Views
2 years ago

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

139

Bir Klasiktir Eyüp OyuncaklarýArabaOyun, çocuk kültürünün en önemli alaný, oyuncak ise bu kültürünen önemli aracýdýr. Oyuncaðýn eskilere dayandýðýný tarih içinde gözlemlemekteyiz.Pompei, Sus, Lalaþ antik kent kazý buluntularý arasýnda,toprak malzemeden yapýlmýþ minyatür ev eþyalarý, hayvancýklar,arabalar, askerler gibi oyuncaklar bunu kanýtlamaktadýr.Yunanistan’da kollarý, bacaklarý hareket edebilen bebekler ve ilkoyuncak toplar, önceleri kilden yapýlmýþ, sonralarý ise saz malzemekullanýlmýþtýr. Yine eski Çin’de çocuklar demir bilyelerle oynarken,daha sonra Almanya, Hollanda, Ýngiltere ve ABD’ de akik, taþ,mermer, kil ve renkli camdan bilyeler üretilmeye baþlanmýþtýr. Ortaçaðda,at baþý takýlmýþ sopalar çocuklarýn gözde oyuncaðý iken,zamanla dört tekerlek ve eðerin eklenmesi ile oyuncak atlar geliþtirilmiþtir.Ülkemizde ise, Osmanlýlar döneminde Ýstanbul’da Eyüp semtioyuncak üretim merkezi olmuþ, oyuncaklar da “Eyüp Oyuncaklarý”olarak isimlendirilmiþlerdir. Bu isim, bir özele indirgeme ve yöresellikçaðrýþýmý yapmakla birlikte, geleneksel oyuncakçýlýðýmýzýnüretimi, satýþý tüm Ýstanbul ve Anadolu için bu merkezden yapýlmýþtýr.Eyüp Sultan Türbesine giden Ýskele caddesi üzerinde“Oyuncakçý Çýkmazý” denilen sokakta karþýlýklý iki sýra dükkanlardayüzyýllarca oyuncak üretilmiþ ve satýlmýþtýr.Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde 17.yy’ýn ilk yarýsýnda 100dükkan ve 105 nefer olarak “Oyuncakçý Esnafý” belirtmiþtir.Diðer kaynaklarda da buradaki oyuncak üretimiiçin 18. yy. tarihlendirmesi yapýlmakla birlikte, daha17. yy. baþlarýnda 100 oyuncakçý dükkaný olmasý,üretimin tarihleme açýsýndan daha eskiye dayandýðýnýdüþündürmektedir.Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi, Kütüphane ve Müzeler Müdürlüðü’nünkoleksiyonlarýnda bulunan, kent kültürüne ait geleneksel“Eyüp Oyuncaklarý”, oyun ve oyuncak üzerine yapýlançalýþmalara kaynak oluþturan nadir örnekler içermesi açýsýndanbüyük önem taþýmaktadýrlar.Eyüp’te üretilen oyuncaklar, çeþitlilik olarak oldukça geniþ bir yelpazeyikapsar. 20.yy baþýna kadar üretimi sürdürülen, çember,tahta araba, dönme dolap, toprak testi, düdük, def, dümbelek, fýrýldak,top, topaç, þakþak, kaynana zýrýltýsý, aynalý beþik, vb. dýþýnda,tel dolap, sandalye, beþik gibi ev eþyalarýnýn minyatürleri deyapýlmýþtýr. Malzeme olarak incelendiðinde; ana malzeme olaraktahta ve toprak, yan malzeme olarak deri, kaðýt, teneke, çivi, boncukkullanýldýðý görülmektedir. Bezeme olarak toprak boya ileve sarý yaldýzla, yine çocuklara hitap edecek, dikkat çekicirenkler (kýrmýzý, mavi, yeþil, beyaz) kullanýlmýþolup, stilize, fazla karmaþýk olmayan, yumuþakdalgalý þeritler, benek bezemeler,ýþýnsal ve basit çizgilerleyüzeylerin hareketlenmesisaðlanmýþtýr.Kaynana zýrýltýsýBu oyuncaklar kendi arasýnda þu þekilde gruplandýrýlabilir:-Hareketli oyuncaklar; Ýtilip çekilme özelliði gösterebildiði halde çivi,tel, teneke malzeme baðlantýlarý ile mekanik özellikler kazandýrýlmýþoyuncaklardýr. Bir tekerleðin ya da parçanýn baþka bir parçayýharekete geçirmesi, döndürmesi ile hareket, dönme, ses çýkarmagibi çocuðun ilgisi canlý tutulmakta, boyama renklerinin decanlý olduðu gözlemlenmektedir. Bu tür oyuncaklardan biri olankaynana zýrýltýsý, deðiþik kültürlerde (Hindistan, Ýtalya, Fransa) vebizim kültürümüzde de gezgin derviþlerin doðadaki hayvanlarý, çýkardýðýsesle ürkütme ve uzaklaþtýrmada kullanýlan nefirin çocukdünyasýna yansýyan modelidir.-Müzik aletleri; Oyuna eðlence katmak, dinleme becerisi, müzikkulaðý geliþtirerek ve ritim duygusu kazandýrmakla çocuk geliþiminekatkýda bulunan oyuncaklardýr. Tef, semai kahvelerindekilerinminyatürü, davul Halep’ in kil kutularýnýn formundanuyarlamadýr. El davulu ise, alttan saplý, iki yandankordonlu ve döndürülerek deriye çarptýrýlmasý ileses çýkaran Orta Asya Tapýnak ayinlerinde de kullanýlmýþ(Çin’ e Türklerden gitmiþ) olan Lama davullarýnýn20.yy baþlarýna kadar oyuncak kültürümüzekaynak oluþturan örneklerdendir.-Minyatür ev eþyalarý; Çocuk, doðumundanyetiþkinliðe nesneleri, sesleri, hareketleri,kendi fiziksel özelliklerine uygun büyüklükteolan ve büyüklerin dünyasýna aitobjelerle algýlayýp, kurgulayarak tanýmayaçalýþýr. Tel dolap, sandalyeve beþik gibi objeler bu amacayönelik oyuncaklardandýr.Mini minnacýk bir oyuncak, çocukluktarihi, kültür tarihi (giyim-kuþam,yeme-içme, mimari,sosyal yaþam, aile yaþamý) eðitim,sanayi gibi birçok araþtýrmada, çok büyük bir araçtýr.Toplumsal belleðimiz olan bu objelerin çocukluk tarihi müzesi, çocukmüzesi ya da oyuncak müzesi oluþumlarý ile halkýn ve çocuklarýneðitimine, araþtýrmacýlarýn da hizmetine sunulmasý gerekliliðigöz ardý edilemeyecek bir gerçekliktir.Geleneksel Gösteri Sanatlarýmýzýn Renkli Simalarý; Kuklalar-Ýtilen, çekilen oyuncaklar; Tahta tekerlekli ve önden ip takýlarakçekilen, çocuða izleme, yürümeyi öðretmesi açýsýndan faydalý, ayrýcakas geliþimine katkýlarý olan arabalarla, yine ayný özellikteki,iki itme kolu olan önden tek tekerlekli el arabasý bu guruptakioyuncaklardýr.Tahta oyuncaklarýn günümüze kadar gelememiþ olmalarý, dayanýksýzmalzemeden yapýlmýþ olmalarýna, kendinden sonra gelen kardeþlercede kullanýlmalarýna, geleneksel komþuculuk iliþkilerimizdenkaynaklanan, diðer çocuklara verilmesi ve en büyük nedenolarak da, üretimin teknolojiye yenik düþmesine baðlanýlabilir.140

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
R. - ?SMEK - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi SON(8). - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Editör'den... - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İnsan, özünde insanı arıyor… - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
ramazan - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi(7) MATBAA.indd - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
kitap 4 - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
istanbul'un penç halleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Büyükşehir Ailesi Sayı 31 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Sanat Usta İster, Usta ise Tâlip! - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
istanbul'un izdüşümleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
212 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
“YÜZLEŞME” - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Bülten - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
KONSER - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
MART 2013 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
B S B S B II III IV V - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Buyuksehir Ailesi Dergi D - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Bakırköy - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
436 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Beyoğlu - İstanbul Büyükşehir Belediyesi