İLÂHÎ NİZAM ve İLÂHÎ NİZAM KÂİNAT (Orijinal)

İLÂHÎ NİZAM VE KÂİNAT
Herhangi bir âlemin aslî maddesi, o âlemin ilk maddesidir. O
ilk maddede, o âleme mahsus bütün hâl ve şekillerin özü mevcuttur.
Bu hâl ve şekilleri meydana getiren unsur da harekettir.
Hareketlerin mahiyet ve karakterleri ise her âlemin kendi hususiyetlerini
doğuracak tarzda değişiktir. Yâni her âleme mahsus
ayrı hareket tarzı vardır. Binaenaleyh bir âlemin ilk aslî maddesi
olan atom veya çekirdek; o âlemin henüz hareketlerini izhar etmediğinden,
o âlem için hareketsiz ve amorf durumda bulunur.
Bu ilk atomlar, ilk hareketleri göstermek, çeşitlendirmek, arttırmak
ve süratlendirmek suretiyle o âleme mahsus bütün hâl ve
şekilleri yavaş yavaş meydana getirirler.
Maddelerin, yukarıdan aşağıya indikçe hareketten hareketsizliğe,
faaliyetten atalete doğru yürümelerinin değişmez bir kaide
hâlinde görünmesi de bu hakikatin ilmî müşahedesini teşkil
eder.
En yüksek ve münkeşif maddeler, hareketleri en mudil ve çok
olanlardır. Buna mukabil, maddeler inkişaf hiyerarşisinde aşağılara
doğru indikçe hareketleri azalır, basit hâllere rücu ederler
ve nihayet o âlemdeki hareket imkânlarına nisbetle sıfıra yakın
bir durum alırlar.
* * *
Aşağılara inildikçe hareketlerin azalması kıymetli diğer bir
müşahedeyi daha verir. Madde hareketlerinin azalması ve basitleşmesi,
maddelerin iptidaîleşmesini mucip olduğu gibi, o
maddeye dışarıdan gelen tesirlerin azalması ve basitleşmesi de
madde hareketlerinin o nisbette azalmasını ve basitleşmesini neticelendirir.
Meselâ hidrojen ve uranyum atomunun bünyesini
müşahede edenler bu hakikati orada görürler.
Hidrojen atomu sayısız keyfiyet ve kemiyetteki hareketlerle
muttasıf bir madde hâlidir. Bu atomun daha mudil şekli olan
uranyum atomu bunun birçok misli kere fazla ve mudil hareketleri
sinesinde taşır.
Keza, bir hidrojen atomunun etrafına yaptığı tesir uranyumunkinden
daha azdır. İşte uranyumun hidrojene nazaran etrafına
12