Enerji-Panorama-Temmuz-2015-PDF

Türkiye Enerji Vakfı • Yıl: 3 • Sayı: 25 • Temmuz 2015

GÜÇ VE TASARRUFŞİMDİ BİR ARADA50 yıldır 50 yıldır akaryakıta yön yön veren veren Aytemiz Aytemiz Petrol, Petrol, yenilikçi yenilikçi bir ürünle bir ürünle karşınızda!En zorlu En zorlu şartlarda yüksek yüksek performans, daha daha az yakıtla az yakıtla daha daha çok çok yol yol ve araç ve araçömrünü ömrünü uzatan uzatan motor motor temizleme özelliği... Bu üç Bu harika üç harika özellik özellik birleşti birleşti ve veAytemiz Aytemiz Optimum doğdu. doğdu.

editörİmtiyazMurat FıratKorku, kabusa dönecek mi?Türkiye, yeni hükümeti kim ya da kimlerin kuracağını tartışıyor,sokaktaki vatandaştan en üst düzey yöneticiye, holding patronlarınakadar herkes aynı soruya yanıt arıyor. Yeni hükümetin bir anönce kurulup çalışmaya başlamasını şu sıralar en çok isteyen enerji sektörügaliba… Çünkü ötelenen sorunlar artık kangrene dönüştü, bir anönce çözüm için harekete geçilmesi gerekiyor. Yoksa kapak haberimizdeayrıntılarıyla incelediğimiz “iflas korkusu” gerçeğe dönüşecek.İştahla yapılan yatırımlar, ihalelerde oluşan yüksek fiyatlar, plansız büyüme,kamunun piyasayı belirleme hakkından vazgeçmek istememesinedünya ve Türkiye ekonomisindeki olumsuz hava eklenince enerji yatırımcıları,“bu sarmaldan nasıl kurtulacağız?” sorusunu sormaya başladı.Yeni hükümet ve enerji bakanını kabarık bir gündem bekliyor. Umarız,tez zamanda önlemler alınmaya başlanır ve hasar kalıcı olmaz. Ancakkaçınılmaz bir gerçek var ki, bu süreçte piyasadan çıkanlar da olacak,konsolidasyonlar da…Sektörü rahatlatan gelişmeler de var. Örneğin Gün İçi Piyasası’nın başlayacakolması. Piyasa oyuncuları, bu sayede reel fiyatlar ve gerçekçitahminlerle alım satım yapabilecek. Konuyla ilgili bir haber ve iki köşeyazısıyla Gün İçi Piyasası’nı tüm yönleriyle inceledik. Oyuncuların hatayapmaması için uzmanlar ayrıntılı analizler hazırladı.İki dönemdir Enerji Bakanı olarak görev yapan Taner Yıldız, zorlu mesaisininsonuna geldi. Bu seçimlerde milletvekili olmayan Yıldız’la bakanlıkdönemini konuştuk. Görevi sürecinde özellikle uluslararası ilişkileringelişmesine yaptığı katkının kendisini mutlu ettiğini söyleyen Yıldız,Soma ve Ermenek gibi kazaların tüm mutluluğunu gölgelediğini söyledi.Bir diğer röportajımız ise sektörün yeni ancak iddialı oyuncusu Eneryaile. Genel Müdür Aslan Uzun, Türkiye ve yurtdışına dönük hedeflerinipaylaştı.Yine konuşulacak bir kulis haberimiz var. Elektrik dağıtıcıları, OSB’lernedeniyle EPDK’ya başvurup kayıp-kaçak oranlarının yeniden düzenlenmesiistedi. EPDK konuyu görüşecek, olumlu yanıt verirse ortaya çıkacakmaliyetin faturalara yansıyıp yansımayacağı tartışması başlayacakgörünüyor.Mutlu ve huzurlu bayramlar dileriz…SahibiTÜRKİYE ENERJİ VAKFI İKTİSADİİŞLETMESİGenel Yayın YönetmeniEsin Gedikesingedik@tenva.orgSorumlu Yazı İşleri MüdürüMurat Fıratmuratfirat@tenva.orgHaber MerkeziNeşet Hikmet • Oğuz KaradenizDeniz Suphi • Esen ErkanAbone / Reklammuratfirat@tenva.orgİletişimAlternatif Plaza, Kızılırmak Mah.1446. Cad. No:12/37 Kat: 10Çukurambar / AnkaraT: +90 312 220 00 59 • F: +90 312 220 00 87TasarımMedya Time Reklam AjansıTel: (0312) 472 86 12 - 23www.medyatime.gen.trBasıldığı YerDumat Ofset Mat. San.Tic.Ltd.Şti.Bahçekapı Mah. 2477 Sk. No:6Şaşmaz-Etimesgut/ANKARADağıtımKurye / KargoYayın TürüYEREL SÜRELİ YAYINTÜM TÜRKİYE’DEBasım Tarihi30 Haziran 2015Enerji Panorama Dergisi, Türkiye Enerji Vakfıİktisadi İşletmesi tarafından yayımlanmaktadır.Dergide yer alan yazı, fotoğraf, illüstrasyon, grafik,harita gibi malzemeler kaynak göstermek koşulu ilekullanılabilir. Türkiye Enerji Vakfı İktisadi İşletmesi,Türkiye Enerji Vakfı'nın iktisadi işletmesidir

ji yatırımları yapmak isteyen KOBİ’lerea karşılığı TL’ye kadar kredi desteğiTürkiye Enerji Vakfı • Yıl: 3 • Sayı: 25 • Temmuz 2015ma Ajansırjimliliğiisisyonununkatkı sağlamakim değişikliği etkilerinindestek olmak amacıyla,Enerji PanoramaTemmuz 2015Yıl: 3 • Sayı: 2526“İlk üç gün sadece kitapokuyacağım”Bakanlığı süresince en çok eksikliğini hissettiği şeyinkitap okumak olduğunu anlatan Yıldız, “Bakanlıkgörevim bittiğinde ilk üç gün kitap okumayıdüşünüyorum” diyor38Enerya’nın hedefi ilk üçte olmakDoğal gaz ve elektrik dağıtım sektörünün önemlioyuncularından biri olan Enerya, hedefini ilk üçolarak belirledi.46Gün İçi Piyasası geldiEnerji sektöründe“IFLAS” kaygısı326 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

İçindekiler60 Kömür fiyatlarındaki düşüş ithalatı artırıyorKısa Kısa.........................................................................................................................................8Yatırım......................................................................................................................................... 18Kariyer......................................................................................................................................... 22Trabzonlu genç yetenekler enerjiyi anlattı................................................................................. 24“İlk üç gün sadece kitap okuyacağım”........................................................................................ 26ELDER, OSB’leri öne sürüp kayıp kaçakta değişiklik istiyor....................................................... 30Enerji sektöründe “iflas”kaygısı................................................................................................. 32Düşük fiyatlar yatırımları da vurdu............................................................................................. 36Enerya’nın hedefi ilk üçte olmak................................................................................................ 38Havzalara gelen su, barajları doldurmaya başladı..................................................................... 42Gerçek zamanlı elektrik ticareti başlıyor.................................................................................... 44Gün İçi Piyasası geldi.................................................................................................................. 46“Elektrik Dağıtım ve Perakende Satış Özelleştirmeleri: Şirket Değerlerinin Analizi”................ 49Lİ-DER Yönetim Kurulu Başkanlığına Kıroğlu yeniden seçildi................................................... 51Gün Öncesi Piyasası tekliflerinde sık yapılan hatalar-2.............................................................. 52Artık iddialı bir iklim çerçevesi çizilmeli..................................................................................... 542014 yenilenebilir enerjinin yılı oldu......................................................................................... 55Çocukların gözünden rüzgar enerjisi.......................................................................................... 57Enerji diplomasimiz geleceğe hazır mı?..................................................................................... 58Kömür fiyatlarındaki düşüş ithalatı artırıyor.............................................................................. 60Perakende elektrik piyasasında müşteri odaklı yaklaşım.......................................................... 62Yeşil Ekonomi.............................................................................................................................. 64Ankara’nın hayalet havagazı tesisi.............................................................................................. 66Türkiye’nin en büyük hibrit santralı............................................................................................ 69Yönetim & İK.............................................................................................................................. 70Enerji IQ...................................................................................................................................... 72Sosyal Medya...............................................................................................................................76İstatistik...................................................................................................................................... 78Temmuz 2015EnerjiPanorama 7

KISA KISA & Esin GedikAKARYAKIT FIYATLARI 1YILDA 82 KEZ DEĞIŞTIÖzellikle döviz kurlarındaki hareketlilik, akaryakıtfiyatlarında sürekli yaşanan değişimleri daha sık halegetirdi. İstatistikler fiyatların her 5 günde bir değiştiğinisöylüyor. Son 1 yıl içinde akaryakıt fiyatlarında82 kez ayarlama yapıldı. Starpet Garzan AkaryakıtDağıtım Pazarlama A.Ş, tarafından açıklanan rakamlaragöre; 1 Haziran 2014 ile 1 Haziran 2015 tarihleriarasında motorine 10, benzine 12, gazyağına 16 kezzam geldi. Yine aynı tarih aralığında motorin fiyatları14, benzin fiyatları 19, gazyağı fiyatları da tam 9 kezindirim gördü. Bir yıl içinde 2 haneli rakamlarla inipçıkan akaryakıt fiyatlarında yılsonunda yaşanan fark isekurşunsuz benzinde -0,35 TL, motorinde -0,37 TL vegazyağı fiyatlarında -0,44 TL oldu. Seçim öncesindekiyıl böyle bir farkla geride kalırken, seçimin ertesi günüaçıklanan akaryakıttaki zam oranları önümüzdeki yıldada benzer bir tablonun yaşanacağının sinyallerini verdi.AKSA JENERATÖR,MEKSIKA’YA AÇILACAKAksa Jeneratör, 2-4 Haziran 2015 tarihleri arasındaMeksika Centro Banamex fuar alanında gerçekleşenExpo Electrica Fuarı’na katıldı. Aksa Jeneratör,Uluslararası Elektrik, Aydınlatma, Enerji Ekipmanlarıve Teknolojileri Fuarı Expo Electrica’da yeni pazarlaraaçılmak ve ürünlerini tanıtmak için yerini aldı. Ortave Güney Amerika’da elektrik sektörünün öncülerininbuluşma noktası olan Expo Electrica Fuarı 2-4Haziran 2015 tarihleri arasında Meksika’da gerçekleşti.Enerji, elektrik ve elektronik sektörünün üretici,dağıtıcı ve kullanıcıları, fuarda bilgi alışverişi ve yeni işbağlantıları gerçekleştirme imkanı buldu. Türkiye’ninönemli markalarından Aksa Jeneratör de fuara katılarak,uluslararası alanda ürünlerini tanıttı.Aksa Jeneratör; Arjantin, Kanada, Çin, İtalya, Polonya,Tayvan, Birleşik Arap Emirlikleri ve ABD’ninaralarında bulunduğu ülkelerden gelen binlerce profesyonelile birlikte Expo Electrica Fuarı’nda yerini alarakTürkiye’yi temsil etti.AYGAZ VE MOGAZ’DANGÜVENLIK VE INDIRIMAygaz ve Mogaz başlattıkları “Güvenlik Kampanyası” ile tüketicileribilinçlendirirken avantajlar sunmaya devam ediyor. Kullanım süresi dolmuş,risk taşıyan dedantör, hortum ve kelepçelerin değiştirilmesini teşvik etmekamacıyla düzenlenen kampanya kapsamında, eski dedantörünü getirenler,Aygaz veya Mogaz markalı 1 dedantör, 1,5 metrelik hortum ve 2 kelepçeyi22.40 TL yerine 16 TL’ye alma fırsatı yakalayacak. Güvenlik Kampanyası 10Haziran-10 Ekim tarihleri arasında geçerli.Aygaz ve Mogaz tüketicilerine fiyat avantajları sağlarken, tüplügazınen önemli güvenlik unsurlarından birinin dedantör ve hortumun doğrukullanımı olduğuna dikkat çekiyor. Dedantörlerin üretim tarihinden itibaren10 yılda bir, hortumların ise 3 yılda bir değiştirilmesinin güvenlik açısındanbüyük önem taşıdığına vurgu yapıyor.8 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KISA KISAZORLU ELEKTRIK’TEN KADOIL BAYILERINEINDIRIM FIRSATIZorlu Elektrik veKadoil, elektriğini dahauygun fiyattan almakisteyen serbest tüketicilerebüyük avantajlar sağlayacakbir anlaşmaya imzaattı. Anlaşmayla Kadoilbayilerine başvuran tümserbest tüketiciler, elektrikfaturaları üzerindenindirim avantajına sahipoluyor.Zorlu Elektrik veKadoil arasında yapılanişbirliği kapsamında, aylıkelektrik faturası 130 TLve üzerinde olan serbesttüketiciler, Kadoil genelmüdürlüğüne yapacaklarıbaşvurularla ZorluElektrik’ten indirim avantajınasahip olacak. Ülkegenelinde 350’yi aşkınbayi ile müşterilerineakaryakıt dağıtım hizmetiveren Kadoil’in kurumsalmüşterilerinin yanı sıra,bireysel müşterileri dekampanya fırsatlarındanyararlanabilecekler.İşbirliğine ilişkinprotokol, Zorlu EnerjİGrubu Genel MüdürYardımcısı İnanç Salmanve Kadoil Genel MüdürVekili Çağdaş Demirağ’ınkatılımıyla imzalandı.GSD HOLDING’LE PARK HOLDING IŞBIRLIĞI YAPTIGSD Holding KAP’a biraçıklama yaparak, Park HoldingA.Ş.’nin enerji sektöründe faaliyetgösteren Silopi Elektrik ÜretimA.Ş.’nde sahip olduğu hisselerdensermayenin yüzde 15’ine karşılıkgelen kısmını satın alınması içinhisse alım sözleşmesi imzaladığınıduyurdu.Açıklamada, Park HoldingA.Ş.’nin Silopi Elektrik ÜretimA.Ş.’nin 202.050.000 TL sermayesindesahip olduğu hisselerden, sermayeninyüzde 15’ine karşılık gelen30.307.500 TL nominal değerli BGrubu payın toplam alış bedelinin125 milyon dolar belirlenmesininde kararlaştırıldığı ifade edildi. Ayrıcaaçıklamada, söz konusu işlemiçin gerekli olan izinlerin alınmasıiçin şirket adına Murat Atım ileCezmi Öztürk’ün yetkilendirildiğide belirtildi.GE, DIJITAL RÜZGARSANTRALI KURDUGeneral Electric,rüzgar türbinlerini, rüzgarendüstrisine yönelikdijital altyapıyla eşleştirendinamik, bağlantılıve uyarlanabilir ‘dijitalrüzgar santralı’ teknolojisigeliştirdiğini açıkladı.GE’nin geliştirdiği buteknoloji, bir rüzgar santralınınenerji üretiminiyüzde 20’ye kadar artırıyorve rüzgar endüstrisiiçin yaklaşık 50 milyardolarlık bir değer üretilmesineolanak tanıyor.GE Power & WaterBaşkan ve CEO’suSteve Bolze, konuyla ilgiliyaptığı açıklamada “GEsahaları dahil her işletmeve her endüstri, dahaakıllı dijital teknolojilertarafından dönüştürülüyor.Önemli olan bu yenidijital dönüşümden en iyişekilde nasıl yararlanabileceğinizibilmek. Endüstriliderlerini, geridekalanlardan ayıracak olanda budur” dedi. Bolze, buyeni rüzgar ekosistemininüretimi artırmak, maliyetleriazaltmak ve rüzgarsantralının işletme verimliliğiniartırmak olduğunadikkat çekiyor.Dijital rüzgar santralıekosistemi, öncetürbinlerin üretimiylebaşlıyor. Gelecek nesilakıllı rüzgar türbinleriyle,GE’nin yeni modelleri,en yüksek verimlilikteenerji üretebilmek için birrüzgar santralindeki herbir türbin tabanı yerleşiminde,çevre koşullarınabağlı olarak, 20 adedekadar farklı türbin konfigürasyonuinşa etmek içinbir dijital ikiz modellemesistemi kullanıyor. Ayrıca,her türbin, gerçek zamanlıolarak türbin işleyişinianaliz edebilen ve çalışmaverimliliklerini artırmakiçin ayarlamalar yapabilengelişmiş ağlara bağlışekilde çalışıyor.10 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KISA KISABEYLIKDÜZÜ’NDE ELEKTRIKKESINTISI TARIH OLACAKBeylikdüzü Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu,BEDAŞ 1. Bölge Müdürü Tayfun Sevindik’i ziyaretetti. Beylikdüzü’nün elektrik sıkıntısının kökten veuzun vadeli çözümü için görüşen taraflar, hizmetihızlandırarak ilçenin elektrik alt yapısını tamamlayacakkısa ve orta vadeli projelerin bir kısmının tamamlandığını,diğer kısımların ise tamamlanmak üzere olduğunu,uzun vadeli projelerin ise hayata geçirilmesi içinçalışmaların hızla devam ettiğini kaydetti. Beylikdüzü’nünenerji geleceğinin sorunsuz olması adına trafolarında en erken zamanda faal olacağı bilgisi verildi.Görüşmeye göre bazı bölgelere yeni hatlar çekilerekbağlantılar sağlanacak, bazı hatlar da yer altınaalınacak. Böylece ilçenin mevcut kaynak kapasitesi 2katına çıkarılmış olacak. Olası kesintilerden etkilenecekalanlar azalacak ve kesinti süreleri kısalmış olacak.İlçenin hizmet taleplerine daha hızlı cevap verebilmekamacıyla BEDAŞ’ın arıza servisine Beylikdüzü’nde yerverilecek.ULUSOY,ENDONEZYA’YAAÇILDIUlusoy Elektrik, hava yalıtımlı modüler hücreüretilmesi için Endonezya’da 500 bin dolar sermayelişirket kurdu. Ulusoy Elektrik İmalat Taahhüt veTicaret A.Ş. tarafından KAP’a yapılan açıklamada,hava yalıtımlı modüler hücre üretilmesi için Endonezya’da500 bin dolar sermayeli şirket kurduğunu ve sözkonusu üretimin Jakarta Organize Sanayi bölgesindegerçekleşeceğini bildirdi.Yeni kurlulan PT Ulusoy Electric Industry şirketiJakarta Organize Sanayi Bölgesinde 4 bin metrekarekapalı alanda üretim gerçekleştirecek. Şirketin ortaklıkyapısı, yüzde 99 Ulusoy Elektrik İmalat Taahhüt veTicaret A.Ş, yüzde 1 Enis Ulusoy şeklinde oluşturuldu.Dünyanın en önemli şirketlerindenMitsubishi Corporation,Türkiye’nin önde gelen enerji vealtyapı müteahhitlik firmalarındanÇalık Enerji’den hisse alarakÇalık Enerji’ye ortak oldu.1990’lıyıllardan bu yana endüstriyel tesisprojelerinin yapımında işbirliğiiçinde olan Mitsubishi Corporationve Çalık Holding, 20 yılı aşan işbirliklerinibir ortaklık anlaşmasıylataçlandırıyor. Mitsubishi’nin ÇalıkEnerji’den hisse alımı ile gerçekleşenortaklıkla, Ortadoğu, OrtaAsya ve Afrika gibi hızlı büyüyenÇALIK, MITSUBISHI ILE ORTAK OLDUpazarlarda altyapı ve enerji projelerinindaha da geliştirilmesi hedefleniyor.Bu ortaklık hem MENAbölgesinde hem de global pazardaher iki şirkete de rekabet üstünlüğügetirecek.3 Haziran tarihinde Tokyo’dagerçekleşen bir organizasyon ileaçıklanan ortaklığın kutlamatörenine Mitsubishi CorporationBaşkanı ve CEO’su Ken Kobayashi,JBIG Kıdemli Genel MüdürüTadashi Maeda, Türkiye CumhuriyetiTokyo Büyükelçiliği MüsteşarıAlp Atakcan ve her iki şirketin üstdüzey yöneticileri katıldı.12 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KISA KISAGARANTI,GÜNEŞLESULAMAYIDESTEKLIYORŞEKERBANK’TAN ÖZEL ENERJIVERIMLILIĞI KREDISIEBRD’nin Türkiye Konutlarda Enerji Verimliliği Finansman Programı’na(TuREEFF) katılan ilk banka olan Şekerbank, program kapsamındailk kentsel dönüşüm projesini kredilendirdi. Bankanın Yeniden İnşa Kredisi’nikullanan inşaat firmaları, tüketicilere enerji verimliliği yüksek konutlarsunarak ısınma/soğutma giderlerinin düşmesine ve karbon salımınınazalmasına katkı sunuyor. İnşaat firmaları, proje bazında ücretsiz teknikve pazarlama danışmanlığı hizmeti de alabiliyor. Şekerbank, TuREEFFkapsamında, enerji verimliliği yatırımları için 60 milyon dolarlık EBRDkaynağı kullandıracak.Garanti Bankası güneş enerjisininsulamada kullanılmasınıdesteklemeye başladı. Garanti Bankası’ndanyapılan yazılı açıklamayagöre, banka tarımsal sulamadatasarruflu yöntemlerin yaygınlaştırılmasıamacıyla Türkiye’de bir ilkeimza atarak güneş enerjisinin sulamadakullanılmasını desteklemeyebaşladı. Banka, uygun vade ve faizoranlarına sahip “Tarımsal SulamaSistemleri Kredisi” paketiyle, güneşenerjisine dayalı sulama sistemiprojesine finansman sağladı. Garanti’ninfinanse ettiği ve Türkiye’degüneş enerjisinin tarımsal sulamadakullanıldığı 10 yatırımın en büyüğüolarak Şanlıurfa’da hayata geçirilenprojede, 800 metrekare güneşpaneliyle 65 kilovatsaat enerji eldeedilerek, 450 dekarlık arazininsulanması sağlanıyor.Proje kapsamında, Türkiye’deyeni kullanılmaya başlanan güneşenerjisi ile modern sulama teknikleribirleştirilerek, karbon salımısıfır olan, toprak ve su kaynaklarıyladost sürdürülebilir bir sulamatekniği benimseniyor.DMS İnşaat’a verilen kredi dolayısıyla Şekerbank Kurumsal ve TicariBankacılık Genel Müdür Yardımcısı Orhan Karakaş, EBRD FinansalKurumlar Kıdemli Bankacısı Koray Alus, TuREEFF’in proje danışmanıolarak görevlendirilen MWH Global Türkiye’nin Ülke Direktörü Dr.Murat Sarıoğlu ve DMS Yapı’nın sahibi Berker Özağaç’ın katılımıylaŞekerbank Kadıköy Şubesi’nde tören düzenlendi.EN IYI KSS ÖDÜLÜ ENERJISA’NINDünyanın en prestijli, köklü vegeniş bir coğrafyaya yayılan siviltoplum kuruluşlarından biri olanJCI, Genç Girişimciler ve LiderlerDerneği’nin düzenlediği UluslararasıKurumsal Sosyal SorumlulukYarışmasında En İyi KurumsalSosyal Sorumluluk Projesi, BüyükŞirket Kategorisinin kazananı“Enerjimi Koruyorum” enerji verimliliğiprojesi ile Enerjisa oldu.Enerjisa’nın sosyal sorumlulukplatformu olan “Enerjik Gönüller”ile çalışanlarının gönüllü katılımıylaverilen Enerji Verimliliği Eğitimleri‘Dünyanın Enerjisini BenKoruyorum!’ sloganıyla, bugünekadar 280 okulda 190 bin ilköğretimçağındaki öğrenciye ulaştı.Konu hakkında değerlendirmedebulunan Enerjisa CEO’suYetik K. Mert, “Ülkemizin enerjialanında en önemli konularındanbiri olan enerji verimliliği hakkındageleceğimizin elçileri ilkokulöğrencilerinde enerji tasarrufalgısını uyandıracak ve yaygınlaştıracakçalışmaları sürdürmeyebüyük önem veriyoruz. Bu ödül,eğitimleri bizzat veren Enerjisa’nıngönüllü çalışanlarınındır” dedi.14 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KISA KISARUSYA VE SUUDI ARABISTAN NÜKLEER IÇIN ANLAŞTISuudi Arabistan SavunmaBakanı Prens Muhammedbin Abdülazizve Rusya Devlet BaşkanıVladimr Putin UluslararasıEkonomik Forumçerçevesinde St.Petersburg’dabir araya gelereknükleer enerji alanındaişbirliği dahil 6 ayrı anlaşmaimzaladılar.Rusya devletine aitnükleer enerji şirketi Rosatom’danyapılan açıklamayagöre, imzalanananlaşma, Rusya ve SuudiArabistan arasında nükleerenerji alanında işbirliğiyapılmasını öngören ilkresmi belge niteliği taşıyor.İki ülkenin gelecektenükleer güç reaktörü inşasıve nükleer yakıt döngüsühizmetinin sağlanmasıgibi alanlarda ortak hareketedebileceği belirtiliyor.Henüz nükleer tesisesahip olmayan SuudiArabistan, nükleer enerjikapasitesini geliştirmeyiplanlıyor. İki petrol deviülke ayrıca, ortak enerjiprojeleri geliştirilmesi içinçalışma grubu oluşturulmasıkararı aldı.MELEN BARAJI’NDA BIREŞIK DAHA GEÇILDIOrman ve Su İşleriBakanlığı DSİ GenelMüdürlüğü tarafındaninşa edilen, Melen Barajı’ndaönemli bir eşik aşılarakbarajda beton dolguimalatına başlandı. MelenBarajı tamamlandığındaİstanbul’un 2071 yılınakadar olan su ihtiyacı teminataltına alınacak.Büyük İstanbul İçmesuyubünyesindeki MelenBarajı, Melen Sistemi’nindepolama tesisi olarakinşa edilecek. İstanbul’unartan nüfusu dikkate alınarakhazırlanan, 2016yılsonunda tamamlanmasıöngörülen Melen Barajı,694 milyon m3 su depolamahacmine sahip olacakve hizmete alındığında İstanbullularayılda 1 milyar77 milyon m3 su teminisağlayacak.Batı Karadeniz Bölgesindeİstanbul Boğazı’nın170 km doğusunda,Düzce ve Sakarya illerinibirbirinden ayıran BüyükMelen Çayı›nın Karadeniz’edöküldüğü noktayayaklaşık 7 km uzaklıktabulunan Melen Barajı,214 milyon TL’ye malolacak.BIR KIŞI GÜNDE 4 TONSU TÜKETIYORBir insanın yeme içmedışında tüm ihtiyaçlarınıgidermesi için bir günde3 bin 794 litre suya ihtiyacıolduğunu biliyor musunuz?Çünkü ortalamabir insanın su ayak izi, birbaşka deyişle doğrudan yada dolaylı olarak tükettiğisu miktarı günde 4 tonaulaşıyor.Birleşmiş Milletler’egöre 2030 yılı itibarıyladünya nüfusunun yüzde30 daha fazla suya, yüzde40 daha fazla enerjiye,yüzde 50 daha fazlagıdaya ihtiyaç duymasıbekleniyor. Bu rakamlardanyola çıkan Dow Water& Process Solutions,yüzde 30 daha az enerjitüketerek sudaki safsızlıklarıntemizlenmesini yada deniz suyunun tuzdanarındırılmasını sağlayanürünlerini öneriyor. Buürünler daha fazla tatlı suüretmek için suyu tekrarkullanma yolların belirlemeyeçalışmak dahasorumlu bir tüketim eldeetmeye yönelik önemli biradım olarak gösteriliyor.16 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

YATIRIM & Esin GedikBodrum’a 33 MW’lık RES yapılacakManisa’ya iki GES kurulacakHT Grup Enerji Sanayi ve Ticaret LimitedŞirketi, Manisa’nın Demirci ilçesineher biri 999 kW kapasiteli olacak güneşenerjisi santralı kurmayı planlıyor. Projebedeli 6 milyon 120 bin TL olarak belirlenensantrallar iki ayrı alanda kurulacak.Öte yandan Berak Enerji de Manisa’da 5MW kurulu gücünde bir güneş enerjisisantralı kuracağını açıkladı. Daha önceManisa’da üç ayrı GES prolelerini duyuranBerak Enerji şimdi de 5 MW’lık GESprojesini hayata geçirmeye hazırlanıyor.Proje bedeli 4 milyon 303 bin TL olarakhesaplanan santralda yılda 8.700.000kWh elektrik üretilmesi planlanıyor.Muğla’nın Bodrum ilçesine Yıldız Enerji tarafından 33 MW’lıkrüzgar enerjisi santralı kurulacak. Santral, Bodrum’un GüvercinlikMahallesi, İzin Tepe, Moralıncı Tepe, Sivri Tepe, ArdıçTepe, Yılanlı Tepe, Küçüktırman Tepe, Düz Tepe, DenizgörenTepe Ve Kocasarnıç Tepe mevkilerine inşaa edilecek. 13 adettürbinden oluşacak santralda toplam 33 MW elektrik üretilecek.Yatırım bedeli 99 milyon TL olarak belirlenen proje kapsamındaüretilecek enerjinin, şalt merkezine oradan da TEİAŞ tarafındanbelirlenecek bir trafo merkezine bağlanarak ulusalelektrik sistemine bağlanması planlanıyor.Şirket, daha önce “ÇED Gerekli Değildir” kararı verilen proje içinbeş yıl içinde mücbir sebep olmaksızın yatırıma başlamadığı içinbu kararın geçersiz sayılması üzerine yeniden başvuru yaptı.Doğanlar, iki yeni projeye hazırlanıyorDoğanlar Yatırım Holding EnerjiGrubu D-Enerji, TEİAŞ (TürkiyeElektrik İletim Anonim Şirketi)tarafından 28-30 Nisan tarihlerindedüzenlenen GES kapasitetahsisi ihalelerinde, toplamkurulu gücü 20 megavat olan 2santral lisansınıalmaya hak kazandı.Doğanlar YatırımHolding EnerjiGrubu Başkanı İlhanDoğan, lisanshakkı aldıkları son2 projeyle toplam100 milyon liralıkyatırım yapacaklarını söyledi.D-Enerji’nin özellikle yenilenebilirenerji kaynaklarına dayalıelektrik üretiminde faaliyet gösterdiğinivurgulayan DoğanlarYatırım Holding Enerji GrubuBaşkanı İlhan Doğan, “Lisansalma hakkı kazandığımız son2 projeden biri 10 megavat kapasiteile Niğde’de bulunuyor.Kapasite hakkı kazandığımız2’nci proje Büget GES ise Kahramanmaraş’ınAfşin ilçesine bağlıBüget köyü civarında yer alıyor.Tahsis hakkı kazandığımız buprojenin kapasitesi de 10megavat olacak. D-Enerjiolarak, toplam kurulugüçleri 20 megavat olacak2 adet güneş enerjisisantralı için TEİAŞ’aödeyeceğimiz katkı paylarıdahil 100 milyon TLtutarında yatırıma imzaatacağız” dedi.18 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

YATIRIMAlman Nordex Group, Türkiye’ye 2 kontratla toplam55 MW gücünde türbin satmak için anlaşmaimzaladı. İmzalanan iki anlaşmayla Nordex, 24adet türbini ARE Elektrik ve Suay Enerji’ye satacak.Bu kontratlarla Türkiye’den bugüne kadar alınantoplam sipariş miktarı ise 1200 MW’ı aşmış oldu.Hafif rüzgâr için üretilen N117/2400 tipi türbinlerKayseri’nin Yahyalı kasabası yakınlarında kurulacakolan Kurtkayası RES ile Aydın’ın Didim ilçesindekurulacak olan Akbük RES’e gönderilecek.ARE Elektrik şirketi tarafından kurulacak KurtkayasıRES 19 adet N117/2400 türbininden oluşacakve 45,6 MW güce sahip olacak.Suay Enerji Üretim şirketi tarafından kurulacakolan Akbük RES ise dört adet N117/2400 türbinindenoluşacak ve 9,6 MW gücünde olacak.Nordex, Türkiye’ye 23 türbin satacakKayseri de güneşi kullanacakÇiftlik GES 1 Elektrik, Kayseri Melikgazi’de 4 MW kurulu gücündegüneş enerjisi santralı kuracak. Kayseri’nin Melikgaziilçesine kurulacak olan santralın proje bedeli 8 milyon 992bin TL olarak açıklandı. Toplam kurulu gücü 4 MW olan 3adet lisansız elektrik üretim santralında, her bir tesis tamamenbağımsız üretim yapacak ve ayrı sayaçlardan geçereksisteme aktarılacak. Kurulması planlanan 3 adet lisanssızelektrik üretim tesisinin her birinde 4 bin 32 adet çok kristallifotovoltaik panel ve her biri 20 kWe olan 150 adet invertörkullanılacak. Proje için ÇED raporu alınmasına gerek olmadığınakarar verildi.Tohma çayına baraj geliyorSadıklı Enerji, Malatya’da Tohma Çayıüzerinde 7 MW kurulu gücünde hidroelektriksantralı yapacak. Sadıklı EnerjiÜretim Ltd. Şti. tarafından Malatya’nınAkçadağ ilçesi sınırları içerisinde TohmaÇayı üzerinde 7 MW kurulu gücünde SadıklıRegülatörü ve HES kurulması planlanıyor.Proje bedeli 45 milyon 425 TL olarak belirlenenSadıklı HES’in yıllık 35,171 GWhenerji üretilmesi öngörülüyor. Projenininşaat süresi yaklaşık 2 yıl, işletme süresi50 yıl olarak planlanıyor. Projenin arazihazırlık ve inşaat aşamasında yaklaşık 75kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 10kişinin çalışması planlanıyor. Proje içingerekli olan ÇED raporu için yasal süreçde başladı.Temmuz 2015EnerjiPanorama 19

YATIRIMMısır’a 8 milyar euroluk yatırımKaptan Demir Çelik, termiksantral kuruyorSiemens, Mısır’da 8 milyar euro değerinde 12adet rüzgar parkı ve 3 adet gaz santralı kuracak.Şirketten yapılan açıklamada, firma tarihlerindetek seferde en büyük işi Mısır’dan aldıkları ve 8milyar euro değerinde 600 adetten oluşacak 12adet rüzgar parkı ve 3 adet gaz santralı kurulumuiçin anlaşmanın imzalandığını duyurdu.Mısır Devlet Başkanı Abdülfettah El Sisi ve AlmanyaBaşbakan Yardımcısı Sigmar Gabriel’inde katıldıkları 2. Almanya-Mısır Ortak EkonomiKomitesi toplantısı sonrası iki ülke yetkililerinceimzalanan anlaşmalar için Mısır devlet başkanıAbdülfettah El Sisi teminat verdi.Ortadoğu’nun en büyüksantralı Umman’daÜrdün’de Ortadoğu’nun en büyük güneş santralıolan 52.5 MW’lık Şems Maan güneş enerjisisantralı inşaatına başlandı. Santralın temeli ÜrdünBaşbakanı Abdullah Ensur’un da katıldığıbir törenle atıldı. Başkent Amman’ın 330 kmgüneyinde yer alan Maan şehrinde yaklaşık 2milyon metrekarelik bir alandaÜrdün planlama ve ulaştırmabakanlıkları tarafından kurulacakolan 52.5 MW kurulu gücündekisantralın, yaklaşık 170milyon dolara malolması ve Ürdün’ünelektrik ihtiyacının yüzdebirini karşılaması planlanıyor.Ürdün 2020 yılına kadar enerjiportföyünde yenilenebilir enerjininpayını yüzde 10’a çıkarmayıhedefliyor.Kaptan Demir Çelik, Tekirdağ’ın Ergene ilçesine 350MW’lık termik santral kurmayı planlıyor. Proje kapsamındatermik santral, şalt sahası, kömür depolamasahası, geçici kül depolama sahası ve kalkerdepolama sahası yapılacak ve ihtiyaç duyulan kömürfirmanın sahibi olduğu Marmara Ereğlisi’ndebulunan liman tesislerinden getirilecek. Sistemekömür verilme işlemine başlanana kadar ise tesisteyardımcı yakıt olarak doğal gaz kullanılması planlanıyor.Tesiste üretilen elektrik enerjisi ile Ergene-1OSB’nin elektrik ihtiyacının karşılanması, üretilenbuharla da Ergene-1 OSB içerisinde yer alan tekstilfabrikalarının buhar ihtiyacının karşılanması amaçlanıyor.Ömrü 49 yıl, maliyeti ise 400 milyon TL olarak planlananprojenin inşaat aşamasında toplam 500, işletmeaşamasında ise toplam 250 personelin görevalması ve personelin olabildiğince yöre halkındantemin edilmesi planlanıyor.20 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KARİYER & Esin GedikANEL GRUP’AABD’DENTRANSFERAnel Grup Mekanik Tasarım Koordinatörlüğügörevine NejatBabür getirildi. Babür, grubunenerji ve taahhüt alanındaki projelerininmekanik tasarımınınsorumluluğunu üstlenecek. İstanbulTeknik Üniversitesi MakineMühendisliği bölümündenmezun olan Babür, OrtadoğuTeknik Üniversitesi’nde yükseklisans ve Arizona Üniversitesi’ndedoktorasını yaptı. Doktorayaptığı dönem süresince enerjimühendisliği bölümünden ikinciyüksek lisans derecesini aldı.Uzun yıllar yurt dışında, IPS,CH2M Hill ve Jacobs Engineeringgibi şirketlerde üst düzeyyöneticilik yapan ve çeşitliprojelerde yer alan Babür, sonolarak ABD’de faaliyet gösterenSTV şirketinde genel müdüryardımcısı olarak çalışıyordu.Babür, 27 yıl aradan sonra Türkiye’yedöndü.ODAŞ’TA YENI YÖNETIM SEÇILDIOdaş Elektrik Yönetim KuruluBaşkanlığına Abdulkadir BahattinÖzal seçildi. Odaş Elektrik’tenKamuoyu AydınlatmaPlatformu’na yapılan açıklamada,Odaş Elektrik Üretim SanayiTicaret A.Ş.’nin yönetim kurulutoplantısında yönetim kurulubaşkanlığına Abdulkadir BahattinÖzal’ın seçildiği ifade edildi.Açıklamaya göre ayrıca, yönetimkurulu başkan vekilliğine BurakAltay’ın, yönetim kurulu üyeliğineHafize Ayşegül Özal Dinçve Mustafa Ali Özal’ın seçilmesineve Yavuz Baylan ile KorkutÖzkorkut’un bağımsız yönetimkurulu üyesi olarak görev yapmasınaoybirliği ile karar verildi.Odaş Enerji’nin ortakları arasındaKorkut Özal, AbdülkadirBahattin Özal ve Burak Altaybulunuyor.LIMAK’A YENI ILETIŞIM MÜDÜRÜ GELDILimak Holding Kurumsal İletişimMüdürlüğü’ne İrte Alptekingetirildi. Boğaziçi ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Bölümü’ndenmezun olan İrte Alptekin,profesyonel iş hayatına1998 yılında Pfizer İlaçları’ndaüretim ve planlama uzmanıolarak başladı. 2006 yılındanitibaren yine aynı şirkette kurumsaliletişim departmanındaçeşitli görevler aldıktan sonra2010 yılında kıdemli proje müdürüoldu.2012 yılından bu yana SanofiGrup bünyesinde kurumsal iletişimmüdürlüğü görevini yürütenve 1 Haziran tarihi itibarıylayeni görevine başlayan Alptekin,Limak Şirketler Grubu’ndaKurumsal İletişim Direktörlüğügörevini yürütecek. Alptekin birçocuk annesi.TEİAŞ ESKI MÜDÜRÜ MÜŞAVIR OLDU31 Mart 2015 tarihinde yaşanan ve Türkiye’nin büyük bölümününelektriksiz kaldığı olayın sorumlusu olarak gösterilen TEİAŞGenel Müdürlüğü’nden istifa eden Kemal Yıldır, Enerji Bakanlığı’namüşavir olarak atandı. Resmi Gazete’de yayımlanan atamakararlarına göre açık bulunan 1’inci derece kadrolu ve +3600 ekgöstergeli Bakanlık Müşavirliğine Kemal Yıldır getirildi.Bu arada, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı İdari ve Mali İşlerDairesi Başkanı Sait Özdil de başka bir göreve atanmak üzeregörevinden alındı.22 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KARİYERUYAR, WBABAŞKANYARDIMCISI OLDUDünya Biyoenerji Birliği (WBA)başkan yardımcılığına Prof. Dr.Tanay Sıdkı Uyar seçildi. DünyaBiyoenerji Birliği (WBA), 9 Haziran2015 tarihinde Kenya’nınbaşkenti Nairobi’de gerçekleştirdiğiyıllık yönetim kurulutoplantısında yeni yöneticileriniseçti. WBA Yönetim Kurulu üyesi,Marmara Üniversitesi EnerjiAna Bilim Dalı Başkanı ProfesörDr. Tanay Sıdkı Uyar, birliğin ikiyeni başkan yardımcısından biriseçildi.Boğaziçi Üniversitesi ElektrikMühendisliği bölümü mezunuolan Uyar, yüksek lisansınıBoğaziçi Üniversitesi NükleerMühendislik Bölümü’nde vedoktorasını Yıldız Teknik ÜniversitesiMakine Mühendisliği Fakültesi’ndetamamladı. KocaeliÜniversitesi’nde yardımcı doçentve Marmara Üniversitesi’nde yenilenebilirenerji konusunda doçentoldu. Uyar, halen MarmaraÜniversitesi’nde yenilenebilirenerji profesörü olarak EnerjiAna Bilim Dalı Başkanlığı göreviniyürütüyor.Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİ-AŞ) Genel Müdürlüğü ve YönetimKurulu Başkanlığına MehmetSinan Yıldırım atandı. Türkiyegenelinde 31 Mart’ta yaşananelektrik kesintisinin ardındanKemal Yıldır’ın istifa etmesiyleboşalan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (TEİAŞ) Genel MüdürlüğüTOBB’DA ENERJI KOMISYON BAŞKANLARI SEÇILDITürkiye Odalar ve Borsalar Birliği(TOBB) enerji meclis başkanlarıve yöneticileri belirlendi.Buna göre Doğal Gaz MeclisiBaşkanlığı’na İbrahim Akbal yenidenseçtildi. Yapılan seçimlerdeİpragaz Genel Müdür YardımcısıEyüp Aratay ve Aksa EnerjiCEO’su Yaşar Arslan başkan yardımcılıklarıgörevini üstlendi.TOBB Petrol Sektör Meclisi Başkanlığı’naise Shell Türkiye ÜlkeBaşkanı Ahmet Erdem seçildi.TABGİS Başkan Vekili Murat Bilgin,TÜPRAŞ Genel Müdür YardımcısıHasan Tan ve PÜİS GenelSekreteri Güner Yenigün iseErdem’in yardımcılığını yapacak.LPG Sektörü Meclis Başkanlığı’naise Türkiye LPG DerneğiYönetim Kurulu Başkanı ve AygazGenel Müdürü Yağız Eyüboğluseçildi. Eyüboğlu’nun yardımcılıklarınıise Akgaz San.veTic. A.Ş. Yönetim Kurulu BaşkanıAtalay Armutçu, Total Oil TürkiyeA.Ş. Lojistik Direktörü YaşarTaşkıran ile Müstakil Likit PetrolGazcıları ve Otogaz Bayileri DerneğiYönetim Kurulu Başkanı YılmazCömert yürütecek.TPAO VE TKİ’DE YENI ATAMALAREnerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nabağlı Türkiye PetrolleriTEİAŞ, SINAN YILDIRIM’A EMANETAnonim Ortaklığı (TPAO)Yönetim Kurulu Üyeliğineaynı kurumda genelmüdür yardımcısı olarakçalışan Serdal Azarsızatandı. Resmi Gazete’deyayımlanan atamalaragöre boş bulunan TürkiyeKömür İşletmeleri(TKİ) Yönetim Kurulu üyeliğinede Mehmet Tombul atandı.ve Yönetim Kurulu BaşkanlığınaYıldırım yapacak. Yıldırım, aynıkurumda genel müdür yardımcısıolarak görev yapıyordu.1958 Kırşehir doğumlu olan Yıldırım,1981 yılında Ankara DevletMimarlık Mühendislik AkademisiElektrik Mühendisliği Bölümü’nübitirdi. 1983 yılından itibaren sırasıylaTEK Genel MüdürlüğüKeban İşletme Grup Müdürlüğü’ndetest mühendisi olarak çalışmayabaşlayan Yıldırım, farklıpozisyonlarda çalıştıktan sonra2010’da TEİAŞ Genel Müdür Yardımcısıve Yönetim Kurulu Üyesioldu.Temmuz 2015EnerjiPanorama 23

ETKİNLİK & Esen ErkanTrabzonlu gençyetenekler enerjiyi anlattıTürkiye Enerji Vakfı(TENVA), Trabzon’un Ofilçesinde yer alan Serinceİlköğretim Okulu öğrencileriiçin enerji temalı yarışmadüzenledi. Resim ve kompozisyonalanları için düzenlenen yarışmakapsamında, ilkokul ve ortaokul öğrencileriyeteneklerini ortaya koydu.Enerji kaynakları, elektrikliaraçlar ve güneş enerjisinin hayatımızdakiyeri ve önemi temalıresimlerle ilkokul öğrencileri yarışırken;Türkiye’nin enerji kaynakları,temiz enerji kullanımı ve çevreyekatkısı, doğa ile barışık elektriküretimi başlıkları için hazırladıklarıkompozisyonlarla da ortaokulTENVA tarafından düzenlenen “Enerjide Yarışıyoruz” adlı etkinlik, ilköğretimöğrencilerini buluşturdu. İlk ve orta okul öğrencileri yaptıkları resim ve yazdıklarıkompozisyonlarla enerjiyi anlattı...öğrencileri yarıştı.Enerjinin hayatımızın olmazsaolmaz bir parçası olduğunu açıkyüreklilikle ve oldukça renkli gözlemyetenekleri ile vurgulayan katılımcıtüm öğrenci arkadaşlarımızabir kez daha teşekkür ediyoruz.TENVA olarak, “Enerjide Yarışıyoruz”yarışmasının gelecek eğitimdönemlerinde ülkemizdeki pek çoköğrencimize ulaşmasını planlıyoruz.Yarışma sonunda dereceye giripödül alan öğrencilerin isimlerişöyle:Resim dalındaBirinci: Sinem Sena Süleymanoğluİkinci: Ebrar CüvelekoğluÜçüncü: Muhammet MuratŞenocakKompozisyon dalındaBirinci: Büşra Demirtaşİkinci: Şehriban KöseoğluÜçüncü: Mehmet BayramResim Yarışması 1.'siSinem Sena SÜLEYMANOĞLU02/07/2006 tarihinde Trabzon'un Ofilçesinde doğdum. 2012-2013 yılındaSerice İlokulunda 1. sınıfa başladım.Kitap okumaktan, resim yapmaktan,yarışmalara katılmaktan ve gezmektenhoşlanırım. Şuan 3. sınıfta okumaktayım.Okulumuzda düzenlenen "EnerjideYarışıyoruz" yarışmasında Resimdalında 1. oldum.24 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

ETKİNLİKTrabzonlu genç yetenekler enerjiyi anlattıResim Yarışması 2.'siEbrar CÜVELEKOGLU15/04/2005 tarihinde İstanbul'dadoğdum. İki yaşındamemleketim olan Trabzon'unOf ilçesine taşındık2011 yılında Serince İlkokulu'nda.Sınıfa başladım.Şu an 4.sınıfı okumaktayım.Kitap okumayı, resim yapmayı ve spor yapmayı çok seviyorum.İleride avukat olmak istiyorum.Okulumuzda düzenlenen"Enerjide Yarışıyoruz" yarışmasında Resim dalında2.oldum.Resim Yarışması 3.'süMuhammet MuratŞENOCAK26/06/2006tarihindeTrabzon’unOfİlçesi’ndedoğdum.2012-2013yıllarıarasındaSerince İlkokulu'nda1. Sınıfa başladım. Futboloynamayı, yarışmalara katılmayıve bisiklet sürmeyi severim. Şu anda 3. sınıfta okumaktayım.Okulumuzda düzenlenen "Enerjide Yarışıyoruz”yarışmasında Resim dalında 3. oldum.Kompozisyon Yarışması 1.'siBüşra DEMİRTAŞ2001yılının Ocakayında Trabzon’da doğdum.Trabzon-Ofilçesindeyaşamaktayım.SerinceOrtaokulu sonsınıf öğrencisiyim. 2013 yılında girdiğim PYDS sınavınıkazandım ve burslu olarak öğrenim görmekteyim. 6.Sınıftayken okulumuzda düzenlenen ‘Peygamber EfendimizeMektup’adlı yarışmada 1. oldum. 09.06.2015tarihinde okulumuzda yapılan mezuniyet programında’Enerjide Yarışıyoruz’ adlı kompozisyon yarışmasında 1.olarak dereceye girdim.Okulumda göstermiş olduğum başarımdan dolayıortaokulu 1. olarak bitirdim ve ödül olarak bilgisayarkazandım.Roman ve şiir kitaplarını okumayıseviyorum. Türkiye’de ve dünyadaki güncel olaylarıgazete, dergi ve internetten takip ediyorum.Kompozisyon Yarışması 2.'siŞehriban KÖSEOGLU01/04/2002 tarihinde İstanbul’dadoğdum. Beş kardeşin dördüncüsüyüm.Kompozisyon Yarışması 3.'süMehmet BAYRAM13/02/2001 tarihinde Giresun’un Güce ilçesindedoğdum.1-2 yaşlarında Of/ İlkokulu Giresun Güce Zübeyde Hanım YİBO'daTrabzon’a geldim. Öğrenimime okudum. Ortaokula Trabzon Of Serince Ortaokulu’ndaSerince İlkokulunda başladım vehalen bu okulun ortaokul kısmının7. Sınıfında öğrenimime devametmekteyim. Kitap okumaktan vedevam ettim.Kitap okumaktan, resimyapmaktan ve yarışmalara katılmaktan hoşlanırım.Yalancılardan ve hilecilerden nefret ederim.Okulumuzda ve İlçemizde düzenlenen birçok yarışmayamüzik dinlemekten hoşlanırım.katıldım. İlçemizde düzenlenen "GençlikOkulumuzda düzenlenen ”EnerjideYarışıyoruz” yarışmasında Kompozisyondalında 2. Oldum. FenLisesini kazanmak ve doktor olmakO’nu Okuyor" yarışmasında 1. Oldum. ”EnerjideYarışıyoruz” yarışmasında 3. Oldum.Giresun AnadoluLisesi’nde okumak istiyorum. İnşallah ileridedoktor ve yazar olmak istiyorum.en büyük idealim.Temmuz 2015EnerjiPanorama 25

RÖPORTAJ & Murat Fırat“İlk üç gün sadecekitap okuyacağım”6 yıl devam eden yoğun mesaisinin sonuna yaklaşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Yıldız,yurtiçi ve yurtdışında katıldığı sayısız etkinlikle kabinenin en hareketli üyelerinden biri oldu.Bakanlığa veda etmeye hazırlanan Yıldız, enerji sektöründe 15 yıllık projeksiyonlar yapsada kendi hayatıyla ilgili 15 günlük bir projeksiyon dahi yapamadığını söylüyor. Bakanlığısüresince en çok eksikliğini hissettiği şeyin kitap okumak olduğunu anlatan Yıldız, “Bakanlıkgörevim bittiğinde ilk üç gün kitap okumayı düşünüyorum” diyor26 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

RÖPORTAJ“İlk üç gün sadece kitap okuyacağım”Tüm Türkiye yeni kurulacakhükümet için koalisyonseçeneklerine odaklanmışken,enerji sektörü debüyük bir merakla yeni bakanınıbeklemeye başladı. “Yeni EnerjiBakanı kim olacak?” sorusununyanıtı, Taner Yıldız’ın son 6 yıldakararlılıkla yürüttüğü enerji politikalarınınyönünü de tayin edecek.7 Haziran seçiminden birkaç günönce Kayseri’de buluştuğumuzTaner Yıldız ile Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığı koltuğundageçen 6 yılını ve sektörün gündemindekiönemli konuları konuştuk.Bakan olarak son röportajını EnerjiPanorama dergisine veren Yıldız, işkonuşmaktan geri kalmadı...Yerli kömür konusundaki hassasiyetinizibiliyoruz. Ancak yerlikömürle ilgili yatırımlar bir türlüistenilen seviyeye ulaşmadı. Bukonuda niçin başarısız olundu?Bildiğiniz gibi Türkiye’de yerlikömürün kalorifik değeri maalesefdüşük. Bu yatırımcı açısından çokcazip görülmese de farklı teknolojilerleyerli kömürün üretim imkanıvar. Bu avantajı bizim mutlakayatırımcı lehine kullanmamızlazım. Yerli kömürden vazgeçmek,ülkemize ihanet olur. Bizim asılkazalardan vazgeçmemiz lazım. Şuanda 14 milyar ton tespit edilmişrezervimiz var. Dünya bunu 2 yıldaçıkartıyor. Biz bu rezervimizi 100yılda çıkartacağız desek bile, bukömürün bugünkü değeri 7 trilyondolar civarında olur. Bu değerdenvazgeçmemeliyiz.Doğal gazda çapraz sübvansiyonvar. Doğal gazı pahalı alıp, tüketiciyeucuza satan BOTAŞ zararediyor. Bu, doğru bir sübvansiyonyöntemi mi sizce?Kontratlar devredildikçe busorunlar çözümlenecektir. Sonuçtatarafları olan kontratlar bunlar. Bizkontratların devredilmesini istiyoruzama Rus tarafı süresi bitmeden kontratlarındevredilmesinden yana değil.Elektriği dağıtım ayağıylaözelleştirdiniz. Doğu ve Güneydoğu›dakikayıp-kaçak rakamlarıda dikkate alındığında, özelleştirmedenistenen sonuç alındı mı?Sizce özelleştirmeler uygulamadabaşarıya ulaştı mı?Şunu açıkça söylemem gerekirki, PKK yüzünden kayıp-kaçak hedeflerimizleilgili yaklaşık 2,5-3 yıllıkbir gecikme oldu. Ancak genel olarakelektrik dağıtım özelleştirmelerininbaşarıya ulaştığını söyleyebilirim.Tabii ki elektrik dağıtımında zamanzaman problemler oluyor. Bu problemlerbize de geliyor. Ama özelleştirmedenvazgeçersek o da yanlış olur.Yani gittiğimiz yol doğru bir yol.SOMA VE ERMENEKMAHCUBİYETİMİZBakanlığınız döneminde sizien çok mutlu eden ve üzengelişmeler hangileri oldu?Bakanlığım döneminde beni en fazla heyecanlandıranuluslararası işler Kuzey Irak’tayürüttüğümüz çalışmalar, Rusya ve Japonyaile yürüttüğümüz nükleer santral projeleri,TANAP ve Hazar’daki petrol sahalarınınalınması oldu. Yurtiçinde ise elektrik dağıtımhizmetlerinin tamamının özelleşmesive devletin yönetim kabiliyetinin azaldığıüretim santrallarındaki rehabilitasyonlargurur duyduğum gelişmeler. Özel sektörlealakalı da rüzgar, güneş gibi yenilenebilirenerji kaynaklarıyla ilgili atılımlar beni heyecanlandırdı.Hiç şüphesiz en çok üzüldüğüm olaylarkazalar oldu. Bütün sevincimi bir kefeyekoysak, herhalde o kazaların üzüntüsünükarşılamaz. Bakanlığım dönemimde, enbaşarısız ve en eksi olduğumuz tarafımız,Soma ve Ermenek’teki maden kazalarıoldu. Bu benim ve bakanlığımın mahcubiyetidir.Şu veya bu nedenle davalar devamettiği için fazlaca bir şey söyleyemem amabunlar tabii afetlerden değil, kusurlardanoldu. En kötü işlerimiz bunlar oldu.Temmuz 2015EnerjiPanorama 27

RÖPORTAJ“İlk üç gün sadece kitap okuyacağım”Kıbrıs’ta, taraflar arasındaki olası anlaşmadagazın, suyun ve petrolün önemi ve yerikonusundaki görüşünüz nedir?Yer altındayken savaşın, yer üstündeykende barışın gerekçesi olan enerji kalemlerininTürkiye’nin koyduğu politikalarla daimabarışın gerekçesi olması gerekiyor. Yunanistan’la,Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ileKuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile beraberortada olan tablo sürdürülebilir bir durumdeğildir, buna gerekli itinanın karşılıklıgösterileceğine olan inancımı bir kez dahavurgulamak isterim. İsrail’in Doğu Akdeniz’dekigazının muhtemel geçiş güzergahınınve tabii akış yönünün Türkiye olduğuçok malum. Onlar tarafından da malum,bizim tarafımızdan da malum. Madem kiTürkiye coğrafyası doğalgazı taşımak için enuygun coğrafya, Doğu Akdeniz gazı Türkiyeüzerinden geçer, ilişkilerini de düzenleyerekgelir. Bu da yeni bir öngörü olmuş olur.Bizim gerçekten tutarlı ve sürdürülebilirbir enerji politikamız var. Şuna inanıyorum;Doğu Akdeniz gazı Türkiye üzerinden geçer.Mısır, İsrail ve Yunanistan gibi zorlamaprojelerle Doğu Akdeniz’deki gazı, doğalgaz ve ham petrol fiyatlarının düşme eğilimigösterdiği ve bunu ibraz ettiği bir dünyadadaha yüksek maliyetli bir proje yapamazsınız,yapıyor gibi gözüküyorsunuz ama olmaz.Kürt gazının ne zaman Türkiye’ye geleceğinidüşünüyorsunuz? Kürtler halataşıdıkları petrolün parasını Halkbank’amı yatırıyor?Enerji alanında Irak Kürt Bölgesel Yönetimi(IKBY) ile ilişkilerimizin boyutu ülkemizinenerji arz güvenliğine önemli düzeydekatkı sağlayacak nitelikte. IKBY ile mevcut“Doğal Gaz Alım-Satım Sözleşmesi” KuzeyIrak’ta üretilecek 20 bcm’e kadar doğal gazınTürkiye’ye satışını ve bu miktar üzerindeki doğalgazın uluslararası piyasaya satışını içeriyor.Bu kapsamda, Irak doğal gazının 2017 yılındaTürkiye’ye gelmesi için çalışmalar sürüyor. Irakdoğalgazının gelmesi, Türkiye’nin enerji arzgüvenliğine katkı sağlayarak, kaynak çeşitliliğisağlayacak ve diğer ülkelerle müzakerelerdegücümüzü arttıracak.Türkiye’nin Erbil-Bağdat arasındataraf olma durumu söz konusu değil. DünIrak’ın gelirlerini artıracak her türlü projeyielinden geldiğince destekleyen ve Irak’ınYENİ BAKANA DESTEK VERECEĞİMYeni Enerji Bakanının kim olacağı konusundabir tahmininiz var mı?Kim olacağını bilmiyorum. Ancak kim olursa olsun mutlaka benden dahaiyi yetişmiş birisi olacaktır. Çünkü büyüyen Türkiye bunu gerektirecektir.Ben de kendisinin destek istemesi halinde her zaman yanı başında olacağımıbelirtmek isterim. Bu, devletin işi, Ahmet’in, Mehmet’in işi değil.Dolayısıyla devlet politikası haline gelmiş hükümet politikalarında devamlılıkesastır. Onun için şimdiden söylüyorum, yeni Bakan kim olursaolsun, “Taner Bey sizinle şu konuyu görüşelim” dediği anda ben yardımahazırım. Tecrübemi, birikimimi ülkem adına paylaşmaya hazırım.28 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

RÖPORTAJkaynaklarının bütün Irak halkınaait olduğunu, elde edilen gelirin isetaraflar arasında adilane paylaşımınınIrak’ın bütünlüğü açısındantaşıdığı hayati öneme vurgu yapanTürkiye, bugün de aynı pozisyonunusürdürmekte.Günlük 1,5 milyon varil kapasiteliKerkük-Yumurtalık Ham PetrolBoru Hattı’nın tam kapasiteyleçalıştırılması hedefi doğrultusunda,ister Irak’ın güneyinden isterse dekuzeyinden çıkarılsın, üretilecekpetrolün gerektiğinde ilave kapasitetesis edilerek ülkemiz üzerindenpazarlanmasını arzu ediyoruz.Halkbank ulusal ve uluslararasımevzuat kapsamında faaliyetgösteriyor. Irak ile ilgili olan süreçteKuzey Irak kaynaklı petrol vedoğalgazın ihracından elde edilecekgelirlerin bir kamu bankasında toplanmasıtercih ettiğimiz bir husus.Kuzey Irak ile özel hukuk hükümleriçerçevesinde ticari bir nitelik taşıyanfaaliyetlerimiz kapsamında ulusal veuluslararası ticaret alanında tecrübesikanıtlanmış olan Halkbank’ın süreçtegörev almasının önünde herhangibir engel de bulunmuyor.31 Mart’ta yaşanan elektrik kesintisindenne gibi dersler çıkardınız?Benzeri kesintilerin bir dahayaşanmaması için ne gibi tedbirleraldınız?33 yılda iki defa olmuş bir hadise.Birincisi Sakarya depremiydi. 31Mart’ta yaşanan hadise ise birçokolumsuzluğun bir araya geldiği birortamda, kendine duyulan özgüvendenve aşırı risk almadan kaynaklandı.Biz bu manada özellikledoğudan batıya enerji taşıyan iletimhatlarımızın bakım onarımlarınıbir kısmını yaptık, bitirdik. Şimditeker teker yapıyoruz bu bakımları.Orada biri arızalı olmak kaydıyla 4ayrı iletim hattı aynı zamanda sistemdışıydı. Böyle olunca sistem buyükü taşıyamadı. Düşünün 11 adetotoban var doğudan batıya giden.Bunların 4’ü birden sistem dışındakalıyor. Trafik gibi düşünün. Ondandolayı ben arkadaşlarıma daha iyiplanlama yapmaları, daha azrisk alıcı olmaları ve alışmayaalışmamaları talimatı verdim.“İlk üç gün sadece kitap okuyacağım”İtalyanlar yatırım yapmak istiyorSon dönemde bazı yabancı enerjişirketlerinin Türkiye’den çıkacağıkonuşuluyor. Sizce yabancı yatırımcılarınTürkiye enerji piyasasınaolan ilgisi son dönemde azaldı mı?BP, Türkiye’den ayrılmayacağınıaçıkladı. Total Azerbaycan’dakihisseleri bize devretti. Ama Türkiye’dençekilmeleri söz konusu değil.Mesela geçen günlerde İtalyanlarTürkiye’de enerji sektörüne 4-5alanda büyük yatırımlar yapmak istediklerinisöylediler ve bizimle görüşmeyaptılar. Ayrıca çok farklı ülkelerdenbirçok yatırımcı Türkiye’deyatırım fırsatlarını kolluyor. Bu daTürkiye’de siyasi istikrara duyulangüvenin bir göstergesi. Sermaye eldeğiştirebilir ama iş devam eder.Total’in global ölçekli politikalarıbazı ülkelerden çıkıp bazı ülkeleregirmesi yönünde olabilir. Amaaçıkçası ben Total’in de Türkiye’dençekilmeyeceği kanaatindeyim.BUNDAN SONRASIDÜŞÜNMEDİMBakanlık sonrası için planlarınızvar mı?Ben enerji sektöründe çok fazla plan program yapanama kendi hayatıyla ilgili hiçbir plan programyapmayan bir insanım. Çok fazla hesabı kitabı olmayan,“Cenab-ı Allah hakkımızda hayırlısını versin”diyen bir insanım. Enerji sektöründe 15 yıllıkprojeksiyonlar yapıyorum ama kendi hayatımlailgili 15 günlük projeksiyon yapmıyorum. Son 13yılda 13 gün tatile gitmemişimdir. Ancak Bakanlıkgörevim bittiğinde ilk üç gün kitap okumayı düşünüyorum.Hatta hızlı okuma kursunu da gittim.Kitap okumayı çok seven birisiyim ama istediğimkadar kitap okuyamamanın sıkıntısını yaşıyorum.Bu kendi adıma bir zafiyet. Biraz bu zafiyetimitelafi etmeyi istiyorum. İş konusunda da bakalımCenab-ı Allah ne gösterecek. Gerçekten bundansonrasını hiç düşünmedim.Temmuz 2015EnerjiPanorama 29

ANKARA KULİSİ & Deniz SuphiELDER, OSB’leri öne sürüp kayıpkaçakta değişiklik istiyorElektrik Dağıtım HizmetleriDerneği (ELDER) ile bazıelektrik dağıtım şirketleri,Enerji Piyasası DüzenlemeKurumu’na (EPDK) başvurarak,2011-2016 döneminde dağıtımbölgeleri için öngörülen kayıp-kaçakhedeflerinin revize edilmesinive bu oranların artırılmasını istedi.EPDK talebi kabul ederse, dağıtımşirketlerine elektrik tarifeleriüzerinden artırılan oran kadarfinansman aktarılması gündemegelecek. Bu da faturalara yansıyankayıp-kaçak tahsilat bedellerininyükselmesini gündeme getirebilir.Kulağımıza gelen bilgileregöre, bir süre önce ELDER vebazı dağıtım şirketleri, EPDK’yayazılı başvuruda bulundu. Başvuruda,dağıtım bölgelerinin 2011-2016 kayıp-kaçak hedeflerinin,Organize Sanayi Bölgelerinin(OSB) de dikkate alınarak hesaplandığıbelirtilerek OSB’lerin,zaman içinde dağıtım şirketleriyerine doğduran Türkiye Elektrikİletim AŞ (TEİAŞ) sistemi üzerindenelektrik almaya başladığıvurgulanan yazıda, “Bu durum,bölgelerin aldığı ve sattığı elektrikmiktarını ve dolayısıyla kayıp-kaçakmiktarlarını değiştirdi”denildi. ELDER, bu gerekçeyledağıtım şirketlerinin kayıp-kaçakhedeflerinin yükseltilmesiniistedi.Sektör kaynakları, bu talebinnedenlerini şöyle açıklıyor: Dağıtımşirketlerinin, OSB’lere sattığıelektrikte kayıp-kaçak oranlarınınsıfır düzeyinde. Dağıtım bölgesindenOSB’lerin çıkmasının ardındankayıp-kaçak oranları her bir bölgedeoransal olarak artış gösterdi.Böylece dağıtım şirketleri, haksızOSB’lerin daha ucuz elektrik aldıkları için dağıtım şirketleri yerine TEİAŞ’ıtercih etmesi şirketleri harekete geçirdi. Bu durumun gelirlerini olumsuzetkilediğini belirten dağıtıcılar, EPDK’ya başvurarak kayıp-kaçak oranlarınıyükseltilmesini talep etti…EPDK:“GÖRÜŞÜYORUZ”Konuyla ilgili olarak EPDK’nın da bilgisinebaşvurduk. Yetkililer, ELDER veelektrik dağıtım şirketlerinin taleplerinindeğerlendirildiğini belirterek,“Talep, Kurul’un gündemine alındı.Kurul, değerlendirecek ve bir kararverecek. Kayıp-kaçak oranlarının artırılıpartırılmayacağı en kısa sürede belliolacak” yanıtını verdiler.yere bir miktar kayıp-kaçakla karşıkarşıya kaldıHesaplama yöntemiDağıtım sektörünün oyuncularındanbiri, taleplerine dayanakoluşturan hesaplama hakkında bilgivererek şunları söyledi:“Bir dağıtım şirketi, bölgesinde100 birim elektriğin, örneğin 60birimini sanayiye, 20 birimini ticarethaneye,10 birimini konutlara satıyor.10 birim de kayıp-kaçak olarakişlem görüyor. Dağıtım bölgesindenOSB’ler çıktı. Diyelim ki 30 birimlikOSB’ler çıkınca dağılım oranıdeğişti. Bu durumda kayıp-kaçak 10yerine, yüzde 13-14 olur. Demek kidağıtım şirketi, 3-4 puanlık bir farkıüstlenmek zorunda kalıyor.OSB’ler neden bölgelerden çıktı?Sektör kaynakları, OSB’lerindağıtım şirketleri yerine doğrudanTEİAŞ sistemine bağlanarak elektrikalmasının gerekçesi hakkındada bilgi verdi. Kaynaklar, OSB’lerindağıtım şirketlerinden 24,31 kuruşaaldıkları elektriği, TEİAŞ sisteminebağlanarak 19,28 kuruştan teminedebildiklerini belirterek, “OSB,TEİAŞ sistemine bağlandığındadağıtım ve kayıp-kaçak bedeliödemiyor. OSB’ler için bu büyükbir fark oluşturuyor. Bu, devletin,bir çeşit sanayiyi desteklemek yada teşvik etmek için uyguladığı biryöntem” dedi.30 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KAPAKDeniz Suphi / Oğuz KaradenizEnerji sektöründe“ i FLAS”kaygısıÜlkenin artan enerji ihtiyacını karşılamak için yatırım düğmesine basılmışve ortalama yılda 6 milyar dolarlık yatırım yapılmıştı. Üretim ve dağıtımınözelleştirilmesiyle piyasa liberalleşti ancak tehlike çanları da çalıyor.Kamunun piyasaya olan baskısı, enerji birim fiyatlarının hükümetin talepleridoğrultusunda belirlenerek sübvanse edilmesi, hızla yükselen döviz kurları,para piyasalarına hakim olan FED korkusu özel sektörü korkutuyor. Kulislerdeiflasın eşiğine gelen şirketler olduğu konuşuluyor. Kısaca yeni hükümetienerjide zor bir dönem bekliyor. İşte enerjideki tablo ve çözüm önerileri...32 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KAPAKEnerji sektöründe “iflas” kaygısıKAPAKTürkiye’de elektrik üretimve dağıtım sektörü, son6-7 yılda gerek özelleştirmeyoluyla gerçekleştirilengerek de sıfırdan yapılanyatırımlarda rekor kırdı. Uzmanlarınhesaplamalarına göre budönemde elektrik kurulu gücü,yüzde 67 oranında arttı. Toplamkurulu güç 70 bin megavatı aştı.Anılan dönemde her yıl 6 milyardolar olmak üzere toplamda 36-37milyar dolar yatırım yapıldı.Bu dönem içinde elektrikdağıtım tesisleri de işletme hakkıdevri (İHD) yöntemiyle özelleştirildi.Özel sektör, dağıtım bölgeleriiçin de 13 milyar dolar borçlandı.Elektrik üretim ve dağıtım sektörlerine,bu kısa zaman dilimindeyapılan yatırım tutarı 50 milyardoları buldu.Bugüne kadar enerjinin heralanına yapılan yatırımları üst üstekoyarsak 100 milyar doları geçenbir yatırım söz konusu. Sektördeki‘pırıltılı’ günler geride kalmış gibigörünüyor; çünkü dolar kurununfırlaması, devlet tarafındanbaskılanan elektrik ve doğal gaztarifeleri, çapraz sübvansiyon uygulaması,karar alma süreçlerindekigecikme, gereği gibi yapılmayanfizibiliteler nedeniyle sektör zorgünler geçiriyor. Zordaki şirketlere,asıl büyük darbe serbest piyasadaoluşan elektrik fiyatlarındangeliyor. PMUM olarak da alınanpiyasada elektrik fiyatları, son dönemdeciddi biçimde düştü. 2009yılı Aralık ayında 13,785 krş/kWholan Sistem Marjinal Fiyatı, Mayıs2015 ortalaması 11,301 krş/kWholdu. Aralık 2009 sonunda dövizkurunun 1,49 TL/dolarken Mayıs2015 sonunda 2,66 TL/dolara çıktığıgöz önüne alındığında dolar/cent bazında fiyatlar 9,22 cent/kWh’ten 4,25 cent/kWh’e düştü.Bunun sonucu olarak çok sayıdaverimi düşük olan eski doğalgaz santralı kapatılma aşamasınageldi. Verimsiz santralların devredışı edilmeleri olumlu görülsede düşük fiyatlar, yüksek verimliolarak yapılacak olan yeni doğalgaz kombine çevrim santrallarıyatırımlarının da ertelenmesine,hatta projelerden vazgeçilmesineyol açtı.Yukarıda özetlediğimizmanzara ister istemez kulislerde,bazı şirketlerin iflas tehlikesiylekarşı karşıya olduğunun konuşulmasınayol açıyor. Sektörü,özellikle finansman yönündenrahatlatacak kararların hızlaalınmaması halinde peş peşeiflasların gündeme gelebileceğiyönünde kaygılar güçlü biçimdedile getiriliyor.Sektör, ne yapılmasını istiyorya da bekliyor? Özetlersek, devlettarafından tarifelere müdahaleedilmeyen, tam rekabetçi bir pazarınoluşmasını bekleniyor. Otomatikfiyatlandırma mekanizmasınınişletilmesini istiyor. Kararların,ivedilikle alınmasını arzu ediyor.İletimde alt yapı yatırımlarınıntamamlanmasını ve eşit, adil biryapı kurulmasını talep ediyor.6 yılda 6 milyar dolar üretimeharcandıÖncelikle Türkiye’nin enerjiharitasını inceleyip ardından buveriler ışığında değerlendirmeyapalım. Türkiye kurulu gücünün1970 yılından 2014 yılı sonunakadar olan gelişimine bakıldığındaher 10 yılda kurulu gücün ikiyeTemmuz 2015EnerjiPanorama 33

KAPAKKAPAKEnerji sektöründe “iflas” kaygısıTablo 1. 2008 ve 2014 Yılları Kurulu Gücünün Mukayesesi (MW)TAŞKÖMÜRİTHALKÖMÜRLİNYİTFUELOILDOĞALGAZDİĞER+ATIKTERMİKTOPLAMHİDROJEOTER.RÜZGARTOPLAM2008 (MW) 335 1651 8205 2268 15054 81,1 27595 13828 77,2 316, 418172008 (%) 0,80 3,95 19,63 5,42 36,00 0,19 65,99 33,07 0,18 0,76 1002014 (MW) 335 6062 8238 658 25550 996 41841 23640 404 3629 695162014 (%) 0,50 8,70 11,80 0,90 36,8 1,5 60,20 34,0 0,6 5,2 100Yüzdesel ArtışAzalış % -%38 +%221 -%41 -%84 +%3 +%790 -%9 +%3 %334 %685 +%67Artış (MW) 0 4411 33,4 -1609 10495 915 14246 9812 327 3313 27699(Tablo 1- Türkiye Kurulu Gücünde kaynaklar bazında 2008 ve 2014 yıl sonu rakamları karşılaştırmalı)katladığını görüyoruz.Kurulu güç 7 yılda yüzde 67arttı. Termik santralların oranıyüzde 9 düştü, yerli linyit, yerli taşkömürüve fuel oil kurulu gücündebüyük düşüş oldu; ithal kömür,rüzgar, jeotermal ve biomas kurulugücünde büyük sıçrama görüldü;doğal gaz ve hidroda yüzde 3’lükartış görülmesine rağmen diğerkaynaklara nazaran yüzdesel bazdafazla hareket olmadı.Diğer taraftan olaya, megavatbazında kurulu güç artışı olarakbakıldığında doğal gazlı santrallar15.054,8 MW’dan 1,7 misli artışla25.550 MW’a; hidrolik santrallarise 13.828,7 MW’dan 1,7 misli artışla23.640,9 MW’a çıktı. Yatırımbedellerini ithal kömür santralı için1.400 dolar/kW, linyit santralı için1.750 dolar/kW, doğal gaz santralıiçin 800 dolar/kW, biomas santralıiçin 1.200 dolar/kW, hidroelektriksantral için 1.500 dolar/kW, jeotermalsantral için 1.800 dolar/kW verüzgar santralı için 1.700 dolar/kWalırsak toplam 27.699,2 MW’lıkkurulu güç artışının yatırım maliyetiyaklaşık 37 milyar dolar. Demekki elektrik sektöründe sadeceyatırım için 6 yıllık dönemde heryıl 6 milyar dolar harcandı.Üretimin, 7 yılda yüzde 27 arttıÜretim, 7 yılda yüzde27 artıyor. Üretimde termiksantralların oranı yüzde 4 düşüyor,TİCARETTE PAZARINYÜZDE 50’Sİ KAMUDAElektrik ticaretinde gerçek rekabet için kamununpazardan çıkması gerekiyor. Ancak halen kamuşirketi olan TETAŞ, Türkiye elektrik pazarınınyaklaşık yarısını kontrol ediyor. Şirketin elektrikalımlarının büyük bir bölümünü yine bir diğerüretici şirket olan EÜAŞ’tan ve alım garantilisantrallardan temin etmesi ciddi maliyet avantajısağlıyor veya serbest piyasanın (PMUM)dengesini bozabiliyor. Hal böyle olunca, özelşirketlerin gerçek üretim maliyetleriyle aynıpazara girmesi ve rekabet etmesi çok zor ya damaliyetine veya işletmeciliğin-yatırımın devamıiçin zararına satışlar yapmasını gerektiriyor.Pazarda önemli bir üretici olan EÜAŞ’ın durumunuda unutmamak gerekiyor. EÜAŞ ikili anlaşmalarlaelektrik satışı yapabilmekte, serbest pazardada yer alabiliyor. Bu satışı ilginç kılan ise elektriğinbirim fiyatı. 2014 yılı için şirketin ikili anlaşmalarkapsamında ortalama satış fiyatı 12 kuruş.Oysa, petrolde son aylardaki düşüş bir kenarakonursa rakam, birçok özel şirketin gerçek üretimmaliyetinin bile altında. EÜAŞ, suyun bol olduğudönemlerde veya talebin arttığı dönemlerdebarajları daha fazla çalıştırarak anlık fiyatlarda damaliyetlerin altına satışlara neden olabiliyor.34 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KAPAKEnerji sektöründe “iflas” kaygısıKAPAKyerli kömür ve fuel oil’den elektriküretiminde büyük düşüş yaşanıyor;ithal kömür, rüzgar, jeotermal vebiomas’tan elektrik üretimindesıçrama görülüyor; doğal gaz dayüzde 1 azalma ve hidroda yüzde4’lük artış görülmesine karşındiğer kaynaklara nazaran yüzdeselbazda fazla hareket olmadığıortaya çıkıyor. Diğer taraftan olayaGWh artışı olarak bakıldığındadoğal gazdan elektrik üretimi95.992,3 GWh’den yüzde 26 artışla120.467,5 GWh’e, hidro elektrikise 33.264,5 GWh’den yüzde 22artışla 40.401,8 GWh’e çıktı.İthal kaynaklar olan doğal gaz,ithal kömür ve petrolün elektriküretimindeki payı 2008’de yüzde60 iken, 2014’te yüzde 63,72’yeDAĞITIMCILARA KURBASKISI2008’de Başkent Elektrik Dağıtım AŞ’nin devriylebaşlayan ve 2013’te Toroslar’ın devriyle tamamlanansüreç, önemli bir özelleştirme başarısı olaraköne çıktı. Bu özelleştirmelerden Hazine’nin kasasına12 milyar 744 milyon dolar girdi. İhaleleri kazananşirketler, bu kadar büyük ödemeleri özkaynaklarındanyapamayacakları için borçlandılar. Bir diğer ifadeyleşirketler, iç ve dış finans piyasalarından dövizolarak borçlandı. Bazı şirketlerin dağıtım bölgesinidevraldığı dönemde dolar kurunun 1.5 TL dolayındaolduğu dikkate alındığında, şirketlerin artan dolarkuru nedeniyle karşı karşıya olduğu vahim tablonet olarak ortaya çıkıyor.çıktı. Dolayısıyla tüm hükümetler,‘Elektrik üretiminde yerli kaynaklarınpayı artırılacaktır’, demelerinekarşın tam tersi gerçekleşiyor,yabancı kaynakların payı artıyor.Tablo 2. 2008 ve 2014 Yılları Üretimi Mukayesesi (GWh)İTHALKÖMÜRYERLİKÖMÜRFUELOILDOĞALGAZDİĞER +ATIKTERMİKTOPLAMHİDROJEOTER.RÜZGARTOPLAM2008 (GWh) 12551 44917 10459 95992, 186, 164106 33264 161,7 797,3 1983292008 (%) 6,33 22,64 5,28 48,40 0,09 82,74 16,77 0,09 0,40 1002014 (GWh) 34531 38519 4512 120467 1329 199360 40401 2251 8366 2503812014 (%) 13,80 15,38 1,80 48,12 0,52 79,62 16,14 0,90 3,34 100,00Yüzdesel ArtışAzalış %%218 -%32 -%66 -%1 %578 -%4 -%4 %1000 %835 %27Artış (MW) 21980 -63976 -59468 24475 1143 35254 7137 2090 7569 52051(Tablo 2-Türkiye kurulu gücünde kaynaklar bazında 2008 ve 2014 yıl sonu rakamları karşılaştırmalı)Tablo 3. 2008 ve 2014 Yılları üretim, ithalat, ihracat, tüketim karşılaştırması (GWh)Yıl Üretim İthalat İhracat Tüketim2008 198.329,8 790,4 1.062,5 198.057,72014 250.381,2 7.940,0 2.694,4 255.626,8Artış %27 %1005 %254 %29(Tablo 3-Türkiye’de üretim, ithalat, ihracat ve tüketimdeki 2008 ve 2014 yıl sonu rakamları)Temmuz 2015EnerjiPanorama 35

KAPAKKAPAKDüşük fiyatlar yatırımları da vurduDüşük fiyatlar yatırımları da vurduElektrik üretim ve dağıtımsektörlerini yatırım, tarife, finansmanyönünden mercek altınaaldıktan sonra bu alanın öndegelen uzmanlarından eski ElektrikÜretim AŞ (EÜAŞ) Genel MüdürYardımcısı Muzaffer Başaran’la sözkonusu sektörleri soru ve yanıtlarlaenine boyuna nesnel bir zemindedeğerlendirdik.Sektör, elektrik fiyatlarındanyakınıyor. Hatta, bazı gaz santrallarınındüşük fiyatlar nedeniyleüretim yapmadığı belirtiliyor. Bufiyatların, yatırımcıları zora soktuğudeğerlendirmesi de yapılıyor.Sizin, bu konudaki tespitlerinizneler?Elektrik fiyatlarında sondönemde oldukça önemli düşüşlergörülüyor. 2009 yılı Aralıkayında 13,785 krş/kWh olansistem marjinal fiyatının, Mayıs2015 ortalaması 11,301 krş/kWholdu. Aralık 2009 sonunda dövizkurunun 1,49 TL/dolarken Mayıs2015 sonunda 2,66 TL/dolaraçıktığı göz önüne alındığındaABD dolar/cent bazında fiyatların9,22 cent/kWh’ten 4,25 cent/kWh’e düştüğü görülüyor. Bununsonucu olarak çok sayıda verimleridüşük olan eski doğal gaz santralıkapatılma aşamasına geldi. Buverimsiz santralları kapattı ancakyeni yatırımların da ertelenmesineyol açtı. Düşük fiyatlar fizibiliteraporlarında elektrik satış fiyatlarını8,5-10 cent/kWh alan tüm üretimyatırımlarını, özellikle yerli kömüryatırımlarını da vurdu.Sübvansiyonlar konusundakigörüşlerinizi alabilir miyiz? Bu işyatırımları nasıl etkiliyor?Doğal gazın, özel sektörsantrallarına maliyetinin altındaverilmesi liberal piyasalarda olmamasıgereken bir durum. Bu, yerlikömür ve hidroelektrik yatırımlarıaleyhine bir durum. Zaten liberalpiyasalarda sübvansiyon yanlış biruygulama dolayısıyla doğal gazınsübvansiyonundan vazgeçilmesigerekiyor. Doğal gaz maliyetininaltında satılmamalı ve bunun içindoğal gaza gerekirse zam yapılmalı.Elektrik üretiminin yüzde48’i doğal gazdan yapıldığına göreelektrikte de fiyatların artırılmasıkaçınılmazdır.Son durum elektrik dağıtımşirketlerini nasıl etkiledi, oradadurum nasıl?Dağıtım şirketleri dolar olarak(yaklaşık 13 milyar dolar) borçlandıve tahsilatı TL olarak yapıyorlar.Dolayısıyla dağıtım şirketlerininzamanla durumlarının daha da zorlaşacağıkaçınılmaz gibi görünüyor.Nitekim 21 bölgenin ikisinin zordurumda olduğu deklare edildi.Şirketlerden birine EPDK kayyumatadı, bir bölgeyi alan şirket,geri vermek için devlete çağrı dabulundu.36 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KAPAKDüşük fiyatlar yatırımları da vurduKAPAKPİYASAYA MÜDAHALE, SÜRECİ ZORLAŞTIRIYOREPDK’nın kurulması ve serbest piyasadönemine geçilmesiyle, Türkiye Elektrikİletim AŞ (TEİAŞ) bünyesinde PMUMçalışmaları başlatıldı ve 2009 yılında faaliyetegeçti. Elektrik pazarında faaliyetgösteren üretici, tüketici ve toptancılarpiyasada yer almaya başladı ve DUY diyeadlandırılan piyasa kuralları çerçevesindeticaretlerine devam etti ve ediyorlar.Ayrıca 2009-Nihai DUY Arz GüvenliğiStrateji Belgesi ardından, tüm lisanssahiplerinin katılımının zorunlu olduğuGün Öncesi Planlama ve Dengelemeningün öncesinde yapıldığı nihai DUY, Aralık2009’da yürürlüğe girdi. 2011- GünÖncesi Piyasası Aralık 2011’de Gün ÖncesiPlanlama kaldırılmış ve katılımınİŞTE UZMANLARDAN KURTULUŞ REÇETESİYukarıda özetlediğimiz tablonun ardından enerji sektörünün oyuncuları,sivil toplum örgütleri ve uzmanlarının görüşlerine başvurduk. Ortayaçıkan reçete ana başlıklar haliyle şöyle:700 kV’luk veya 1.000 kV’lukDoğu’dan Batı’ya ve Kuzey’denGüney’e iletim hattı yapılmalı.Şu andaki maksimum 400kVA’lık sistemin takviyeye ihtiyacıvar. Bu hatlar kurulacak ikinükleer santral için de faydalıolacak. İletim sistemine dahasağlam bir iskelet oluşturacaktır.İletim sisteminde kaynaklananşebekenin oturma riskinidüşürecektir.TEİAŞ’ın sadece ucuz fiyataöncelik verilerek santrallarınçalışma sırasını saptayan programa,hatların aşırı yüklenmesi,bölgesel stabiliteyi de dikkatealan şartlarda eklenerek revizeedilmeli.Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı Strateji Belgesindeyerli kömürün 2023’e kadardeğerlendirileceği yazıyor. Teşviksisteminde de yerli kömüreyatırım yapanların 5. bölgeteşviklerinden yararlanacağıhükmü var. Ancak yatırımcılarbu teşvikleri yeterli bulmuyorlarki bir iki proje dışında yerlikömüre dayalı yeni proje yoktur.Bu sebeple Afşin Elbistan,Konya Karapınar, Afyon Dinarve Eskişehir Alpu Sahalarınınbir an önce değerlendirilmesiisteniyorsa alım garantisi verenfinans modelleri üzerindedurulmalıdır. Geçmiş örneklerede bakarak en uygun modelinYİ modeli olduğu görülecektir.Son yıllarda kömür santrallarındave özellikle Afşin ElbistanA ve B’de emre amadelik vekapasite kullanımı çok düşük.Bunun artırılması için mevcutproblemler detaylı bir şekildeincelenip çözümler üretilmeli.Bu santralların düşük performansgöstermeleri, Türkiyedeki linyite yatırım yapmayıdüşünen yabancı yatırımcılarıcaydırıcı bir unsur oluyor.Elektrik sektöründe kamusektöründe kararlar teknik veekonomik kriterler göz önünealınarak verilmeli. Teftiş korkusuylateknik elemanların işinteknik olarak doğrusuna göredeğil de müfettişlerden gelebilecekmuhtemel sorulara göredavranış göstermeleri ve kararvermeleri, 31 Mart 2015’deyaşanan Türkiye çapındakielektrik kesintilerinin yenidenyaşanmasına yol açacaktır.Elektrikte fiyat artışını körükleyenmodeller yeniden sorgulanmalı.DSİ’nin su kullanımhakkını açık artırmayla vermesi,TKİ’nin rödövans usulü,TEİAŞ’ın yenilenebilir enerjisantrallarının trafoya bağlanmasıiçin ihale yapması elektrikmaliyetlerini artırıcı modeller.Sektörde mevzuatın çok sıkdeğişmesi, yatırım ortamınıbozmakta ve yatırımcı iştahınıortadan kaldırıyor. Yatırımcıaçısından öngörülebilirlik, çokönemli bir faktör ve mevzuatınsık değişmesi yatırımcı açısındanülkeyi riskli haline getiriyor.gönüllülük esasına dayandığı Gün ÖncesiPiyasası başlatıldı.Fiyatlar zaman zaman maliyetlerin altındakalsa da zaman zamanda karlılık esasınaparalel elektrik ticareti PMUM üzerindendevam etti. Hatta zaman zamanbirim fiyatlar 2 lira gibi anormal seviyelerede çıktığını da hatırda tutmakla birliktehenüz gerçek birim maliyetler üzerindenelektriğin üretilip alınıp-satıldığı birserbest piyasadan söz etmek mümkündeğil. Tabi serbest piyasada alıcı ile satıcıbuluşurken yine TEİAŞ bünyesinde elektriküretim-tüketiminde sistemi kontroleden ve yöneten Milli Yük Tevzi Merkezi’nide unutmamak lazım. Yük Tevzi’ninzaman zaman arz-talep dengesi için verdiğitalimatlarda piyasanın maliyet-birimfiyat dengesini bozabiliyor. Rekabet Kurumu’nunocak ayında yayımladığı ElektrikToptan Satış ve Perakende Satış SektörAraştırması buna vurgu yapıyor. Ayrıca zamanzaman acil durum, gerilim regülasyonu,mülki idare talimatı, trafo arızası,trafo yüklenmesi, uluslararası anlaşmalar,iletim hattı arızası, iletim hattı yüklenmesigibi talimatlarıyla sisteme-piyasayamüdahalesi söz konusu. Bu da ister istemezsantralların devreye alınması veyaçıkarılması sonucunu doğuruyor. Bu dapiyasanın işleyişini farklı boyutlarıylaolumlu-olumsuz etkileyebiliyor.Temmuz 2015EnerjiPanorama 37

RÖPORTAJ & Esin GedikEnerya’nın hedefiilk üçte olmak38 EnerjiPanoramaTemmuz 2015Doğal gaz ve elektrik dağıtım sektörününönemli oyuncularından biri olan Enerya,hedefini ilk üç olarak belirledi. Şirketin genelmüdürü Uzun, “Elektrik ve doğal gaz ticaretininyüzde 5’ini yöneteceğiz” diyor… Geçen yılPartners Group’la ortaklık yapan Enerya’nın birdiğer hedefi de MENA bölgesinde yenilenebilirenerji yatırımlarını artırmak

RÖPORTAJEnerya’nın hedefi ilk üçte olmakTürkiye’nin hatta dünyanın en büyük müteahhitlikşirketlerinden biri olan STFA, tüm büyükholdingler gibi enerjide de ana oyunculardanbiri olmak için çalışıyor. STFA, önce geçen yılenerji sektöründeki tüm yapılanmasını Enerya adlı şirketçatısı altında topladı ardından da Partners Group’la ortaklıkyaptı. Elektrik ve doğal gaz dağıtımındaki gücünüüretime de taşımak isteyen Enerya, özellikle yenilenebilirenerji alanında altyapı çalışmaları yapıyor. Enerya GenelMüdürü Aslan Uzun ile şirketin geldiği noktayı vehedeflerini konuştuk.Faaliyetlerinizi Enerya çatısı altında topladıktan sonraoluşan sinerjinin yansımaları hakkında bilgi verebilirmisiniz, nasıl bir katkısı oldu?10 yıl önce her ilde doğal gaz dağıtımına farklı birşirket adı ile başlamıştık. Ancak gerek STFA’nın bilinirlikve güvenirliğinden daha çok faydalanabilmek gereksede tanınırlığımızı daha hızlı artırabilmek için tümşirketleri tek bir çatı altında toplamaya karar vermiştik.Bir de sadece doğal gaz değil, enerjinin diğer kollarındada bulunmaya karar verdik. Dolayısıyla gerek doğal gaz,gerek elektrik, gerekse de rüzgar su gibi sektörlerde bizitemsil edecek bir marka ve logo ile yolumuza devam etmekistedik ve tüm çalışmalarımızı Enerya çatısı altındatopladık. Bugün 800 binden fazla haneye ulaşıyoruz.Yani yaklaşık 4 milyon kişi ya doğal gazını ya da elektriğinibizden sağlıyor.‘Daha temiz, daha akılcı ve daha kolay’ felsefesi ilehizmet kalitemizi iyileştirerek daha müşteri odaklı birşirket olma hedefiyle yolumuza devam ediyoruz. Diğerelektrik tedariki yapan şirketlerden farklı olarak, doğalgaz dağıtımı yapılan şehirlerde abonelerimiz, hem aynıödeme noktasından elektrik ve doğal gaz faturalarınıbirlikte ödeme imkânına kavuştu hem de elektrik fatura-ÇOCUKLAR BU HAVAYISOLUMAMALIEnerya Genel Müdürü Aslan Uzun, Anadolu kentlerindehava kirliliğinin önüne geçilmesi için doğalgaz kullanımınınyaygınlaştırılması gerektiğini söyledi. 5 Haziran ÇevreGünü dolayısıyla hava kirliliğine karşı, özellikle Türkiye genelindedoğal gaz kullanımının yaygılaşmasının öneminedikkat çeken Uzun, Türkiye’de Ankara ve İstanbul dışındakişehirlerde doğal gazın halen zorunlu olmadığını hatırlatarakbu nedenle doğal gaz kullanımının yaygınlaşmasındasıkıntı yaşandığını belirtti. Uzun, “Türkiye’de Avrupa HavaKalitesini İzleme İstasyonları ölçümlerine göre, 20 ilde havanınhassas düzeyde kirli olduğu uyarısı yapıldı. Bu illerinmerkezlerindeki havayı yaşlılar, çocuklar ve solunum rahatsızlığıolanların solumaması gerektiği açıklandı” dedi.Türkiye’de Anadolu’da halen ısınmada kömürün kullanıldığınıbelirten Uzun, şu ifadeleri kullandı: Ülkemizde kömürünyerine daha temiz ve daha tasarruflu ikame edilebileceken temel enerji kaynağı doğal gazdır. Doğal gaz, yanması kolayayarlanabilen, verimliliği en yüksek yakıttır. Tam yanmagerçekleştiren doğal gaz; duman, is, kurum ve kül oluşturmaz.Kullanım kolaylığı ve ekonomisinin yanında karbon içeriğinindüşüklüğü, diğer katı ve sıvı yakıtlara göre çok dahaçevreci bir yakıt olmasını sağlar. Bu nedenle tüm kentlerdedoğal gaz kullanımının yaygınlaştırılması için halkın bilinçlendirilmesive bu konuda çalışma yapılması gerekiyor.”Temmuz 2015EnerjiPanorama 39

RÖPORTAJEnerya’nın hedefi ilk üçte olmaklarında tasarruf sağlamış oldu.Dağıtımın yanı sıra toptan satışşirketiniz de var, bu alanda ulaştığınızbüyüklük, gelecek hedeflerinizipaylaşabilir misiniz?10 yıldır Antalya, Konya, Karaman,Ereğli, Erzincan, Denizli,Aydın, Aksaray, Çorum, Niğdeve Nevşehir illerinin doğal gazdağıtımını yürütüyoruz. 11 şehirdebugüne kadar 450 milyon TL’likyatırım ile 6 bin 500 km’lik dağıtımağı kurduk. Bulunduğumuz illerdenüfusun ortalama yüzde 85’ine hizmetgötürerek 2014 sonu itibarıyla800 binden fazla aboneye, 1,5 milyarTL’lik ciroya ve toplamda 2,8milyar metreküplük hacme ulaşmışolacağız.2018 yılında doğal gaz kullanımhacmimizin yüzde 70’ini kendimizkarşılayacağız. Kullanacağımız vedağıtacağımız gazı toptancılarlayapacağımız anlaşmalar ve ithalatyolu ile doğrudan temin edeceğiz.2014 yılını nasıl kapattınız, ulaştığınızrakamlar nedir?2014 yılında planlandığımızyatırımları gerçekleştirdik ve gazverme çalışmalarımızı zamanındatamamladık. Mevcut abonemizinyaklaşık 90’ını konut abonelerindenoluştuğundan bulunduğumuzşehirlerin dinamiklerine uygunolarak çalışmalarımızı sürdürüyoruz.Yatırımlarımızı imarlı alanlarıntamamına ulaşacak şekilde yürütüyoruz.800 binden fazla aboneye,1,5 milyar TL’lik ciroya ve toplamda2,8 milyar metreküplük hacmeulaştık. Hedefimiz yeni yatırımlarımızlaabone sayımızı daha daartırmak.Geçen yıl şirketinizin yüzde 30’unuPartner Group’a sattınız, bu işbirliğiile neler hedefliyorsunuz, büyümehedeflerinizi hızlandırmada nasıl birkatkısı olacak?Türkiye’nin artan enerji talebive hızlı büyüyen ekonomisi ileözellikle Avrupalı büyük yatırımcılariçin enerji sektöründe çok cazipbir ülke haline geldik. Türkiye’deenerjiye önümüzdeki 10 yıl içinde120 milyar dolar yatırım yapılmasıgerekiyor. Bu büyük yatırım alanıelbette önemli yatırımcılar açısındanda Türkiye’yi cazip bir ülkehaline getiriyor. Partners Group daTürkiye’de enerji sektörünü yakınentakip ediyordu. İki büyük şirketolarak ortak yürüme kararı aldık.Enerya da Partners Group ile ortakolan STFA Yatırım Holding enerjisektörü yatırımlarına hız vererekorganik ve inorganik büyümeyedevam edecek.Enerji sektöründe üretim tesisi olmayanender şirketlerden birisiniz. Özellikleyenilenebilir alanlara yatırımyapacağınızı açıklamıştınız. Başlayan,planlanan ve devam eden projelerinizvar mı? Varsa bilgi verebilir misiniz?Özellikle yenilenebilir enerji üretimindeTürkiye ve MENA Bölgesi’nin en çok bilinenmarkalarından biri olmayı hedefliyoruz. Türkiye’deenerji dağıtımında ise ilk 3 oyuncudanbiri olmak üzere yola çıkıyoruz. Elektrik vedoğal gaz ticaretinin yüzde 5’ini yöneteceğiz.2018 yılsonuna kadar yıllık 3 milyar TL ciro seviyesineulaşmayı hedefliyoruz. Hedeflerimizarasında özellikle STFA’nın aktif olduğu Ortadoğuve Kuzey Afrika ülkeleri de var.40 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

HABER & Oğuz KaradenizHavzalara gelen su, barajlarıdoldurmaya başladıGeçen yıl yaşanan mevsimdeğişikliği Türkiye’dehem tarımı hem de enerjiüretimini olumsuz etkiledi.İlkbaharda yaşanan don olayları birçokmeyve ve sebzede rekolteyi yokdenecek seviyeye düşürdü. Kuraklıkise barajları olumsuz etkiledi, suyunelektrik üretimindeki payı toplamüretimin yüzde 10'u seviyesine kadargeriledi. Yaz aylarında artan elektriktüketimi doğal gaz çevrim santrallarıylakarşılandı. Aynı olumsuzlukTürkiye, bu yıl beklentilerin aksine bol yağışlı günler yaşıyor. Geçen yılkikuraklığın ardından artan yağışlar, barajları doldurdu ve yaz aylarındaartan elektrik tüketimini karşılayacak seviyeye ulaştı. Bu yıl en çok yağış,yüzde 73,4 artışla Akdeniz Bölgesi’nde yaşandırüzgar için de geçerliydi, rüzgar oranıda geçmiş yıllara göre yüzde 20’ninüzerinde düşüş gösterdi.Küresel iklim değişikliğininbariz şekilde hissedilmeye başlanmasınınardından gözler buyıla çevrildi. Yaşanacak olası birkuraklık, bu yıl enerji kesintilerininyaşanmasına yol açacaktı. Ancakbeklenen olmadı, çünkü Türkiye42 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

HABERson yılların en yağışlı sezonlarındanbirini yaşıyor. Kış aylarında mevsimnormallerinde seyreden yağmurve kar yağışları enerji yönetimininyüzünü güldürdü.Su geliri, her yıl ‘su takvimyılı’ içinde yağan kar ve yağmursularının hesaplanmasıyla belirleniyor.Bu yılın su takvim yılı, 1 Ekim2014-30 Eylül 2015 tarihleri arasınıkapsıyor. Devlet Su İşleri (DSİ)ile Meteoroloji Genel Müdürlüğü(MGM) verilerine göre, su takvimyılı içinde, gelir açısından en önemliaylar, takvim yılının ilk 5-6’ncıayları yani şubat ve mart aylarıoluşturuyor. Veriler bu ayların bolyağmur ve kar yağışlarıyla geçtiğinigösteriyor. TEİAŞ ve EÜAŞrakamları da bu gerçeği doğruluyor.Artış yüzde 40’a ulaştıBaharın gelişiyle birlikte karsuyunun da havzalara ulaşmasıylabarajlardaki doluluk oranları ciddioranda arttı. Örneğin, Türkiye’ninen büyük barajlarından Karakaya’da1, Keban’da ise tam 12,1 metre suseviyesinde artış yaşandı (Ayrıntılariçin Tablo 1’e bakınız). Benzerartış diğer barajlarda da yansıyıncatoplam elektrik üretiminde suyunpayı yeniden yüzde 30-40 düzeylerineyükseldi.Bölgelerin yağış durumu da iyiTürkiye genelinde yağışlardakiartış; normale göre yüzde 7,1 oranındave geçen yıla göre de yüzde45,1 gibi rekor bir oranda artış gösterdi.2014 yılına göre yağışlarda enfazla artış yüzde 73,4 ile AkdenizBölgesi’nde yaşandı. Akdeniz’i yüzde67,9 yağış artış oranıyla GüneydoğuAnadolu Bölgesi ikinci sıradaizliyor. Üçüncü Ege Bölgesi’ninyağış oranlarındaki artış ise yüzde43,4 oldu. Yağışlardaki bolluk,içinde bulunduğumuz ve elektriktüketiminin rekor kırdığı temmuzve ağustos ayları için müjde anlamıtaşıyor.BÖLGETABLO 2: YEDİ BÖLGENİNDE YAĞIŞLARINDA ARTIŞ VARYAĞIŞ(mm)Havzalara gelen su, barajları doldurmaya başladıTABLO 1: ELEKTRİK ÜRETEN BARAJLARIN SU DURUMU (15 HAZİRAN 2015)BÖLGELERİMİZİN YAĞIŞ DURUMLARI(01 Ekim 2014-02 Haziran 2015)NORMALİ(mm)GEÇEN YIL(mm)ARTMA-AZALMA ORANINORMALE GÖRE(%)GEÇEN YILA GÖRE(%)Türkiye Geneli 530.3 495.2 365.4 7.1 ARTMA 45.1 ARTMAMarmara 607.8 540.3 476.5 12.5 ARTMA 27.6 ARTMAEge 659.9 537.4 460.2 22.8 ARTMA 43.4 ARTMAAkdeniz 731.4 623.1 421.7 17.4 ARTMA 73.4 ARTMAİç Anadolu 357.8 339.0 259.9 5.5 ARTMA 37.6 ARTMAKaradeniz 533.0 521.0 403.0 2.3 NORMAL 32.3 ARTMADoğu Anadolu 446.4 489.1 317.6 -8.7 AZALMA 40.6 ARTMAGüneydoğu Anadolu 565.6 515.2 336.9 9.8 ARTMA 67.9 ARTMATemmuz 2015EnerjiPanorama 43

ANALİZ & Neşet HikmetGerçek zamanlı elektrikticareti başlıyorElektrik sektörü tarafındanuzun süredir heyecanlabeklenen Gün İçi Piyasası(GİP), 1 Temmuz’daaçılıyor. Enerji Piyasası DüzenlemeKurulu, aldığı bir kararla piyasanınaçılmasının önünde bir engel olmadığınave piyasanın planlandığı gibi1 Temmuz’da açılmasına hükmetti.Söz konusu piyasa, ilk başta TEİAŞtarafından işletilecek ve daha sonraEPİAŞ’ın piyasa işletim lisansı almasıylabirlikte EPİAŞ tarafındanişletilmeye başlanacak.Peki nedir gün içi piyasası venasıl çalışır? Gün içi piyasasını,kapı kapanış zamanına kadarelektrik enerjisi ticaretinin yapıldığıorganize toptan elektrik piyasaolarak özetlemek mümkün. Kapıkapanış zamanı, şimdilik fizikselteslimatın iki saat öncesi olarakTürkiye elektrik piyasasını Batı ile eşdeğer altyapıya kavuşturacak olan Günİçi Piyasası başladı. Artık elektrik ticareti gerçek zamanla yapılacak, üretici vesatıcıların yanlış tahmin nedeniyle kabaran zarar hanesi küçülecek...hesaplandı. Yani lisanslı piyasakatılımcıları, elektriğin teslimatınaiki saat kalana kadar alım satımyapabilecek. Bu iki saatlik süreninzamanla 45 dakikaya düşürülmesiplanlar arasında yer alıyor. Sürekliticaret yöntemiyle çalışan bir piyasaolan GİP, saat 18.00’de ertesi gününsaatleri için açılacak ve işlemlersürekli olarak yapılabilecek.GİP’in yazılımı tamamen yerlive tüm kodları TEİAŞ yazılımcılarıtarafından geliştirildi. Bu sayedede TEİAŞ, yaklaşık 1.5 milyondolarlık bir tasarrufa imza atmışoldu. Ayrıca elektrik piyasasınaDGPYS’den sonra Türk yazılımcılartarafından geliştirilen dünyastandartlarında bir yazılım dahasunulmuş oldu.Batı ile entegrasyon tamamlandıGün içi piyasasının açılmasınınen önemli artısı, Türkiye elektrikpiyasasının Avrupa ve ABDile piyasa kurgusunun eşitlenmişolması. Başka bir deyişle, örneğinAlmanya elektrik piyasasında olupda Türkiye’de olmayan bir ticariplatform kalmamış olacak. Böy-44 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

ANALİZGerçek zamanlı elektrik ticareti başlıyorlece gerçek zamanlı piyasa yapısıtamamlanarak gün öncesi ile gerçekzaman arasındaki 36 saate varanzaman farkı ortadan kaldırılacak.Bu sayede de piyasadaki minörsorunların çözümüne odaklanmakiçin daha fazla zaman olacak.Gün Öncesi Piyasada bilindiğigibi son teklif verme saati11.30’dur. Dolayısıyla katılımcılar,saat 11.30’a kadar yarının 24 saatiiçin teklif vermek durumunda. Buda yaklaşık 36 saat sonrası için birtahmin yapıp bu tahmin üzerineteklif vermek anlamına geliyor. Butahminlerde ve bunlara göre verilentekliflerde hata olmaması imkansız.Deneyimler, elektriğin ticaretinimümkün olduğunca gerçek zamanayaklaştırmanın en akıllıca yol olduğunugösteriyor. Örneğin, şu andabir rüzgar santralı, YEKDEM’ekatılmadıysa ve elektriğini piyasadasatıyorsa saat 11.30 da GÖP’eson teklif verme zamanı olduğunagöre, bugün saat 11.30’da yarın saat23.00 için üretim tahmini yapmakzorunda. En iyi tahminler bile,35 saat sonrasının rüzgar hızınııskalar, dolayısıyla bu katılımcılaradengesizliğe düşmekten başka çarekalmaz. Bir görevli tedarik şirketide bugün yaptığı sıcaklık tahmininyarın yanlış olduğunu anladığındadengesizliğe düşüyor. Oysa bukatılımcılar, gün içinde alım satımyapsa bu sorunların önemli birkısmını yaşamamış olacak.Dengesizlik bedelleri de çözümekavuşacakGün içinde yapılamayan ticaretnedeniyle tüm ticaret, gerçek zamanakalıyor. Bu da sistem işletmecisiolan TEİAŞ’ın sürekli yük aldırmasınave yük attırmasına nedenoluyor. Yüksek yük alma ve yükatma demek, yüksek Sıfır Bakiyeanlamına geliyor ve gerçek zamandayüksek enerji maliyeti oluşturuyor.Aslolan ticaretin, piyasa katılımcılarıtarafından gerçek zamandan önceyapılmasının altyapısını oluşturmak.Şu an Türkiye elektrik piyasasındadikkat çeken bir diğer olumsuzkonu da yüksek dengesizlik miktarları.EPDK ne zaman dengesizlikbedellerini artırmak istese katılımcılartarafından “Dengesizliğimizi azaltacağımızbir ticaret ortamı olmadannasıl başarılı olabiliriz?” sorususoruluyor. GİP’le birlikte katılımcılarınistediği ticaret ortamı da oluşacakve bundan sonra dengesizlikler içindaha caydırıcı önlemler alınacak.GİP’in üreticiler açısından birbaşka faydasını da şöyle özetlemekmümkün: 1 Mart saat 11.00 içinyük alırsanız, parayı 50-60 gün sonraalırsınız. Çünkü önce mart biter,sonra nisan ayında martın uzlaştırmasıçıkar, sonra piyasa işletmecisinefatura kesersiniz, o da bir hafta içindeöder ve böylece 50 gün vadeli elektriksatmış olursunuz. Oysa GİP’te 1Mart’ta satarsınız elektriği ve parasını2 Mart’ta tahsil edersiniz.PIYASA, EPİAŞ’INYÖNETIMINEBIRAKILACAK1 Temmuz’da Gün İçi Piyasası’nın başlamasınedeniyle bir değerlendirmeyapan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu(EPDK) Başkanı Mustafa Yılmaz,piyasanın, ilk başta TEİAŞ tarafındanişletileceğini, daha sonra piyasa işletimlisansı almasıyla birlikte EnerjiPiyasaları İşletme Anonim Şirketi(EPİAŞ) tarafından işletilmeye başlanacağınısöyledi. Gün içi piyasasının,kapı kapanış zamanına kadar elektrikenerjisi ticaretinin yapıldığı organizetoptan elektrik piyasası olduğunubelirten Yılmaz, “Kapı kapanış zamanıda şimdilik fiziksel teslimatın iki saatöncesi olacak. Yani lisanslı piyasa katılımcıları,elektriğin teslimatına ikisaat kalana kadar alım satım yapabilecek.Bu iki saatlik sürenin zamanla45 dakikaya düşürülmesi de planlararasında, yani Kurul elektrik ticaretinigerçek zamana yaklaştıracak devrimniteliğinde bir adım atmış oldu vedevamı da gelecek” dedi.Gün İçi Piyasasının, sürekli ticaretyöntemiyle çalışan bir piyasa olacağınıvurgulayan Yılmaz, “Gün içipiyasasıyla Türkiye, Avrupa ve ABDelektrik piyasalarıyla piyasa kurgusuolarak eşitlenmiş olacak” yorumunuyaptı. Yılmaz, EPDK’nın da yönlendirmeleriyleTEİAŞ ve EPİAŞ arasındaprotokol yapıldığı ve piyasa işletmeciliğininEPİAŞ’a devrini kolaylaştırmakamacıyla EPİAŞ personelinin TEİAŞbünyesinde piyasayı işleten birimdeçalışmaya başladığı belirtildi.Temmuz 2015EnerjiPanorama 45

KONUK KALEM & Fatih Teoman Kaya / Enerji Uzmanı-EPDKGün İçi Piyasası geldiElektrik piyasasında genellikleyanlış kullanılan kavramlardırişlem miktarı veişlem hacmi. İşlem miktarı,bir piyasada belli bir zaman dilimindealınıp satılan “şey”in miktarıdır,o şey neyle alınıp satılıyorsa obirimden tabii. Örneğin, organizetoptan elektrik piyasası için bu şeymegavatsaattir (MWh), pamukpiyasası için kilogram, inek piyasasıiçin adettir. İşlem hacmi ise paradır,alınıp satılan şeyin para ölçüsüdür,yani işlem miktarı çarpı işlem fiyatıdır.Örneğin, 3 liradan beş inek ve5 liradan üç inek alınıp satılmışsaişlem miktarı 8 inek ve işlem hacmi30 liradır. Ağırlıklı ortalama inekfiyatı da 30/8’den 3.75 liradır.İngilizce’de trade volume(trading volume, traded volume),trade value (trading value, tradedvalue) olarak geçer bu kavramlar, bunedenle Türkçeleri sıklıkla karışır.Eğer işlem miktarına işlem hacmidemek istiyorsanız işlem hacminede işlem değeri demelisiniz, yanitutarlı olmalısınız. Aslında banakalsaydı ben işlem hacmi ve işlemdeğeri diye Türkçeye çevirirdim, netolurdu.Bunu yazmaktan utanıyorumama yazmalıyım: Bir kişi, bir kişiye1000 liradan bir inek satarsa işlemmiktarı bir inektir ve işlem hacmi1000 liradır; işlem miktarı iki inekve işlem hacmi 2 bin lira değildir.Yani alım satımda iki taraf vardiye ikiyle çarpılmaz bunlar. Usta,çırağına -tezgahtaki şişeyi işaretederek- şu şişeyi ver, dedi. Çırak,hangi şişeyi diye sordu. Usta, şuradakişişeyi, dedi. Çırak; orada ikişişe var usta, hangisi; deyince ustadurumu anladı ve birini kır diğeriniver, dedi. Çırak, şişelerden birini kırıncadiğeri de kayboldu. Çırak çiftgörüyordu, siz çift görmeyin, çiftgörmeyi iyiye saymazlar bizim oralarda.İşlem miktarı ve işlem hacmihesabından birini yok edin bakalım,diğerine ne oluyor? Yukarıda satılanbir ineği yok ederseniz diğer inekkendiliğinden yok olur; zira ikinciineğin varlığı kendisinden değildir,diğer ineğe bağlıdır.Piyasa yapıcılık olacak mı?Paylar, pay piyasasında süreklimüzayede, piyasa yapıcılı süreklimüzayede ve tek fiyat yöntemlerindenbiriyle işlem görür. Açılış vekapanış seanslarındaki işlemlerintek fiyattan yapıldığını ve bununelektrikteki Gün Öncesi Piyasasınabenzediğini söylemiştik. GİP’tetüm işlemler, sürekli müzayedeyöntemiyle gerçekleştiğinden herhangibir piyasa yapıcı söz konusudeğil. (Tabii ki istenirse piyasa yapıcılısürekli müzayede yöntemi dekullanılabilir.) Buz dağı teklifleri deGİP’te yer almıyor. Buz dağı teklifi,büyük alım satım tekliflerinin yavaşyavaş piyasaya sunulmasındanbaşka bir şey değil.46 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

gerçekleştiğinden herhangi bir piyasa yapıcı söz konusu değil. (Tabii ki istenirse piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi de kullanılabilir.) Buz dağı teklifleri de KONUK KALEMGİP’te yer almıyor. Buz dağı teklifi, büyük alım satım tekliflerinin yavaş yavaş piyasaya Alıp alıp satsak sunulmasından ne olur? başka bir şey değil. GİP, artık son ticari alan oldu,Alıp yani alıp alım satsak satımın piyasa ne olur? katılım-cıları arasında yapıldığı son piyasaoldu. (Gerçek zamanlı piyasadada alım satım var ama tüm ticaretpiyasa katılımcıları ile sistemoperatörü arasında.) Ama kafalardakisorulardan biri şu: Bir saat içindengesizliği azaltma amaçlı değilde kar amaçlı alım satım yapılabilirmi, yapsak ne olur? Birincisi, piyasaoperatörü sizin ne amaçla teklifverdiğinizi bilmez, çünkü portföyünüzügörmez. Dolayısıyla “seninaslında bu elektriğe ihtiyacın yok,sen bunu birkaç saat sonra satmakiçin alıyorsun” demez. İkincisi, oelektriği alsanız da satamayabilir vedengesizliğe düşebilirsiniz. Üçüncüsü,aldığınız elektriğin parasınıertesi gün ödemek zorundasınız,nakdiniz yoksa temerrüde düşebilirsiniz.Dolayısıyla, ucuza alıppahalıya satarak para kazanmakistiyorsanız sorun yok, deneyin,piyasadaki işlem hacmi açısındaniyi bile olur.fiyat kotasyonu, virgülden sonra ikihanelidir (Bu şart değil, örneğinEPEX’te virgülden sonra üç hanelidir.)Baz fiyat kavramı ve fiyat marjıyoktur. Burada bu kavramları yinepay piyasası analojisiyle biraz açalım.Baz fiyat, bir payın bir seanstaişlem görebileceği fiyat alt ve üst limitlerininbelirlenmesine esas teşkileden fiyattır ve bir önceki seansınağırlıklı ortalama fiyatının en yakınfiyat adımına yuvarlanması ilebulunur. Fiyat adımı, bir pay fiyatıiçin bir defada gerçekleşebilecek enküçük fiyat değişimidir.Fiyat aralığı, bir pay için seanstaönerilebilecek en düşük ve en yüksekfiyatların belirlediği aralıktır.Fiyat marjı, seans içindeki fiyatlarınbaz fiyattan en çok ne kadarsapabileceğidir ve yüzde 10’dur. Bazfiyatın yüzde 10 üstü ve yüzde 10altı, bir seans için ilgili payın fiyataralığının sınırlarını belirler. Üst sınır,uygun olan üst fiyat adımına, altsınır ise alt fiyat adımına yuvarlanarakbelirlenir. Örneğin, bir payın birGün İçi Piyasası geldiöğreniyor ve öğrendiğini uyguluyor,bunu her türlü yenilikte görebilirsiniz.Avrupa piyasalarına baktığımızdaGİP’teki işlem miktarıGÖP’tekinin yüzde 1’i kadar olanülke de görüyoruz, yüzde 25’i kadarolan ülke de... Avrupa ülkeleriortalaması ise yaklaşık yüzde8, dolayısıyla bu miktarı bizimpiyasamız için de öngörebiliriz.Yani 2014 yılı GÖP ortalama işlemmiktarı 9043.95 MWh olduğunagöre GİP’te saatte ortalama 723MWh’lik işlem bekleyebiliriz. BelkiAvrupa piyasalarının ortalamasınıalmak biraz naif durabilir, o zamanda dengesizlik miktarlarına bakabiliriz.Mesela, 2014 yılı ortalamasaatlik dengesizlik miktarı 8228.13MWh olduğuna göre ve GİP’inbu dengesizliği yüzde 10 oranındaazaltacağını varsayarsak ortalama823 MWh işlem olacak demektir.Burada kanaatimce bizi şaşırtacakmiktarlarla karşılaşacağız, çünküpiyasamız son derece çabuk uyumsağlıyor yeni gelişmelere.Herkes YEKDEM’e gitti,GİP, artık son ticari alan oldu, yani alım satımın piyasa katılımcıları arasında yapıldığı son piyasa oldu. (Gerçek zamanlı piyasada da alım satım var ama tüm ticaret piyasa katılımcıları ile sistem operatörü arasında.) Ama kafalardaki sorulardan biri şu: Bir saat için dengesizliği azaltma amaçlı değil de kar amaçlı alım satım yapılabilir mi, yapsak ne olur? Birincisi, piyasa operatörü sizin ne amaçla teklif verdiğinizi bilmez, çünkü portföyünüzü görmez. Dolayısıyla “senin aslında bu elektriğe ihtiyacın yok, sen bunu birkaç saat sonra satmak için alıyorsun” demez. İkincisi, o elektriği alsanız da satamayabilir ve dengesizliğe düşebilirsiniz. Üçüncüsü, aldığınız elektriğin parasını ertesi gün ödemek zorundasınız, nakdiniz yoksa temerrüde düşebilirsiniz. Dolayısıyla, ucuza alıp pahalıya satarak para kazanmak istiyorsanız sorun yok, deneyin, piyasadaki işlem hacmi açısından iyi bile olur. GÖPspotİşletmecisi EPİAŞgelecek 24 saatGİPspotİşletmecisi EPİAŞgelecek x saat(4≤x≤27)GZPmalın teslimiaçısından spot,ödeme açısındavadeliİşletmecisi TEİAŞŞekil 1. Gerçek zamana doğru piyasalar ve özellikleriBaz fiyat, fiyat aralığı ve fiyat adımıGİP’te fiyat alt limiti 0 TL/MWh, fiyat üst limiti 9999.99 TL/MWh’tir. (Üst limite takılmayın, oyazılımla ilgili bir limit, zaten siz debir MWh’e 10 bin lira vermezsiniz.)Fiyat adımı 0.01 TL/MWh’tir, yani200.01 TL/MWh’lik teklif verebilirsinizama 200.005 TL/MWh’likteklif veremezsiniz. Başka bir ifadeyleseansta 272,064 lot işlem miktarı ve2,768,170 TL işlem hacmi olsun.Baz fiyat, 2,768,170 / 272,064 =10.1747’nin en yakın fiyat adımınayuvarlanmasıyla bulunur, yani10.20’dir ve böylece fiyat alt limiti9,15 ve üst limiti 11,20 olur.GİP’te ne kadarlık bir işlembekliyorum?Öncelikle Türk insanı çabukburaya kim elektrik satacak? Dünbugün için fazla elektrik satın alantedarikçi dengesizliğe düşmeyi mibekleyecek? Arızası olan üreticiGİP’ten almayıp da dengesizliktenmi alacak elektriği? Dolayısıyla, yenilenebilirinhepsi destek tarifesinegitti diye GİP’te işlem olmayacağısonucuna varılamaz. Evet, yenilenebilirburada olsaydı hacim artardı,bu kısmı doğru.Temmuz 2015EnerjiPanorama 47

KONUK KALEMGün İçi Piyasası geldiTarifelere ne olacak?Şu anda tarifelerde sadecePTF’ler dikkate alınıyor ama GİP’lebirlikte saatlik olarak GİP fiyatlarıda dikkate alınabilir (alınmakzorunda değil). Ortalama perakendesatış fiyatı belirlenirken brüt karmarj tavanı (yüzde 3.49) uygulananGÖP’ten ve dengesizliktenalım satımlarda PTF uygulanıyor.GİP’ten alımlarda da pekala PTFuygulanabilir, çünkü PTF referanstırama ağırlıklı ortalama gün içi fiyatıda uygulanabilir. Bir saat için çoksayıda fiyat oluşabileceği için tarifehesabında kullanılacak en güzelfiyat, ilgili saatin miktar ağırlıklıortalama fiyatı olacaktır. Örneğin,bir saatte 800 MWh’lik alım satımolmuşsa ve toplam 140 bin TL’likişlem hacmi varsa ağırlıklı ortalamafiyat 175 TL/MWh olacaktır. Birkaçyıl içerisinde PTF’den sonra endikkatle takip edilecek fiyat bu fiyatolacaktır diye düşünüyorum.Neye yarar GİP?Şu anda bir rüzgar santraliYEKDEM’e katılmadıysa ve elektriğinipiyasada satıyorsa saat 11.30GÖP’e son teklif verme zamanıolduğuna göre bugün saat 11.30’da,yarın saat 23 için üretim tahminiyap diyoruz. Bunu başarabilecekbir güç yok. En iyi tahminler bile35 saat sonrasının rüzgar hızınııskalar, dolayısıyla bu katılımcılaradengesizliğe düşmekten başka çarekalmaz. İlla rüzgarcı olmasına gerekyok, bir görevli tedarikçi de bugünyaptığı sıcaklık tahminin yarın yanlışolduğunu anladığında üzülmektenbaşka bir şey gelmiyor elindenve dengesizliğe düşüyor. Halbukibu katılımcılar gün içinde alsa satsabu sorun ortadan kalkar.Şimdi biraz teorik yürüyelim.GÖP’te alım satımlar yapılmıştı,buna göre üretim-tüketim programlarıbelirlenmişti ve herkesçok mutluydu. Tam bu anda birtedarikçinin bir müşterisi, tüketimini20 MWh artırdı ve her şeyikötüleşmeye başladı. Artık alımsatım imkanı kalmadığı için bu20 MWh’i liyakat sırasındaki ilkdengeleme birimine yük aldırarakkarşılayan sistem operatörü bununiçin ödediği parayı da tüm piyasadantopladı. Yani elektrik alımsatımının muhatapları dengelemebiriminin ait olduğu şirketle sistemoperatörü oldu. GİP olunca neolur? Bu tedarikçi dengesizliğe düşmemekiçin 20 MWh almak isterve A şirketi buna 20 MWh satar. Aüreticisi ilgili saatte kendiliğindenüretimini 20 MWh artırır; ne yükalma ne yük atma ne dengesizlik nesıfır bakiye; herkes mutlu.Nakit iyidir. 1 Mart saat 11için yük alırsanız, parayı 50-60 günsonra alırsınız. Neden? Çünkü önceMart biter, sonra Nisan ayındaMart’ın uzlaştırması çıkar, sonrapiyasa operatörüne fatura kesersiniz,o da bir hafta içinde öder veböylece 50-60 gün vadeli elektriksatmış olursunuz. Oysa GİP öylemi? 1 Mart’ta satarsınız elektriğive parasını 2 Mart’ta (2 Mart, cumartesiveya pazara gelmiyorsa) koçyiğitler gibi alırsınız.GİP yazılımı hakkındaGİP yazılımı yüzde 100 Türkyazılımıdır. Başında Birol Karatay’ınbulunduğu bir ekip tarafından yazıldı.Blok tekliflerle saatlik tekliflerineşleşmeme nedeni bunun optimizasyonununzor olmasıdır, çünküGÖP’teki gibi tüm teklifleri toplayıpsonra optimize etmiyorsunuz,teklifler akarken optimize etmek zorundasınız.(İmkansız olsa, problemolmaz beş dakikada hallederdik.)GİP’te bir kontratta saniyede 250eşleşme mümkündür, yani sistem 4ms’de bir eşleme yapabiliyor.48 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KİTAP“Elektrik Dağıtım ve Perakende Satış Özelleştirmeleri:Şirket Değerlerinin Analizi”TENVA’nın yayımladığı elektrik dağıtım ve satışözelleştirmelerini inceleyen Dr. Hasan Alma imzalı kitap,ihalelerde yüksek fiyatlandırma yapıldığını ortaya koyuyorTürkiye enerji sektörününen önemli think-tankkuruluşlarından biri olanTürkiye Enerji Vakfı(TENVA) yayınlarına bir yenisiniekledi. Dr. Hasan Alma tarafındankaleme alınan “Elektrik Dağıtım vePerakende Satış Özelleştirmeleri:Tablo 1: Özelleştirme SonuçlarıŞirket Değerlerinin Analizi” adlıkitap özelleştirmeleri ayrıntılarıylainceliyor. Kitabın yazarı Alma,Enerji Panorama okurları için kısaŞirket Adı İhale Tarihi Devir Tarihi Kazanan Yatırımcı Devir Bedeli (USD)Başkent 01/07/2008 28/01/2009 Enerjisa-Verbund 1.225.000.000Sakarya 01/07/2008 11/02/2009 Akcez 600.000.000Meram 25/09/2008 30/10/2009 Alarko-Cengiz 440.000.000Osmangazi 06/11/2009 31/05/2010 Eti Gümüş 485.000.000Uludağ 18/02/2010 31/08/2010 Limak-Kolin-Cengiz (CLK) 940.000.000Çamlıbel 18/02/2010 31/08/2010 Limak-Kolin-Cengiz (CLK) 258.500.000Yeşilırmak 06/11/2009 29/12/2010 Çalık Enerji 441.500.000Çoruh 06/11/2009 30/09/2010 Aksa Elektrik 227.000.000Fırat 18/02/2010 31/12/2010 Aksa Elektrik 230.250.000Trakya 09/08/2010 30/12/2011 IC Holding 575.000.000Boğaziçi 14/12/2012 28/05/2013 Limak-Kolin-Cengiz (CLK) 1.960.000.000Akdeniz 12/11/2012 28/05/2013 Limak-Kolin-Cengiz (CLK) 546.000.000Gediz 19/12/2012 29/05/2013 Elsan-Tümaş-Karaçay 1.231.000.000Aras 25/09/2008 28/06/2013 Kiler Alışveriş Hizmetleri 128.500.000Dicle 15/03/2013 28/06/2013 İşkaya-Doğu 387.000.000Vangölü 15/03/2013 26/07/2013 Türkerler 118.000.000AYEDAŞ 15/03/2013 31/07/2013 Enerjisa 1.227.000.000Toroslar 15/03/2013 30/09/2013 Enerjisa 1.725.000.000Kaynak: ÖİBTemmuz 2015EnerjiPanorama 49

KİTAP“Elektrik Dağıtım ve Perakende Satış Özelleştirmeleri: Şirket Değerlerinin Analizi”Tahmin edilen değişkenlerFaaliyetDağıtımPSPSHTahmin edilen değişkenlerDağıtılan elektrik miktarı, iskonto oranı, KK performansı, KK enerji bedeli,gelir gereksinimi (GG), işletme giderleri, amortisman, sabit sermayeharcaması, faaliyet dışı nakit akışıSatılan elektrik miktarı, iskonto oranı, BKMT, NKM, enerji bedeliİskonto oranı, GG, işletme giderleri, amortisman, sabit sermaye harcamasıbir özet kaleme aldı.3096 sayılı Kanun kapsamındakiözelleştirmelerle 4046 sayılıKanun kapsamında yapılan fakatdevirle sonuçlanmayan ihaleler birkenara bırakıldığında, Türkiye’deelektrik dağıtım ve perakende satışşirketlerinin özel sektöre devrineilişkin 18 ihalede toplam olarakyaklaşık 13 milyar dolar gelir eldeedildi. Bu ihalelerde oluşan değerler,bir dönem kamuoyunun büyükilgisine mazhar oldu, yatırımcılarınteklifleri kimilerinin iddiasına göreoldukça yüksek seviyelerde gerçekleşti.Oluşan değerlerin, o günküşartlarda elde bulunan verilerleanaliz edilmesine dayalı olarak yaptığımçalışma, Türkiye Enerji Vakfıyayınları arasında çıkan “ElektrikDağıtım ve Perakende SatışÖzelleştirmeleri: Şirket DeğerlerininAnalizi” isimli kitapta enerjiçevrelerinin ilgisine sunuldu.Tablo 3: Senaryo Oluşturan VarsayımlarSenaryo Beta NKM (%) YHO (%) BRP (%)Düşük 0,40 1,745 60 4Baz 0,35 2,6175 80 3Yüksek 0,30 2,97 100 2Tablo 4: Değerleme SonuçlarıŞirketDüşükYüksek GerçekleşenBaz SenaryoSenaryoSenaryofiyatAkdeniz 393.200.517 609.598.775 815.092.437 546.000.000Aras 18.838.855 91.808.409 173.007.037 128.500.000Ayedaş 565.855.260 920.322.848 1.205.600.276 1.227.000.000Başkent 554.068.208 824.616.305 1.097.948.374 1.225.000.000Boğaziçi 966.575.144 1.460.699.6 1.850.532.309 1.960.000.000Çamlıbel 112.249.235 156.959.427 194.837.451 258.500.000Çoruh 149.274.780 213.445.912 276.290.842 227.000.000Dicle 0 0 0 387.000.000Fırat 124.773.101 187.340.334 247.856.514 230.250.000Gediz 603.512.002 886.726.119 1.088.492.235 1.231.000.000Meram 377.882.424 554.909.018 724.305.246 440.000.000Osmangazi 196.074.117 304.397.359 407.887.155 485.000.000Sakarya 321.649.524 503.227.301 647.503.405 600.000.000Toroslar 871.519.247 1.345.137.7 1.720.463.769 1.725.000.000Trakya 264.568.336 415.585.648 534.407.511 575.000.000Uludağ 328.793.134 503.777.621 643.988.667 940.000.000Vangölü 0 0 0 118.000.000Yeşilırmak 211.134.353 315.035.622 415.532.820 441.500.000Toplam 6.059.968.236 9.293.588.056 12.043.746.047 12.744.750.000Dr. Hasan Alma hakkında:1981 tarihinde Mersin’in Anamurilçesinde doğan Dr. Hasan Alma,2002 yılında İTÜ İşletme Mühendisliği’nibitirdi. Daha sonra GaziÜniversitesi Ekonomik Büyümeve Kalkınma yüksek lisans (2009),Stirling Üniversitesi Enerji Yönetimiyüksek lisans (2011) ve HacettepeÜniversitesi İşletme doktora (2015)çalışmalarını tamamladı. İş hayatındabankacılık ve telekomünikasyonsektörlerinde çalışan Hasan Alma,2005 yılından itibaren EPDK’da çalışıyor.Evli ve 2 çocuk babası.Aşağıdaki tabloda, her bir dağıtımve perakende satış şirketininihale tarihi, devir tarihi, kazananyatırımcı ve devir bedeli bilgisi yeralıyor.Özelleştirmeler 2008’de başladıDeğerleme kapsamındatahminini yaptığım değişkenleraşağıdaki tabloda yer alıyor.Düzenlenme mantıkları farklıolduğu için değerleme esnasındaperakende satış (PS) ve perakendesatış faaliyeti (PSH) ayrımınagitsem de esasında değerlemesiniyaparak nihai değere ulaşmakiçin değerlerini topladığım şirket,dağıtım ve perakende satış şirketiolmak üzere 2 şirkettir. Dağıtımkapsamında yer alan faaliyet dışıgeliri, şimdilik böyle bir imkanverilmediği için geleceğe ilişkin50 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KİTAPLİ-DER Yönetim Kurulu Başkanlığına Kıroğlu yeniden seçildisağlıklı bir tahmin yapamadığımdandolayı sıfır kabul ettim. Diğerdeğişkenler için ise nakit akışlarınıve net bugünkü değeri etkiledikleriiçin tahminlerde bulundum.Değerlemeyi; değerlemeninduyarlılığını ortaya koymak veyatırımcıların beklentilerini dahaiyi anlayabilmek amacıyla farklıvarsayımlardan oluşturduğumdüşük, baz ve yüksek senaryoaltında yaptım. Değerleme modeli,bahsedilen üç faaliyetten eldeedilecek değerlerin toplanmasınıiçeriyor. Ağırlıklı ortalama sermayemaliyetini (AOSM), iskontooranı olarak aldığım değerlememodelinde her bir şirket için (herbir özelleştirme tarihi için dediyebilirim) ayrı AOSM hesapladım.Reel nakit akışlarını, tutarlılıkadına reel ve vergi sonrası AOSMile indirgedim. Hesaplamaları TLcinsinden yaptığım için özelleştirmeihalesi tarihindeki dolar kurunu(volatil dönemler için daha uzunbir geçmişten elde edilen ortalamabir kur) kullanarak ortaya çıkanTL cinsinden özsermaye değerinidolara çevirdim.SenaryolarDeğerlemeyi düşük, baz ve yükseksenaryo şeklinde üç varsayımsetine göre yapabilmek için kullandığımsenaryo oluşturan varsayımlaraşağıdaki tabloda yer alıyor.Değerleme SonuçlarıYukarıda özet olarak izah ettiğimdeğerleme çalışması sonucundaşirketler için farklı senaryolardaelde ettiğim değerler aşağıdakitabloda verildiği şekildedir. En sağsütunda ise ihalede oluşan değerleryer alıyor.Baz senaryoya göre büyükölçüde yüksek fiyatlandırma (Akdenizve Meram şirketleri hariç) ilekarşılaşıyoruz. En iyimser koşullarıbir araya getiren yüksek senaryoda,düşük fiyatlanan 6 şirket bulunuyor.Düşük senaryoya göre isebütün şirketler yüksek fiyatlanmışdurumda.Özetlemek gerekirse, yukarıdabahsettiğim çerçevede yaptığımdeğerleme çalışmasında genel olarakyüksek fiyatlandırma sonucuylakarşılaştım. Değerlemeye ilişkin detaylar,teorik değere kıyaslandığındagenel olarak yüksek fiyat verilmesiolgusunun muhtemel sebepleri veortaya çıkan durumun verdiği mesajlarTürkiye Enerji Vakfı yayınlarıarasında çıkan “Elektrik Dağıtım vePerakende Satış Özelleştirmeleri:Şirket Değerlerinin Analizi” isimlikitabımda yer alıyor.Lİ-DER Yönetim Kurulu BaşkanlığınaKıroğlu yeniden seçildiLisanssız Elektrik Üretim Derneği’nin(Lİ-DER) 2. Olağan Genel KuruluMayıs ayında İstanbul DedemanOtel’de gerçekleştirildi. Yoğunkatılımla gerçekleştirilen GenelKurul’un ardından yapılan ilkYönetim Kurulu Toplantısı’nda Lİ-DER Yönetim Kurulu Başkanlığı’nayeniden Yalçın Kıroğlu seçildi.Lİ-DER’in lisanssız elektriküretimi sektörünün gelişmesindeoldukça önemli bir rol üstlendiğinedikkat çeken Yalçın Kıroğlu,“Dernek olarak kurulduğumuzdanbu güne kadar kamu kuruluşları ileyakından ilişki içinde olarak, yapılanmevzuat çalışmalarına destekvermeye, firmaların sorunlarınıilgili kurumlara iletmeye, firmalarile sektör ile ilgili karar verici mekanizmalararasında köprü görevigörerek sektörün büyümesine katkısağlamaya gayret ettik” dedi. Busüreçte kendi elektriğini üretmekisteyen kişi ve kurumlardan gelenyaklaşık 8.000 başvurunun Lİ-DER’in hedeflerine ne denli ulaştığınınaçık bir göstergesi olduğunuifade eden Kıroğlu, “Bundan sonrada sektörün talepleri doğrultusundagelişmesi amacıyla çalışmalarımızdaha hızlı bir şekilde devam edecektir”şeklinde konuştu.Temmuz 2015EnerjiPanorama 51

VİZYON & Fehmi Tanrısever / Kürşad DerinkuyuGün Öncesi Piyasasıtekliflerinde sık yapılanhatalar-2Geçen ayki yazımızda elektrikticareti yapan paydaşların,Gün Öncesi Piyasasıtekliflerinde yaptıklarıhatalara değinmiştik. Bu hatalararasında sıkça yapılanlarından biride ortalama marjinal maliyet yöntemiyapılarak verilen tekliflerdir.Kısaca, piyasa katılımcıları, bazenüretim portföylerinin ağırlıklı marjinalmaliyetini hesaplayıp sadecebu maliyeti içeren bir teklifle tekbasamaklı bir teklif veriyor. AncakTablo 1. Saat 8-9 aralığı için yük ve marjinal maliyetlerYük (MW)optimal teklif, bu ağırlıklı ortalamayöntemini her zaman “uniformlydominate” eder.Bu durumu açıklamak içinaşağıdaki örneğe bir göz atalım.Tablo 1’de örnek bir enerji şirketininsahip olduğu 3 santralın 8-9saatleri arasındaki yük ve marjinalmaliyetleri verilmiş olsun.Saatlik teklif veren bir şirketiçin GÖP’e verilecek optimal teklifseti aşağıdaki gibi olmalı.Bu teklif setine göre PTFMarjinal Cost (TL/MW)Santral 1 50 20Santral 2 100 70Santral 3 50 100Tablo 2. Saat 8-9 aralığı için optimal teklif setiSaat/Fiyat 0 19.99 20 69.99 70 99.99 100 20008-9 0 0 -50 -50 -150 -150 -200 -20019.99TL’nin altındaysa hiçbir santralçalışmaz. PTF 20 TL ile 69.99TL arasında sadece Santral 1 devreyegirer ve 50 MW satış yapmayabaşlar. PTF 70 TL ile 99.99 TLarasında ise Santral 2 de devreyegirer ve satış miktarı 150 MW olur.Santral 3, PTF 100 TL’yi geçtiktensonra devreye girer ve şirket 200MW satış yapmaya başlar. Optimalteklif seti Tablo 2’de olduğu gibidir.Ancak piyasa katılımcıları bazenbunun yerine ortalama marjinalmaliyeti hesaplayıp onu teklif olarakgirebiliyor.Yukarıdaki örnekte ortalamamarjinal maliyeti hesaplarsak:Örneğimizdeki şirketin ortalamamarjinal maliyeti 65 TL/MW olarak çıkıyor. Bu durumda,ortalama marjinal maliyet hesabıile teklif veren şirketin teklifi Tablo3’de yer alıyor.Bu durumda ilgili şirket, her 3santralını da PTF 65 TL ve yukarısıiçin çalıştırıyor, PTF bu fiyatın52 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

VİZYONGün Öncesi Piyasası tekliflerinde sık yapılan hatalar-2Tablo 3. Ortalama Marjinal Maliyete göre teklif setiSaat/Fiyat 0 64.99 65 20008-9 0 0 -200 -200altında olduğunda ise durduruyor.Bu teklifin neden srunlu olduğunuanlamak için Grafik 1’de gerçekleşenPTF’e göre şirketin hemoptimal teklifte hem de ortalamamarjinale göre olan teklifte kareğrisini ortaya koyduk.Grafikte görüldüğü üzere optimalteklif eğrisi, her zaman ortalamamarjinal teklif eğrisine eşit veyailgili eğrinin üzerinde yer alıyor.Yani “uniformly dominate” ediyor.Her iki teklifte de şirket, PTF’in20 TL/MW altı çıktığı aralıktakar edemiyor. Aynı şekilde PTF’in100 TL/MW üstü durumda iseeşit kara yol açıyor. Ancak durumPTF 20-100 TL/MW aralığındaolduğunda değişiyor. Örneğin PTF65 TL/MW için ortalama marjinalmaliyet hesabına göre teklifkar üretemezken (Santral 1 karederken, Santral 2 ve 3 zararınaçalışıyor), optimal teklifte sadeceSantral 1 çalışıyor ve toplamda (65-20)x50=2250 TL kar elde ediyor.İki teklif eğrisi arasındaki farkhesabına baktığımızda, şirket PTFGrafik 1. Ortalama marjinal maliyete göre teklif seti20-100 TL/MW aralığında olduğudurumlar için ortalamada 1031.25TL daha az kar elde ediyor vebu durum fiyatın 65 TL olduğudurumda 2 bin 250 TL ile maksimumaulaşıyor. Örneğimizden deaçıkça anlaşılacağı üzere marjinalmaliyetlerin ortalamasını almakiyi bir fikir değil, katılımcılar buşekilde teklif vermemeli.Temmuz 2015EnerjiPanorama 53

DÜNYA GÜNDEMİ & Esen ErkanArtık iddialı bir iklimçerçevesi çizilmeliDünya Enerji Konseyi tarafındanher yıl düzenlenenve enerji liderlerinin diyaloglarserisine yer verenWorld Energy Trilemma-ÜçlemeRaporu’nun beşinci baskısı yayınlandı.Rapordaki öncelikli eylemler;iklim değişikliği ile mücadele veenerji dengesinin nasıl sağlanacağıkonusunda yoğunlaşıyor. Enerjisektörü ve politikacılarının seragazı emisyonlarını azaltmak içinaçık bir hedef üzerinde anlaşmayahazır olduğuna inanan rapor, açılışı“Trilemma”nın içeriği ile yapıyor:“Enerji Üçlemesi”ni Dengelemeşeklinde formülize edilen Trilemma;“Enerji Güvenliği, Enerji Eşitliğive Çevresel Sürdürülebilirlik”başlıklarının dengelenmesi üzerinekurulu.Dünya Enerji Konseyi raporunda,istikrarlı ve anlamlı bir iklimçerçevesi çizerken düşük emisyonhedeflerine ve ülkelerin farklıihtiyaçlarına esnek bir yaklaşım dagetiriyor. 2014 yılı verilerine görefarklı bölgelerin yoğunlaştığı konularagöre trilemma grafikleri şöyle:Enerji güvenliği: Birincil enerji kaynağının etkin yönetimi, enerji altyapısınıngüvenilirliği ve enerji sağlayıcılarının mevcut ve gelecekteki talebi karşılama yeteneğininolması.Enerji eşitliği: Erişilebilirlik ve nüfus genelinde enerji arzının uygun fiyatlardantedariğinin sağlanması.Çevresel Sürdürülebilirlik: Enerji verimliliğinin hem arz hem de talep tarafındabaşarıya ulaşması; yenilenebilir kaynaklardan ve diğer düşük karbonlu enerji kaynaklarındanenerji üretiminin artırılması.54 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

DÜNYA GÜNDEMİ2014 yenilenebilir enerjinin yılı olduÇözüm için 50 trilyon dolar yatırımgerekliRapora göre; küresel politikabelirsizliğinin önündeki en büyükengel olan iklim sorunlarınınçözümü için 48-53 trilyon dolaryatırıma ihtiyaç duyuluyor. İklimmüzakerecilerinin ve sanayi uygulayıcılarınınproaktif bir şekildebirleşmeleri ve ortak hedeflerbelirleyerek önlemlerini alarakyatırımlarını hayata geçirmelerigerektiğinin altı ise ayrıca çiziliyor.Rapor, düşük karbonlu enerjisistemine başarılı bir geçişin anahtarıbeş ilkeyi de şöyle sıralanıyor:1) Ticaretin önündeki engellerikaldırarak teknoloji transferinietkinleştirmek; çevresel mal ve hizmettarifeleri de dahil olmak üzerefikri mülkiyet haklarının korunmasınısağlamak.2) Düşük karbonlu çözümlerledoğru orantılı şekilde karbonpiyasası fiyatı ve yatırım düzeyiayarlamak.3) Yatırımları büyütmek içindoğru politika sinyallerini sağlamakve özel sermayeyi daha fazlaçekmek için güvenilir projelerdenportföy oluşturmak.4) Konut, ticari, endüstri ve ulaşımgibi alanlardaki kullanımlar dadahil olmak üzere, tüm sektörlerdetalep yönetimi ve enerji verimliliğinedaha fazla önem vermek.5) AR-GE faaliyetleri ile yeniteknolojilere yatırım yaparak kamuve özel sektör arasındaki işbirliğininyenilikçi platformlara ulaşmasınısağlamak.Kaynak: World Energy Council,2015 World Energy Trilemma2014 yenilenebilir enerjinin yılı olduParis merkezli 21’inci Yüzyılİçin Yenilenebilir EnerjiPolitikaları Ağı (REN21)tarafından hazırlanan sonrapora göre; yenilenebilir enerjiyatırımlarının güçlenmesindekien önemli faktör, 164 ülkede halihazırda hayata geçirilen temiz enerjihedefleri ve devam eden güçlüdestekleme politikaları...Yenilenebilir Enerji Global Durum Raporu’na göre, 2014 yılındatüm dünya genelinde yenilenebilir enerji kapasitesi yüzde 8.5oranında arttı. Temiz enerji kapasitesine eklenen 135 GW ileküresel değer 1,712 GW’a yükseldi...Temmuz 2015EnerjiPanorama 55

DÜNYA GÜNDEMİ2014 yenilenebilir enerjinin yılı olduSon yıllarda dünya çapındaenerji tüketiminin ortalama yüzde1,5 artış gösterdiğini belirten rapor,karbondioksit emisyonu oranınınise 2013’ten bu yana sabit kaldığınadikkat çekiyor. Rapora göre,kaynak türü açısından karbondioksitemisyonu oranını artırmadanenerji üretiminde en fazla gelişmekaydedilen iki alan rüzgâr ve güneşenerjisi. Hem bu kaynakların teknolojikmaliyetlerinin gün geçtikçeazalması, hem de daha verimli olmalarıbu ciddi ilerlemenin önemlibir boyutunu oluşturuyor.Son 10 yılda küresel fotovoltaikkapasite 3.7 GW’den 177 GW’yeyükselirken; rüzgar enerjisindekiartış da 48 GW’den 370 GW’yeulaştı. 2014 yılında her iki enerjikaynağına yönelik teknolojilere 250milyar dolar yatırım yapıldı.Tüm bunların yanı sıra küreselanlamda yenilenebilir enerjinin enönemli hamlesi, istihdam konusundasunduğu katkının ciddi boyutlaraulaşmış olması. Rapora göre;2014’te yenilenebilir enerji alanındaçalışanların sayısı bir önceki yılaoranla yüzde 18’lik bir artış gösterdive toplam istihdam 7,7 milyonaulaştı.Raporda tüm yenilenebilirenerji türlerindeki gelişmelereyer verilirken önemli bir başlıkda jeotermal alanında yer alıyor.Verilere göre, 2014 yılında jeotermalkapasitesini en çok artıran ülkeyüzde 56’lık oranla Kenya ve 2.ülke yüzde 17’lik kapasite artışıylaTürkiye oldu.REN21’in hazırladığı yenilenebilirenerji raporu, gelecek içiniyimser bir tablo sunsa da tümdünyanın sürdürülebilir kalkınmaiçin henüz kat etmesi gereken çokyol olduğunu bir kez daha şöylevurguluyor: Fosil enerji kaynaklarıve atom enerjisi için verilen sübvansiyonlariptal edilirse yenilenebilirenerji kullanım oranı daha dafazla artabilir.Kaynak: www.ren21.net56 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

Çocukların gözünden rüzgar enerjisiTürkiye Rüzgar Enerjisi Birliği’nin(TÜREB), bu yıl dördüncüsünüdüzenlediği “Türkiye’deRüzgar” konulu fotoğraf ve resimyarışmasının sonuçları belli oldu.Resim yarışmasına katılan öğrenciler;“Rüzgar türbinleri için bunlar‘aydınlatan papatyalar’ ve bizdennerdeyse 10 kat büyükler ama hepsigri renkte. Keşke çiçekler gibi rengarenkolsalardı” şeklinde yorumdabulundular.İlk ve orta dereceli okullararasındaki resim yarışması için, 56şehirden, 818 okul katılım gerçekleştirirken,fotoğraf yarışması için Türkiyegenelinden 520 sanatçı, 1557fotoğraf ile yarışmaya başvurdu.Toplam 3 bine yakın resimarasından 1.grup kategoride birinciÇağın Akay Yazıcı, ikinci Naz Kırlıoğlu,üçüncü Ahsen İpek Hocalar;2. Grup kategoride birinci YiğitArpağ, ikinci Zeynep Özkan, üçüncüIşık Şahin; 3.grup kategoride birinciZeynep Sayit, ikinci Büşra Arslan,üçüncü Necva Gönül oldu. Fotoğrafyarışmasında İzmir’den Murat Yılmazbirinci, İstanbul’dan Zeynep İlzeikinci, Aydın’dan Eser Paşa üçüncülüködülü almaya hak kazandı.Yarışmanın ödülleri “15ETKİNLİKHaziran Dünya Rüzgar Gününde”Enerji Piyasası DüzenlemeKurumu (EPDK) sergi salonundadağıtıldı. EPDK Başkanı MustafaYılmaz birincilere ödüllerini takdimetti. Ödül töreninin ardındansergi açılışı gerçekleştirildi.Türkiye’nin doğusundan batısınatüm okullardan sergilenmeye değergörülen resimler duvarları süsledi.Her biri canlı, anlamlı mesajlariçeren resim ve fotoğraflar büyükbeğeni topladı.Resim yarışmasına katılanöğrenciler; “Rüzgar türbinleri içinbunlar ‘aydınlatan papatyalar’ vebizden nerdeyse 10 katbüyükler ama hepsi grirenkte. Keşke çiçeklergibi rengarenk olsalardı”şeklinde yorumdabulundular.“Çocuklarda rüzgarenerjisi konusundayaratılan bu farkındalıkve ilgi zaten ulaşmayaçalıştığımız bir noktaydı”diyen TÜREBBaşkanı Mustafa SerdarAtaseven, gençlerinrüzgar enerjisine olanilgilerinden memnunolduklarını ifade etti.Temmuz 2015EnerjiPanorama 57

VİZYON & Serhan ÜnalEnerji diplomasimizgeleceğe hazır mı?Küresel enerji dinamiklerive enerji sektöründe işyapma biçimleri değişirken,Türkiye’nin enerjidiplomasisi bu değişime uyumgösterebilecek mi? Türkiye’dedevlet, enerji diplomasisiyle Türkenerji sektörünü destekleyebilecekmi? Yarının Türk enerji sektörü,uluslararası alanda devlete nasılihtiyaç duyacak? Küresel enerji mimarisihızla değişirken, bu sorularınTürkiye’de de gündeme gelmeyebaşlamasında fayda var.Türkiye’nin, geleneksel enerjikaynakları açısından büyük ölçüdedışa bağımlı olduğu iyi bilinen veüzerinde çokça tartışılmış bir konu.Bu durumun Türkiye üzerinde, baştaekonomik ve siyasi olmak üzere,bazı olumsuz etkileri var. Ekonomiketkiler arasında, Türkiye’ninyıllık kabaca 50 milyar dolarlıkenerji ithalat faturası başta geliyor.Buna benzer şekilde, ithal enerjigirdilerinin Türkiye’nin rekabetçiliğiüzerinde nispeten olumsuzbir etkisi de mevcut. Siyasi alandaise Türkiye’nin enerji ithalatındayüksek oranda bağımlı olduğuRusya ve İran gibi ülkelere karşı dışpolitikada daha tedbirli davranmakzorunda kalması sözkonusu.Diğer taraftan, mevcut enerjimimarisi dahilinde Türkiye, değerlibir enerji transit ülkesi ve bu pozisyonunubölgesel enerji merkeziolmaya doğru geliştirebilmesi içinde gereken altyapıya sahip. Ancak58 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

VİZYONEnerji diplomasimiz geleceğe hazır mı?enerjinin, özellikle bu bölgedegitgide daha çok siyasileştirilmesisebebiyle, enerji projelerinin fizibiliteçalışmalarındaki en önemlialan artık ekonomik, değil siyasifizibilite haline gelmiş durumda.Bu yüzden enerji sektörünün, yakınbir gelecekte tamamen özel sektörünhakim olacağı bir sektör halinegelmesi mümkün görünmüyor.Doğu Akdeniz gazının durumu, buyaklaşıma en güzel örnek. Dolayısıylabugün Türkiye’de enerji sektörünündevletten uluslararası alandabeklentisi, dış devletlerin siyasinedenli piyasa bozucu etkilerinekarşı sektörün çıkarlarının korunması.Örneğin arama ruhsatlarınıniptalinin ve boru hattı vanalarınınkısılmasının önlenmesi veya karave denizdeki yurtdışı varlıklarınınkorunması gibi…Bugün devletin muhatabıKuzey, Güney ve Doğu’daki enerjitedarikçisi devletler. Bugün birşeyler yakıp suyu kaynatarak elektriküretiyoruz. Bugün hala önemliolanlar, geleneksel enerji kaynaklarıve korunan varlıklar hala fizikselvarlıklar ama yarın bunların hepsideğişecek gibi gözüküyor. Henüzgözükmeyen ise bunlar değiştiğindedevletin nerede olacağı.Türkiye’nin portföyü genişleyecekYarın olacak değişikliğin temeli,kullanacağımız enerji kaynaklarınındeğişmesi olacak. Yenilenebilirenerjiler ve nükleer daha çok önplana çıkacak. Bunlar ön planaçıktıkça, Türkiye’nin muhataplarıda genişleyecek. Bugünkü Kuzey,Güney ve Doğu’daki fosil yakıtihracatçısı devletlere ek olarak,Batı’daki ve Uzakdoğu’daki enerjiteknolojileri ihracatçılarına daenerji diplomasimiz içinde yervermek gerekecek. Benzer şekilde,bugün enerji ithalatımızın ağırlığınıoluşturan ülkeler değişecek ve bukez Batı ve Uzakdoğu’dan enerjiteknolojileri ve ekipmanı ithaletmek durumunda kalacağız. Yenisantralların ise, ilk yatırım maliyetleriyüksek olacağı için, enerjidiplomasimizin uluslararası finansuzmanlığına daha çok ihtiyacıolacak. Özellikle, ülkemizde vedünyada hakim olan özelleştirmepolitikaları ise bu ihtiyacı dahabugünden dayatıyor.Uluslararası enerji siyasetindeana konu, fosil yakıt ticaretindenteknoloji ticaretine doğru kayacak.Yani, yarın korunan varlıklararasında, fiziki olmayan şeyler degitgide daha çok ön plana çıkmayabaşlayacak. Devletin resmi stratejibelgelerine bakılırsa, Türk enerjisektörü de kaçınılmaz olarak dahaçok Ar-Ge odaklı bir hale gelecek.Bu durumda, Türk enerji şirketlerininfikri mülkiyet haklarının korunmasıda enerji diplomasimizinbir parçası haline gelecek. Bugün,enerjinin siyasileştirilmesi dolayısıyla,daha çok devletler arasındacereyan eden enerji diplomasisinde,yarın bu teknoloji şirketleri de muhatapalınmaya başlayacak. Haliyle,bugün Kuzey, Güney ve Doğu’dakidevletler olan sıklet merkezi, Batıve Uzakdoğu’daki teknoloji şirketleriniiçerecek şekilde genişlemekdurumunda kalacak.Değişimin sancıları başladı bile…Kısaca yarın, enerji diplomasimizinüç ana alanında genişlemeyaşamak durumda kalacağız: Enerjisiyaseti tahayyül ufkumuza yenibölgeler eklemlenecek, fosil yakıtithalatı olan odak noktamız enerjiteknolojileri ihracatı ve ithalatı gibiyeni konularla genişleyecek ve halagenelde devletten devlete (veyadevletlerin resmi şirketleri arasında)cereyan eden ilişkilerimiz özelteknoloji şirketleri gibi yeni aktörlereklendiğinde karmaşıklaşacak.Bütün bu değişim, elbette gecedensabaha olmayacak. Fakat, uzunsoluklu bir değişimin ilk sancılarıdaha bugünden hissedilmeye başladıve bu sancılar artarak devamedecek. Geçtiğimiz günlerde, G-7ülkelerinin karbon salınımlarınailişkin koydukları hedefler de bütünbu tahminleri doğrular nitelikte.En doğru strateji, sorunlar ağırlaşmadanve değişim hızlanmadanönce kendimizi yeni dünyaya adımadım hazırlamak. Bir kez dışındakaldığımız dünyaya, tekrar uyumgöstermenin maliyeti çok dahayüksek olabilir.Temmuz 2015EnerjiPanorama 59

RAPOR & Esin GedikKömür fiyatlarındakidüşüş ithalatı artırıyorHazar Enerji Enstitüsü,hazırladığı raporlara biryenisini daha ekledi. Enstitü,Türkiye’deki kömüryatırımlarının fotoğrafını çekerek,Türkiye’nin dengeyi nasıl sorgulamasıgerektiğine odaklanıyor. Çalışmada“Türkiye, ekonomik büyümesive nüfusu artış hızı neticesindeher yıl artan elektrik tüketiminikesintisiz ve sürdürülebilir olarakkarşılamak zorunda olduğu kadar;düşük maliyetle, yerli ve yenilenebilirenerji kaynaklarını en yüksekseviyede de kullanmak zorundadır”değerlendirmesinde bulunuyor.Raporda öne çıkan saptamalarşöyle: Petrol ve doğal gaz rezervleriaçısından yakın coğrafyasındaki ülkelerkadar şanslı olmayan Türkiye,elektrik üretiminde rüzgar, güneş,hidroelektrik ve jeotermal yenilenebilirenerji kaynaklarıyla yerlikömüre öncelik veren bir enerjipolitikası uyguluyor.Türkiye ekonomisinin makroTürkiye, yerli kaynaklardan enerji üretmeye odaklansa da dünyapiyasalarında düşen kömür fiyatları ithal kömüre dayalı santral yatırımlarınıartırıyor. Türkiye hem yerli kömürü teşvik edecek mekanizmalar geliştirmelihem de daha çevreci yatırımlara öncelik vermeli…göstergelerine bakıldığında enönemli sorunlardan birinin cari açıkolduğu görülüyor. Türkiye’nin 2013yılında 64,66 milyar dolar olancari açığı, 2014 yılında yaklaşık 19milyar azalarak 45,84 milyar dolarageriledi. Buradaki gerilemenin entemel nedenleri arasında ekonomikbüyüme hızının yavaşlaması vepetrol fiyatlarında yaşanan düşüşsayılıyor. Cari açığın kaynaklarınabakıldığında ise en önemli nedenlerindenbirinin enerji ithalatı olduğugörülüyor.Öte yandan Türkiye’ninenerjide dışa bağımlılığı, fiyat vekur dalgalanmaları dolayısıylaenerji maliyetlerini daha da yukarıçekerek sektörü, olumsuz yöndeetkileyebiliyor. Enerji maliyetleri,ekonomik büyüme ve rekabet gücüaçısından da önemli bir parametre.Türkiye’nin üretim yapısı içindeenerji yoğun sektörlerin payı ileenerji verimliliğinin gelişmiş ülkeortalamalarının altında kalması,enerji maliyetlerini sanayi kesimiiçin çok daha önemli kılıyor. Bunedenlerden dolayı Türkiye yenilebilirenerji kaynakları kadar yerlikömürden elektrik üretimine deçok büyük önem veriyor.Elektrik üretiminde payı artıyorKömürün, dünya elektriküretiminde payı yüzde 41. Gelecek60 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

RAPORKömür fiyatlarındaki düşüş ithalatı artırıyoryıllarda gelişmiş ülkelerin kömürtalebinin düşeceği, gelişmekteolan ülkelerin ise düşük maliyetinedeniyle kömür talebinin artacağıöngörülüyor. Her ne kadar küreselkömür talebi ilerleyen yıllardaartmaya devam etse de kömürünelektrik üretimindeki payının çevreselnedenler, yenilenebilir enerjikaynaklarının kullanımı ve doğalgazın daha çevreci bir yakıt olmasınedeniyle yüzde 25’lerin altınadüşeceği tahmin ediliyor.Türkiye Kömür İşletmeleriKurumu (TKİ) verilerine göre, Türkiye’nintoplam kanıtlanmış kömürrezervleri 15,4 milyar ton. Bunun14,1 milyar tonu linyit (yüzde 92),1,3 milyar tonunu (yüzde 8) ise taşkömürü oluşturuyor. Türkiye’ninelektrik üretiminde kömürün2004 yılında yüzde 22,9 olan payı,2014’de yüzde 29,56’e yükseldi.Dünyadaki duruma bakıldığındaise ABD’de elektrik üretimindekömürün payı yüzde 43, Kanada’dayüzde 12, Çin’de yüzde 79 ve Hindistan’dayüzde 12’dir.Türkiye’nin 2004 yılında 36 bin824 MW olan elektrikteki toplamkurulu gücü, 2015 yılı Mayıs ayısonu itibarıyla 71 bin 429 MW’ayükseldi. 2004 yılında toplam kurulugücün içinde yerli (taş kömürü,linyit) ve ithal kömür santrallarınınpayı yüzde 22,5 ve toplam kurulugücü 8 bin 296 MW oldu. 2015Mayıs sonu itibarıyla da toplamkurulu güç içinde kömür santrallarınıntoplam payı yüzde 20,5’egerilemesine karşın kömür santrallarınıntoplam kurulu gücü 14 bin658 MW’a çıktı.Teşviğe karşın ithalat artıyorTürkiye yerli kömürden elektriküretimini teşvik ederek arttırmakisterken, TEİAŞ verilerine göreithal kömür santrallarında görülenkurulu güç artışının yerli kömürsantrallarına göre çok daha fazla.2004 yılında ithal kömür santrallarının1,510 MW olan kurulugücü, 2015 yılı Mayıs ayı sonunda6 bin MW’a yükseldi. Kömürsantrallarının kurulu gücü, 10 yılda4 kat artarken aynı dönemde yerlikömür santrallarının kurulu gücüise 6 bin 786 MW’dan 8 bin 588MW’a çıktı. İşletmede olan 32kömür santralının 23 tanesi yerli,9 tanesi ise ithal kömürle çalışansantrallardan oluşuyor.EPDK verilerine göre, projeaşamasında olan kömür santrallarınınsayılarına bakıldığındatoplam kurulu gücü 5 bin 215 MWolan 11 kömür santralının 6’sı (3bin 570 MW) ithal, geri kalan 5tanesinin ise (1,645 MW) yerlikömür santralı olduğu görülüyor.Ön lisans sürecinde olan kömürsantrallarının sayılarına bakıldığındaise, toplam kurulu gücü 7 bin798 MW olan 15 kömür santralının8’inin (5 bin 588 MW)ithal, geri kalan 7’sinin ise (2 bin210) yerli olduğu görülüyor.Küresel kömür fiyatları düşüyorKüresel kömür fiyatlarındayaşanan düşüş trendi, Türkiye’dekiithal kömür santrallarına olan ilgininen büyük nedeni. 2004 yılındaABD, Avrupa ve Asya’daki göstergekömür fiyatlarının ortalaması 69,8dolar/ton iken 2008 yılı ortalaması138,1 dolar/tondu. 2014 yılına gelindiğindeise ortalama fiyat 74,09dolar/tona geriledi.Küresel kömür fiyatlarının gerilemeyedevam etmesi, ithal kömüryatırımlarını teşvik ediyor. Öte yandanTürkiye’nin 2013 yılında yerlikömürden ürettiği toplam elektrikenerjisi miktarı, 32,9 milyar kWhiken Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı’nın 2015-2019 döneminikapsayan stratejik planında burakamın 60 kWh’e yükseltilmesihedefleniyor.İthal santrallar kümelenmeliTürkiye’nin yerli kömür kaynaklarınıgeliştirmesi hem enerjimaliyetleri hem de ekonomikaçıdan Türkiye için kritik önemtaşıyor. Bununla birlikte Türkiye,çevre ve insan sağlığını göz ardıetmeden yerli kaynaklarına yatırımyaparken, küresel kömür piyasalarındakikoşullar ve Türkiye’ninartan elektrik tüketimi nedeniyleithal kömüre dayalı santral yatırımlarınınkontrolsüz şekilde artmasınaneden oluyor. İthal kömür santrallarınınsayısındaki aşırı artış, yüksekkarbon salınımı kaynaklı olarakçevre kirliliği riskini artırırken aynızamanda yerli kömür yatırımlarınıda olumsuz etkiliyor. Bu sebeple,yeni kömür santralı yapımlarındayerli kömüre dayalı santrallardaha etkin şekilde teşvik edilmeli,ithalata dayalı kömür santrallarınınise başta Kuzey Marmara, BatıKaradeniz ve Çukurova bölgesindeyoğunlaşarak kümülatif etkilerininartması önlenmelidir.Temmuz 2015EnerjiPanorama 61

KONUK KALEM & Fatih Öğün / Ernst & Young Türkiye Danışmanlık Hizmetleri Kıdemli MüdürüPerakende elektrik piyasasındamüşteri odaklı yaklaşımElektrik üretim ve dağıtımsektörleri geçtiğimiz 15 yıllıkdönemde önemli değişimlerdengeçti. Üretim vedağıtım yapılarının özelleştirilmesi,dağıtım bölgelerinin özel sektöredevredilmesi, rüzgar enerjisi baştaolmak üzere yeni elektrik üretimimkanlarının özel sektör tarafındangeliştirilmesi, önemli değişimleryarattı. 2010’dan sonraki dönemdedağıtım ve perakende alanlarınınbirbirinden ayrılması, serbesttüketici limitlerinin düşürülmeyebaşlanması ve yakın zamandaEnerji Borsası EPİAŞ’ın kurulması,sektörü dönüştürmekte olan diğerönemli gelişmeler.Dağıtım ve perakende alanlarınınbirbirinden ayrılmasıyla sontüketiciye hizmetin sunulmaktaolduğu perakende alanı, ayrı birönem kazandı. Yeni dönemde, müşterilerintedarikçi seçimi ve sunulanhizmetler konusundaki tercih veihtiyaçları belirleyici hale gelecek.Küresel piyasada farklı ülkelerdegelişim çizgisi izleyen perakendeelektrik sektöründe yaşanandeneyimler ve çözüm yaklaşımları-62 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

KONUK KALEMPerakende elektrik piyasasında müşteri odaklı yaklaşımnın ülkemiz piyasasında da benzeraşamalardan geçmesini bekliyoruz.Perakende elektrik kısmında teknikaltyapı ve değer zinciriyle güçlübir entegrasyona ek olarak, müşteriodaklı bir yaklaşım geliştirmekilerisi için kritik önem taşıyor.Küresel piyasalarda yaşanandeneyimlere bakıldığında perakendeelektrik alanında sağlambir teknik altyapı (çağrı merkezleri,akıllı sayaçlar, faturalama veoperasyonel çözümler) önemliancak müşteriye ilişkin bütünselbir görüntü oluşturamamak vemüşterinin şirketle olan deneyiminiuçtan uca yönetememek, süreçlerdesorunlar yaşanmasına ve müşteribağlılığının istenen seviyelereulaşamamasına yol açıyor. Ernst &Young’ın bu alanda yapmış olduğuşirket araştırmasından gelen bazısonuçlar bu alanda yaşanmakta olansıkıntılara ışık tutuyor. Müşterilerinyüzde 56’sı problemlerini defalarcaanlatmak zorunda kalmaktan,yüzde 57’si internetten telefonageçiyor olmaktan, yüzde 59’u başkabir kanala transfer edilmektenve yüzde 62’si sorunları çözülenekadar şirket ile birçok kez iletişimkurmaktan şikayet ediyor. Kurum,sistem ve operasyon altyapısındagereken bileşenleri oluşturmuş olsadahi müşteri odaklı bir yaklaşımgeliştirmek ve müşteri deneyiminiuçtan uca şekillendirmek başarılıbir satış ve servis yapısı oluşturmakaçısından kritik önem taşıyor.Müşteri Profili ve SegmentasyonuPeki ilerleyen dönemde perakendealanında müşteri odaklı biryapı kurmanın temel faktörlerinelerolmalı? Bu sorunun yanıtı, piyasanınmevcut yapısı ve ilerleyendönemde beklenen gelişmeleridüşündüğümüzde farklı bileşenleriçeriyor.Kurumların müşteri profillerinidetaylı bir şekilde oluşturarak buprofiller üzerinden sadece kullanımmiktarı değil, ek olarak demografik,değer ve davranış bilgileriüzerinden segmentasyon görüntüsüoluşturmak müşteri odaklı yaklaşımgeliştirmenin temel adımı.Segmentasyon yapısını oluşturmakkuruma müşteri portföyünüderinlemesine anlamasını ve budoğrultuda satış ve servis olanaklarınıgeliştirmesi imkânını tanıyor.Ek olarak kurumların çapraz satışolanaklarını geliştirmelerindeönemli noktalardan biri müşteriprofili ve segmentasyon yapısınıdoğru oluşturmaktan geçiyor.Kanal yönetimi ve entegrasyonuInternet ve mobil teknolojilerinhayatımıza girmesiyle diğer sektörlerdeolduğu gibi kanal sayısı veçeşitlerinin perakende elektrik sektöründede artması bekleniyor. Kanallarınoluşturulmasında, işletilmesindeve kurumun iş modelindeilgili yeri almasında müşteri odaklıbir yaklaşımın izlenmesi önem taşıyor.Müşteri, kurumla iletişimindeher kanalda ayrı bir kurum imajıve servis yapısıyla karşılaşmamalı,kurumun farklı kanallar üzerindenmüşteriye ulaşımı tutarlı, birbirinitamamlar ve güçlendirir nitelikteolmalı.Finansal servisler ve telekomünikasyonsektörlerinde olduğu gibikanal yönetiminin müşteri profilive segmentleri ile bütünleştirilmesi,satış ve servis modellerininbuna göre şekillendirilmesi debu alanın etkinliğini artıracak birnokta olarak öne çıkıyor. Bu alandayaptığımız araştırmalar, kanalkullanımı ve entegrasyonu alanındauzmanlaşmanın önemli getirilersağlayacağını gösteriyor. Son dönemde,farklı sektörlerde ön planaçıkmakta olan dijital yetkinliklerinveri işleme, yeni kanalları entegreetme ve operasyonel etkinlikartırma alanlarında kullanılması vebu doğrultuda stratejiler geliştirilmesiningiderek daha fazla önemkazanmasını bekliyoruz.Kanal yönetimi konusundasadece kurumun kendi içinde değil,aynı zamanda farklı şirketlerleortaklıklar yoluyla kuracağı kanallarda kritik önem taşıyor. Örneğin;Hollanda’da Essent’in MediaMarkt ile yaptığı işbirliği perakendeelektronik alanında kanalaçarken ABD’de elektrik kurumlarıbankalarla işbirlikleri gerçekleştiriyor.Müşteri sadakatiBirçok sektörde olduğu gibielektrik üretim ve dağıtım sektöründede değişime uyum sağlamanınve başarılı olmanın yolu, müşterisadakatini en yüksek seviyedetutmaktan ve bunu sürdürülebilirşekilde devam ettirmekten geçiyor.Şirketler, uzun vadeli hedeflerinibelirlerken yatırım planlarını müşterisadakatini sağlayacak şekildekurgulamaları rekabet avantajısağlayacak.Temmuz 2015EnerjiPanorama 63

YEŞİL EKONOMİ & Esin GedikTesla ve Mercedes evler içingüneş pili ürettiElektrikli otomobil ü-reticisi Tesla Motors,evlere elektrik sağlayabilecekbataryalar geliştirdi.ABD’li şirketin CEO’su ElonMusk, güneş enerjisiyle çalışacakpillerin elektrik kesintileri sırasındadevreye girebileceğini ve depoladığıelektriğin jeneratör gibi çalışabileceğinisöyledi. Ancak pillerin asılamacının elektrik dağıtım şebekelerindenuzak yerlere elektrikgötürmek olduğunu vurgulayanMusk, “Bu pilleri kullananlar,Finlandiya konutların ısıtmasındafosil yakıt yerine at gübresikullanmaya hazırlanıyor. FinlandiyaUlusal Yayını Yle tarafından verilenbilgiye göre, ülkede yeni koalisyon,yenilenebilir enerji kaynağı olarakbüyük ölçeklerde at gübresi kullanmayıplanlıyor.Fortum Group, üç atın gübresininbir ailenin bir yıllık ısınmaihtiyacını karşılayacak kadardağıtım şebekelerinden tamamençıkabilecek. Elektriğinizi kendipilinizle sağlayabileceksiniz” dedi.Şirket, bu yaz ev pillerini ABD’desatışa çıkarmaya hazırlanıyor. Yenibuluşun enerji altyapısını kökündendeğiştirebileceğini savunan Musk,pillerin sıfır hava kirliliği yarattığınıda vurguladı. Şarj edilebilenlityum piller iki tip olarak piyasayasürülecek 7 kilowatt/saat kapasitelipillerin fiyatı 3 bin ABD doları.10 kilowatt/saat’lik piller ise 3 bin500 dolardan satışa çıkacak. EnerjiFinliler tezekle ısınacak64 EnerjiPanoramaTemmuz 2015enerji üretebileceğini ifade ediyor.Finlandiya’da yaklaşık 77 bin atbulunuyor. Bu da 20 bin konutunısınma potansiyelini barındırıyor.Bu yöntemle aynı zamanda atuzmanları Tesla’nın Powerwalladını verdiği yeni pillerin elektrikliaraçlara kullanılan lityum bataryalarabenzer prensiplerle geliştirildiğinisöylüyor.BBC’nin San Francisco muhabiriRichard Taylor “Tesla CEO’suMusk’ın açıkladığı ev pilleri çok büyükbir büyüme potansiyeline sahipolan bir ürün olarak kabul gördü”diyor. Yenilenebilir enerji savunucularıda Tesla’nın ev pillerini destekliyor.Friends of the Earth (DünyanınDostları) sivil toplum örgütündenAlasdair Cameron, ev pillerinin vegüneş panellerinin yakın gelecektemerkezi ısıtma kadar yaygın birteknoloji olabileceğini ifade ediyor.Tesla’nın hemen ardından ünlüAlman otomobil firması MercedesBenz de evler için enerji sistemiüreteceğini duyurdu. Şirketin üreteceğibataryaların markası Accumotiolacak. Tıpkı Tesla’nın Powerwallcihazı gibi işlevlere sahip olanAccumotive, elektrikle çalışan araçlarınbarındırdığı sistemlere sahipve güneş enerjisi depolama gibiözellikler barındırıyor. Eylül ayındaAlmanya’da satışına başlanacakolan system, 2.5 kWh ile 20 kWharasında seçenekler sunuyor.gübresinin çevreye verdiği rahatsızlıkda önlenmiş olacak. Ülkedebir şirketin at gübresi ile ahşap atıkkarışımından biyoyakıt yapımınıdenediği biliniyor.

YEŞİL EKONOMİGoodyear pirinçten lastik üretecekGoodyear, pirinç çeltiğindenelde edilen silika ile lastik üretiminebaşlayacak. Pirinç çeltiğindenelde edilen silikayı geçtiğimizyıllarda inovasyon merkezindetest eden ve lastik performansıüzerindeki etkisinin her zamankullanılmakta olan kaynaklarlaeşit olduğunu keşfeden Goodyear,silikayı 2015 yılı içinde ÇinPulandian’daki fabrikasında üretilecekve Çin’de satışa sunulacakolan tüketici lastiğinde kullanmayabaşlayacak. Goodyear, buçerçevede pirinç çeltiğinden eldeedilen silika için Çin’deki YihaiGıda ve Yağ Endüstrisi ile tedarikanlaşması imzaladı.Sürdürülebilirliğin, Goodyear’ıninovasyon çalışmalarınınvazgeçilmez bir unsuru olduğunusöyleyen Goodyear CEO’su RichardJ. Kramer, “Yeni silika, çevreiçin birçok yönden fayda sağlıyor.Çöp sahalarına gönderilen atıklarınmiktarını azaltıyor, üretim içindaha az enerjiye ihtiyaç duyulmasınıve lastiklerin yakıt açısındanveriminin artmasını sağlıyor” dedi.Birleşmiş Milletler Gıda veTarım Örgütü’ne göre her yıldünya çapında 700 milyon tondandaha fazla miktarda pirinç hasadıyapılıyor ve pirinç kabuklarınınatılma işlemi de çevresel açıdanbir zorluk haline geliyor.En çevreci eyelet HawaiiABD’nin Hawaii Eyaleti, engeç 2045 yılında elektrik ihtiyacınıntamamını yenilenebilirkaynaklardan üretmek için yenibir yasa çıkardı. Çıkarılan kanunagöre, 2020 yılına kadar eyalettetüketilecek elektrikteki yenilenebilirkaynakların payı yüzde 30’aulaşacak. Bu hedefe ulaşılamazsa,Hawaii’deki elektrik üretim şirketleri,fosil yakıtlardan üretecekleriher fazla kWh elektrik için 2 centceza ödeyecek.Blue Planet FoundationMüdürü Jeff Mikulina bu kararlarını“Hawaii tarih yazıyor. Sadeceadalarımız için değil, bütün dünyaiçin” sözleriyle değerlendirdi. Fosilyakıttan elektrik tüketimin bitiştarihini belirlediklerini söyleyenBlue Planet Foundation BaşkanıHenk Rogers ise “Hawaii dünyayabir sinyal gönderdi. Yüzde 100 yenilenebilirenerji sadece bir vizyondeğil, aynı zamanda bir taahhüt”açıklamasını yaptı.ABD Başkanı Obama 10Haziran 2015 tarihinde yayınladığıtwitter mesajında konuya vurgu yaparak“Hawaii şimdi kendisine birhedef belirledi. Elektriğin tamamınıyüzde 100 yenilenebilir enerjidenüretecek” yazdı. Hawaii’de yenilenebilirenerjiden üretilen elektriğinpayı, son beş yılda iki katına çıktı.Şu anda elektriğin yüzde 22’sigüneş, rüzgar, jeotermal ve diğeryenilenebilir enerji kaynaklarındankarşılanıyor.Temmuz 2015EnerjiPanorama 65

TARİHTEN & Neşet HikmetAnkara’nın hayalethavagazı tesisiAnkara’da Maltepe’den Tandoğan’a doğru giderken sağ tarafınızda TorosSokak’ta, geniş bir alana yayılmış, pas tutmuş dev demir yığınlarından oluşanbir sanayi tesisi iskeleti vardı. Bu metruk bina, Cumhuriyet tarihinin ilk sanayikuruluşlarından olan 1929 yılında kurulan Ankara Havagazı Tesisi...Cumhuriyetten önce küçükbir kasaba olan Ankara’nınbaşkent olduktansonra değişen kaderi,Ankaralıları elektrik ve havagazıgibi uygar dünyanın temel ihtiyaçlarıylada tanışmasına yol açtı.Artan nüfusun yanı sıra Ankara’dabaşlayan kentleşme sürecinin dinamiklerindenbiri kuşkusuz havagazıüretiminin başlatılması oldu.Başkent Ankara’nın kuruluş yıllarındadevletin gücünü simgeleyenCumhuriyet dönemi yapılarındanolan havagazı fabrikasının üretimiyleilgili ilk girişimle, 1927 yılındaelektrik şebekesinin kurulmasındaimtiyaz tanınan Didier firmasınaAnkara’da havagazı fabrikası veşebekesinin inşası görevi verilirken,arıtma tesislerinin yapımını Bemagfirmasına ihale edildi.66 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

TARİHTENAnkara’nın hayalet havagazı tesisi1928 yılında Alman AktienElektrischen Gesellschaft firmasıtarafından inşaatına başlanan yapınınmimarı Werner Issel’dir. Elektriksantralının inşaatından sonra1933 yılında yerleşke genişletilerek57 bin 270 metrekarelik bir alanayayıldı. Elektrik üretim tesislerininve gazhanenin dışında işçi lojmanları,yemekhane ve cami gibi altyapıtesislerini de inşaa edildi.Tesisin nihai hedefi, taş kömürününfırınlarda havasız ortamda1100 derece de pişirilmesiylehavagazı üretmekti. Sıhhiye TorosSokak’ta üçer kameralı ve her birigünde 3 bin metreküp gaz üretimkapasitesine sahip olan fabrikanıntemelini oluşturan 2 adet havagazıfırını 1929 yılında üretime başladı.Aynı zamanda fırınlarda üretilengünlük 6 bin metreküp gazı depolayacakbir gazometre (depo) inşaedildi.1929 yılından havagazı üretimine son verdiği yıla kadarfabrikada 5.5 milyon taş kömürü tüketilerek, 3.8 milyarmetreküp havagazı üretimi yapıldı. Fabrikada yan ürünolarak 3 milyon 85 bin ton kok kömürü ve 192 bin 500ton katran da üretiliyorduMaltepe havagazı fabrikası, ilkkurulduğu yıllarda Ankara’da günde3 bin metreküp gaz dahi tüketilmiyordu.Ancak kısa süre sonrahavagazı işletmesi, mevcut iki fırınıbirden çalıştırdığı halde kentin gazihtiyacını karşılayamaz noktayageldi. Artan talebin karşılanabilmesiiçin 1935 yılında yeni ünitehizmete girdi. Üretim kameraları11’e yükselirken, üretim kapasiteside 12 bin metreküpe çıktı. Zamanlahızla gelişen başkent Ankara’da,çoğalan endüstriyel kuruluşlar dahavagazı talep etmeye başladılar.Askeri fabrika taş ocakları, MamakGaz Maske Fabrikası’nın aktifkömür fırınları gibi endüstriyelkuruluşların gaz kullanmasıyla gaztüketiminde artış sağlandı. Yenitaleplerin karşılanmasındaki güçlük,havagazı tesislerinin yenidenbüyütülmesini zorunlu hale getirdi.Ocakların büyümesine temel olacakgerekli aksam temin edildi. 1945yılının sonunda havagazı abone sayısı7 bin 354’e, yıllık gaz tüketimide 5 milyon 291 bin 383 metreküpeyükseldi.Temmuz 2015EnerjiPanorama 67

TARİHTENAnkara’nın hayalet havagazı tesisi1968’de Güvercinlik’te yeni tesiskuruldu1962 yılında işletmeye alınan 2yeni yüksek basınç kompresörünündevreye girmesiyle Yenimahalleve Keçiören gibi uzak semtlere dehavagazı verilme imkanı sağlandı.1968yılı sonlarında gaz üretimkapasitesi günde 220 bin metreküpeçıktı.Ayrıca havagazı fabrikasındayan ürün olarak elde edilen kokkömürü, Türkiye Kömür İşletmeleriKurumu aracılığıyla Ankaralılara, 2.yan ürün katran da yakıtın yanı sırainşaatlara kullanılmak üzere ihtiyaçsahiplerine satılıyordu. Ne kadarek tesis yapılırsa yapılsın kentinihtiyacını karşılamıyor, talep hızlaartıyordu. Bu nedenle 1968’de FanzıçOnia, Gegi firmasıyla imzalananbir sözleşme ile Güvercinlik’teyeni bir fabrikanın kurulmasınakarar verildi.Güvercinlik Fabrikası 1.ünitesi 1973 yılında havagazıüretimine başladı. Maltepe’dekiyeni kompresörlerden birinin emişhattı, Güvercinlik, Maltepe hattınabağlanarak Güvercinlik’te üretilengaz kente verildi.Bir yandan üretim tesisleri büyütülürken,diğer yandan da üretimidengelemekte kullanılan gazometre(gaz depo su) sayısı artırılarak, 1973yılı sonunda birisi Gülveren’dediğerleri de Maltepe ve Güvercinlikte olmak üzere toplam 4 gazometrehizmet verir duruma geldi.Doğal gaz geldi, Maltepe fabrikasıkapandıBu arada 1988 yılına gelindiğindeAnkara’da hava kirliliğiniçözümlemek daha temiz bir yakıtlaısınma, mutfak ve su ihtiyaçlarınıkarşılamak amacıyla doğal gaz projesihizmete sunuldu. Bu kapsamdaAnkara’da 100 bine yakın havagazıabonesinin doğal gaz kullanmayabaşlamasıyla Maltepe havagazıfabrikası işlevini tamamlamış oldu.1929 yılından havagazı üretimineson verdiği yıla kadar fabrikada5.5 milyon taş kömürü tüketilerek,3.8 milyar metreküp havagazı üretimisırasında fabrikada yan ürünolarak 3 milyon 85 bin ton kokkömürü ve 192 bin 500 ton katranüretildi.Başkentte hava gazı üretimineson verilerek doğal gaz kullanımınageçildikten sonra devre dışı kalanhavagazı fabrikasının yıkılarakmevcut arsa üzerine yarışma yöntemiile elde edilecek projelere göreAnkara için hizmet verecek binalaryapılmasına karar verildi.Kültür Bakanlığı tarafından arkeolojikSİT alanı ilan edilen yapı,daha sonra Kültür ve Tabiat VarlıklarınıKoruma Kurulu tarafındankoruma kapsamından çıkartıldı.2006 yılında da Ankara BüyükşehirBelediyesi tarafından yıkıldı.68 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

Esin Gedik & TESIS ANALIZITürkiye’nin enbüyük hibritsantralıGediz Üniversitesi İzmir’deki yerleşkesinin otoparkını hem rüzgarhem de güneşten elektrik üreten tesisle dönüştürdü. 2.2 milyonamal olan santral, laboratuvar olarak da kullanılacakGediz Üniversitesi, öğrenciotoparkına rüzgar vegüneşten aynı anda elektriküreten hibrit enerjisantrali kurdu. Büyük bölümü yerliteknoloji olan 2.2 milyon TL maliyetliçevreci tesis, yılda 350 bin TLtasarruf sağlayacak ayrıca yenilenebilirenerji sektöründe çalışacakteknik elemanların eğitiminde delaboratuvar olarak kullanılacak.Üniversite’nin İzmir Seyrek’tekiyerleşkesine kurulan Türkiye’nin enbüyük hibrit elektrik santralı, İzmirKalkınma Ajansı’nın YenilenebilirEnerji ve Çevre Teknolojileri MaliDestek Programı kapsamında 1milyon TL ile desteklendi. 3 binmetrekarelik öğrenci otoparkınınüzeri bin 600 güneş paneliylekaplandı ve bir de rüzgar türbiniyerleştirildi. Büyük bölümü yerli teknolojiolan santral, güneş ve rüzgarenerjileri birleştirilerek saatte 500kilovat elektrik üretiyor. GedizÜniversitesi, elektrik ihtiyacının enaz yüzde 60’ını buradan sağlayacakve yılda yaklaşık 350 bin TL tasarrufedecek. Yenilenebilir kaynaklarınelektriğe dönüştürülmesiylede her yıl, çevre kirliliğine nedenolan 450 ton karbon salınımıengellenecek. Doğa dostu bu tesis,mühendislik ve mimarlık fakülteleritarafından araştırma ve eğitimlaboratuvarı olarak da kullanılacak.Yenilenebilir enerji sektörününihtiyaç duyduğu teknik personel, busantralda uygulama yapacak.‘Öncülüğe devam edeceğiz’Gediz Üniversitesi MütevelliHeyeti Başkanı Abdullah Kavuk,hibrit elektrik santrali kurarak bualanda öncü bir adım attıklarınısöyledi. Kavuk, İzmir’in rüzgar vegüneş potansiyeline dikkat çekmek,hem topluma hem de öğrencilerineçevreci enerji bilinci aşılamak istediklerinide dile getirerek, “Bulunduğumuzcoğrafya yılın büyük bölümündegüneşli ve rüzgarlı. Hibritsantralla bu 2 yenilenebilir kaynaktanaynı anda elektrik üreterek yeşilbir kampüs haline geldik. Öğrenciotoparkımızı hibrit santrala dönüştürüpbu atıl alanı elektrik üretirhale getirerek de örnek olduğumuzudüşünüyoruz. Gediz Üniversitesiolarak ülkemizin sahip olduğuçevreci kaynakların ekonomikdeğere dönüştürülmesinde öncülüküstlenmeye devam edeceğiz” dedi.Temmuz 2015EnerjiPanorama 69

YÖNETİM & İK & Esen ErkanOfiste kimlerin çatışmaolasılığı daha yüksek?İş yerinde zaman zaman çatışmalarınolması kaçınılmazancak Wall Street Journal’ınyayınladığı makaleye göre, bazıkişiliklerin iş hayatında diğerlerindendaha fazla çatışma yaratmapotansiyeli var.Araştırmayı yapan Psikolog Dr.Tim Ursiny ve çalıştığı danışmanlıkşirketi, çatışmaya yatkın karakterleresahip kişilerin iş yerindekianlaşmazlıklarla başa çıkması içinDüşünmeden Hareket Eden / Açık Sözlü X Metodik / SaklayanŞüpheci / Sorgulayıcı X Sıcak / Kabul Edenyardım toplantıları düzenliyor.İşyerindeki çatışmaların genelliklekişilik farklılıklardan kaynaklandığınıbelirten Ursiny, iki temel kişilik70 EnerjiPanoramaTemmuz 2015Ofiste çatışma, iş hayatının olmazsa olmazı... Peki kimler daha çok çatışır,bir yönetici olarak bu sorunu nasıl çözeceğinizi biliyor musunuz? Bir diğersoru da bu çatışmaları yeni fikirlere ve projelere aktarmanın yolu nedir?sürekliliği olduğunu söylüyor:Araştırma, insanların genellikleaşağıdaki kategorilerde davranışeğilimlerine sahip olduğunu belirtiyor:Dominant: Fevri ve şüpheciolanlar. Çok açık sözlü olmaeğilimindedir ve sonucu hemengörmeye odaklıdır.İşine bağlı, vazifeşinas: Sistemlive şüpheci olanlar. Genellikledetay odaklı ve son derece analitikdüşünürler.Etkili: Düşünmeden hareketeden ve sıcakkanlı olanlar. Grupçalışmalarından zevk alırlar veyeni projeler yaratmaktan heyecanduyarlar.Sabit, istikrarlı: Metodik vesıcakkanlı olanlar. Sabırlıdırlar veçalışma ortamlarında uyum ararlar.

YÖNETİM & İKToplumsal sorunlara yenilikçi çözümler: Sosyal yenilikOfiste hangi kişilik tiplerinin çatışma olasılığı daha yüksek?Zıt kişiler daha çok çatışıyor daha pasif-agresif tutum sergiliyor.Baskın ve kararlı kişiler, genelde Ayrıca, araştırma iş ortamındakiaçıktan açığa saldırgan olma eğilimindeyken;sabit huylu insanlar ise korkutucu ve sabırsızbaskın kişiliklerin genellikle dahagöründüğünü;sabit ve daha istikrarlı tutuma sahipçalışanların da değişimi sağlamakiçin kararsız ve tereddütte kalabildiğinivurguluyor.Elbette, ne iş ortamında ne dehayatın hiçbir alanında insanlarıtahmin edilebilir kalıplar içerisindedüşünmek ve ona göre davranışlarınızıönceden tasarlamak mümkündeğil. Ancak hangi özellikleriniz ileiş hayatında yer edindiğinizi gözlemlemekve daha verimli ve anlayışlıtutumlar geliştirmek mümkün.Ursiny araştırmasının en önemlive son vurgusunu şöyle yapıyor:Farklı kişiliklere sahip insanlar,basitçe söylemek gerekirse, dünyayıda farklı görür. Bunda doğru veyayanlış yoktur.Kaynak: Agenda.weforum.orgToplumsal sorunlara yenilikçiçözümler: Sosyal yenilik“Sosyal Yenilik - Social innovation” kavramı; yeni stratejiler, kavramlar, fikirlerve organizasyonlar gibi farklı unsurların geliştirilmesi ve toplumsal sorunlaraçözüm sunmasını hedefleyen bir disiplin olarak önem kazanıyorToplumun sosyal ihtiyaçlarınaodaklanan yenilikçalışmaları, sivil toplumungüçlendirilmesi hedefiyle1960’lı yıllarda hız kazanmış olsada temelleri çok daha eskilere dayanıyor.Bu anlayışın köklerini birkaçyüzyıl öncesinden aldığının en iyiörneklerinden biri olarak, 18. yüzyılınen önemli bilim adamlarındanBenjamin Franklin’in vurguladığı“Sosyal organizasyonlar içindekiküçük değişikliklerin toplumungündelik sorunlarına çözüm üretebileceğianlayışı” verilebilir.Toplumsal, kültürel, ekonomikve çevresel sorunlara yenilikçiçözümler üretmek ve bunları hayatageçirmek için gerek hükümet destekligerekse kâr amacı gütmeyenya da güden pek çok sektör tarafındansosyal yenilik projeleri geliştirilebilir.Sosyal yenilik kapsamındageliştirilen her proje, yalnızca elealınan sorunun çözümüne katkıyapmaz, aynı zamanda o sorununortaya çıkmasına neden olan tutum,algı, davranış ve yöntemleri dedeğiştirmeye odaklanır.Yenilik sürecinin temel amacı,finansal bir kazanç elde etmekdeğil; toplumsal bir yenilenmeninhedeflemesidir. Sosyal yenilik projelerindekimin çalışmayı gerçekleştirdiğindençok kimin için farkyarattığı önem taşır. Sosyal yeniliksüreçleri; açık kaynak yöntemi,teknik ve yenilikler gibi sosyal biramacı olan süreçleri içerir.Günümüzde sosyal yenilik konusundaçalışan pek çok akademikaraştırma, blog ve web sitesi, pratikeylem sınırlarının üzerinde birçalışma özelliği gösteriyor. Sosyalyenilik ve belli başlı çalışma alanlarışöyle özetlenebilir:Kamu hizmetlerinde yenilik,Sosyal girişimcilik,İş hayatı,Açık kaynak,Karmaşık adaptif sistemler,İşbirlikçi yaklaşımlar,Yenilik difüzyonu,Yerelleştirilmiş etkiler,Kurumsal veya sistemsel girişimcilikÇok yönlü bir çalışmayı gerektirensosyal yenilik projeleri, kamu,özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarınınbirlikte hareket etmesinigerektiriyor.Temmuz 2015EnerjiPanorama 71

ENERJİ IQEPDK’dan 2 doğal gaz depolama,1 elektrik tedarik lisansıEPDK tarafından verilenlisans sayılarında büyükdüşüş yaşanırken, mayıs vehaziran ayında verilen doğalgaz depolama lisansları nicelikolarak olmasa da nitelik olarak dikkatleriçekti. Kolin Grubu şirketlerindenEtki Liman, Aliağa’dakiLNG terminali projesi için 30 yılsüreli doğal gaz depolama lisansıaldı. Çalık Enerji ise Tuz Gölü’ndekiyeraltı depolama projesi içindepolama lisansı aldı. Akfel Enerjive RWE Supply Trading şirketleriise spot LNG ithalat lisansı aldı.Akfel Enerji 30 yıl süreli lisans alırken,RWE’nin minimum sınır olan10 yıl süreli lisans aldığı görüldü.Elektrik piyasasında ise Uz Energytedarik lisansı alan 204. firma oldu.Öte yandan, beş firmanınelektrik üretim lisansı sonaerdirilirken, bir firmanın elektriküretim lisansı iptal edildi. Birfirmanın da elektrik tedarik lisansıEPDK’nın son haftalara ilişkin lisans verilerine göre Kolin Grubuşirketlerinden Etki Liman, Aliağa’daki LNG terminali projesi için doğal gazdepolama lisansı aldı. Çalık Enerji ise Tuz Gölü’ndeki yeraltı depolamaprojesi için depolama lisansı aldı. Uz Energy ise tedarik lisansı alan 204.firma oldusona erdirildi, bir firmanın iseelektrik üretim lisansı ise yenidenyürürlük kazandı.Uz Energy tedarik lisansı aldıEPDK’dan 20 yıl süreli tedariklisansı alan Uz Energy Dış TicaretA.Ş, 22 Nisan 2015 tarihindeİstanbul’da kuruldu. ŞirketinTecdelioğlu ailesine mensup dörtgerçek kişi ortağı bulunuyor.Sanayi ve bilişim sektörlerindefaaliyet gösteren Tecde Grup’uniştiraklerinden olan Uz Energy,EPDK’dan tedarik lisansı alan204’üncü firma oldu.Kolin İnşaat, bir süredir işlemleridevam eden LNG gazlaştırmaterminali projesi için EPDK’dandepolama lisansı aldı. 29 Mayıs2015 tarihinden itibaren 30 yılsüre için verilen lisans kapsamındakiprojenin ilk etapta 280 binm3 depolama kapasitesine sahipolması bekleniyor. Kolin Grubuşirketlerinden Etki Liman’ın sahibiolduğu proje, Türkiye’nin özel sektöreait ilk LNG terminali olan EgeGaz LNG terminalinin bulunduğuAliağa’da yer alıyor.Kolin tarafından daha önceaçıklanan verilere göre LNG72 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

ENERJİ IQterminalinin proje alanı, denizde79 bin 107 m2 dolgu alanı, 9 bin946 m2 deşarj boru hattı alanıve karada 256 bin 810 m2 olmaküzere toplamda 3 bin 345 milyonm2’lik alandan oluşuyor. Depolamakapasitesinin ilk etapta 280 binm3 olması ve gönderme kapasitesininise 750 bin m3/saat olmasıplanlanıyor. Kolin İnşaat, tesisingenişleme yatırımlarına elverişlibir alanda yer aldığını ve ilerleyendönemlerde genişlemeye yönelikfazları da düşünülerek hazırlandığınıda açıklamıştı.Kolin İnşaat, LNG terminalininyakınında kuracağı 420 MWkurulu güce sahip olacak ÇakmaklıDoğal Gaz Kombine Çevrim Santralıiçin EPDK’dan, süresi 4 Aralık2014 tarihinden başlamak üzereönlisans almıştı. Bu tesisin ÇEDraporu Haziran 2013 tarihindeuygun bulunmuştu.Çalık Enerji’ye Tuz Gölü için depolamalisansıÇalık Enerji şirketlerindenAtlas Petrol Gaz, 4 Haziran 2015tarihinden itibaren 30 yıl süreylegeçerli olacak doğal gaz depolamalisansı aldı. Atlas Petrol Gazşirketinin 2008 yılında EPDK’yayaptığı lisans başvurusu ile ilk kezgündeme gelen proje, tesis sahasınınBOTAŞ’ın depo projesiniyürüttüğü saha ile çakışma sorunuyüzünden 2013 yılına kadar askıdakalmıştı. Atlas Petrol Gaz’ın projealanı, Aksaray ve Konya illerinikapsayan bir bölgede Tuz Gölü sahasındayer alıyor. Aksaray’ın Eskilve Merkez ilçelerine bağlı Sultanhanı,Eşmekaya, Güneşli, İncesu,Yeşiltömek köyleri ile Konya’nınEmirgazi ve Karapınar ilçelerinebağlı Besci, Işıklar, Kayalı, Merkez,Reşadiye köylerini kapsıyor. Tesisindepolama kapasitesinin 1.5 milyarm3 civarında olması bekleniyor.29 santral özelleştirme programındaMerakla beklenen özelleştirme programına ilişkin ÖYK kararı, 62. Hükümet’in görev süresinin bitimine sayılı günlerkala alındı. Programda 26’sı hES 29 santral yer aldıYılbaşından bu yana meraklabeklenen özelleştirmeprogramına ilişkin karar,genel seçim nedeniyle62. Hükümet’in görev süresininbitimine sayılı günler kala alındı.Özelleştirme Yüksek Kurulu(ÖYK), Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait26 HES, 3 termik santral, TEM-SAN ve TPAO’ya ait akaryakıtdağıtım şirketi TP Petrol DağıtımA.Ş’yi özelleştirme programına aldı.Kuruluşların özelleştirme işlemleri,31 Aralık 2020 tarihine kadartamamlanacak.ÖYK tarafından özelleştirmeprogramına alınan varlıklararasında 26’sı hidroelektrik santralı,3’ü termik santral olmak üzere 29elektrik üretim tesisi yer aldı. Termiksantrallar arasında 1,432 MWkurulu güce sahip Bursa Doğal GazKombine Çevrim Santralı ölçekolarak ilk sırada yer alırken, ikincisırada 180 MW kurulu güce sahipAliağa Doğal Gaz Santralı yer aldı.Özelleştirme programına alınanbir diğer termik santral ise 50 MWkurulu gücü olan Fuel Oil yakıtlıHopa Termik Santralı oldu.26 HES arasında ise ölçekolarak ilk üç sırada Kahramanmaraş’taki124 MW kurulugüce sahip Menzelet HES,Gümüşhane’deki 103 MW kurulugüce sahip Torul HES ve Tokat’taki90 MW güce sahip Köklüce HESyer aldı.Kararla ayrıca, TürkiyePetrolleri Anonim Ortaklığı’na(TPAO) bağlı TP Petrol DağıtımAŞ’de bulunan kamuya ait hisselerleTEMSAN’ın Hazine’ye aityüzde 100 oranındaki hisseninözelleştirme kapsam ve programınaalınmasına karar verildi.Her iki kurum da satışın bloksatış, halka arz, varlık satışı veyakiralama yönteminin uygulanmasısuretiyle özelleştirilecek.Temmuz 2015EnerjiPanorama 73

ENERJİ IQ5 ayda 1,973 MW yenikurulu güç devreye girdiEnerji Bakanlığı’ndan elde edilen verilere göre buyıl mayıs ayı sonuna kadar, 1,353 MW’ı HES’lerden,oluşan 1,973 MW yeni kurulu güç devreye alındı. 303MW ile rüzgar santralları, 285 MW’ta kalan termiksantralların önüne geçti.Hidroelektrik santrallar 1,353 MW kurulu güçleriylebu yıl sisteme eklenen yeni kapasitenin yüzde68.6’sını oluşturdu. HES’leri, 303.6 MW kurulu gücesahip 25 RES izlerken, termik santralların kurulu gücüise 285 MW olarak kayıtlara geçti.Bu yılın ilk çeyrek döneminde, 745 MW’ı HESolmak üzere toplam 1,106 MW kurulu güce sahip 37adet tesisin geçici kabulü yapılmıştı.YAKIT TÜRÜTermik 285.322KURULU GÜÇ(MW)HES 1353.374RES 300.600Çöp, Biyokütle, Atık ısı, Jeotermal 30.823TOPLAM: 1973.119YAKIT TÜRÜKURULUGÜÇ (MW)Atık Isı 0.000 0Doğal gaz 100.122 6Doğal gaz /Motorin 0.000 0Doğal gaz /FO/Linyit 0.000 0Doğal gaz + Orman Ürünleri 27.600 1Biyogaz 0.000 0Biyokütle (Çöp Gazı) 5.664 1Biyokütle 2.659 3HES 1353.374 38İthal Kömür 0.000 0Jeotermal 22.500 1Kömür 7.600 1Kömür + Diğer 15.000 1Linyit 0.000 0RES 303.600 25Yerli Asfaltit 135.000 1TOPLAM: 1973.119 78KABULADET74 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

ENERJİ IQODAŞ, üretim ve madencilikyatırımlarını hızlandırdıODAŞ Enerji’nin 2017 yılının ilk yarısında işletmeye almayı planladığı 330 MW kurulu güce sahip yerli kömür yakıtlıtermik santralının ana ekipmanları sahaya sevk edildi. 8,2 MW kurulu güce sahip Köprübaşı HES ise gelecek ay ticariişletmeye alınacakElektrik üretim yatırımlarınısürdüren ODAŞ Enerji,Çanakkale’nin Çan ilçesindekurulacak yerli kömüryakıtlı termik santral projesindeönemli bir aşamayı geride bıraktı.ODAŞ Enerji, 330 MW kurulugüce sahip olacak santral yatırımınınhızlı ilerlemesinin ve anaekipmanların büyük oranda sahayagelmesinin ardından, kreditörler ile20 milyon Euro tutarındaki ikincidilim proje finansman kredisininkullanılmasına yönelik mutabakatsağladı. Şirket, Kamuyu AydınlatmaPlatformu’na yaptığı açıklamada,15 gün içerisinde inşaat ve montajişlerinin hangi yerli yüklenicilereverileceğinin kesinleşeceğini ve engeç 45 gün içerisinde ilgili yüklenicileresahada yer teslimi yapılacağınıkaydetti.ODAŞ Enerji, yerli kömüryakıtlı Çan Termik Santralı projesiiçin kredi ve teminat sözleşmelerini,14 Ocak 2015 tarihinde YapıKredi Bankası ve Halk Bankasıile imzalamıştı. 116 milyon Eurotutarındaki proje finansmanı kredisözleşmesi çerçevesinde, daha önce20 milyon Euro tutarında köprükredi kullanılmıştı.Çan Termik Santralı’nın 2017yılı içerisinde işletmeye alınmasınayönelik kurulum çalışmalarınısürdüren ODAŞ Enerji, bölgedekatma değer yaratacak bir kömürtedarik ve ticaret merkezi oluşturmayıda amaçlıyor. ODAŞ Enerji,Çan Termik Santrali ile eşzamanlıfaaliyete geçecek Çan II kömürmaden sahasında büyük ölçekliüretime başlamadan önce, bu yıliçerisinde bölgedeki küçük ölçeklisahalarda deneme üretimi ve kömürsatışlarına başlamayı amaçlıyor.Şirket, yaptığı açıklamada denemeüretiminin ve satışların başlayacağıkömür ocaklarının ODAŞEnerji iştiraklerinin uhdesine katılmasınınplanlandığını da belirtti.Köprübaşı HES’e 9,6 $cent/kWh alımgarantisiYüzde 37,8 oranındaki hissesihalka açık olan ODAŞ Enerji, 8,2MW kurulu güce sahip olacakKöprübaşı Regülatörü ve HidroelektrikSantralı’nın inşasının bu ayiçinde tamamlanacağını açıkladı.Temmuz ayı içerisinde Enerji veTabii Kaynaklar Bakanlığı tarafındankabul işlemleri yapılarak ticariişletmeye alınması beklenen tesis,projede yerli ekipman kullanılmasınedeniyle üreteceği elektrikenerjisini, Yenilenebilir EnerjiKanunu kapsamında 9,6 $cent/kWh garantili fiyattan satabilecek.ODAŞ Enerji, Trabzon’da yapımısonlanma aşamasına gelen KöprübaşıRegülatörü ve HidroelektrikSantralı’nın bu teşvikten yararlanmayahak kazanacak ilk ve en büyükölçekli tesis olacağını açıkladı.Altın için sondajlar planlanıyorBu ay başında hissedarlarınanakden brüt 5 milyon TL temettüödemesi gerçekleştiren ODAŞEnerji’nin değerli metal madenciliğialanındaki çalışmaları dadevam ediyor. Şirket, Manisa’dakiKaraağaç madeninin ruhsatınınkısa süre içerisinde ODAŞ Enerji’ninyüzde 96 oranında iştirakiAnadolu Export’a devredilmesininbeklendiğini açıkladı. Altın madenipotansiyeli bulunan saha içindeyüzeysel çalışmalar yapıldığını belirtenODAŞ Enerji, yaz döneminderezerv artışını sağlayabilecek veispatlanmış rezerv oranını yükseltebileceksondajların yapılmasınınplanlandığını kaydetti.Temmuz 2015EnerjiPanorama 75

SOSYAL MEDYA & Esen Erkan • Ayşe ÖzmenEnerji Panorama’nın 3. yılına “yaz˝ın rehavetinden oldukça uzak başladığımızı söylemek mümkün. Gerek siyasi;gerekse sektörel gündemde enerji oldukça yüksek… İşte sosyal medyanın haziran ayı enerji başlıkları.76 EnerjiPanoramaTemmuz 2015

SOSYAL MEDYATemmuz 2015EnerjiPanorama 77

İSTATİSTİK & Oğuz KaradenizRAMAZAN AYI ÖNCESİ ENERJİ TÜKETİMLERİ6/8/2015 6/9/2015 6/10/2015 6/11/2015 6/12/2015 6/13/2015 6/14/2015 OrtalamaElektrik MWh 669792 695646 694859 694736 696013 671268 594241 673794Doğalgaz (Toplam) 1000* Stdm3 113774 111086 111518 101690 102773 90064 92914 103403Doğalgaz (Elektrik) 1000* Stdm3 38511 38326 38603 37965 37018 33931 29146 36214Linyit ton 31073 29159 25825 28980 29361 33462 19091 28136Motorin Türleri litre 50653239 51751065 53159210 52483259 52611700 49350111 41526160 50219249Benzin Türleri litre 7575770 8527930 8105372 7620428 9020752 9632849 9219622 8528960TÜRKİYE ELEKTRİKKURULU GÜCÜ (2015)78 EnerjiPanoramaTemmuz 20151970’DEN BU YANAELEKTRİKTE KURULUGÜÇ VE ÜRETİMYıllarYearsMWKURULU GÜÇ VE ELEKTRİK ÜRETDevelopments of Installed Capacity and EleTÜRKİYEKURULU GÜÇInstalled CapacityDeğişimYear on Year%ÜRETİMGenerationGWhDeğişimYear on Year%YıllarYears1970 2.235 8.623 19701971 2.578 15,35 9.781 13,43 19711972 2.711 5,17 11.242 14,93 19721973 3.193 17,75 12.425 10,53 19731974 3.732 16,90 13.477 8,47 19741975 4.187 12,18 15.623 15,92 19751976 4.364 4,24 18.283 17,03 19761977 4.727 8,32 20.565 12,48 1977T1978 4.869 2,99 21.726 5,65 19781979 5.119 5,13 22.522 3,66 19791980 5.119 0,00 23.275 3,35 19801981 5.538 8,18 24.673 6,00 19811982 6.639 19,88 26.552 7,61 E 19821983 6.935 4,47 27.347 3,00 19831984 8.462 22,01 30.614 11,95 19841985 9.122 7,80 34.219 11,78 19851986 10.115 10,89 39.695 16,00 K 19861987 12.495 23,53 44.353 11,73 19871988 14.521 16,21 48.049 8,33 19881989 15.808 8,87 52.043 8,31 19891990 16.318 3,22 57.543 10,57 19901991 17.209 5,46 60.246 4,70 19911992 18.716 8,76 67.342 11,78 19921993 20.338 8,66 73.808 9,60 19931994 20.860 2,57 78.322 6,12 19941995 20.954 0,45 86.247 10,12 1995T1996 21.249 1,41 94.862 9,99 19961997 21.892 3,02 103.296 8,89 E 19971998 23.354 6,68 111.022 7,48 A 19981999 26.119 11,84 116.440 4,88 1999Ş2000 27.264 4,38 124.922 7,28 20002001 28.332 3,92 122.725 -1,76 20012002 31.846 12,40 129.400 5,44 20022003 35.587 11,75 140.580 8,64 20032004 36.824 3,48 150.698 7,20 20042005 38.820 5,42 161.956 7,47 20052006 40.502 4,33 176.300 8,86 E 20062007 40.836 0,82 191.558 8,65Ü20072008 41.817 2,40 198.418 3,58 20082009 44.761 7,04 194.813 -1,82 A 20092010 49.524 10,64 211.208 8,42 Ş 20102011 52.911 6,84 229.395 8,61 20112012 57.058 7,84 239.497 4,40 20122013 64.008 12,18 240.154 0,27 20132014 69.517 8,61 249.701 3,98 2014

404,9GeothermalYenilenebilir + Atık288,1İSTATİSTİK Renewable TÜRKİYE + Waste ELEKTRİK ÜRETİMİNİN KURULUŞLARA DAĞILIMIGüneş Share of the Producers in Turkey's Electricity Generation 40,2Solar EnergyTÜRKİYE KURULU GÜCÜNÜN DAĞILIMI (2014)TOPLAM / Total 69.517,4KURULUŞLARÜRETİM / GenerationProducersGWhSerbest Üretim ŞirketleriGeneration Companies (Gen. Comp.)113.628,3EÜAŞ 70.469,0Yap-İşlet (Yİ)Build-Own-Operate (BOO)Yap-İşlet-Devret (YİD)Build-Operate-Transfer (BOT)OtoprodüktörlerAuto Producersİşletme Hakkı Devri (İHD)Transfer of Operation Rights (TOR)43.857,311.495,55.393,14.857,7TOPLAM / Total 249.700,9KAMUNUN ELEKTRİK ÜRETİMİNDE PAYI (2014)19EÜAŞ%28,22Diğer%71,78Serbest Üretim ŞirketleriGen. Comp.%45,51Yap-İşletBOO%17,56Yap-İşlet-DevretBOT%4,60OtoprodüktörlerAuto Producers%2,16İşletme Hakkı DevriTOR%1,95Kaynaklar: EİGM, TEİAŞ, EÜAŞTemmuz 2015EnerjiPanorama 79

Fransız Kalkınma AjansıEnerjiVerimliliğiKredisiSera gazı emisyonununazaltılmasına katkı sağlamakve böylece iklim değişikliği etkilerininazaltılmasına destek olmak amacıyla,sürdürülebilir enerji yatırımları yapmak isteyen KOBİ’lere2.000.000 Euro ya da karşılığı TL’ye kadar kredi desteğiHalkbank’ta.