dosyayı indir - Kemik İliği Nakli Hemşireliği Derneği

kithemsireleri.com

dosyayı indir - Kemik İliği Nakli Hemşireliği Derneği

Değerler Erdemler Haklar İlkeler


Biyomedikal etikteki sorunların çözümüne yöneliktemelini eylem kuramlarından alan en baskınyaklaşım ilkeciliktir. Sorunların her biri koşullara bağlı (prima facie)yükümlülüklere Karşılık gelen dört ilkeyardımıyla uygun şekilde belirlenip, analiz edilip,çözümlenebileceğidir.(Beauchamp and Childress, 2009, s.15; Mappes and DeGrazia, 2006,s.27; Steinbock et al, 2006, s.36-37).


(1) Bireylerin kendi iyi yaşam tasarılarını seçme kapasitesinesaygıyı buyuran özerklik ilkesi. (2) Diğer kişilere zarar vermekten kaçınmayı buyuran kötüdavranmama ilkesi. (3) Kişilerin ve genel olarak toplumun yarar ve mutluluğunuartırmayı buyuran yararlılık ilkesi. (4) Doğru eylemeyi, yarar ve yükleri hakkaniyetlipaylaştırmayı ve ihtilafları adil işlemlerle çözmeyi buyuranadalet ilkesi.(Beauchamp and Childress, 2009, s.15; Mappes and DeGrazia, 2006, s.27; Steinbock etal, 2006, s.36-37).


Kök hücre donasyonunda etik olarakfayda zarar riskine bakılırsa, faydaçoğunlukla alıcıya gider. Alıcıya YararıSağlık, ömrün uzaması, yaşam kalitesinde artış, sosyal vemaddi kazanımlar vb. Vericiye YararıSevilme, takdir edilme duygusudur,Gönüllülükle ve bir başka insana yardım etme hayat vermeamacıyla yapılırken,ve bu ne kadar riske karşılık olur tartışılmaktadır.


AKYAKA/GÖKOVA


Geniş anlamda özerklik; bireyin özgür, bağımsızolarak kendi başına düşünebilme, kendihakkında karar verebilme ve bu kararınadayanan bir eylemde bulunabilme yeterlik veyetkinliğidir. Özerklik kavramı, özerk birey, özerk seçim veözerk eylem öğelerini de kapsamaktadır.


Hastalığın/müdahalenin doğası,Riskleri,Yararları,Onam vermemenin sonuçları da dâhilalternatiflerve onların yarar ve riskleri konusundabirey tarafından bir tıbbi müdahalenin kabulü veyareddiyle sonuçlanan özerk kararı olarak tanımlanır(Ersoy, 2003; Jonsen et al, 2002, s.55).


Bilginin kavranması Kapasite Gönüllülük Onam


Kolayca anlaşılabilir bir dil kullanmalı, tümgörüşmelerin zamanlaması, yeri vehekim/hemşirenin tutumu ile iletişim sürecine zararverebilecek duygusal, psikolojik, sözel, kültürel vesosyoekonomik farklılıkları dikkate almalı,gerektiğinde geribildirim alarak bireyin bilgilerikavradığından emin olmalıdır(Ersoy, 2003; European Commission, 2004, m.7.2.1; Sharpe andCarter, 2006, s.138-141).


Tıbbi ortamda bireyin bir müdahaleye onamverme veya reddetme kapasitesi uygun bilgiyianlama, tıbbi durumunu ve muhtemelsonuçlarını değerlendirme, tercihleri üzerineiletişim kurabilme, seçenekler konusundakendi değerleri çerçevesinde makuldeğerlendirmeler yapabilme becerisidir(Ersoy, 2003; Etchells et al. 1996b).


Bireyin kendisi için uygun gördüğü kararınuygulanmasına herhangi bir baskı, ikna ve zorlamaolmaksızın izin vermesi anlamına gelir. Gönüllülüğü duygusal ve psikolojik iç etkenler ile aşırıikna, baskı, yönlendirme gibi dış faktörlerzedeleyebilmektedir. Dış etkenler tamamen bilgininverilmesiyle ilişkilidir.(Ersoy, 2003; Sharpe and Carter, 2006, s.128).


Aydınlatmanın ardından bireyin işlemigönüllülükle kabul ettiğinin göstergesi olanonam formu imzalanır. Her bir tıbbi işlem için onam formununimzalanması onamın alındığına dair birvarsayım sağlasa da açıklama ve kavramaöğeleri için açıklık sağlamaz(Sharpe and Carter, 2006, s.137).


Hemşirenin Aydınlatılmış Onam sürecinderolü nedir/ne olmalıdır?


. İşlemin riskleri ve yararları,Donör ve alıcının sağlığını korumak içingerçekleştirilen testler ve işlemler,Bu testleri incelemek için donörün hakları,Alternatif yöntemler,Donörün tıbbi bilgilerinin korunması ve gizliliğinolduğu,Donöre soru sormak için fırsat tanındığı,Donörün bağış yapmayı reddetme hakkı olduğu vereddetme halinde alıcının maruz kalacağısonuçlar anlatılır.


Üzerinde en fazla durulan konu yönlendirici olmama vebireyin özerk seçim yapmasını sağlama olduğundangönüllülüğe vurgu yüksektir. Bilgiye duygusal ve psikolojik uyumlarını da içerecek şekildekendi ihtiyaç, amaç, endişe ve beklentilerini tartışmalı ve busayede gönüllülük sağlanmalıdır.


Potansiyel vericiler mümkün olduğu kadarerkenden riskler, yararlar ve seçeneklerkonusunda tam olarak bilgilendirilmelidir. Mümkün olan her yerde zorlayıcı, içsel vedışsal baskılar araştırılmalı vetanımlanmalıdır Vericilere tarafsızlıkla yaklaşılmalıdır. Mümkün olduğunda bağımsız klinisyenler vesağlık mensupları da bu sürece katılmalıdır.


DATÇA


Bir nakli gerektiren bir hastanın kendidoktoru/hemşiresi tarafsız olabilir mi?Foundation for the Accreditation of Cellular Therapy and the Joint AccreditationCommittee of International Society for Cellular Therapy and European Group forBlood and Marrow Transplantation (FACT-JACIE) recommendsBronwen E. Shaw. First do no harm. BLOOD. 2010 115: 4978-4979doi:10.1182/blood-2010-03-275255


tüm vericiler için“bağımsız birdoktorunkullanılacak donöruygunluğudeğerlendirmesi”önerilir.Joint Accreditation Committee-ISCT&EBMT. JACIE. http://www.jacie.org.Accessed May 5, 2010.


Günümüzde kök hücreler farklı yöntemlerle mobilizeedilmekte, farklı şekillerde toplanmakta, farklıayıklama işlemleri yapılmakta, ekspanse edilmekte,dondurulmakta, saklanmaktadır. Tüm bu işlemlerinehil kişilerce yapılması etik olarak gerekmektedir.


Yamaç Paraşütü/Fethiye


Alıcı ve verici ile ilgili tıbbi ve kimlik bilgilerininmahremiyeti korunmalı; yazılı ve görsel kitleiletişim araçlarında hasta mahremiyetini çiğneyen,özel yaşamı sergileyen, hasta ve yakınlarının,ailenin korunmasını zedeleyen beyanlardankaçınılmalıdır. Hasta mahremiyetine giren ancak üçüncütarafları, kamuoyunu, bilim çevrelerini, toplumuilgilendiren bu tür olgularla ilgili bilgilendirme,öncelikle hastanın izniyle ve bilgisi dahilindeyapılmalıdır.


Basın haberlerinde ve basına yapılanaçıklamalarda bağışı özendirici, kamuoyunubilgisel temelde aydınlatıcı, hasta mahremiyetinesaygılı ifadeler kullanılmalı, halkın, bağışıözendirme yönünde güveni kazanılmalıdır. Açıklamalar, merkezlerin reklamına yönelik veekipler arası rekabet izlenimi veren, hasta yararınıgöz ardı eden ifade ve eylemler içermemeli; halkıaydınlatma ve özendirme sorumluluğuyladavranılmalıdır


Etiğin adalet, eşitlik ve hakkaniyet ilkelerine uygunolarak, organ ve doku nakli asla ticari kâr gayesiyleyapılamaz. Downs S. Ethical issues in bone marrow transplantation. Semin OncolNurs. 1994 Feb;10(1):58-63. Bone Marrow Transplantation;Apr2012 Supplement, Vol. 47, pS471 European Group for Blood and Marrow Transplantation (EBMT) 2012


Ölüdeniz


Kötüye kullanım mümkün olabilir! Gizlilik verilerin saklanması vb. durumda etikduyarlılık, Deney aşamasındaki tedaviler zorlamayönlendirmeden sakınmak gerekir, Mucize beklenmemesi, Umut tacirliğinden uzak durmak,


Karşılıklı güven duygusuna dayanan ilişki, Kararı etkileyen kültür ve inanç farklılıklarını göz ardı etmeme, Kanıta dayalı tıp uygulamasına göre uygun tedavinin belirlenmesi, Kök hücre kaynağının varlığı, donorün riski, yanıt oranı, protokolehastanın uyumu ve maliyetin artışı Her hasta için kök hücre nakli tedavisini fayda zarar analiziyapma Dürüstlük ilkesine bağlı kalma (Örneğin; standart tedavi yetersizkaldığında kök hücre nakli ikinci seçenek olarak mı planlanıyor?) Hastasına hastalığının tedaviye yanıt oranını, hastadankaynaklanan ve neticeyi etkileyecek olaylar tüm gerçekliği ileanlatılması, Hastasını gerçekten söylenenleri anlama ve kavrama düzeyinigözden geçirme


Begonvil/Eski Muğla Evi/ Çocuk


Çocukların vericiliği, kardeş ve akraba çocuklar(A savior sibling or saviour sibling) Kordon kanı


Kordon kanı genetik ve biyolojik özellikleri nedeniylebebeğe ait bir dokudur. Aile bebek adına karar verebilirse de fetus ile ilgiliaraştırmalarda olduğu gibi kordon kanı toplanmasındahekimin gereksinim belirtmesi ya da kurul kararıgerekebilir. Alındığı kişiye bir zarar vermediği düşünülürse Kemik iliği nakliyle karşılaştırıldığında ise herhangi biranestezi ya da müdahale olmadığından kan bağışı gibidüşünülebilirAnnas GJ. Waste and longing-the legal status of plasentalblood banking.N Engl J Med; 340: 1521- 4.Sugarman J, Reisner Eg, Kurtzberg J. Ethical aspects of bankingplacental blood for transplantation. JAMA 1995; 274: 1783- 5.


Kordon kanı normal akışa müdahale gerektirmeyenyenidoğana külfeti olmayan uygulama? Kordon kanı vericiye hiçbir risk oluşturmadantoplanıp saklanabilir. Yenidoğanın kendi kordon kanının kendisineverilmesi olasılığı konusunda kesin rakamlarolmadığından ailelere “biyolojik bir sigorta” ?? Kordon kanı Kime ait?(yenidoğanın mı? Aileninmi?) Merkezler saklanma ücretleri vb.


Çocukluk çağındaki donörlerden periferik kök hücretoplayabilmek için tamamen sağlıklı olan buçocuklara dışarıdan hematopoietik büyümefaktörlerinin (G-CSF veya GM-CSF) verilmesinin çokuygun olmadığı genel olarak kabul edilmektedir Ayrıca çocuklarda uygun damar yolununsağlanması da sorun yaratabilmektedir. Çocuk incinebilir gurubun bir üyesi Çocukların vericiliği, kardeş ve akraba çocuklar


Küçüklerden kemik iliği nakli etik açıdanonaylanabilmektedir.Özetle; Hiçbir şekilde yetişkin uygun donorün bulunmaması, Alıcının makul bir yararının olması, Donör, klinik duygusal ve psikososyal risklerin minimizeedilmesi, Donör ve ilgili alıcı arasında güçlü kişisel ve olumluduygusal ilişki beklenmeli, Ebeveyn onamı ve çocuğun onayı(American Academy of Pediatrics, Committee on Bioethics. Children as hematopoietic stem celldonors. Pediatrics. 2010;125(2): 392– 404).


Kordon kanı nakli için doku grubu uygun kordonkanına ihtiyaç bulunmaktadır. Uygun kanı bulmakiçin yeni kardeş dünyaya getirmek Uygun doku grubu taşıyan kardeşin dünyaya gelmesiiçin IVF işlemine başvurulması IVF uygulaması sırasında embriyolar arasındandoku grubu uygun olan seçilmekte, diğerleri yokedilmektedir (ya da araştırma vb. amaçlıkullanılmaktadır)?????


Kardeş özellikle yeni bir çocuğun dünyayagelişi insanı araç olarak görmek ????? Burada % 100 uyumlu tüp bebek yapmaçabası insanın değeri ve onuru için ????


Nakillerde, gerek araştırma etik kurullarındangerekse hastane etik kurullarından, sağlıkçalışanlarının bilimsel ve etik yönden doğrukarar almasına ışık tutacak yapılar olarakyararlanılması önemli ve değerlidir


Türkiye Bilimler Akademisi ülkemizde insansağlığını ilgilendiren her türlü girişimdebilimsel, yasal ve etik kuralların (Ulusalbioetik kurulların izni alınarak) titizlikleuygulanması gerektiği görüşündedir. TÜBA'nın Kemik İliği Nakli Kampanyaları İle İlgili Görüşü -18Haziran 1999 Yakın tarihlerde karşılaşılan örneklerde ise bukampanyalar sosyal paylaşım sitelerindençoğalmaktadır?


Belmont RaporuylaHelsinki Bildirgesindeİyi Klinik Uygulama KılavuzuKlinik Araştırmalar Yönetmeliği (2011)


Eylül 2012 - 10:12Milliyet.com.trKan kanseri (Lösemi) olan 17 yaşındaki oğlu Göksel Özdemir’iniyileşmesi için çağrıda bulunan anne Buket Burkaç, hastalığın sonevresine girdiklerini belirterek, 2 ay içerisinde uygun iliğin bulunmasıgerektiğini söyledi. Doku bankalarına kayıt yaptırdıklarını dile getirenBurkaç, yurt içi ve yurt dışında donör arama çalışmalarınınbaşladığını kaydederek, “Sonrasında Amerika’dan sevindirici birhaber geldi. Yüzde 90 uyumlu bir vericimizin olduğu söylendi. Fakatvericimiz şartlı bağışta bulunmuş ve iliği 8 ay sonra verebileceğinibelirtmiş. 8 ay boyunca çok ağır bir kemoterapi tedavisi uygulandıçocuğu iliğe hazırlamak için. Fakat Şubat ayı geldiğinde hadi dedikartık verecek fakat hiçbir sebep belirtmeden donörümüzün vazgeçtiğihaberini aldık. Bu haber oğlumu da bizi de yıktı. Bizim için moral çokönemli. Ve sonuçta oğluma çok daha büyük bir zarar verdi” şeklindekonuştu.


21 Mart 2012 Lösemiye yakalanan Münevver Karabulut’ailik nakli gerekti; kardeşler arasındayalnızca Vali Cahit Kıraç uyumlu çıktı


Sipariş bebek olarak dünyaya gelen minikGizem’den alınan ilik, abla Gizem’i yaşamadöndürdü. 2 kardeş başarılı operasyonubirlikte kutladı


01 Nisan 2011 Japon hükümeti, yüksek radyasyonamaruz kalan işçi ve mühendislerin kökhücre örneklerini toplayacak. Çalışanlarkemik iliği yetersizliği yaşadığında isedondurulan örnekler verilecek. Ancakuzmanlar bu yöntemi eleştiriyor


10 Şubat 2011 – Bazı ülkelerde yasak olan kardeşine kök hücre verebilmesibebek elde etme yöntemi Türkiye’de 10 yıldır uygulanıyor.Uygulamaya karşı çıkanlar, bebeklerin bir araç, hatta “yedekparça” gibi görüldüğünü söylüyor. Fransa’da beta talasemi(Akdeniz anemisi) hastası ablası için dünyaya getirilen UmutTalha bebeğin doğumu kilise ve muhafazakârlar tarafındantepkiyle karşılanırken, Türkiye bu yöntemin uygulandığıülkelerden biri. İtalya gibi bazı ülkelerde yasak olan genetiktanıyla sağlıklı ve kardeşiyle aynı doku uyumuna sahip birbebek elde etme yöntemi, Türkiye’de 10 yıldır uygulanıyor. Buuygulamanın yasak olduğu ülkelerden Türkiye’ye gelenailelerin sayısı da az değil. Uygulamaya karşı çıkan uzmanlar,“ilaç bebekler” olarak tanımlanan bu bebeklerin bir araç, hatta“yedek parça” gibi görülmesi endişeleri taşıyor.


İnsan varlığının biricikliği değeriöncelenerek; insan onuru ve kişiliğikorunarak; ırk, din, dil, cinsiyet gibi hiçbirayrım gözetmeden, insan temel hak veözgürlüklerine saygılı biçimdegerçekleştirilmedir. İnsan onurunun korunması, hastaya zararvermemek, özerkliğine saygı duymak,mahremiyetini korumak gibi etik değerlerve hasta haklarının yerine getirilmesi ilegerçekleşir.


Teşekkürler

More magazines by this user
Similar magazines