İLÂHÎ NİZAM ve İLÂHÎ NİZAM KÂİNAT (Orijinal)

İLÂHÎ NİZAM VE KÂİNAT
rulması için, zıtların fazla değerli olan tarafından diğer tarafına
doğru bir akış vâki olur ki bu akış hâlinin de maddedeki ifadesi
harekettir. Çeşitli istikametlerde vukua gelecek bu hareketlerle
madde hâl ve şekilleri üzerinde bir sürü değişmeler ve yenilikler
meydana gelir.
* * *
Ruh ve kâinat düalitesinde şunu hiçbir vakit unutmamak gerekir
ki ruhların tekâmül ihtiyaçlarına göre vâki olan her davranışlarına,
kâinat cüzülerinin tam bir intibakla cevap vermesi ancak,
ruhların bu davranışlarını madde cevheri üzerine aksettiren ve
her madde cüzünün ve bütününün göstereceği reaksiyonları da
ruhlara aksettirmek suretiyle iade eden aslî prensibin icaplarıyla
tahakkuk eder. Yâni ruhların ihtiyaçları yüksek prensiplerin
icaplarına göre kâinata tesirler hâlinde aksettirilir. Kâinata akseden
bu ihtiyaçların cevaplarını o anda vermek, yâni bu tesirin
taşıdığı icaplar gereğince derhal harekete geçmek madde cevherinin
karakter zarureti olduğu için, bu zaruretle maddenin verdiği
cevap, gene aynı kanallardan, aynı icaplarla ruhlara inikâs
ettirilir. İşte bu bilgiler icap mefhumunun ne demek olduğunu,
ne kadar muazzam ve derin mânâlar taşıdığını bir kere daha belirtmiş
oluyor. Kâinatımızda, kâinatlarda ve kâinatlar üstü olan
ruhlar arasında; icap her şeyi içine alır. İcap, aslî prensipte tesbit
ve tâyin olunmuş durumların ifadesidir.
* * *
Kâinatımızın üstündeki hakikatlere dair söyleyeceğimiz her
söz, kullanacağımız her ibare, göstereceğimiz her misal ancak
bizim kâinatımızın maddî vâsıtalarından ibaret kalır ki bunların
hiçbirisi kâinat üstündeki yüksek kıymetler arasında hakikî bir
mevcudiyet gösteremez. Bununla beraber bunlar kâinat içindeki
hakikatlerin maddîleşmiş ifadelerini birer sembol hâlinde ortaya
koymaya ve bu yoldan bâzı sezgiler vermeye kâfidir. Zaten
bundan ilerisini kavrayabilecek hiçbir dünya varlığı da mevcut
değildir. Bu noktayı belirttikten sonra tekrar ayna misaline dönüyoruz.
28