12.07.2015 Views

türk ye'de adres b lg snn kullanımı ve sorunları - Gislab

türk ye'de adres b lg snn kullanımı ve sorunları - Gislab

türk ye'de adres b lg snn kullanımı ve sorunları - Gislab

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

T.C.TRABZON BELEDİYESİKENT BİLGİ SİSTEMİ PROJESİKapsamında“TÜRKİYE’DE ADRES BİLGİSİNİNKULLANIMI VE SORUNLARI”Prof. Dr. Tahsin YOMRALIOĞLUArş. Gör. Volkan YILDIRIMRef: KTÜ GISlabwww.gislab.ktu.edu.trŞUBAT 2005


İÇİNDEKİLER1. Adres Verisinin Önemi2. Türkiye’de Adresleme Problemleri2.1. Numarataj Altyapısının Eksikliği2.2. Adres Verisinde Standardizasyon Eksikliği3. Çözüm Önerileri3.1. Akıllı Numarataj Sistemlerinin Oluşturulması3.2. Adres Standardının Belirlenmesi3.3. Adres Tabanlı Bilgi Sistemlerinin Oluşturulması4. Trabzon Belediyesi Adresleme Çalışmaları5. Sonuçlar6. Kaynaklar2


1. Adres Verisinin Önemi1.1. Bilgi değişiminin hızlı olduğu toplumlarda, adres; çeşitli kamubilgilerinin ilişkilendirilmesi, farklı tabaka bilgilerinin link edilmesi vestratejik planların oluşturulması için anahtar rol oynamaktadır.Karmaşık bina yapıları ve cadde ağlarına sahip kentlerimizdeadreslerin belirlenmesi oldukça zordur. Bir çok kamu kurumuiçinde farklı biçimde tutulmuş adres kayıtları, çok kültürlü biryaşayışın verdiği etkiler, tanımlanan konum birimlerinin üç boyutluçeşitleri, standart bir adres formatı ve sağlam bir kod sistemiolmayışı, bu bilgi değişimine ayak uydurmak içinstandartlaştırılmış bir adres formatı oluşturmada bir çokolumsuzluğu da beraberinde getirmektedir.1.2. Mekan verisi ile ilgili bütün varyasyonların en temel birimi adrestir.Adres, kentsel, ticari, endüstriyel, dinlenme ya da geleneksel herne amaçlı olursa olsun herhangi bir toprak parçasının temeltanımlayıcısıdır. Ayrıca, mülkiyet ve kullanım hakkı gibi diğerkriterlerle kıyaslandığında daha kalıcı ve daha yasal bir tanımolarak kabul edilmektedir. Kamu yönetimi birimlerinin bir çoğundaadres, çeşitli veri kaynaklarının bulunmasında tek kriter olarakbelirlenmiştir.1.3. Gerçek dünya da adresler; en yaygın olarak kullanılan en küçükbirim tanımlayıcıdır ve coğrafi detayın harita üzerindeki konumbilgisidir. Aynı zamanda bireyler ve mekanlar arasında ilişkikurmaya yarayan en önemli birimlerdir. Adresler, özelliktanımlayıcı numaralar gibi (Pin no, Seri no, Tel no..vb.) diğertanımlayıcılardan daha kullanışlıdır. Diğer taraftan adres, veriişlemede coğrafi bilginin çok önemli olması nedeniyle ve uluslararası bir tanımlayıcı olması açısından; özelliklerin coğrafi3


konumlarının belirlenmesi işleminde ulusal ya da uluslar arası bilgialtyapısı kurulmasında büyük bir öneme sahiptir.1.4. Kentsel fonksiyonların oluşmasında, her türlü altyapınınhazırlanmasında temel veri olan adresin yakın geçmişe kadarönemi ülkemizde net olarak anlaşılamamıştır. Kent gelişimininkontrol altında tutulması, çarpık kentleşmenin önlenmesi, vergigelirlerinin arttırılması, kurumlar arası işleyişin hızlanması ve bilgisistemlerinin gündeme gelmesi gibi gereksinimler ortayaçıktığında, adres verisinin ne kadar önemli bir araç olduğuanlaşılmıştır.1.5. Özellikle 26.06.1973 tarih ve 1774 sayılı Kimlik Bildirme Yasası ilekontrol altına alınan ve takip edilen konutlaşma hareketi, ilgiliyasada değişiklik yapılmasına ilişkin tasarı ile haritalarlailişkilendirilme zorunluluğu getirilmektedir. Bu tasarıya göre şehir,kasaba, köy ve mezralardaki yerleşim bölgelerinin semt vemahalle halinde bütün sokak ve caddelerle ayrıntılarını gösterenkrokilerin ilgili polis veya jandarma karakollarında bulundurulmalarızorunlu hale getirilmektedir. Karakol bölgesinde oturanlarınyapacakları kimlik bildirimine göre düzenlenen listeler bu krokilereişlenecek ve ikametgah durumuna göre polis ya da jandarmatarafından güncellenecektir. Bu tasarıya göre oluşturulacak adresharitaları üzerine, bütün vatandaşların ikametgah adresine görekimlik bilgileri işlenecektir. Bu mevzuata dayanarak adres verisininvatandaşla konumunun ilişkilendirilmesinde ve istenildiğindeulaşılmasında ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır.1.6. Türkiye genelinde geçmişten günümüze kadar geçen süredekibütün yasal mevzuat incelenmiş ve hangi kurum ve kuruluşlarınçalışmalarında adres verisi kullandıkları tespit edilmiştir. Ortayaçıkan sonuca göre; Türkiye de 60 dan fazla resmi kurumun gerektebligat işlemlerinde gerek fatura ya da vergi işlemlerinde adres4


verisini direkt ya da dolaylı olarak kullandıkları tespit edilmiştir. Bubağlamda ortaya çıkan tabloya göre, her bir şahsın her birkurumda ayrı ayrı kayıt altına alınmasının bir çok problemi deberaberinde getirdiği gözlemlenmiştir.2. Türkiye’de Adresleme Problemleri2.1. Numarataj Altyapısının Eksikliği2.1.1. Ülkemizde uygulanan numaralama yönetmeliğinin gerçekleştirilennumaralama çalışmalarının eksikliklerinin tespit edilmesi vebunların yeniden yapılandırılmasına duyulan gereksinimin ortayakoyulabilmesi için dünya genelinde 50 ülkenin numaralama ya daadresleme mevzuatı irdelenmiştir.2.1.2. Mevcut Durum: Adres verisinin temelini oluşturan numaratajçalışmalarının ülke genelinde bir çok sorunla karşı karşıya kaldığıgörülmektedir. Özellikle ekonomik açıdan iyi konumda olmayanyerel yönetimlerin sorumluluğundaki bu çalışmalar, bütçeninyeterli olmamasından dolayı aksamaktadır. 2000 yılında merkeziyönetim tarafından finanse edilerek ülke genelinde yaptırılannumarataj çalışmalarının toplam 4,5 trilyon TL. (2,6 milyon $)olduğu tespit edilmiştir. 2000 yılında yapılan nüfus sayımındadaha doğru sonuç alınması açısından yapılan bu çalışmalar, birçok yerel yönetim tarafından araziye yansıtılmamış, bazı yerelyönetimler tarafından da İller Bankası havuzundan daha fazla payalabilmek için amacı dışında kullanılmıştır. Dolayısıyla buçalışmalar amacına ulaşamamış, nüfus sayımından iki yıl sonrabir çok yerleşim biriminde, sayım sonuçlarının eksiltilmesiyöntemiyle denge sağlanmaya çalışılmıştır. 2000 yılında yapılannüfus sayımı maliyeti 40 trilyon TL. (23 milyon $) olarak5


elirlenmiştir. Bu maliyete rağmen doğru sonuç eldeedilememesinin nedeni olarak numaralama çalışmalarını iyiyapamayan yerel yönetimler sorumlu tutulmuştur. Nüfussayımında sokağa çıkma yasağı uygulamasının kaldırılıp,ülkemizde gelişmiş ülkelerdeki gibi posta yoluyla sayımyapılamamasının nedeni olarak, yine numarataj çalışmalarını iyiyapamayan, dolayısıyla adres verisini doğru oluşturamayan yerelyönetimler gösterilmiştir.2.1.3. Yasal Mevzuat: 10.04.1927 tarih ve 1003 sayılı “BinalarınNumaralanması ve Sokaklara İsim Verilmesi Hakkında Kanun” ileiçinde yaşayan insan olup olmadığına, tahsis şekline, imar ruhsatıve kullanma izni durumuna bakılmaksızın her binaya numaraverilmesi ve yine aynı kanun ile sokaklara ad ya da numaraverilmesi mecburi kılınmıştır.2.1.4. 14.04.1930 tarih ve 1580 sayılı “Belediye “Kanunu” ile yerleşimyerlerindeki cadde, sokak isimlendirme, binalara kapı numarasıverme gibi görevlerin yerine getirilmesi belediye teşkilatı bulunanyerlerde Belediye Başkanları, belediye teşkilatı bulunmayanyerlerde Vali veya Kaymakam tarafından tayin edilen memurlartarafından yapılmaktadır. Yine 27.06.1984 tarih ve 3030 sayılı“Büyük Şehir Belediyeleri Kanunu” ile bu görev Büyük ŞehirBelediye Başkanlıklarına verilmiştir. 1003 sayılı Kanunun 5 incimaddesine istinaden 21.03.1963 tarih ve 11361 sayılı ResmiGazetede “Numaralama Yönetmeliği” çıkartılmıştır. Buyönetmelikte ne tür binalara numara verileceği, isim verileceksokakların hangi şartları sağlaması gerektiği, bu sokaklara nasılisim verileceği ve hangi durumlarda numara verilebileceği, numarave isimlerin nasıl levhalandırılacağı, sorumluluğun kime ait olduğuve binalar numaralandırılırken hangi standartlara uyulacağı açıkçabelirtilmiştir.6


2.1.5. 1927 tarihli yasa ve 1963 tarihli yönetmeliğe dayalı olarak yürütülennumarataj çalışmalarına gereken önemin verildiği söylenemez.Ayrıca numaralama yönetmeliği; kentleşmenin bugün ulaştığıboyutları, belediyelerin kazandıkları önemi, 1965 tarihli KatMülkiyeti Yasasının getirdiği düzeni ve bilgi teknolojilerindekigelişmelerin sunduğu olanakları kapsamamaktadır. Yerelidarelerin numarataj sisteminden çok, adres tabanlı bilgisistemlerine duydukları ihtiyaç kaçınılmazdır. Numarataj kavramınıaşan, “Adres Bilgi Sistemini” hedefleyen, bilgi teknolojilerikullanımını mutlaka içeren, grafik ve öznitelik bilgi bütünleşmesinisistemleştiren bir mevzuata gereksinme vardır.2.1.6. Numaratajla ilgili yasal mevzuat incelendiğinde, yasanın veyönetmeliğin yürürlüğe giriş tarihlerinin çok eski olduğugörülmektedir. Çok hızlı bir nüfus artışı ile ortaya çıkan kontrolsüzkentleşme sonucu, sayısal olarak hızla artan binaların ve yolların,o zamanın teknolojik şartlarıyla kayıt altına alınması ve güncel biryapıya kavuşturulması pek mümkün görülmemektedir.2.1.7. Numarataj çalışmalarının uygulama ve güncelleme aşamalarındanumaralama yönetmeliğinin bir çok durumda yeterli olmadığıgörülmüştür. Bilgi teknolojilerinin gereksinimlerine cevapvermeyen ve bu bağlamda bilgi sistemlerine altlık olacak veriyioluşturmada yeterli olmayan bu yönetmelik, problemlerin temelkaynağı olarak görülmektedir. Mevcut durumda, numaralamaçalışmaları çok doğru ve sistematik yapılamadığı için buna bağlıolarak adres ile ilgili bir çok problemde ortaya çıkmaktadır.2.1.8. Gelişmiş ülkelerde numaralama çalışmaları incelendiğinde, kentgelişiminin kontrol altında tutulabilmesinin ve kentliye dahaoptimum hizmet vermenin temelinde kente ait objelerin teknolojiolanakları ile güncel ve dinamik bir yapıda kayıt altında tutulmasıyatmaktadır. Bu anlayışla yola çıkan yönetimlerin, özellikle kente7


ait taşınmazların kayıt altına alınması adımında numaralamaçalışmalarına büyük önem verdikleri görülmektedir. Zaten yasaldüzenlemelerle numaralama işleminin ne kadar önemli olduğu dagelişmiş ülkelerde vurgulanmıştır.. Çünkü gelişmiş ülkelerdenumaralama çalışmaları ile belirlenen adres formatı, acil hizmetbirimlerinin olay yerine ulaşmasında temel obje olarakgörülmektedir. Bu çalışmalar, haritalara dayalı, coğrafi bilgi sistemibölümlerinde, uzman kişiler tarafından yürütülmekte ve bilgisistemlerinin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yapılmaktadırlar.2.1.9. Arazi Çalışmaları: Bu çalışmanın sonucunda; numaratajişlemlerinde özellikle arazi çalışmaları sırasında bir çok eksiklikolduğu ortaya çıkmıştır. Bu eksikliklerin temel nedeni numaratajyönetmeliğinin arazi çalışmaları sırasında yeterli olmamasıdır. Bueksiklikler;Tahsis Numarası: Uygulamada bina olmayan parsellerinnumaralandırılması işleminde (tahsis numarası) bazı problemleryaşandığı belirlenmiştir. Tahsis edilen numara sayısının parselboyutuna göre az ya da çok gelmesi ortaya taksimli numaralarınçıkmasına neden olmaktadır. Bu numaraların bilgi teknolojilerikapsamında veritabanlarında temsili zor olmakta ve adres formatıiçinde problemler yaşanmaktadır. Kent bazında imar planlarınınonaylanması aşamasında bütün adalar optimum parsel boyutunagöre parsellenmeli ve bu parsellere pafta üzerinde numara tahsisiyapılmalıdır.Yollara İsim Verilmesi: Yapılan çalışmada yönetmeliğin, yollarınnasıl isimlendirilmesi gerektiğini belirten ilgili maddelerinin yetersizkaldığı görülmektedir. Mevcut durum üzerinden yapılanisimlendirme, imar planlarının uygulanmasından sonra kapanan,açılan ya da ihdas olan yollar nedeniyle geçerliliğini kaybetmekteve bu aşamadan sonra sadece yol isimleri değil, kapı numaraları8


da değişmekte, bu durum adres altyapısı için sürekli bir karışıklığaneden olmaktadır (Şekil 1). Bunun ortadan kaldırılması, yollarınisimlendirilmesinde imar planlarının dikkate alınması ile mümkünolacaktır.Mevcut Durum79Plan UygulandıktanSonraki Durum1014351 3 5 7168102468 10 122435Şekil 1. Yolların isimlendirilmesiYol Cinslerinin Tespit Edilmesi: Yapılan çalışmalarda yollarıncinslerinin (sokak, bulvar, cadde..) yönetmeliğe uygun olarakverilmediği tespit edilmiştir (Şekil 2).Şekil 2. Yol cinslerinin belirlenmesi9


Çoklu Kapı Numaraları: Özellikle köşe başı parsellerindekiyapılar için ortaya çıkan bu durum imar planları üzerinde yapınizamlarının net olarak belirlenmesi ile kaldırılabilir. Yani adaiçinde yapıların giriş yönlerinin önceden tespit edilmesi buproblemi ortadan kaldıracaktır. Birden fazla girişe ihtiyaçduyabilecek büyük yapılar için ise adres tanımlaması ana girişüzerinden yapılmalıdır. Böylece her yapı bir adres ile temsiledilecek ve tahsis numaraları verilirken atlamalarda ortadankalkacaktır.Sokak Başlangıç Bitişlerinin Tespit Edilmesi: Yön merkezitespiti olarak ortaya çıkan bu problem, yol ağı içinde ana caddeleribirbirine bağlayan ara sokakların başlangıç ve bitişlerinin tespitedilmesidir. Yönetmeliğin 13. maddesinde değinilen yön tayiniişlemi için gerekli olan meydan ya da şehir merkezleri kavramı netolarak açıklayıcı olmamakta, özellikle büyük kent merkezlerindebirden fazla meydan tanımlaması yapıldığından problemleryaşanmaktadır. Caddelere bağlı ara sokakların isimlendirilmesindesokak başlangıcı olarak ana sokakla birleşen kısımtanımlanmaktadır. Oysa iki ana cadde birbirine bağlandığında yöntespiti sağlıklı yapılamamaktadır. Gelişmiş ülkelerde bu problem,numaralama işlemlerine başlanmadan önce haritalar üzerindeyönlerin tespit edilerek, el kitapçıkları halinde dağıtılması suretiyleçözülmüştür.Altlık Haritaların Kullanılmaması: Numarataj işlemlerinin planlı veprogramlı olarak yürütülebilmesi için bu işlemin öncelikle haritalarüzerinde (halihazır harita ya da yüksek çözünürlüklü uydufotoğrafları) yapılması, sonra araziye yansıtılması gerekmektedir.Yapılan çalışmada yerel idarelerin bu tür haritaları kullanmadığıgözlenmiştir. Bundan dolayı numarataj işlemi sağlıklı bir yapıdaortaya çıkmamakta ve bundan sonra güncelleme gibi işlem10


ile uygulamada sık sık karşılaşılmaktadır. Yeni Yerel YönetimlerYasası ile bu karışıklığın ortadan kaldırılması da amaçlanmıştır.2.2. Adres Verisinde Standardizasyon Eksikliği2.2.1. Ülkemizde adres standardının olmamasından dolayı ya dastandart adres formatının kullanılmamasından dolayı problemleryaşanmaktadır. 18. bilişim kurultayında adreslerin tekrarlıtutulmasının ülke ekonomisine maliyeti sadece 2001 yılı için 35Trilyon TL. (52 milyon $) olarak belirlenmiştir. Bu hesaplama bilgigirişlerinin zamansal maliyetinin toplamı ve veri girişişletmenlerinin devlete mal oluşu korelasyonu şeklindegeliştirilmiştir. Varsayımın en temel parametrelerinden birisi deülkemizde yaşayan bir vatandaşın en az 10 devlet kurumunoktasında adres bilgisinin sisteme girildiği kabulü olmuştur.Ayrıca adres kayıtlarının doğru olarak tutulamamasından, yanlışadres beyan edilmesinden ya da adres bileşenlerinin çok sıkdeğişmesinden ortaya çıkan adres karmaşası yüzünden ekonomikkaybın trilyonlarca lira olduğu belirtilmektedir. Gayri Safi MilliHasılanın %33 ünü vergilerin oluşturduğu ülkemizde tahsilat içingönderilen tebligatların ilgilisine adres eksikliği nedeniyle geçulaşması ya da hiç ulaşmaması önemli bir gelir kaybına nedenolmaktadır. Yerel idarelerin emlak ve çevre temizlik vergileri ilekendilerine kaynak oluşturmak için yaptıkları çalışmalar, adreseksiklikleri ve standart bir adres formatı kullanılmaması nedeniylebaşarıya ulaşamamaktadır. Universal firması tarafındanİstanbul’un altı ilçesinde yapılan “taşınmaz envanteri oluşturma”başlığı altındaki çalışmalarda, taşınmazların %17 sine emlak, %23üne de çevre temizlik vergisi beyanı verilmediği görülmüştür. Geliranlamındaki tüm bu eksik verilerin parasal anlamdaki değeri, yıllıktoplanan verginin %32 sine eşittir. Bu oranlardan, tebligatların12


ilgilisine ulaşamaması nedeniyle ortaya çıkabilecek ekonomikkaybın büyüklüğü net olarak anlaşılmaktadır.2.2.2 USPS (United States Postal Service) den yapılan açıklamada,yanlış adres kullanımından dolayı yıllık 1.5 milyar dolar paranınboşa gittiği belirtilmiştir. Yıllık yaklaşık 5.4 milyar parça posta yada toplam yıllık gönderilerin %3’ü yanlış adres dolayısıyla ABD’dealıcısına ulaşamamaktadır. ABD’de adres ile ilgili gerekliotomasyon ve ulusal adres standardı geliştirme çalışmalarınarağmen posta gönderilerinde yanlış ve eksik adres formatlarıkullanılmaktadır. ABD’de sadece adresleme çalışmaları için 2002yılında ayrılan bütçenin 200 milyon dolar olduğu ve dünya ülkeleriiçinde gerekli adres altyapısının en doğru olarak kurulduğuülkelerden birinin ABD olduğu düşünüldüğünde, Türkiye de yanlışadres kullanımından dolayı boşa giden paranın miktarınıngerçekten çok büyük olacağı tahmin edilebilmektedir.2.2.3. Ülkemizde adres ile ilgili mevcut durum analizi yapıldığında bir çokproblemin yaşandığı görülmüştür. Bu problemlerin temel kaynağıise ülkemizde standart bir adres formatının kullanılmamasıdır. Herne kadar TSE kurumu tarafından bir standart geliştirme çalışmasıyapılmış ve bu çalışma sonucunda bir standart belirlenmiş ise de,araştırmalar sonucunda bu adres formatının yeterli olmadığıbelirlenmiştir. Diğer yandan standart adres formatınınkullanılmadığını tespit etmek için yapılan anket çalışmasında, herkurumun ya da kuruluşun değişik adres formatları kullandığı vehatta şahıslar arasında yapılan yazışmalarda bile adresformatlarının aynı olmadığı tespit edilmiştir (Tablo 1).13


Tablo 1. Trabzon İli, Pelitli Belediyesinde bir binada aynı daireyegönderilen posta iletilerinde kullanılan değişik adres formatlarıAdı Soyadı Posta İletisi AdresHüseyinAnavatan Cad. Zirve Otel YanıElektrik FaturasıYILDIRIMPelitli / TRABZONDevlet Karayolu Cad. YıldırımHüseyinSu Faturası ApartmanıYILDIRIMPelitli / TrabzonHüseyinYILDIRIMHüseyinYILDIRIMKenanYILDIRIMKenanYILDIRIMTelefon FaturasıEmekli SandığıPosta İletisiÖSYMAdnan Kahveci Mah. Rize Cad.Zirve Otel Yanı 61010 Pelitli /TrabzonAdnan Kahveci Mah. Rize Cad.No:160Pelitli / TrabzonHükümet Caddesi Zirve OtelYanı Kat:2Pelitli / TrabzonHükümet Cad. Adnan KahveciMah. No: 160Pelitli / Trabzon2.2.4. Adres verisini çok etkin kullanan belediye birimleri içinde bile herbir şahıs kaydı ayrı adres formatları ile temsil edilmektedir. Tablo2’de aynı belde de yaşayan bir kişinin belediye birimleri içindekiadres kayıtları gösterilmektedir.Tablo 2. Aynı kişiye ait farklı adres formatlarKayıtTürüİsimEmlakVergisiKayıtlarıÇevreTemizlikKayıtlarıSu TahsilatKayıtlarıElektrikFaturasıKayıtlarıHasanGÜMRÜK207 Ada / 12Parsel YalıMah.Yalı Mah.No:14Yalı Mah. Y-9 FYalı Mah.Ferah Sok.Ferit KILIÇ0 Ada / 547Parsel YukarıMah.Yukarı Mah.No:3Yukarı Mah.Y-33 3Yukarı Mah.GökkuşağıSok.İsa ÖZTÜRK110 Ada / 14ParselYeşilköyYeşilköyNo:1ÇamlıcaMah. Y-126 1Esen Sok.No:114


3. Çözüm Önerileri3.1. Akıllı Numarataj Sistemlerinin Oluşturulması3.1.1 Gerek ABS için gerekse belediyeler açısından numaratajişlemlerinin, veritabanından takibi, sorgulanması, sunulması veharita üzerinde görüntülenmesi işlemleri önemli yer tutmaktadır. Bubağlamda, numarataj işlemlerinin teknolojik gelişmeleri içeren biryapıda dijital olarak oluşturulması gerekmektedir. Klasikyöntemlerle yapılan numarataj işlemleri ve bu işlemler sonucunumarataj cetvelleri kullanılarak klasik dosyalama yöntemiyleoluşturulan numarataj sistemleri günümüzde uygulanabilirliğinikaybetmiştir. Çünkü 1963 yılında çıkan NumaralamaYönetmeliği’ne göre oluşturulmaya çalışılan ve güncel bir yapıdaolmayan numaralama işlemleri günümüzde bir çok problemi deberaberinde getirmektedir.3.1.2. ABS için öncelikle, doğru ve eksiksiz olarak hazırlanmış,güncellemeye açık, krokilere dayalı numarataj sistemlerininoluşturulması gerekmektedir. Çünkü, adres formatının temel ikibileşeni olan “bina numaraları” ve “sokak isimleri” numarataj işlemiile belirlenmektedir. Bu bileşenler yardımıyla oluşturulacak standartadres formatı, kurulacak ABS için de temel veri olmaktadır. Bubileşenlerin doğru tespit edilebilmesi, numarataj işlemini yapacakkurumun gerekli hassasiyeti göstermesine bağlıdır. Kanun veyönetmeliklere uygun olarak yapılan numarataj çalışmasısonucunda oluşturulan ABS, hem kendi içinde optimum yararısağlamakta hem de kent bilgi sistemlerine altlık olarakdüşünüldüğünde sistemden optimum yarar elde edilmesini olanaklıkılmaktadır. Bilgi sistemlerindeki önemi ve standart adres içindekikonumu bakımından numarataj işlemlerinin sürekliliği ABSaçısından büyük önem teşkil etmektedir.15


3.1.3. Ülkemizde adres verisinin altyapısını oluşturmak için yapılannumaralama çalışmalarının dayandırıldığı yasal mevzuatın mevcutdurumunu net olarak ortaya koyabilmek için bazı kriterlerin belirginolması gerekmektedir. Bu bağlamda, özellikle gelişmiş ülkelerdenolmaları dikkate alınan 50 kent ya da eyaletin numaralama ya daadresleme mevzuatları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Mevzuatın adı,yürürlüğe giriş tarihi, güncelleme tarihleri, ne amaçla çıkarıldığı,(Gelişmiş ülkelerde numaralama ya da adresleme mevzuatınıntemel amacı acil hizmet birimlerinin optimum işleyişini sağlamaktır.)kent ya da eyaletlerin adresleme sistemleri, adres formatları,mevzuatın kapsamı, numaralama ya da adreslemede yetkili kurumve kuruluşlar, altlık harita kullanımı, CBS kullanımı ve yetki, adresdeğişikliği ile ilgili kurumlar, değişiklik işleminde iş akış sırası,duyuru ya da ilanlar için süreler ve mevzuata aykırı durumdauygulanacak cezai yaptırımlar ayrıntılı olarak incelenmiştir.3.1.4. Numaralama çalışmalarında temel amaç; insan hayatı ve insansağlığı için gerekli adres verisinin belirlenmesi olarak ortayakoyulduğu ve insan hayatı söz konusu olduğu için, gelişmişülkelerde bu çalışmalarda bilgi teknolojileri ve ekonomik paylar enoptimum düzeyde kullanılmaktadır. Numaralama işlemleri özellikleCBS birimlerinde, CBS uzmanlarının kontrollüğünde yapılmakta vebu çalışmalara kentlerin gelişim sürecinde en etkili işlem adımıolarak büyük önem verilmektedir.3.1.5. Numaralama çalışmalarında, altlık olarak yol tabanlı haritalarınoluşturulması temel işlem adımı olarak görülmektedir. Bu haritalardijital olarak hazırlandıktan sonra her türlü verinin toplanması,veritabanlarının oluşturulması, sistemin işletilmesi için gerekliilişkilendirmelerin yapılması ilgili birim tarafındangerçekleştirilmekte ve dinamik numarataj sistemleri ortayaçıkmaktadır.16


3.1.6. Gelişmiş ülkelerde numaralama ya da adresleme ile ilgili olarakadres değişiklikleri (sokak isimlerinin değiştirilmesi) rasgeleyapılamamaktadır. Adres bileşenlerinin ilgili kurum tarafındandeğiştirilmesi işlemi yasal mevzuatla bağlanmaktadır. Ayrıca adresdeğişikliklerinde vatandaşın katılımı sağlanmakta, bu değişikliklerinvatandaş ve kurumlar tarafından öğrenilebilmesi için çeşitliyöntemler kullanılmaktadır. Değişiklikler bazı durumlarda yazılıolarak, bazı durumlarda da üzerinde değişikliklerin gösterildiğiküçük krokiler eşliğinde posta yoluyla adrese gönderilmektedir.Böylece adres değişikliklerine vatandaşın adapte olabilmesi için biruyum süreci de işletilmiş olmaktadır. Bunun yanında sürekligüncellenen dinamik adres haritaları özellikle adres değişikliklerininolduğu bölgelerde süreli olarak ilan edilmekte ve bazı durumlardabasılı broşürler dağıtılmaktadır.3.1.7. Adres verisine hayati değer veren ve numarataj işlemlerinin sadecenumaralama ve isimlendirme faaliyetlerinden ibaret görmeyenülkelerde, gerek mevzuatı hazırlayan kurum gerekse bu mevzuatıuygulayan kurum ya da kuruluşlar (gelişmiş ülkelerde adreslemeçalışmaları özel şirketler tarafından da uygulanabilmektedir) vevatandaşlar için cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Örneğin;İngiltere’nin Norwich kentinde 1993 yılında çıkarılan numaralamayönetmeliğine uymayanlara cezai yaptırım uygulanarak; eğer acilhizmet servislerinin olay yerine geç ulaşmasından dolayı maddi yada manevi zarar doğarsa ve vatandaşın numaralama ile ilgiligereksinimlerini yerine getirmediği tespit edilirse, bu zararınkarşılanması için mahkemelere başvurma hakları ellerindenalınmaktadır.17


3.2. Adres Standardının Belirlenmesi3.2.1. Bir çok veri seti, adres yardımıyla coğrafi olarak referanslandırıldığıiçin, standart bir adres formatı tanımlamak ve kullanmak, buverilerin CBS içinde haritalama ve analiz için kullanılmasını oldukçakolaylaştıracaktır. Adres verisinin organizasyonlar içinde ya daorganizasyonlar arasında çok sık bir şekilde kullanılmasındandolayı bu verinin standart bir yapıya kavuşturulması,organizasyonların işlem yeteneğini oldukça yükseltecektir. Bununyanında standart adres formatı kullanılması, posta iletileriningönderilmesinde yaşanan ekonomik ve zamansal kaybı kısmenortadan kaldıracaktır. Bunun yanında standart adres formatı,kullanılacak yazılımların işlerliği açısından da çok önemlidir.3.2.2. Ülkemizde yaşanan adres karmaşasının bir an önceçözümlenebilmesi için adres formatının standart bir yapıyakavuşması gerekmektedir. Böylece tebliğe esas dokümanlarilgilisine ulaşmakta gecikmeyecek, kurumlar arası işleyişhızlanacak, bilgi sistemleri için de işleyiş optimum olacaktır. Diğertaraftan AB ye girişte bir uyum süreci yaşayan ülkemizde, üyeülkelerin kullandıkları standart adres formatının ülkemizde dekullanılması ile çözüme ulaşılacaktır.3.2.3. Ülkemiz için standart adres formatı belirlenmesi çalışmalarıkapsamında 40 ülkenin adres formatları incelenmiş ve bileşenlerinformat içindeki sırasına göre bir tespit yapılmıştır. Bu anketçalışması sonucunda bir değerlendirme yapılmış ve Türkiye içinileride ekonomik problemler yaşanmaması ve bir daha geridönüşün olmaması için bir adres formatı belirlenmiştir (Tablo 2). Buformatın temel amacı adresin mümkün olan en az sayıdabileşenlerle oluşturulmasıdır.18


Tablo 2. Dünya ülkelerinde kullanılan adres formatlarındakibileşenlerin, format içindeki sıralamalarıBİLEŞENLER1. (%)Bileşen2. (%)Bileşen3. (%)Bileşen4. (%)Bileşen5. (%)Bileşen6. (%)BileşenKişi, Kurum, Kuruluş İsmi 100 - - - - - 100Bina Numarası ve Adı - 61 37 2 - - 100Sokak İsmi - 35 63 2 - - 100Posta Kodu - - - 75 25 - 100İl, Vilayet - - - 22 78 - 100Ülke - - - - - 100 100Toplam(%)Bu tablodaki yüzde oranları, yabancı ülkelerin kullandıkları adresformatlarının içindeki bileşenlerin, kullanım yerlerini göstermektedir.Örneğin, “bina numarası” bileşeni anket çalışması yapılanülkelerinyüzde 52 sinde, adres formatı içinde ikinci sırada kullanılmaktadır. Bunagöre;(1) Kurum, Kuruluş şirket veya şahıs ismi (%100)(2) Bina Numarası (%61)(3) Sokak İsmi (%63)(4) Posta Kodu (%75)(6) Vilayet ya da il (%73)Türkiye İçin Adres ;Sn. Yusuf Güleç (1)10 (2) Gül Sokak (3)61250 (4) YomraTrabzon (6)Türkiye (7)(7) Ülke (%100)19


3.3. Adres Tabanlı Bilgi Sistemlerinin Oluşturulması3.3.1. Ülkemizde, kullanılan adres formatları incelendiğinde standart birsistemin olmadığı görülmektedir. Adres bileşenlerinin çokluğu,numarataj çalışmalarının gerekli hassasiyette ve doğruyapılamaması, kurumların kendi dokümanlarında bile aynı adresformatlarını kullanmayışı ve adres bileşenlerinde yapılandeğişikliklerden (yeni sokak açılması, yeni bina numaraları vb..)adres verisini kullanan kurumların haberdar olmayışı ülkemizde biradres karmaşasına yol açmaktadır. Bunun ortadan kaldırılması;standart bir adres formatı kullanılarak, numarataj sistemine dayalıadres tabanlı bilgi sistemlerinin oluşturulmasına bağlıdır. Busistemlerin çalışma prensibi coğrafi detayın bir adres ile temsiledilmesine dayanır.3.3.2. Kent içindeki toplanan bütün grafik katmanlara ait öznitelikbilgilerinin bulunduğu veritabanlarından bağımsız olarak bir adresveritabanı oluşturulmalıdır. Bu veritabanı diğer bütün tablolarlailişkilendirilmelidir (Şekil 3). Adres tabloları içinde yapının adres yada adresleri ve bu adreslerin karşılık geldiği adres kodlarıbulunmalıdır. Kent için standart adres verisi kullanılarak oluşturulanadres verileri ve bu verilerin kodlarla ifade edilmesi sisteminişletilmesi ve güncellenmesinde önemli bir role sahiptir.3.3.3. Adres bilgi sistemlerinde, birden fazla kapı numarası almışbinaların veritabanlarında temsil edilebilmesi açısından,kullanılacak standart adres formatının yanında, her adresin birkodla da temsil edilmesi gerekmektedir. Taşınmaza ait bütün adresbilgilerini içeren bu kodlar bir etiket niteliği taşımaktadır. Harfkarakterlerin, veritabanı ve yazılım açısından ortaya çıkardığıproblemler kod sayesinde ortadan kalkmakta, veritabanınınyoğunluğu azalmakta ve sistem daha hızlı çalışmaktadır. Kullanılan20


kod içinde binanın numarasına kadar adresle ilgili bütün ayrıntılarbulunmaktadır. Her kapı numarası için bir açık adres ve bu açıkadresin rakamlarla temsil edildiği bir adres kodu oluşturulmuştur.Şekil 3. Adres tablolarının ve adres kodlarının sistemle ilişkilendirilmesi3.3.4. ABS için gerekli veriler elde edilip veritabanları tasarlandıktansonra sistemin işletilmesi adımında bazı düzenlemelerin yapılmasıgerekmektedir. Bütün konumsal bilgi sistemlerinde olduğu gibi ABSiçin de veri tekrarı yapılmadan yoğun bir veri yapısı oluşturulmadanen optimum kullanım hedeflenmektedir. Gerekli veritabanlarınınson hali ile tasarlanmasından sonra, anahtar sütunlar oluşturulmalıve bu sütunlar yardımıyla ilişkilendirme işlemleri yapılmalıdır.Böylece sistem çalışır hale gelecektir. Bu aşamadan sonra ABSiçin bir denetim/kontrol işlemi gerçekleştirilmelidir. Bu kontrolbaşlangıçta gözden kaçan yanlışların düzeltilmesi için gereklidir.Bu denetimden sonra sistemin kuruluş gereksinimleridoğrultusunda gerekli sorgulama ve analizler yapılmalı ve bunlarınsonucunda gerekli raporlar oluşturularak yönetim birimine21


sunulmalıdır. Bu raporlar karar verme mekanizması için çokönemlidir.Bütün bu işlem adımlarından sonra ABS; ilgili kurum vekuruluşların kullanımına açık, verinin nasıl ve ne kadarpaylaşacağını organize edileceğinin belirlendiği bir yapıyakavuşturulmuş olacaktır. Bir sonraki adım olarak, ABS nin internetüzerinden paylaşımı organize edilmelidir. Özellikle son günlerde busistemlerin internet üzerinden vatandaşın kullanıma açılmasıylagerçekleştirilen uygulamalarda yapılmaya başlanmıştır.3.3.5. ABS için sistemin işletilmesi aşamasında en önemli iş adımıgüncellemenin yapılmasıdır. Adres verisinin sürekli değişken birveri olduğu göz önüne alındığında bu sistemlerin yaşatılması içingüncelleme sistemlerinin hemen başlangıçta hazırlanmasıgerekmektedir. Yapılan uygulama çalışmasında sistem için veritoplanmasından bilgisayara aktarılmasına kadar geçen sürezarfında bile bir çok adres verisinin değiştiği görülmüştür. Buproblemin çözüme kavuşturulması için özellikle muhtarlıklar baştaolmak üzere bütün kamu kurumları ve özel kuruluşlar ile bir iletişimiçinde olunmalıdır. Bu iletişim sağlandıktan ve gerekli eğitimlipersonel de istihdam edildikten sonra güncelleme işlemleri dahakolay gerçekleştirilecektir.22


4. TRABZON BELEDİYESİ ADRESLEME ÇALIŞMALARITrabzon Kent Bilgi Sistemi bünyesinde başlatılan numaratajçalışmalarında özetle aşağıdaki hususlar dikkate alınmaktadır;4.1. İlk olarak kentin dijital halihazır haritaları dikkate alınarak, mevcutyol orta kısımları izlenerek, yol eksenlerinden geçirilen çizgilerlekentin yol ağı haritası bilgisayar ortamında üretilmiştir. Böylecekentin tüm cadde ve sokak hatları çizgisel bazda koordinatdeğerleriyle belirlenmiştir.4.2. Üretilen yol ağı üzerinde, cadde/sokakların başlangıç ve bitişnoktaları (kavşaklar) belirtilerek, çizgi isimleri (cadde/sokak) ve solve sağ güzergah boyunca bulunan kapı numaraları sistemegirilmiştir. Bu aşamada gerektiğinde arazi denetimleriyapılmaktadır. Böylece cadde/sokak isimleri ve güzergah boyuncakapı numaraları belirlenmiş oldu.4.3. Numarataj mevzuatı gereği belediye sınırları içerisinde mükerrersokak adı olmaması gerekir. Bu nedenle mükerrer cadde/sokakisimleri belirlenerek bu isimlerin meclis kararı ile yeniden tanzimiyoluna gidilecektir.4.4. Temel amaç, öncelikle yola açılan her bir kapının adresini standarthale getirmektir. Yukarıdaki işlemlerin ardından bir kapının adresiaşağıdaki şekilde tanımlanacaktır.“KAPI NO, SOKAK ADI Örneğin; 25 ÇİÇEK SOK.”4.5. Kapı kodlamalarının ardından, parsel bazında bulunan binalarınbağımsız bölümlerin kodlanmasına geçilecektir. Bu kısımdabelediyelerce verilen iskan belgeleri ve tapu kayıtları esasalınacaktır. Binaların tespiti kent bilgi sisteminde başlıca bir iş olup,daha çok teknik hususları içerir. Ancak sonuçta her bina vebünyesindeki bağımsız bölümler yeni adresleriyle kodlanmış olarakcadde/sokağa bağlanmış olacaktır.23


4.6. Bağımsız bölümlerin ve parsellerin kodlanması ile, tıpkı TC kimliknumarasında olduğu gibi, her bir adres için bir bağımsız numaraüretilmiş olacaktır. Bu numara altında o bağımsız bölüme aitbilgileri tutan bir akıllı kentli kartı üretilerek, vatandaşa sunulacaktır.Bu kart çok amaçlı kullanımlara açık olarak tüm belediyehizmetlerinde kullanılabilecektir.4.7. Benzer şekilde, kent içerisindeki mahalle sınırlarının da tespitedilmesi gerekir. Bu anlamda, belirlenen yol eksenleri ve diğerdoğal unsurlar dikkate alınarak, mahalle sınırları da yinekoordinatlarıyla kesinleştirilecektir.4.8. Adres bilgilerinin güncellenmesinde, temel görev belediyelerbünyesindeki numarataj servislerinde olmasına rağmen, mahallemuhtarlıkları bu anlamda özel görevler üstlenmelidir.4.9. Kullanımın yaygınlaşması ve yerleşmesi amacıyla, sokak tabelagösterimleri, kapı numara kodları gerektiğinde yenilenecek, sadececadde/sokak bilgilerini gösteren indeksli bir harita kitapçığı üretilip,kamu kurum ve kuruluşlarına dağıtılacaktır. Kentlilerin resmiişlemlerinde, belediyeden onaylı adres bilgisini almasınısağlayacak kurumlar arası işbirliğine gidilecektir. (Bu bağlamdaİçişler Bakanlığının bir genelgesi gerekli ve bağlayıcı olabilir).24


5. SONUÇLAR5.1. Numarataj çalışmaları için günümüz teknolojilerini de kapsayangrafik ve sözel bilgi ilişkilendirilmesini de içinde bulunduran birmevzuata ihtiyaç vardır. Bu mevzuat oluşana kadar, belediyelerin;sokakların adlandırılması ve binalara numara verilmesini, bunlarınyanı sıra binalara ve yollara ilişkin öznitelik bilgilerini dekapsayacak şekilde bir adres bilgi sistemi oluşturma zorunluluklarıvardır. Çünkü bu sistemin oluşturulması ve taşınmazlarlailişkilendirilmesi, belediyelerin gündemine giren kent bilgi sistemleriiçin bir temel oluşturacaktır. Bu sayede Avrupa Birliğine giriş için biruyum sürecinde olan ülkemizde, hem geriye dönüşün olmamasıhem zaman hem de maddi açıdan olumsuzlukların yaşanmamasıiçin adres ile ilgili standartlar oluşturulmalıdır.5.2. Emlak beyanlarının kalktığı ve belediyelerin yönetmek zorundaoldukları taşınmaz varlıklarına, binalara ve parsellere erişimkonusunun daha da önem kazandığı bugünlerde taşınmaza aitenvanterin tam olarak oluşturulması, vergi kaybını da sıfıraindirecek, güncel veriler sayesinde, vatandaşa bırakılanbeyanname doldurma işlemi doğrudan kurum tarafındanyapılabilecektir.5.3. Adres bileşenlerinde ilgili idare tarafından sık sık değişiklikyapılmamalıdır. Bu durumun önüne geçilebilmesi ve yukarıdabahsedilen adreslerin tekrarlı kullanımından kaynaklanan ekonomikkülfetin ortadan kaldırılması için belirlenen standart adresformatının kurumlar ve vatandaşlar arasında kullanılmasısağlanmalı ve adres bileşenlerinin rakamlarla ifade edildiği kodlusistemlere geçilmesi gerekmektedir.5.4. Yerel idarelerin sorumluluğunda olan numaralama işlemleri için ilgilipersonelin istihdam edilmesi ve gerekli eğitimin verilmesi25


zorunluluğu vardır. Çünkü kente ve kentliye ait her türlü envanterinoluşturulması ve böylece karar verme mekanizmasının doğru vehızlı hareket etmesinin sağlanabileceği sistemlerde temel adımtaşınmazların adres kütüklerinin oluşturulmasıdır.5.5. Numarataj ile ilgili yapılan her türlü değişiklik ilgili kurum vekuruluşlara zamanında bildirilmelidir. Yasal olarak zorunluluk arzeden adres beyanı muhtarlıklar tarafından kontrol edilmeli veböylece yer değiştirme durumlarında güncel veriler anındasistemlere aktarılmak üzere hazır hale getirilmelidir6. KAYNAKLARÇete, M., 2003. Kent Bilgi Sistemlerinde Yaşanan Sorunlar ve Çözümleri Üzerine Birİrdeleme, 9. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Bildiriler Kitabı, 747-756.Çete, M. ve Yomralıoğlu, T., 2002. Belde Bilgi Sistemi Tasarımı ve Uygulaması, SelçukÜniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yıl SempozyumuBildirileri, Konya, Bildiriler Kitabı, 282-293.Yıldırım, V., Adres Bilgi Sistemi Tasarımı ve Uygulaması: Trabzon Kent Örneği,Yüksek Lisans Tezi, K.T.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, 2003.Yıldırım, V., 2003. Kent Bilgi Sistemleri İçin Numarataj İşlemlerinde Hukuki Yapınınİrdelenmesi, 9. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Bildiriler Kitabı,295-304.Yıldırım. V., Çete, M. ve Yomralıoğlu, T., 2002. An Address based Information SystemDesign and Application, International Symposium on Geographical InformationSystems, İstanbul, Sempozyum Cd’si.Yıldırım, V. ve Yomralıoğlu, T., 2002. Adres Bilgi Sistemi Tasarımı ve Ağ AnaliziUygulamaları, www.gislab/ktu/edu/tr.Yıldırım, V. ve Yomralıoğlu, T., 2002. Kent Bilgi Sistemlerinde Numaratajın Önemi:Pelitli Belediyesi Örneği, Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri MühendisliğiÖğretiminde 30. Yıl Sempozyumu, Konya, Bildiriler Kitabı, 266-272.Yomralıoğlu, T., 2000. Coğrafi Bilgi Sistemleri Temel Kavramlar ve Uygulamalar,Birinci Baskı, Seçil Ofset, İstanbul.Yomralıoğlu, T. ve Yıldırım, V., 2002. Adres Bilgi Sistemi Uygulaması: Pelitli BelediyesiUygulaması, Türk Belediyeler Birliği İller ve Belediyeler Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık, 26-29.26

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!