Views
3 years ago

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Osmanlý Çini Sanatý

Osmanlý Çini Sanatý ÞaheseriEdirne Muradiye CamiiDr. Hatice AKSUZaviyeli bir camii olan Muradiye Camii, arka arkaya iki kubbe ve yanlarda birer kubbelieyvandan ibaret, iyice sadeleþtirilmiþ bir ters T planý gösterir. Renkli sýr tekniðindeve mozaik örnekleri taklit eden 6.35*3.85m. boyutlu çini mihrabý, eþsiz güzelliktedir.Ýstalaktitli (sarkýtlý) yaþmak, kenar suyu ve yazýlarý ile Bursa Yeþil Camiinden sonraOsmanlý sanatýnýn en görkemli çinili mihrabýdýr.Cemaate ikram edilmek üzere þerbet daðýtma geleneðiOsmanlýda , ilk defa Muradiye Camii'ninmusluklarýndan akýtýlarak yapýlmaya baþlanmýþtýr.Padiþah II. Murat'ýn, tarihi kaynaklara göre 1426yýlýnda vakfiyesine göre 1436 yýlýnda yaptýrdýðýbelirtilen Muradiye Camii, Sarayiçi'ne bakan birtepe üzerinde ve þehrin kuzey doðusunda yeralmaktadýr.Cami’nin mimarý ne yazýk ki bilinmemektedir. Cami, mevlevihane,derviþ hücreleri, aþevi, þeyh evi, mektep olmak üzerebeþ birimden oluþan yapýlar topluluðundan bugün sadece camikalmýþtýr. Bu yapýlar topluluðunun etrafýný yüksekçe bir duvarçevrelemektedir. Muradiye imareti aþevi Edirne'nin 9 imaretiiçinde varlýðýný en uzun sürdürenlerden biridir. Ýmaret Balkanve Birinci Dünya savaþlarý 1935 yýlýna kadar baðýmsýz olarakayakta kalabilmiþtir.III. Murat Engürüs seferine çýkarken Edirne'de Muradiye diyebilinen cami-i þerif ve imareti yapmak için ferman buyurmuþlardý.Sefer dönüþü savaþ ganimetlerinden kendi payýna düþenhissesini bu cami ve imaret için harcamýþtýr 1439(H.843).Zaviyeli bir camii olan Muradiye Camii, arka arkaya iki kubbeve yanlarda birer kubbeli eyvandan ibaret, iyice sadeleþtirilmiþbir ters T planý gösterir. (Ýlk örneði 1330 yýlýnda Ýznik'tegörülen bu cami planýnýn birçok Osmanlý kentinde,157

16. Yüzyýl sonuna dek yapýlan camilerde sýklýkla kullanýldýðý görülür.)Ters T camii planýndan farklý olan bir özelliði ise caminin mihrapkýsmýyla giriþ kýsmýnýn ayný düzeyde tutulmuþ olmasýdýr. Ortadayüksek bir kubbe, yanlarda ise aðýr payeler üzerine oturan ortakubbe daha büyük olup, aydýnlýk feneri vardýr. Kubbeli sofaylabu sofaya açýlan iki tabhane hücresi bulunmaktadýr. Kuzey cephedepayelere oturan ve tuðladan yapýlmýþ beþ sivri kemerin oluþturduðugiriþ revaðý vardýr.Edirne Muradiye Camii'nde, giriþ revaðý kemerlerindeki tuðla malzemedýþýnda tamamen düzgün kesme taþ kullanýlmýþtýr. Taç kapýnýnsöve ve kemeriyle, iki katlý olarak yapýlan pencerelerden altkattakilerin kiriþ ve sövelerinde beyaz mermer kullanýlmýþtýr. Arkaarkaya iki büyük kubbe ve yanlarda birer küçük kubbe olmaküzere üç kubbesi vardýr.Ýki büyük kubbe arasýnda kemerlerde kalemiþi süslemeler vardýrve üzerleri sýva ile kapanmýþtýr. Hücre duvarlarýnda ise çiçek demetlerindenoluþan kalemiþi süslemeler bulunmaktadýr ve bu eskikalemiþleri ilk kez 1930 yýlýnda sývalar kazýnarak ortaya çýkarýlmýþtýr.Mihrap bölümünün batý ve doðu duvarlarýný kaplayan çinilerve büyük kemerin iç yüzü ile duvarlarýn yukarýsýnda meydanaçýkarýlan eski kalem iþleri bakýmýndan Bursa Yeþil Camii ile aynýguruba girer. Renkli sýr tekniðinde ve mozaik örnekleri takliteden 6.35*3.85m. boyutlu çini mihrabý, eþsiz güzelliktedir. Ýstalaktitli(sarkýtlý) yaþmak, kenar suyu ve yazýlarý ile Bursa Yeþil Camiindensonra Osmanlý sanatýnýn en görkemli çinili mihrabýdýr. BursaYeþil Cami çinilerinin imalatýnýn Yeþil Cami Külliyesi’nin yakýnýndakurulan fýrýnlarda yapýldýðý düþünülmektedir, yapýlan Ýznik kazýlarýndarenkli sýr tekniði ile tek bir çini parça çýkmamýþtýr. DolayýsýylaEdirne Muradiye Cami çinilerinin imalatýnýn ayný usta tarafýndanbu fýrýnlarda yapýldýðý düþünülmektedir.Mihrabýn sað ve solunda rölyef, yýldýz þekilleri ve diðer motiflerlesüslü, sarý renkli güzel çinilerle döþelidir. Teknik ve üslüp bakýmýndanda Bursa'ya baðlanmaktadýr. Mihraptaki çiniler, renkli sýr ve sýraltýtekniðinin en baþarýlý örnekleri arasýnda yer alýr. Yan duvarlardakiçiniler Ýznik mavi beyaz çinilerin kalitesini göstermektedir..Eþsiz mihrabýn tasarýmlarý 15. yüzyýlýn özelliklerini yansýtmaktadýr.Mihrapta rumi ve bitkisel kompozisyonlar dengeli biçimde daðýlmaktadýr.Rumilerde Anadolu Selçuklu özelliklerini görmekle birlikte15. yüzyýlýn yeni arayýþlarýný da hissederiz. Dilimli rumilermünhani motifini hatýrlatmakta hurde rumiler ise ayrý bir hat üzerindekompozisyon oluþturmaktadýr. Hurde rumiler beyaz, zeminleriise yeþil renklidir. Sarýyla renklendirilmiþ zencerek kompozisyonmihrapta baþtan baþa dolaþmaktadýr. Köþe süslemeleri çevreleyenüç iplik rumi bordür yer almaktadýr. Bu bordürü takiben, sarýzemin üzerinde bitkisel tasarýmlý bir desen görülmektedir. Dahasonra ise oldukça kalýn sekizgen köþeli geometrik bir tasarým bulunmaktave içlerinde rumi motifleri yer almaktadýr. Mihrabýn ortakýsmýnda ise rumilerden ve geometrik geçmelerden bir tasarýmbulunmaktadýr. Geometrik geçmeler beyaz, rumiler sarý ve siyahhurdelidir. Mihrapta zemin ise mavi ile renklendirilmiþtir. Genelolarak kullanýlan renkler sarý, beyaz, patlýcan moru, turkuaz, yeþilve eflatundur. Mihrabýn iç kýsmý mavi beyaz çinilerle süslenmiþtir.Mavi beyaz motiflerde hatai, penç ve yapraklardan oluþan süslemelerbulunmaktadýr.Osmanlý çinilerinde diðer bir yenilik, sýr altý tekniði ile yapýlan mavi-beyazçinilerdir. Camii içindeki yan duvarlarda 37 deðiþik örneklialtýgen çiniler bunlarýn en güzel örnekleridir. Beyaz zemin üzerinebirbirinden çok farklý desenlerle koyu ve açýk mavi dekorlu altýgençiniler, aralarýný dolduran firuze üçgen çinilerle bir yýldýzmeydana getirmiþtir. Bu çinileri Þam'da Tavrizi türbesi çinilerine veLondra Victoria Albert müzesinde Emeviye Camii’nden geldiði söylenençinilere bakarak Suriye'ye baðlamak fikri ileri sürülmüþ, diðertaraftan burada, Ýranlý ustalarýn çalýþtýðý kabul edilmek istenmiþtir.Fakat ne çinilerin hamuru ne de kalitesi, üslubu böyle görüþlereimkan býrakmaz. Caminin iç mekânýnda bulunan çini süslemelerinBursa Yeþil Cami’de çalýþtýklarý bilinen Türk çini ustalarýtarafýndan yapýlmýþ olduklarý kuvvetle muhtemeldir. Bursa YeþilCamii çinilerini yapan usta nakkaþ Ali bin Ýlyas'týr. Timurla birlikte1402'de Semerkand'a gitmiþ orada teknik incelikleri öðrenerekBursa'ya gelmiþ ve daha kaliteli eserler üretmiþtir. Ýran'da Safavilerdevrine kadar bu kalitede ve zenginlikte eser yapýlmamýþtýr.Yeþil Camii ve külliyesindeki çinilerin hemen yakýnlarýnda bulunanfýrýnlarda hazýrlandýðýný söylemiþtik ve Edirne Muradiye 15.yüzyýlýnilk yarýsýnda, Osmanlý süsleme sanatýnýn en cana yakýn eserlerindendir.Taþ süsleme, caminin taçkapýsýnda, giriþ revaðý kemerleri yastýklarýndave pencerelerin alýnlýk kemerlerinde görülmektedir. Kuzeycephe ortasýna yerleþtirilen taçkapý, dikdörtgen bir kütle olarakduvardan çok az çýkýntý yapmaktadýr. Taçkapý iç ve dýþ bükey yarýmdaire profilli silmeyle üç taraftan çerçevelenmiþtir. Kavsarabaþlangýcýndan zemine kadar olan bölümün, silmelerle uzunlamasýnadikdörtgen panoya bölündüðü görülmektedir. Taçkapý niþiyanlardan birer sütunceyle bitirilmiþtir.Yedi sýra mukarnas dizisindenoluþan yaþmak bir sivri kemerle çerçevelenmiþtir. Taçkapý'nýnyan niþleri üç köþelidir ve üzerinde herhangi bir süsleme bulunmamaktadýr.Niþler yedi sýra mukarnaslý bir yaþmaða sahiptirler.Son cemaat yeri dört köþeli 6 sütun üzerine beþ gözlü olup, bualan da beþ küçük kubbeyle örtülüdür. Camiye giriþ kapýsýnýn basýkkemerinde, kýrmýzý ve beyaz taþlarla elde edilmiþ renkli taþsüsleme vardýr. Payelere oturan kemerlerin yastýklarý, iç ve dýþ bü-158

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
R. - ?SMEK - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi SON(8). - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Editör'den... - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İnsan, özünde insanı arıyor… - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
ramazan - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
istanbul'un penç halleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Sanat Usta İster, Usta ise Tâlip! - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
212 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi(7) MATBAA.indd - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
kitap 4 - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Büyükşehir Ailesi Sayı 31 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
istanbul'un izdüşümleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Buyuksehir Ailesi Dergi D - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Bülten - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Üsküdar Toplam Yatırım - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
B S B S B II III IV V - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Avcılar'da - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
126 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
sempozyum giris.FH10 - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
“YÜZLEŞME” - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
ŞUBAT 2013 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi