Turkish Version of the Executive Summary of the WEO-2011

worldenergyoutlook.org
  • No tags were found...

Turkish Version of the Executive Summary of the WEO-2011

WORLD ENERY OUTLOOK 2011TEMEL BULGULAR2035 yýlýna doðru enerji piyasalarý nasýl geliþecek?• Geçtiðimiz yýl yaþanan önemli geliþmeler kýsa ve orta vadeli enerji eðilimlerinietkilemiþ, ancak geliþmelerin uzun vadede dünyanýn enerjiye karþý artan açlýðýnýgidermeye dair çok az katkýsý olmuþtur. Bu yýlki World Energy Outlook’ta (WEO-2011),dünyada enerji kullanýmýn seviyesi ve þekli, enerji ve iklim deðiþikliðine iliþkin hükümetpolitikalarýna dair varsayýmlara göre deðiþen üç senaryo arasýnda belirgin bir þekilde farklýlýkgöstermektedir. Yeni Politikalar Senaryosu WEO-2011’in ana senaryosudur. Bu senaryo enson hükümet politika taahhütlerinin dikkatlice uygulandýðýný varsaymaktadýr.• Yeni Politikalar Senaryosuna göre, uzun dönemde ortalama dünya sýcaklýðýnýn 3,5derece artacaðý öngörüsüne paralel olarak, 2010-2035 yýllarý arasýnda dünya birincilenerji talebi üçte bir oranýnda, enerji kaynaklý CO2 emisyonlarý ise % 20 artacaktýr.Kýsa vadede küresel ekonominin büyüme hýzýndaki azalma, uzun vadede enerji ve iklimdeðiþikliði eðilimlerinde sadece marjinal bir deðiþiklik yaratacaktýr.• Enerji piyasasýnýn dinamikleri gittikçe artan bir þekilde geliþmekte olan ekonomilertarafýndan belirlenmektedir. Önümüzdeki 25 yýlda, küresel enerji talebindeki artýþýn% 90’ý OECD dýþý ülkelerden kaynaklanacak; Dünyanýn en büyük enerji tüketicisi olarakkendini konumlandýran Çin’in tek baþýna enerji talebi bu artýþýn %30’dan fazlasýný oluþturacaktýr.2035 yýlý itibariyle, Çin ikinci en büyük tüketici olan ABD’den % 70 daha fazla enerji tüketecekolmakla birlikte Çin’de kiþi baþýna düþen enerji tüketimi hala ABD’nin yarýsýndan daha azolacaktýr. Hindistan, Endonezya, Brezilya ve Ortadoðu’daki enerji tüketimi hýzý Çin’den dahiyüksek seyredecektir. Geliþmekte olan ekonomiler enerji arzýnýn dinamiklerini de belirleyecektir:Dünya, 2035 yýlýnda küresel toplamýn yarýsýndan daha fazlasýna ulaþacak olan OPEC’in petrolüretimine daha fazla baðýmlý olacaktýr. Rusya, Hazar Bölgesi ve Katar dahil olmak üzere varolan en büyük gaz üreticileri baþta olmak üzere, 2035 yýlýnda OECD üyesi olmayan ülkeler,küresel gaz üretiminin %70’inden daha fazlasýný gerçekleþtirecektir.• Tüm enerji kaynaklarýna olan talep artýyor. Küresel birincil enerji tüketiminde fosilyakýtlarýn payý 2010 yýlýnda % 81 iken bu oran biraz azalarak 2035 yýlýnda % 75’e gerileyecektir.2035 yýlýna kadar geçecek sürede, doðal gaz, küresel enerji kaynaklarý içindeki oranýný arttýrantek fosil yakýt olacaktýr. Doðal gaz talebindeki bu mutlak artýþ, petrol ve kömürdeki artýþýntoplamýna yaklaþacaktýr. Petrol talebi % 15 artacak ve bu artýþ ulaþtýrma talebindeki artýþtankaynaklanacaktýr. Kömür talebi ise geliþmekte olan ekonomilerin etkisiyle önümüzdeki 10yýl içerisinde artacak, fakat daha sonra 2010 yýlýnýn % 17 üzerinde bir seviyede istikrarbulacaktýr.1


• Elektrik üretimi sektöründe nükleer enerjinin payý, Çin, Kore ve Hindistan’ýnliderliðinde % 70 artacaktýr. Hidrolik ve rüzgar enerjisi baþta olmak üzere yenilenebilirenerji teknolojileri, artan talebi karþýlamak üzere kurulacak yeni kapasitelerin yarýsýnýoluþturacaktýr. Genel itibariyle modern yenilebilir enerji kaynaklarý diðer tüm enerjikaynaklarýndan göreceli olarak daha hýzlý büyüyecek, fakat mutlak olarak bakýldýðýnda bütünyenilenebilir enerji arzý, 2035 yýlýnda hiçbir fosil yakýt arzýnýn seviyesine yaklaþamayacaktýr.• Gelecekteki enerji arzý için büyük çaplý yatýrýmlara ihtiyaç bulunmaktadýr. YeniPolitikalar Senaryosuna göre, 2011-2035 yýllarý arasýnda, enerji arzýnýn altyapýsýný oluþturmakiçin küresel boyutta yýlda ortalama 1,5 trilyon dolar olmak üzere toplam 38 trilyon dolaryatýrým yapýlmasý gerekmektedir. Bunun üçte ikisi OECD dýþý ülkeler için gereklidir. Elektriksektörü gereken bu yatýrýmlarýn yaklaþýk 17 trilyon dolarlýk kýsmýný oluþturmaktadýr. Orta veuzun vadede artan maliyetlere ve daha fazla üretime dönük yatýrýmlara olan ihtiyacý yansýtacakþekilde petrol ve gaz sektörlerine de toplam yaklaþýk 20 trilyon dolar gerekmektedir. Kömürve biyoyakýtlar ise geri kalan yatýrýmlarý oluþturmaktadýr.• Enerji dünyasý birbirine daha baðlý ve Asya odaklý bir hale gelmektedir. Günümüzlekarþýlaþtýrýldýðýnda mutlak olarak yaklaþýk % 30 artarak 2035 yýlýnda dünya petrol tüketimininyarýsýndan fazlasý bölgeler arasýnda iþlem görecektir. Rusya ve Hazar bölgesindeki doðalgazýnartarak Asya’ya gitmesi sonucunda doðalgaz ticareti yaklaþýk iki katýna çýkacaktýr. Hindistan2020 yýlýna doðru en büyük kömür ihracatçýsý olacak, fakat dünya kömür piyasasýnda Çinyine belirleyici faktör olmaya devam edecektir.Geriye çevrilemez iklim deðiþikliðinin önlenmesi, enerjisektörü için ne anlama gelecek?• Planlanan politikalar çerçevesinde artan fosil enerji kullanýmý, geri dönülemez veyýkýcý sonuçlar doðurabilecek iklim deðiþikliðine yol açacaktýr. Küresel enerji kaynaklýkarbon dioksit emisyonlarý (CO2) – temel sera gazý – 2010 yýlýnda % 5,3 oranýnda artarak 30,4milyar tonluk (Gt) bir rekora ulaþmýþtýr. Temel senaryomuz olan Yeni Politikalar Senaryosuemisyonlarýn % 20 oranýnda bir artýþ ile yükselmeye devam etmesini ve 2035 yýlýnda 36,4 Gtseviyesine ulaþmasýný öngörmektedir. Bu öngörü, uzun vadede 3,5 derecelik bir küreselsýcaklýk artýþý beklentisine paraleldir.• 450 senaryosu, küresel enerji kaynaklý CO2 emisyonlarýnýn 2020 yýlýna kadaryükselmesini, daha sonra düþüþe geçerek 2035 yýlýnda 21,6 Gt düzeyine gelmesiniöngörmektedir. Bu senaryo, Birleþmiþ Milletler Ýklim Deðiþikliði Çerçeve Sözleþmesikapsamýnda küresel olarak kabul edilmiþ hedef olan sýcaklýk artýþýnýn % 50 olasýlýk ile 2 dereceile sýnýrlý tutulabilmesi için güçlü politika eylemleri öngörmektedir. Bu durum, atmosferdekisera gazlarýnýn uzun vadeli atmosferik konsantrasyonunun, birim hacim içerisinde 450 ppm(450/milyon) CO 2eþdeðeri ile sýnýrlý kalmasýný gerektirmektedir.2


• 450 Senaryosunda temel enerji bileþimi Yeni Politikalar Senaryosundan önemlioranda farklýdýr. Bu baðlamda, küresel enerji bileþiminde fosil yakýtlarýn payý 2009 yýlýndaki% 81 oranýndan, 2035 yýlýnda % 62 oranýna düþmektedir. Bu senaryoda küresel kömür vepetrol talebi 2020 yýlýna kadar yükselmekte, ardýndan 2035 yýlýna kadar, 2009 yýlý seviyelerinekýyasla, kömür talebi % 30, petrol talebi ise % 8 oranýnda düþmektedir. Buna karþýn, doðalgaz talebi yaklaþýk 2030 yýlýnda yatay seyre geçmesine raðmen toplamda % 26 oranýndaartacaktýr. 450 Senaryosu arz ve talep tarafýnda enerji kullanan ekipmanlar için ek kümülatifyatýrým ve tüketici harcamalarý içermektedir. Bu durum, Yeni Politikalar Senaryosuna kýyasla15,2 trilyon dolar’lýk bir yatýrým anlamýna gelmesine raðmen fosil yakýt ithalatý kaynaklýmaliyetlerde azalma, azalan kirlilik ve daha iyi saðlýk koþullarý anlamýna gelecektir.• Dünyanýn enerjiyle iliþkili sermaye stoku büyük bir oranda uzun ekonomikömre sahiptir. Bu da, bazý stoklarý erken devre dýþý býrakmak zorunda kalmadan450 Senaryosunun emisyon öngörülerini gerçekleþtirmek için kaybedecek zamanolmadýðý anlamýna gelmektedir. Hesaplamalarýmýza göre 450 Senaryosunda 2009 – 2035yýllarý arasýnda dünya çapýnda salýnacak olan kümülatif CO2 miktarýnýn % 80’i zaten sermayestoku (enerji santrali, bina, fabrika vb.) “baðlý” durumdadýr. Söz konusu sermaye stoðununhalihazýrda kurulu ya da kurulmakta olmasý ve 2035 yýlýnda halen aktif olacak olmasý geriyedar bir manevra alaný býrakmaktadýr. 2017 yýlýna kadar uluslararasý koordinasyon içerisindetedbir alýnmadýðý takdirde 450 senaryosunda öngörülen tüm emisyonlarýn mevcut altyapýkaynaklý olmasý nedeniyle, 2017 yýlýndan 2035 yýlýna kadar yapýlacak tüm altyapý yatýrýmlarýnýnsýfýr karbon olmasý gerekecektir. Bu durum ancak söz konusu CO2 salýmý yapan altyapýnýn,ekonomik ömrünü tamamlamadan ve yeni yatýrýmlar için yer açmak amacýyla kaldýrýlmasýhalinde deðiþebilir. Bu teorik olarak ancak çok yüksek maliyetle gerçekleþtirilebilir; siyasiolarak ise muhtemelen uygulanamaz.• Elektrik sektörünün sermaye stoðunun uzun ömrü, sektörün 2035 yýlýna kadargerçekleþecek olan “baðlý” emisyon miktarýnýn yarýsýndan sorumlu olacaðýnýgöstermektedir. Eðer gerekli adýmlar 2015 yýlýna kadar ertelenirse, o zamana kadar kurulanküresel fosil yakýt kapasitesinin yaklaþýk % 45’inin erken kapatýlmasý ya da yenileþtirilmesigerekecektir. Bu eylemlerin ertelenmesi ise yanlýþ bir ekonomik tercih olacaktýr zira enerjisektörüne 2020 yýlýndan önce yapýlmasýndan kaçýnýlan her 1 ABD dolarlýk yatýrým, 2020yýlýndan sonra daha yüksek emisyonlarý dengeleyebilmek için 4,3 ABD dolarlýk ek harcamaanlamýna gelecektir.• 450 Senaryosunda yer alan karbon yakalama ve depolama (CCS – Carbon Captureand Storage), Yeni Politikalar Senaryosuna kýyasla % 18 oranýnda emisyon tasarrufusaðlamasý nedeniyle önemli bir azaltým seçeneðidir. Ancak CCS, kurulumunu belirsizhale getiren yasal düzenleme, politika ve teknik bariyerler ile karþýlaþmaktadýr. 450 Senaryosuile karþýlaþtýrýldýðýnda, karbon yakalama ve depolamanýn kullanýmýnýn geciktiði bir 450senaryosunda uygulama 10 yýl ertelenmiþ, bir baþka deyiþle CCS geniþ ölçüde ancak 2030yýlýndan sonra kullanýlýr hale gelmiþtir. Bu durum 450 Senaryosunun maliyetini 1.1 trilyonABD dolarý (% 8 oranýnda) arttýrýrken diðer düþük karbon teknolojileri üzerinde büyük birbaský kurmaktadýr. Dolayýsýyla bu veriler CCS teknolojisine bugün yatýrým yapýlmasýnýnekonomik faydasýný destekler niteliktedir.3


Petrol ve doðal gazýn geleceði ne olacak?• Enerji güvenliði ve iklim deðiþikliði kaygýlarý nedeniyle talebi frenleyici politiktedbirler ve yeni arz yaratabilme gücü uluslararasý petrol ve gaz piyasalarýnýn uzunvadeli görünümü için kritik öneme sahiptir. Yeni Politika Senaryolarýna göre küreselpetrol talebi 2035 yýlýna kadar yavaþça yükselerek 2010 yýlýndaki 87 milyon varil/gün deðerinden99 milyon varil/gün deðerine ulaþacaktýr. Buna raðmen, petrolün küresel birincil enerjikullanýmýnda bugün % 33 olan payý 2035 yýlýnda % 27’ye düþecektir. OECD üyesi ülkelerintalebi düþerken, talep artýþý daha çok OECD dýþý Asya ülkelerinden gelecektir. Ham petrolvaril fiyatý yükselerek 2035 yýlýnda 120 dolara ulaþacaktýr (2010 yýlý, ABD dolarý).• Geliþen ekonomilerdeki ulaþtýrma sektörü, tüm net petrol talep artýþýnýn ardýndakiitici güç olacaktýr. Araç yakýt ekonomisindeki etkileyici tasarruflar ve artan bioyakýt arzýnaraðmen; OECD dýþý ülkelerdeki otomobil pazarýnýn büyük oranda geniþleyerek, buralardakiotomobil satýþýnýn 2020 yýlýnda OECD ülkelerindeki satýþ miktarýný geçmesi ve küresel binekaraç filosunun iki katýna ulaþarak yaklaþýk 1,7 milyar olmasý, petrol tüketimini artýracaktýr.Petrolü daha verimli kullanan ya da hiç kullanmayan (elektrikli araçlar gibi) alternatif araçteknolojileri ilerlemektedir ancak bunlarýn ticari olarak hayatta kalabilmeleri vepazarlara nüfuz edebilmeleri zaman alacak ve ortak politika ve endüstriyel eylem gerektirecektir.• Küresel petrol üretimi 2010 yýlýndaki 13 milyon varil/gün seviyesinden 2035 yýlýnda96 milyon varil/gün seviyelerine yükselecektir. Üretimin giderek artan bir kýsmýnýsývý doðalgaz ve konvansiyonel olmayan kaynaklar oluþturacaktýr. Ham petrol arzý hafif biryükseliþle yaklaþýk 69 milyon varil/gün seviyesinde sabitlenecek (2008’deki tarihi yüksekseviye olan 70 milyon varil/günün biraz altý) ve 2035’de hafifçe azalarak yaklaþýk 68 milyonvaril/gün olacaktýr. Tüm bunlara raðmen, mevcut petrol yataklarýndaki azalan üretimidengeleyebilmek için mevcut OPEC Orta Doðu üretiminin iki katý olan 47 milyon varil/günlükek brüt kapasite ilavesine ihtiyaç duyulacaktýr. OPEC dýþý üretim çok az düþerken OPEC’inpazar payý 2010 yýlýndaki % 42’den 2035 yýlýnda % 51’e yükselecektir. Petrol ithal eden OECDdýþý ülkelerde, özellikle de Asya’da artan ithalat baðýmlýlýðý, ithalat maliyetleri ve arz güvenliðikonularýnda endiþelerin artmasýna neden olacaktýr.• “Ertelenmiþ Yatýrým Senaryosu”nda Ortadoðu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesineyapýlacak üretime dayalý yatýrýmlarýn Yeni Politikalar Senaryosunda 2011-2015 içinöngörülen seviyenin üçte biri altýnda gerçekleþmesi durumundaki etkileri inceledik.Bu durumun sonucu olarak MENA bölgesinde üretim 2020 yýlýnda 6 milyon varil/gün rakamýnýndaha da altýna inmekte, üretimin artmasýyla varil fiyatý düþüþe geçmeden önce 150 dolarayükselmektedir. MENA bölgesi üreticileri kýsa vadede yüksek fiyatlar sayesinde daha çokkazanacak olmakla birlikte pazar paylarýný kaybedecekleri için uzun vadede kazançlarýazalacaktýr.4


• Doðalgazýn küresel enerji ekonomisinde giderek artan bir rol oynamasýöngörülmektedir. Yeni Politikalar Senaryosuna göre yýllýk ortalama % 1.7’lik artýþla 2035yýlýnda dünya gaz talebi 4.75 trilyon metreküpe ulaþacaktýr. Küresel doðalgaz tüketimi 2035yýlýnda neredeyse kömür tüketimine yaklaþacaktýr. Doðalgaz talep artýþýnýn % 81’i OECD dýþýülkelerden kaynaklanacaktýr. Çin’de gaz kullanýmýndaki büyük artýþ sonucu 2010 yýlýnda 110milyar metreküp olan yurtiçi talep 2035’de 500 milyar metreküpe ulaþacaktýr. Elektrik üretimiise küresel doðalgaz talep artýþýnda en çok paya sahip sektör olacaktýr.• Konvansiyonel olmayan gazlarýn– geçirgenliði az kayaçlardan elde edilen gaz, þistgazý, kömür yataðý gazý – rolü giderek artacaktýr. Bu gazlar 800 trilyon metreküp olaraktahmin edilen küresel kaynaðýn yaklaþýk yarýsýný oluþturmaktadýr: endüstrinin çevre sorunlarýnýnbaþarýyla üstesinden geldiði varsayýldýðýnda 2009 yýlýnda % 13 olan üretim payý 2035’de %20’yeçýkacaktýr. Gaz talebi 2010 yýlýnda tekrar yükseliþe geçerek Rusya’nýn dünyanýn en büyüküreticisi olma konumunu yeniden kazanmasýný saðlamýþtýr; Rusya’nýn bu konumu “Outlook”unprojeksiyon dönemi boyunca da geçerliliðini korumaktadýr. 2035 yýlýnda 860 milyar metreküpeulaþan üretimi ile öngörülen dönemde toplam doðalgaz arz artýþýna tek ve en büyük katkýyýRusya saðlayacaktýr.• Petrol ve doðal gaz talebine iliþkin beklentiler büyük ölçüde gelecekteki politikakararlarýna baðlý olacaktýr. 450 Senaryosuna göre petrol talebi mutlak anlamda düþerkengaz talebi Yeni Politika Senaryosuna oranla daha yavaþ artacaktýr (yýlda ortalama sadece% 0.9). Gaz fosil yakýtlar içerisinde en temiz olaný olmakla birlikte, kömür veya petroldensadece gaza geçiþ (karbon yakalama ve depolama hariç) ortalama küresel sýcaklýk artýþýný 2 0 Cile sýnýrlamak için belirlenen CO2 salým seviyesini tutturabilmek için yeterli olmayacaktýr.Dünya enerji arzýnda Rusya’nýn rolü ne olacak?• Küresel enerji piyasasýnda kritik bir oyuncu olan Rusya’nýn önümüzdeki yýllardaenerji politikasý alanýndaki seçimleri Rusya’nýn kendi ekonomik kalkýnmasýnýþekillendireceði gibi küresel enerji güvenliði ve çevresel sürdürülebilirlik açýsýndanda önemli sonuçlar doðuracaktýr. Rusya’nýn politikalarý ülke içi enerji talebinin geliþiminietkileyecek, bu da ihraç edilecek gaz ve petrol miktarýný ve buna baðlý CO 2 emisyonlarýnýbelirleyeceði gibi enerji arz yatýrýmlarýný da etkileyecektir.• Rusya’nýn birim GSYH baþýna enerji yoðunluðu son yýllarda belirli ölçüde biriyileþme göstermiþ olmakla birlikte ülkedeki sanayi yapýsý ve zorlu iklim koþullarýdikkate alýndýðýnda dahi Rusya’nýn enerji kullanýmý hala verimsiz bir seyirizlemektedir. Ekonominin her sektöründe verimliliðin karþýlaþtýrýlabilir konumdaki OECDülkeleri seviyesine çýkarýlmasý yýlda 200 milyon ton petrol eþdeðeri birincil yakýt enerjisinintasarruf edilmesini saðlayacaktýr. Bu rakam Rusya’nýn toplam yýllýk talebinin % 30’una veBirleþik Krallýk’ýn bir yýlda tükettiði toplam enerjiye karþýlýk gelmektedir.5


• Yeni Politikalar Senaryosunda yeni enerji verimliliði politikalarý ve fiyat reformlarýbu enerji tasarrufu potansiyelinin kullanýlacaðýný ortaya koymakta ve söz konususenaryoda talepteki genel artýþ yavaþlamaktadýr. Yine de toplam talep 2009 ve 2035yýllarý arasýnda yýlda ortalama % 1 artýþ hýzýyla toplamda % 28 artmaktadýr. OECD ve Rusyaarasýndaki enerji verimliliði farký azalmakta ancak 2035’te dahi ciddi bir düzeyde seyretmeyedevam etmektedir: 2035 yýlýnda Rusya’nýn enerji tasarrufu potansiyelinin, OECD’deki tasarrufseviyesi projeksiyonlarýna göre toplam birincil enerji tüketiminin % 18’i civarýnda olacaðýtahmine dilmektedir. Enerji verimliliði tedbirlerinin daha hýzlý þekilde uygulanmasý Rusya’nýnekonomik modernizasyonunu hýzlandýracak ve dolayýsýyla petrol ve gaz sektörlerine aþýrýbaðýmlýlýktan kaynaklanan riskleri de daha hýzlý þekilde azaltacaktýr.• Fosil yakýtlar Rusya’nýn temel enerji kaynaðý olmaya devam etmekte ve doðal gazda Yeni Politikalar Senaryosunda birincil enerji arzý içindeki hakim konumunukorumaktadýr. Nükleer enerji ve yenilenebilir enerjinin payý, büyük ölçüde nükleer enerjidekibüyümeden dolayý projeksiyon döneminde 2009’da % 10’dan 2035’te % 15’e çýkmaktadýr.Hidro dýþý yenilenebilir kaynaklarýn katkýsý hýzlý bir artýþ göstermekte ancak hem diðer yakýtlara,hem de geniþ potansiyele oranla küçük kalmaktadýr.• Rusya önde gelen bir üretici ve ihracatçý olarak rolünü projeksiyon döneminde vesonrasýnda devam ettirecek büyük enerji kaynaklarýna sahiptir. Ancak gelecektekiüretim düzeyleri, mevcut sahalarda azalan üretimi telafi etmek üzere ülkenin uzak bölgelerindeyeni sahalar geliþtirilmesi için gerekecek uzun süreler ve ortaya çýkacak teknik zorluklardanetkilenecektir.• Rusya’nýn petrol üretimi Yeni Politikalar Senaryosunda gelecek 5 yýllýk dönemdegünlük 10,5 milyon varil ile bir platoya oturmakta, daha sonra 2035’te hafif birazalýþla günlük 9,7 milyon varile inmektedir. Bu senaryoda petrol ihracatý 2010 yýlýndagünde 7,5 milyon varilden 2035’te 6,4 milyon varile inmektedir. Üretimde yeni ve yüksekmaliyetli Doðu Sibirya, Hazar ve Kuzey Kutbu gibi bölgelere doðru bir kayma olmakta, ancakBatý Sibirya bölgesindeki yatýrýmlar için verilecek teþvikler Rusya’nýn petrol üretiminin genelgörünümü üzerindeki belirleyiciliðini korumaktadýr.• Gaz üretiminin 2010 yýlýnda 637 milyar metreküpten 2035 yýlýnda 860 milyarmetreküpe çýkmasý beklenmektedir. Ülkenin toplam gaz ihracatý ciddi bir büyümegöstererek projeksiyon döneminde 2010 yýlýnda 190 milyar metreküpten 2035’te330 milyar metrekübe yükselmektedir. Yamal yarýmadasýnda gerçekleþtirilen üretim,Barents Denizi ve Doðu Sibirya ile birlikte Rusya’nýn gaz tedariðinin yeni çýpasý olurken BatýSibirya’nýn diðer bölgelerinde azalan üretimi telafi etmeye yardýmcý olacaktýr. 2035 yýlý itibariyleRusya hem Avrupa Birliði’nin ithal ettiði gazýn (yaklaþýk 170 milyar metreküp) hem de Çin’inithal ettiði gazýn (yaklaþýk 75 milyar metreküp) % 30’unu saðlýyor olacaktýr. Bu durum Rusya’nýnAvrasya ve küresel gaz güvenliðindeki merkezi rolünün altýný çizmektedir. HalihazýrdaRusya’nýn Avrupa’ya batý istikametinde ihraç ettiði gaz kadar olmamakla birlikte Rusya-Çiniliþkisi de küresel gaz ticaretinin ana damalarýndan biri olmaya adaydýr.6


• Rusya’nýn fosil yakýt ihracatýndan toplam gelirleri 2010 yýlýndan 255 milyar dolardan2035 yýlýnda (2010 sabit ABD dolarý olarak) 420 milyar dolara çýkmaktadýr. Rus petrol,gaz ve kömürünün ihracatýnda Asya pazarlarýna doðru gerçekleþen kayma, bu gelirinkaynaklarýnda da kendini göstermektedir. Çin’in Rusya’nýn fosil yakýt ihracat gelirlerindekipayý 2010-2035 projeksiyon döneminde % 2’den % 20’nin üstüne çýkarken Avrupa Birliði’ninpayý ayný dönemde % 61’den % 48’e düþmektedir.Emisyonlarýn sýnýrlandýðý bir dünyada kömürün rolü neolacak?• Kömür pazarlarýndaki uzun vadeli görünüm baþta Çin, Hindistan ve diðer yükselenekonomiler olmak üzere hükümetlerin enerji ve çevre konularýndaki politikalarýnave bu politikalarýn mevcut temiz kömür teknolojileriyle karbon yakalama ve depolama(CCS) teknolojisinin kullanýlmasýna dönük yatýrýmlarýn hýzýný ne þekilde etkileyeceðinebaðlýdýr. Bu da kömürü diðer fosil yakýt türlerine göre daha fazla etkilemektedir.Kömür geçtiðimiz on yýlda küresel enerji kullanýmýnýn yaklaþýk yarýsýný kapsamýþ ve bugeliþmeyi de esas olarak Çin’in elektrik ve sanayi sektörleri sürüklemiþtir.• Yeni Politikalar Senaryosunda küresel kömür tüketimi 2020’li yýllarýn baþlarýnakadar yükselmekte ve bu dönemden sonra 2035’e kadar yaklaþýk 5.850 milyon tonkömür eþdeðeri (Mtce) miktarýnda yatay bir seyir izlemektedir. Bu rakam 2009 yýlýrakamlarýna göre % 25 daha fazla tüketim ifade etmektedir. Kömür halihazýrda ikincien fazla kullanýlan birincil yakýt ve elektik üretiminin belkemiði durumundadýr. MevcutPolitikalar Senaryosunda talep 2020 yýlýndan sonra da artmaya devam ederek 2035 yýlýndamevcudun yaklaþýk % 60 üzerine çýkmaktadýr. Ancak 450 Senaryosunda ise kömür talebi2020 yýlýndan önce zirveye ulaþmakta ve ardýndan hýzla düþerek 2009-2035 arasýnda % 35azalmaktadýr.• 2009 yýlýnda dünya kömür tüketiminin yaklaþýk yarýsýný tek baþýna gerçekleþtirenÇin, enerji verimliliðini geliþtirmek ve enerji beleþimini çeþitlendirmek suretiyleenerji ve karbon yoðunluðunu azaltmaya dönük iddialý hedefler içeren 2011-201512. Beþ Yýllýk Kalkýnma Planý’yla kömür piyasasýnýn geleceðinin anahtarýný elindetutmaktadýr. Yeni Politikalar Senaryosunda küresel kömür talebi artýþýnýn yarýsý Çin’dengelmekte, ülkenin tüketimi 2020 yýlý itibariyle % 30 artýþ göstermekte, daha sonra hafifçeazalarak 2035’e kadar 2800 milyon ton kömür eþdeðeri miktarla istikrarlý bir seyir izlemektedir.Kömür tüketiminde Hindistan da giderek artan bir rol oynamaktadýr. Yeni PolitikalarSenaryosunda kömür tüketimini 2035 itibariyle 880 mtce miktarýna çýkaran Hindistan, 2025yýlý itibariyle dünyanýn en fazla kömür tüketen ikinci ülkesi olarak ABD’nin yerini alacaktýr.• Projeksiyon döneminde elektrik enerjisi üretimi küresel kömür talebinin sürükleyicisiolmaya devam etmekte, hem Yeni Politikalar Senaryosunda, hem de Mevcut PolitikalarSenaryosunda kömür talebindeki artýþýn en az dörtte üçü elektrik enerjisi üretimindenkaynaklanmaktadýr. Mevcut temiz kömür teknolojilerinin ve karbon yakalama ve depolamateknolojilerinin daha hýzlý þekilde kullanýma girmesi uzun vadede kömür tüketimini artýrabilir.7


Dünyadaki tüm kömür santrallerinin ortalama verimliliðinin 2035 yýlýnda Yeni PolitikalarSenaryosuna oranla % 5 daha fazla olmasý durumunda, en verimsiz yakma teknolojilerininböyle hýzlý þekilde terkedilmesi elektrik enerjisi üretim sektörünün CO2 emisyonlarýný % 8azaltacak ve yerel hava kirliliðini de olumlu etkileyecektir.• Kömür küresel olarak en bol bulunan fosil yakýttýr. Küresel rezervler toplam1 trilyon ton civarýndadýr ve bu da mevcut hýzla 150 yýllýk üretime yetecek düzeydedir.Yeni Politikalar Senaryosunda 2009-2035 yýllarý arasýnda küresel kömür üretiminde gerçekleþmesiöngörülen % 20’lik artýþta aslan payý OECD dýþý ülkelerden kaynaklanmaktadýr. Bu projeksiyondaÇin 2035’e kadar küresel arzda meydana gelen artýþýn yarýsýndan fazlasýný tek baþýna saðlamakta,geri kalanýn büyük çoðunluðu da Hindistan ve Endonezya’da kaynaklanmaktadýr. Avustralya2035’e kadar üretimi artan tek büyük OECD üyesidir; ABD’de kömür üretimi 2020 yýlý civarýndadüþüþe geçmekte, Avrupa’da üretim ise tarihi azalýþ seyrini sürdürmektedir. Ekonomik açýdankullanýlabilir damarlarýn tüketilmeye devam etmesi ve yeni yatýrýmlarýn çýkarýlmasý daha zorve/veya mevcut altyapýya daha uzak rezerv alanlarýna kaydýrýlmasýnýn arz maliyetlerinidaha da yukarý çekeceði hesaplanmaktadýr.• Yeni Politikalar Senaryosunda bölgelerarasý taþ kömürü ticareti 2020’ye kadar hýzlýþekilde artmakta, daha sonra 1000 mtce’nin hemen üzerinde yatay seyre ulaþmaktadýr.Ticaretin yapýsý Pasifik Havzasýna doðru kaymaya devam etmektedir. Avustralya ve Endonezya2035’te bölgelerarasý taþ kömürü ticaretinin % 60’ýný kontrol etmektedirler. Hindistan’da hýzlýtalep artýþýnýn yerel kaynaklardan yapýlan üretim artýþýný geçmesinden ve yurtiçi ulaþtýrmaaðýndan dolayý bu ülke 2020 yýlýndan itibaren dünyanýn en büyük taþ kömürü ithalatçýsý halinegelecektir. Hindistan’ýn taþ kömürü ithalatýnýn 2035’te 300 mtce olmasý beklenmektedir. Burakam ülkenin taþ kömürü tüketiminin % 35’ine ve Yeni Politikalar Senaryosundaki bölgelerarasýkömür ticaretinin % 30’una karþýlýk gelmektedir. Çin’in çok büyük hacimlerdeki kömür üretimive talebindeki marjinal deðiþimler ülkenin net ticaret pozisyonunu belirleyeceði için uluslararasýkömür pazarý Çin’deki geliþmelere giderek daha hassas hale gelecektir.Enerji sübvansiyonlarýnýn boyutu nedir ve hangi yakýtlarbu sübvansiyonlardan faydalanmaktadýr?• Suni olarak tüketicilerin ödedikleri enerji fiyatýný azaltan, üreticilerin elde ettiklerifiyatlarý artýran veya üretim maliyetlerini azaltan devlet tedbirleri anlamýnda enerjisübvansiyonlarý büyük miktarda ve geniþ çapta uygulanmaya devam etmektedir.Ýyi tasarlanmak þartýyla yenilenebilir enerji kaynaklarýna ve düþük karbonlu enerji teknolojilerineverilen sübvansiyonlar uzun dönemli ekonomik ve çevresel faydalar saðlayabilir. Bununlabirlikte sübvansiyonlar fosil yakýtlara yönlendirildiðinde zararlar, faydalardan genellikle dahafazla olmaktadýr.• Dünya çapýnda fosil yakýt tüketim sübvansiyonlarý 2010 yýlýnda 409 milyardolara ulaþmýþtýr. Petrol ürünlerine verilen sübvansiyonlar bu miktarýn yaklaþýkyarýsýný oluþturmaktadýr. Petrol fiyatlarýnýn yüksek seyretmesi birçok ülkede sübvansiyonlarýsürdürülemez hale getirmiþ ve bazý hükümetleri bu sübvansiyonlarý azaltma çabalarýnayöneltmiþtir. Enerji sübvansiyonu uygulayan 37 ülkeyi kapsayan bir araþtýrmada, 15 ülkenin8


2010 yýlý baþýndan itibaren bu sübvansiyonlarý devre dýþý býrakma yönünde adýmlar attýklarýgörülmüþtür. Daha ileri reformlar yapýlmadýðý takdirde fosil yakýt tüketim sübvansiyonlarýnýnmaliyetinin 2020 yýlýnda cari fiyatlarla 660 milyar ABD dolarýna (Dünya GSYÝH’sýnýn ulaþacaðýbeklenmektedir.• Fosil yakýt sübvansiyonlarý çok büyük maliyetler taþýmaktadýr. Bu sübvansiyonlartüketimde israfa yol açmakta, piyasa sinyallerini bozarak enerji fiyatlarýndaki oynaklýðýartýrmakta ve yenilenebilir enerji ve düþük karbon teknolojilerinin rekabet gücünü azaltmaktadýr.Ýthalatçý ülkeler açýsýndan sübvansiyonlar kamu bütçeleri üzerinde ciddi mali yük oluþturmakta,üreticiler içinse kaynak tüketimini hýzlandýrmakta ve uzun vadede ihracat gelirleriniazaltabilmektedir. Ayrýca sübvansiyonlar yoksullara yardým için verimsiz bir araçtýr: 2010yýlýnda fosil yakýt sübvansiyonlarýnýn ancak % 8’i nüfusun en yoksul % 20’lik kesimine gitmiþtir.• Fosil yakýt sübvansiyonlarýnýn ortadan kaldýrýlmasý ciddi ekonomik ve çevreselfaydalar saðlayacaktýr. Sübvansiyonlarýn deðiþtirilmeden devam ettiði bir baz senaryoyagöre bu sübvansiyonlarýn 2020 yýlý itibariyle tamamen devre dýþý býrakýlmasý 2035 yýlý itibariyletoplam petrol talebinde 4.4 milyon varil/günlük bir tasarruf saðlamaktadýr. Paralel olarakküresel birincil enerji talebi % 5, CO 2 emisyonlarý ise % 5.8 azalmaktadýr.• Enerji sübvansiyonlarý içinde yenilenebilir enerjiye giden payýn büyümeyedevam etmesi öngörülmektedir. Küresel çapta yenilenebilir enerji sübvansiyonlarý 2007yýlýnda 39 milyar ABD dolarý iken biyoyakýt ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimindekiartýþa paralel olarak 2010 yýlýnda 66 milyar ABD dolarýna ulaþmýþtýr. Birim üretim maliyetlerinin,toplam maliyet azalýþlarýna ve elektrik ve ulaþtýrma yakýtlarýnýn toptan fiyatlarýndaki yükseliþebaðlý olarak düþeceði öngörülmesine raðmen, yenilenebilir enerji üretimine iliþkin mevcuthedeflerin tutturulabilmesi için sübvansiyonlarýn daha da artýrýlmasý gerekmektedir. Her üçsenaryoda da yenilenebilir enerji kaynaklarýnýn çoðunun piyasada rekabet edebilmesi içinsübvanse edilmesi gerekmektedir.• Yeni Politikalar Senaryosunda 2035 yýlýnda yenilenebilir enerji kaynaklarýna saðlanansübvansiyonlar 250 milyar ABD dolarýna ulaþmaktadýr. Karada konuþlandýrýlmýþ rüzgarsantralleri Avrupa Birliði’nde 2020, Çin’de 2030 yýlý itibariyle rekabetçi hale gelmekte, ancakprojeksiyon döneminin sonuna kadar ABD’de rekabetçi olamamaktadýr. Diðer tüm teknolojilerinrekabetçi olabilmesi için sübvansiyonlarýn devam etmesi gerekmektedir.•Yenilenebilir enerji sübvansiyonlarý, teknoloji kullanýmýný teþvik ederek sera gazýemisyonlarýnýn azaltýlmasýna yardýmcý olabilir. 2035 yýlý itibariyle yenilenebilirkaynaklarýn artan oranda kullanýlmasý Yeni Politikalar Senaryosunda (2009 yýlýndakienerji bileþimine oranla) enerji kaynaklý CO 2 emisyonlarýnda 3.4 milyar ton azalmasaðlamaktadýr. 450 senaryosunda yenilenebilir kaynaklardan saðlanan fayda, Yeni PolitikalarSenaryosuna göre 3.5 milyar ton CO 2 azaltýmý ve fosil yakýt ithalatýndan saðlanan 350 milyarABD dolarlýk tasarruf olarak çok daha büyük boyuta ulaþmaktadýr. Ancak bu sübvansiyonlarkamu maliyesi ve tüketiciler üzerinde büyük mali yükler yaratabilir ve emisyon azaltýmý içinen verimli yol da olmayabilir.9


10bu artýþýn büyük kýsmý da yükselen ekonomilerin elektrik üretimi sektöründe gerçekleþmiþtir.Geçtiðimiz 10 yýlda küresel enerji kullanýmýndaki artýþýn yaklaþýk yarýsý kömürden kaynaklanmýþtýr;toplamDoðal gaz Petrol Yenilenebilir Nükleer Kömür dýþýKömürMtpeÞekil 10.1: Yakýt türleri itibariyle dünya birincil enerji talep artýþý, 2000-2010Kömür 21. yüzyýlýn ilk 10 yýlýndadünyadaki enerji yarýþýnýn galibi oldu


Doðal gaz ve yenilenebilir kaynaklarýnönemi giderek artýyorÞekil 2.7: Yeni Politikalar Senaryosunda dünya birinci enerji talebi içindeenerji kaynaklarýnýn paylarýPetrolKömürDoðal gazBiyokütle ve atýkNükleerDiðer yenilenebilirHidroYeni Politikalar Senaryosunda küresel birincil enerji talebi 2009 - 2035 döneminde % 40 artýyor; mutlakolarak doðal gaz talebi en yüksek artýþý göstermekle birlikte petrol en önemli kaynak olmaya devam ediyor11


Düþük karbon teknolojileri olgunlaþýyorÞekil 5.11: Yeni Politikalar Senaryosunda teknoloji türü itibari ile küresel elektrik üretimikurulu güç kapasitesi ve ilaveleriToplam kurulu güç2010 itibariyle mevcut kapasiteKapasite ilaveleriYenilenebilirNükleerPetrolDoðal gazKömürYeni Politikalar Senaryosunda 2035 yýlýna kadar dünya çapýnda kurulu güç kapasite ilavesinin yarýdanfazlasý yenilenebilir ve nükleer güç kaynaklý olmaktadýr12


1366 milyar dolar düzeyinde bulunan yenilenebilir sübvansiyonlarý, 2035 yýlýnda 250 milyar dolara yükseliyor2009 yýlýnda fosil yakýtlara saðlanan 409 milyar dolarlýk sübvansiyonun karþýsýnda 2010 yýlýndaMilyar ABD dolarý (2010)Diðer toplamHindistanÇinABDAvrupa Birliðisaðlanan sübvansiyonlarýn bölgeler itibariyle daðýlýmýÞekil 14.13: Yeni Politikalar Senaryosunda yenilenebilir kaynaklý elektrik ve biyoyakýtlaraYenilenebilir kaynaklara saðlanansübvansiyonlarýn toplam deðeri artýyor


Ulaþým talebinde ve arama-üretimmaliyetlerindeki artýþlar, ucuz petrolçaðýnýn bittiðini teyit ediyorÞekil 3.17: Yeni Politikalar Senaryosunda sývý yakýt arzýndaki deðiþiklikler, 2010-2035Irak (*)Suudi Arabistan (*)Dünya biyoyakýtBrezilyaKanadaKazakistanVenezuela (*)Birleþik Arap Emirlikleri (*)Kuveyt (*)ABDAngola (*)MeksikaMalezyaUmmanArjantinRusyaNorveçBirleþik KrallýkÇinHam petrolKonvansiyonel olmayan petrolDoðal gaz kaynaklý sývý yakýtlarBiyoyakýtlarNet deðiþim(*) OPEC üyesiOrtadoðu ve Kuzey Afrika bölgesi 2035’e kadar petrol üretimindeki artýþýn büyük kýsmýný saðlayacak;diðer bölgelerde üretim yapan þirketler ise giderek daha zor ve maliyetli kaynaklara yönelecek14


Yatýrým: Enerjinin temeliÞekil 2.20: Yeni Politikalar Senaryosunda yakýt türleri itibariyle enerji arz alt yapýsýna yapýlankümülatif yatýrýmlar, 2011-2035 (2010 yýlý, ABD dolarý)Toplam yatýrým: 37,9 trilyon ABD dolarýElektrikPetrolDoðal gazKömürTrilyon dolar (2010)BiyoyakýtElektrik: 16,9 trilyon ABD dolarýPetrol: 10,0 trilyon ABD dolarýÜretimArama ve üretimÝletimÝletimDaðýtýmRafinajDoðal gaz: 9,5 trilyon ABD dolarýKömür: 1,2 trilyon ABD dolarýArama ve üretimLNG zinciriÝletim ve daðýtýmMaden yatýrýmlarýNakliye ve limanyatýrýmlarý2035 yýlýna kadar enerji arz yatýrýmlarý için yýlda yaklaþýk 1,5 trilyon ABD dolarý olmak üzere kümülatif olarak38 trilyon ABD dolarlýk yatýrým gerekiyor; bunun % 45’ine elektrik üretim sektöründe ihtiyaç duyuluyor15


Rusya küresel enerji ekonomisinin temeltaþlarýndan biri olmaya devam ediyorÞekil 9.4: Rusya’nýn fosil yakýt ihracat geliri kaynaklarý2010255 milyar ABD dolarý2035420 milyar ABD dolarýAvrupa BirliðiDiðer AvrupaÇinDiðer (Asya veKuzey Amerika)Rusya’nýn fosil yakýt ihracatýnda Asya’nýn payý artýyor; bu da Rusya’ya pazar ve gelir çeþitliliði saðlýyor16


Küresel ýsýnmayý 2 O C ile sýnýrlandýrmafýrsatý kaçýyor; peki manevra alanýmýzvar mý?Þekil 6.12: 2010 yýlýnda dünyada karbon yoðun altyapýdan kaynaklanan enerji kaynaklý CO 2emisyonlarý ve 450 senaryosunu gerçekleþtirebilmek için kullanýlabilecek manevra alaný450 senaryosunugerçekleþtirmek içinkullanýlabilecek manevra alanýAlt yapýya sabitlenmiþ emisyonlarDiðerBinalarUlaþtýrmaSanayiElektrik üretimiDaha ileri tedbirler alýnmadýðý takdirde, 450 senaryosunun müsaade ettiði tüm CO 2 emisyonlarý2017 yýlý itibariyle mevcut enerji santralleri, fabrikalar, binalar vb. tarafýndan “kapatýlmýþ” olacak17


Nükleer enerji kullanýmýnýn azaldýðýbir gelecek senaryosuÞekil 12.3: Düþük Nükleer Enerji Senaryosunda nükleer enerjiden elektrik üretim kapasitesiYeni Politikalar SenaryosuOECD dýþýOECDDüþük Nükleer Enerji SenaryosuOECD dýþýOECDDüþük Nükleer Enerji Senaryosunda, Yeni Politikalar Senaryosuna göre daha fazla sayýda reaktördevre dýþý býrakýldýðý ve yeni inþaat hýzý daha az olduðu için 2010-2035 dönemindenükleer enerjiden elektrik üretim kapasitesi % 15 azalýyor18


ULUSLARARASI ENERJÝ AJANSIUluslararasý Enerji Ajansý (UEA) özerk bir kurum olarak 1974 yýlýnda kurulmuþtur. UEA'nýn iki temelgörevi vardýr. Bunlar, petrol arzýndaki fiziki aksamalara karþý kolektif tedbirler yoluyla üyelerinin enerjiarz güvenliðini geliþtirmek ve 28 üye ülke ve diðer ülkeler için güvenilir, ekonomik ve temiz enerjisaðlama imkanlarý üzerine saygýn araþtýrma ve analizler gerçekleþtirmektir. UEA, her biri en az 90 günlüknet ithalatý oranýnda petrol stoðunu elinde bulundurmak zorunluluðu olan üye ülkeler arasýnda enerjiiþbirliði üzerine kapsamlý bir program yürütmektedir. Kurumun diðer amaçlarý þu þekildedir:• Arz güvenliðinin aksamasý durumunda etkin bir acil müdahale kapasitesinin geliþtirilmesi gibi çözümlerle,üye ülkelerin tüm enerji çeþitleri için güvenilir ve yeterli arza eriþimini güvence altýna almak,• Özellikle iklim deðiþikliðini etkileyen sera gazý salýmlarýnýn azaltýlmasý baðlamýnda küreselanlamda ekonomik büyümeyi ve çevrenin korunmasýný destekleyen sürdürülebilir enerjiteþvik etmek,• Enerji verilerinin toplanmasý ve analizi yoluyla uluslararasý piyasalarýn þeffaflýðýný iyileþtirmek,• Enerji kaynaklarýný geleceðe dönük olarak güvence altýna almak ve enerji sektörününçevresel etkilerini azaltmak amacýyla enerji verimliliðinin ve düþük karbon teknolojileriningeliþtirilmesi ve küresel anlamda yayýlmasý için enerji teknolojileri alanýnda küreseliþbirliðini desteklemek,• Üye olmayan ülkelerin, sanayi sektörü temsilcilerinin, uluslararasýkuruluþlar ve diðer paydaþlarýn katýlýmý ve fikir alýþveriþi yoluylaküresel enerji sorunlarýna çözümler bulmak.UEA Üye Ülkeleri:AlmanyaABDAvustralyaAvusturyaBelçikaÇek CumhuriyetiDanimarkaFinlandiyaFransaGüney KoreHollandaÝngiltereÝspanyaÝsveçÝsviçreÝtalyaJaponyaKanadaLüksemburgMacaristanNorveçPolonyaSlovakyaTürkiyeYeni ZelandaYunanistanAvrupa Komisyonu UEA'nýn çalýþmalarýna katýlým saðlar.World Energy Outlook 2011’in temel bulgularýnýn Ýngilizce aslý UEA tarafýndan yazýlmýþtýr.Bununla birlikte UEA bu Türkçe tercümenin doðruluðu veya tamlýðýna iliþkin sorumlulukkabul etmez; Türkçe tercümeye iliþkin tüm sorumluluk TÜSÝAD’a aittir.


www.iea.orgwww.worldenergyoutlook.org

More magazines by this user
Similar magazines