IJn4Hk

canarkadas

IJn4Hk

ORTA AFRİKACUMHURİYETİKRİZ RAPORU“İnsanlık Adına Çok Geç Olmadan...”ORTA AFRİKA RAPORU 1


2 ORTA AFRİKA RAPORU


GİRİŞOrta Afrika Cumhuriyeti’nde 2013 Aralık ayında yaşanan son olaylar siyasi, dinî,iktisadi ve insani boyutları olan çok yönlü bir krizdir. Ülkedeki çatışma ortamı nedeniylekrizin bilançosu her geçen gün daha da ağırlaşırken askerî ve sivil kayıplarda hızla artmaktadır. 2 milyondan fazla insanın insani yardıma ihtiyacı duyduğu, 1Milyon’dan fazla insanın evini terk ettiği ve 1.000’den fazla insanın öldürüldüğüOrta Afrika Cumhuriyeti’ndeki kriz hâlinin aşılması ve ülkede normalleşmeninsağlanması için çok taraflı iş birliği gerekmektedir. Zira Orta Afrika Cumhuriyeti’ndekiolayların kontrolden çıkıp dinler arası çatışmaya dönüşmesinden insanlıkadına edişe duyulmaktadır.Orta Afrika Cumhuriyeti’ne yapılan saha gezisi sonrası kaleme alınan bu rapor,ülke hakkında bilgi vermek ve bu iş birliğinin temellerini atmak ve dinler arası birçatışmaya doğru giden ülkedeki krize dikkat çekmek amacıyla hazırlanmıştır. 22-28 Aralık tarihleri arasında İHH Afrika Masası Koordinatörlüğü tarafından gerçekleştirilengezi süresince sivil toplum kuruluşu temsilcileri, medya temsilcilerive devlet yetkilileri ile görüşmeler yapılarak ülkede yaşananlara dair gerçek birfotoğraf ortaya çıkartılmaya çalışılmıştır.ORTA AFRİKA RAPORU 3


1960 yılındaFransa’dan kazananOrta AfrikaCumhuriyeti’nderesmî dil Sangoyerel dili ile birlikteFransızcadır.ÜLKENİN GENEL GÖRÜNÜMÜAfrika’nın en yoksul ülkelerinden biri olanOrta Afrika Cumhuriyeti’nin denize kıyısıbulunmamaktadır. Sudan, Çad, Kamerun,Kongo, Demokratik Kongo Cumhuriyetive Güney Sudan ile sınırları bulunan ülke,4,5 milyon nüfusa sahiptir. Bağımsızlığını1960 yılında Fransa’dan kazanan Orta AfrikaCumhuriyeti’nde resmî dil Sango yereldili ile birlikte Fransızcadır. Farklı etnikkültürlerin bir arada yaşadığı Orta AfrikaCumhuriyeti’nde nüfusun %50’si Hristiyan(Katolik ve Protestan), %30’u Animist, %20’si Müslüman’dır. Ülke genelindeki bu ortalamadağılım, şehirlere ve eyaletlere görefarklılıklar arz etmektedir. Altın, elmas veuranyum gibi yer altı zenginliklerine sahipülkenin ekonomisi tarıma dayalıdır. Tropikaliklim kuşağı içindeki ülke belli dönemlerdeyoğun yağış almaktadır. Fransa sömürgesialtında Oubangui-Chari olarak isimlendirilenbölge bağımsızlık sonrası Orta Afrikaismini almıştır. Başkent Bangui nüfusun enyoğun olduğu yerdir. Müslüman topluluklardaha çok ülkenin Çad ve Sudan yönündekikuzey kesimlerinde yaşasalar da başkentBangui’de de hatırı sayılır oranda Müslümannüfus bulunmaktadır.4ORTA AFRİKA RAPORU


SELEKA KOALİSYONU’NUN ROLÜ2003 yılında François Bozize tarafından yapılanaskerî darbenin hemen akabinde Unionof Democratic Forces for Unity olarakbilinen silahlı milisler Michel Djotodia’nınönderliğinde hükümete karşı mücadelebaşlatmış ve ülke 2004-2007 yılları arasındayoğun çatışmalara sahne olmuştur. Taraflararasında Gabon’da gerçekleşen anlaşma ileateşkes ilan edilmiş, 2007-2011 yılları arasındaülkede çatışma yaşanmamıştır. Ancak2011’in son aylarında çatışmalar tekrar başlamışve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde yenibir siyasi kriz ortamı oluşmuştur.Seleka Koalisyonu ülkenin şimdiki siyasiyapısının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır.2003-2013 yılları arasında devletbaşkanlığı görevini yürüten François Bozizeiktidarının yoğun yolsuzluk ve baskılarınakarşı oluşan bu silahlı koalisyon, ülkeninkuzey kesimlerindeki beş farklı silahlı hareketinbir araya gelmesinden oluşmaktadır.Ülkenin kırsal bölgelerinde oluşan bu silahlıhareket, 2011’de bazı şehirlerin kontrolünüele geçirdikten sonra başkent Bangui’yakadar gelerek Mart 2013’te yönetimi devirmiştir.Bu gruplar Eylül 2012’de Selekaismiyle bir koalisyon oluşturmuştur. Büyükçoğunluğu Müslümanlardan oluşan SelekaKoalisyonu 2003 yılında darbe ile iş başınagelen François Bozize yönetimini devirerekbir geçiş hükümeti kurmuştur. Devlet başkanlığıgörevine Seleka komutanlarından,daha önce Sudan’da diplomatik görev yapmışMichel Dijotodia getirilmiş ve ülkenin18 ay içinde seçime götürülmesi istenmiştir.Michel Dijotodia ülkedeki ilk Müslümandevlet başkanıdır. Varılan anlaşma gereğiDjotodia ve Seleka üyelerinin ülkede yönetimibelirleyecek seçimlerde aday olmamasıkararlaştırılmıştır. Çad’ın başkentiN’Djamena’da yapılan görüşmelerde Djotodia’yadevlet başkanı yerine geçiş devletininbaşkanı denmesi kararlaştırılmıştır.Djotodia’nın göreve başlamasıyla ülkedeHristiyan ve Müslümanlardan oluşan yenihükümet iş başına gelmiştir. Başbakanlıkgörevi ülkenin tanınmış avukatlarından olanve daha önce Bokasso ve Bozize’nin deavukatlığını yapmış Hristiyan Nicolas Tiangaye’yeverilmiştir.Son dönemde Djotodia’yı iktidara taşıyanSeleka Koalisyonu’ndan bazı savaşçılarınisimlerinin adi suçlara karışması üzerine,Ağustos 2013’te yemin ederek görevebaşlayan Devlet Başkanı Djotodia, Eylül2013’te Seleka Koalisyonu’nun tasfiye edildiğiniduyurmuştur.ORTA AFRİKA RAPORU 5


ANTİ-BALAKA ÖRGÜTÜ’NÜNORTAYA ÇIKIŞISeleka’nın koltuğundan ettiği FrançoisBozize ülkeyi terk ederek önce Kamerunsonrasında ise Benin’e sığınmıştır. Kısa süredetaraftarlarını bir araya toplayan Bozize,beraberinde götürdüğü yüklü miktardakipara ile hükümete karşı atağa geçerekülkede son dönemde yaşanan şiddet olaylarınıbaşlatmıştır. Anti-Balaka ismi verilenBozize’ye sadık çeteler, özellikle Müslümanköylerini, camileri ve Seleka üyelerinin evlerinibasarak infazlar gerçekleştirmiştir.Yerel halkın Balaka dediği bu çeteler, hertürlü insanlık dışı uygulamaya imza atarakkısa sürede yüzlerce insanı katletmiştir.Çocukların boğazını kesme, hamile kadınlarınkarınlarını deşme, timsahlara diri6ORTA AFRİKA RAPORU


diri yem etme gibi insanlık dışı şiddet eylemlerigerçekleştiren anti-Balaka çetesihâlihazırda hükümet güçleri ile çatışarakiktidarı devirmeye çalışmaktadır. SelekaKoalisyonu’nun Eylül 2013’te resmen sonaerdirilmesi akabinde saldırılarını yoğunlaştırananti-Balaka çetesi, eylül ayı ortasındaBouca köyünü basarak sabah namazı vakti40 kadar Müslüman’ı katletmiştir.Ülkenin şu an içinde bulunduğu krizi tetikleyenson olaylar dizisi ise 2013 Aralık ayıbaşında yaşanmıştır. 2 Aralık’tan itibarenanti-Balaka milisleri Müslümanlara yöneliksaldırılarını yoğunlaştırırken 5 Aralık gecesieski Seleka komutanlarının evlerini basarakinfazlar gerçekleştirmiştir. Dört önemliSeleka liderinin öldürüldüğü gece baskınındanSeleka mensubu diğer liderler kurtulmayıbaşarmış, ancak baskına uğrayanSelaka liderlerinin evleri bu olaylar sırasındayerle bir edilmiştir. Katliamdan kurtulmayıbaşaran eski Seleka üyeleri cami, okul,kamp gibi daha güvenli gördükleri yerleresığınmıştır. Kızıl Haç Örgütü o gece meydanagelen şiddet olaylarında sokaklardan281 ceset topladığını açıklamıştır.ORTA AFRİKA RAPORU 7


FRANSA’NIN ASKERÎ MÜDAHALESİAynı günlerde ülkede tırmanan şiddet olaylarınıgündeme getiren Fransa, BirleşmişMilletler Güvenlik Konseyi’nden bir karar çıkartarakülkedeki asker sayısını arttıramayabaşlamıştır. Orta Afrika Cumhuriyeti’ndekimevcut birliklerine yenilerini ekleyen Fransa,1.600 civarında askerini ülkeye yerleştirereksivilleri koruma görevini üstlendiğiniaçıklamıştır. Fransa birliklerine 4.000 kadarAfrika Birliği askeri de eşlik etmektedir.Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki şiddeti sonaerdirmek için silahsızlandırma siyaseti uygulamayakoyan Fransa, Seleka üyelerini silahsızlandırmaadı altında Müslüman mahallelerinegirerek silah ve kesici aletleri toplamaya,üst-baş aramaları yapmaya başlamıştır. Butek taraflı silahsızlandırma girişimi Müslümanlarıgüçsüzleştirirken karşı saflarda yeralan anti-Balaka çetesini daha da cesaretlendirmiştir.Yaşanan şiddet olayları üzerineFransa’nın tarafsızlığını yitirdiğini düşünenMüslüman topluluklar Fransa’yı eleştirmeye,sokak protestoları ile tepkilerini göstermeyebaşlamıştır. Son olarak yürüttüğü tek taraflısilahsızlandırma siyaseti dolayısıyla Fransa’yauyarıda bulunan Müslümanlar, bu tutumdeğişmezse Fransa’ya karşı mücadele verecekleriniaçıkça ilan etmişlerdir.Fransa’nın ülkedeki askerî varlığı Müslümanlarile Hristiyanlar arasındaki dengelerideğiştirirken ülkedeki hükümeti de etkisizleştirmektedir.Ülkede bankalar, okullar ve8ORTA AFRİKA RAPORU


MÜSLÜMANLARIN DURUMUOrta Afrika Cumhuriyeti’nde yaşananson çatışmalarda ölenlerin sayısı 1.000’igeçmiştir. Saldırılarda öldürülenlerin büyükçoğunluğu Müslümandır. ÜlkedekiMüslüman topluluk Hristiyan anti-Balakaçetesinin açık şiddetine maruz kalmaktadır.Saha çalışmamız sırasında ziyaret ettiğimizNuru’l-İslam Camii âdeta bir ceset deposugibiydi. Cami avlusundaki 23 ceset kokmuşve sinekler tarafından yeniyordu. Cami cemaatigüvenlik sebebiyle mahalleden çıkıpcesetleri defnedemediklerini anlattı. Batımedyasında yer bulmayan bu tür olaylar,Müslümanların ülkedeki kritik durumunuözetlemektedir. Cami cemaati ölüleri içinkefen alamadıklarını ve camilere yönelikağır saldırılar ve yakma girişimlerinin olduğunuda anlattı.Müslüman ve Hristiyantopluluğun daha düne kadar huzur içinde,çatışmadan uzak yaşadığı Orta AfrikaCumhuriyeti şimdilerde iki dini karşı karşıyagetiren tehlikeli bir noktaya gelmişdurumdadır.Karşımızda Ruanda katliamını andıran birmanzara var. Aşırı dinci Hristiyan anti-Balakaçetesi Müslüman tüm unsurlara (barışgücü içindeki Çadlı Müslüman askerler dedâhil) savaş açmıştır, tüm Müslümanlarınkökünü kazımaya yemin etmiş gibi hertürlü insanlık dışı şiddeti uygulamaktadır.Batı dünyasının yakinen takip ettiği OrtaAfrika Cumhuriyeti’ndeki gelişmeler neyazık ki İslam dünyasının gündemindeMüslüman ve Hristiyan topluluğun daha dünekadar huzur içinde, çatışmadan uzak yaşadığı OrtaAfrika Cumhuriyeti şimdilerde iki dini karşı karşıyagetiren tehlikeli bir noktaya gelmiş durumda.yer bulabilmiş değildir. İslam dünyasındanOrta Afrika Cumhuriyeti’nde yaşananlarailgi gösteren hiçbir ülke veya kurum yokgibidir. Bu durum ülkedeki Müslümanlarınkendilerini çaresiz ve yalnız hissetmelerineyol açıyor. Öte yandan Hristiyan terör örgütüanti-Balaka bazı çevreler tarafındancesaretlendirilerek silahlandırılıyor. Böyleceülkede kirli bir oyun tezgâhlanarak iki dininçatışması için uygun zemin hazırlanıyor.ORTA AFRİKA RAPORU 13


KRİZİN ÖNLENMESİGİDEREK GÜÇLEŞİYORHer geçen gün derinleşen ve yeni boyutlarkazanan krizin önlenmesi giderekdaha da güçleşmektedir. Orta AfrikaCumhuriyeti’ndeki çok boyutlu krizinçözümünde çok taraflı iş birliği gerekmektedir.Sadece Fransa ve Afrika Birliğiaskerlerinin meseleye çözüm bulmasımümkün değildir. Dinî liderlerin, uluslararasıkuruluşların ve bu tür krizlerderol oynayabilecek tüm aktörlerin görüşerekortak bir zeminde hareket etmesigerekmektedir. Aksi takdirde ülkedeönlenemeyecek bir katliam başlaması vesivillerin sadece mensup oldukları din sebebiyleöldürülmesi ve yerlerinden edilmesigibi durumlar yaşanması kaçınılmazgörünmektedir. Ülkede acilen tek taraflıçıkarların bir kenara bırakılıp insanlıkadına ortak çıkarların gözetilmesi ve budoğrultuda bir yaklaşım geliştirilmesi gerekmektedir.Tehlikede olan sadece Müslümanlarveya Hristiyanlar değil temelinsani değerlerdir. Vatikan, İslam ÂlimleriBirliği, Protestan liderler, Diyanet İşleriBaşkanlığı gibi üst düzey mercilerin sağduyumesajları yayımlamaları ve kitlelerindin adına kan dökmelerinin önüne geçilmesigerekmektedir.14ORTA AFRİKA RAPORU


OLASI SENARYOLARKriz hâlinin devam etmesi durumundaolası senaryoların en kötüsü ülkede dinkaynaklı bir savaşın patlak vermesidir. Budurumda Hristiyanlar Müslümanlara veMüslümanlar da Hristiyanlara saldıracakve çok fazla kan dökülecektir. Bu en kötüsenaryonun gerçekleşmesi durumundaülkede büyük bir göç dalgasının başlayacağıÇad, Kongo ve Kamerun gibi çevreülkelere göçmen akını yaşanacağı tahminedilmektedir. 1994 yılında Ruanda’da yaşanankatliam benzeri bir katliam yaşanmasıhâlinde güçlü olan taraf zayıf tarafı ezecekve ülkede soykırım boyutlarında katliamlargerçekleşebilecektir. Böyle bir ortamdaolaylar tamamen kontrolden çıkacağı içinmevcut aktörlerin olaya müdahale edebilmeside imkânsız hâle gelecek ve trajikolaylar örgüsü kendi mecrasında şekillenecektir.hızla atılması gerekmektedir. Bu noktadaTürkiye ve İslam coğrafyasından siyasi liderlere,dinî liderlere, STK temsilcilerinebüyük görevler düşmektedir.Krizin iyi idare edilmesi ihtimali zayıf olmaklabirlikte olasılık dışı değildir. Bu ihtimalingerçekleşmesi için mevcut devlet yapısınadestek verilmesi, ülkedeki insani krizi azaltacakgirişimlerin bir an önce başlatılmasıgerekmektedir. Temel insani ihtiyaçlarınkarşılanması adına uluslararası STK’larınOrta Afrika Cumhuriyeti’nde daha aktifrol üstlenmesi ve krizi önleyecek adımlarınORTA AFRİKA RAPORU 15


TAVSİYELEROrta Afrika Cumhuriyeti’nde yaşanan krizhâlinin çözülmesi ve dinler arası bir savaşınönüne geçilmesi için acilen atılması gerekenadımlar şöyle sıralanabilir:1- Uluslararası kamuoyunun konuya yaklaşımıilgisiz görünmektedir. Öncelikle sadeceFransa’nın çözebileceği bir boyuttanuzak bu kriz hakkında ilgili diğer aktörlerve Afrika Birliği daha güçlü biçimde hareketegeçmeli.2- Mağdur taraflardan biri Müslüman toplumolduğu için İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)kendini taraf görerek inisiyatif almalı vebölgeye gözlemci heyeti göndermeli.3- Türkiye’de insani yardımla ilgili devletkuruluşları (TİKA, Diyanet, Kızılay gibi)yardıma acil ihtiyaç hissedilen bölgelerdeçalışmalar yapmalı.4- İslam dünyasındaki STK’lar harekete geçerek,bir yanda insani mağduriyetlerin giderilmesiiçin yardım çalışmaları yürütmeliöte yandan toplumsal barışın sağlanmasıiçin sivil düzeyde çalışmalara katılmalı.5- Yazılı, sözlü ve görsel medya organlarıyaşanan insani trajediye daha duyarlı davranmalıve konuyu sayfalarına taşıyarakolası katliamları önlemek üzere uluslar arasıtoplumun harekete geçmesini sağlamalı.16ORTA AFRİKA RAPORU


ORTA AFRİKA RAPORU 17


ORTA AFRİKA RAPORU18 Büyük Karaman Cd. Taylasan Sk.No.3 Fatih - İstanbul - TürkiyeTel: 0212 631 21 21 • www.ihh.org.tr

Similar magazines