu,ayıraç deposu % 50 dolu iken 258 K (– 15 °C)‘da 7 güne kadar park etme sürelerinde ayıracın tamdonmasını önleyecek tedbirler almasını kapsar. Ayıraç donmuĢsa, imalatçı emisyon kontrol sisteminindüzgün çalıĢmasını sağlayacak Ģekilde ayıraç deposu içinde ölçülen 258 K (– 15 °C)‘da ayıracın, aracınçalıĢmasından itibaren 20 dakika içinde kullanım için hazır olmalıdır.120

More magazines by this user
Similar magazines