İLÂHÎ NİZAM ve İLÂHÎ NİZAM KÂİNAT (Orijinal)

İLÂHÎ NİZAM VE KÂİNAT
Bu erişilmezlik ruhun ve kâinat cevherlerinin mahiyetlerinden
ileri gelir. Zira eğer ruhlar ve kâinatlar birbirinden bir şeyler alıp
verebilselerdi ve aynı mahiyeti haiz, aralarında müşterek cevherî
kıymetler bulunsaydı ruh ve kâinat ikiliğine lüzum kalmazdı ve
tekâmülün de mânâsı kaybolurdu. Keza, kâinat cevherlerinin de
inkişafla veya başka bir yoldan birbirine intikal edecekleri düşünülemez.
Bu cevherlerin birbirine geçmesi mümkün olmaz. Şu
hâlde, insanların akıllarına gelebileceği gibi, bir kâinat inkişaf
ederek üst bir kâinatı teşkil etmeye doğru kayamaz. O kâinat ancak
-sonsuz denebilecek geniş imkânlar içinde- toplanır, dağılır
ve tekrar toplanır, dağılır. Bu hâl, kimsenin akıl erdiremeyeceği
bir ebediyettir.
Eğer kâinatların zamanla ve inkişafla birbirine inkılâp edebilmeleri
bir hakikat olsa idi, o zaman ayrı ayrı kâinat cevherleri ve
ayrı ayrı kâinatlar kabul etmek lüzum ve zarureti ortada kalmazdı.
Ve bir tek kâinat ruhlara ebediyen bir tekâmül vasatı olarak
kalırdı. Fakat bu durum, ruhun ebedî tekâmül ihtiyacı mefhumu
ile kabili telif olamaz. Zira ne kadar sonsuz imkânları bulunursa
bulunsun, mahiyeti değişmeyen, aynı cevher mahiyetinde kalan
bir kâinat, ruhun ebedî ihtiyaçlarını karşılamaya kâfi gelmez.
Böyle bir tek kâinat mefhumu, ruhlarla kâinatın aynı kıymette ve
aynı plânda bulunması zaruretini doğurur ki bu da ruh ve kâinat
ikiliğine ve tekâmül fikrine tamamen aykırıdır. Binaenaleyh tek
bir kâinat mefhumu ruhun ebedî tekâmülü mefhumuna uymaz.
Sonsuz imkânları dahi kabul olunsa, bir tek mahiyetin sonsuz
şümule mâlik ruhun tekâmülü karşısında vereceği sezgi başka,
birbiriyle katiyen benzerliği olmayan namütenahi mahiyetlerin
namütenahi imkânlarının vereceği sezgi gene başkadır. Ve ruhların
ebedî tekâmülü hakikatine lâyık olan durum, yâni sonuna
varılması bahis mevzuu olmayan ebedî tekâmül hakikatinin imkânlarına
uygun gelen durum, ikinci durum, yâni birbirinden
tamamıyla ayrı mahiyetlerde ve her birinin kendisine mahsus
bambaşka karakterlerde sonsuz inkişaf imkânlarını haiz namütenahi
cevherlerin mevcudiyeti durumudur. İşte, ancak böyle
namütenahi cevher mahiyetlerinin her birinde sonsuz tekâmül
devreleri geçirmesi iledir ki ruhların tekâmüllerinin ebediyeti
hakikati asıl mânâsını ve kıymetini bulur.
30