978-605-335-632-5 Diyabet hemşireliği Jenerik sayfaları

cocukfizikmuayene

Diyabet

Hemşireliği

Editörler

Prof. Dr. Semra Erdoğan

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa,

Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi

Emekli Öğretim Üyesi

Doç. Dr. Şeyda Özcan

Koç Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

NOBEL TIP KİTABEVLERİ



Bu kitabı, aramızdan ayrılan meslektaşlarımız

Gülser Kiper, Enver Bozkurt ve Nalan Aydın'ı

sevgi ve saygı ile anarak, mesleğine gönül veren

tüm diyabet hemşirelerine ithaf ediyoruz.



SUNUŞ

SUNUŞ

Değerli Meslektaşlarım ve Okuyucular,

Diyabet Hemşireliği Derneği (DHD), 25 Ocak 1995 tarihinde kuruluşundan bu yana, alanında

yetkin diyabet hemşireleri ile birlikte diyabet bakımına hizmet vermektedir. Diyabet Hemşireliği

Derneği’nin amacı diyabet hemşireliğini geliştirmek, güçlendirmek, diyabetlilere bakım veren

hemşirelerin mesleki gelişimlerini sağlamak, böylece diyabetlinin ve diyabete aday bireylerin

bakımını geliştirmektir.

Bu kapsamda derneğimiz, Türk Diyabet Cemiyeti (TDC), Türkiye Diyabet Vakfı (TDV), Türkiye

Endokrin ve Metabolizma Derneği (TEMD) başta olmak üzere birçok ulusal ve uluslararası kuruluşlar

ile işbirliği içinde çalışmaktadır. Uluslar arası mesleki işbirliğimiz derneğin kurulduğu yıllardan itibaren

alanında öncü Carolyn Robertson (USA) ve Anne Marie-Felton (UK, FEND Başkanı) başta olmak üzere

diyabet hemşireleri ve Avrupa Diyabet Hemşireliği Federasyonu ile yakın ilişkilerle sürmüştür.

Derneğimiz, 2002 yılında Sağlık Bakanlığı ve Üniversiteler ile işbirliği kurarak, lisans mezunu

hemşirelere Diyabet Eğitim Hemşireliği Sertifika programları başlatmıştır. Bu programları, 2002-

2015 yılları arasında sırasıyla, Marmara Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi,

Koç Üniversitesi ve Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakülteleri ile birlikte yürütmüştür. Derneğimiz,

2015 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan sertifika esasları doğrultusunda, Diyabet

Hemşireliği standartlarının belirlenmesi için bakanlık ile iş birliği yapmıştır. Bu kapsamda, DHD

kontrolünde sertifikası olan ve aktif olarak diyabet eğitim hemşireliği yapan tüm üyelerimizin

sertifikaları için Sağlık Bakanlığı’nın denklik onayı alınmış ve süreleri uzatılmıştır. Bu doğrultuda

eğitim programları bakanlık onayı ile devam etmektedir.

Diyabet Hemşireliği Derneği diyabet tanı-tedavi ve bakımında aktif rol alma, bilimsel

araştırma, kitap vb. yayın yapma, toplantılar düzenleme, ulusal ve uluslararası kongreler,

sempozyumlar, konferanslar, paneller yapma ve hasta hakları savunuculuğu görevlerini

yürütmektedir. Uluslararası Hemşireler Birliği’nin (ICN) Diyabet Hemşireleri için belirlediği aşağıdaki

ilkeleri benimsemiştir.

v


vi SUNUŞ

Diyabet Hemşireleri;

• Diyabetlinin bakım / yönetim ile ilgili gereksinimlerini belirler. Diyabetlileri ve ailelerini

diyabetin bakımı, yönetimi ve sağlıklı yaşam biçimi konusunda eğitir. Sağlık ekibi, toplum ve

diyabetli /ailesi arasında iletişimi ve bakımın devamlılığını sağlar.

• Diyabet bakımında / yönetiminde yeni bilgileri ve gelişmiş teknolojileri kullanır. Bakımı çok

disiplinli ve ortak yürütür, hastaların bilgi alma, seçme ve kendi kararını verme hakkına saygı

duyar.

• İlaçların, diğer tıbbi ürünlerin ve araçların kullanımında profesyonel yeterlilik, bütünlük ve

dürüstlük ilkesini benimser, etik davranır. Hastalık ve yaralanmalardan korunma, sağlığın

bozulması ve komplikasyonları ile başa çıkmada bilgi ve eğitim kaynağıdır.

• Diyabetli bireyin ya da gurubun özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun öğretim/öğrenim

stratejilerini belirler ve kullanır. Birey / aile / toplumun hastalığı önleyen aktivitelere uyumunu

destekler ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları için eğitim / rehberlik yapar. Çevreyi geliştirmek ve

hastalıkları önlemek için diğer kaynak kişi ve kuruluşlarla işbirliği yapar.

• Diyabetlinin en iyi hizmetlere erişebilmesi için, diyabet ekibi ile birlikte çalışır.

• Diyabet hizmetlerinin etkinliğini artıran aktivitelere katılır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’nün tarihinde ilk kez, “2020 yılı Hemşire ve Ebe Yılı” ilan edilmiştir.

Örgüt, hemşireliği özel bir şekilde konumlandırarak, hemşirelerin 21. yüzyılın sağlık sorunlarıyla

başa çıkmada ön planda olduklarına dikkat çekmiştir. Bu kapsamda, IDF (Uluslararası Diyabet

Federasyonu) 2020 yılını “Hemşireler Fark Yaratır” teması ile hemşirelerin diyabet bakımındaki

rollerine dikkat çekmiştir. Bu mesajlar, 2020 yılında COVID-19 küresel salgını sürecinde, dünyada

ve ülkemizde diyabet hemşireleri dâhil, tüm hemşirelerin sağlık profesyonelleri içerisinde etkisini

ve değerini daha görünür kılmıştır. Bu kapsamda, Diyabet Hemşireleri diyabet bakımı ve yönetimi

rollerine ek olarak, salgın ile mücadele ve salgından etkilenmiş diyabetlilerin bakımı ve yönetimi

sorumluluğunu üstlenmiştir.

Bu özel dönemde hazırlanan kitabımız, Derneğimizin 2002 yılında yayımladığı “Diyabet

Hemşireliği” kitabından sonra, güncel bilgiler ile yenilenen 2. kitabıdır. Kitap derneğimizin

kurucu üyesi ve yönetim kurulu üyesi Prof. Dr. Semra Erdoğan ve daimi üyemiz Doç. Dr. Şeyda

Özcan editörlüğünde hazırlanmıştır. Kitabın yazarlarını, Diyabet Hemşireliği Derneği Yönetim

Kurulu’muzun üyeleri, üniversitelerin akademisyenleri ve diyabet hemşireliği alanında uzman

klinisyen hemşireler oluşturmuştur.

Kitabın, derneğimizin yönetim kurulu üyeleri arasında yer alan yazarlarımızın desteği ile

çıkarılmasının gururunu yaşıyoruz. Umuyoruz ki, bu kitap diyabet bakımına gönül vermiş

meslektaşlarımız için yararlı bir kaynak olacaktır. Başarılı girişimlerimizin devam etmesi dileğiyle,

herkese iyi okumalar diliyor, sevgiyle kucaklıyorum.

Prof. Dr. Nermin OLGUN

Diyabet Hemşireliği Derneği Başkanı


SUNUŞ

ÖNSÖZ

Dünyada ve Türkiye’de diyabetin bireysel, sosyal ve ekonomik yükü artarak devam etmektedir.

Nüfusun artışı, yaşlanma ve kentleşmenin getirdiği yaşam biçimi değişimleri, her yaş grubunu

diyabet yönünden tehdit etmektedir. Türkiye’de 7 milyonu aşkın diyabet hastası olduğu

bildirilmiştir. Ayrıca, diyabet epidemisinin hızla artması, tanı konmuş hastaların yaklaşık yarısının

tedavi hedeflerine ulaşamıyor olması, sorunun ciddiyetini arttırmaktadır.

Diyabet hemşireliği; risklerin ve hastalık belirtilerinin erken tanısı ve önlenmesi; tanı konmuş

hastaların çok boyutlu tedavi ve bakım sürecini kapsar. Girişimler disiplinler arası işbirliği ile

yürütülür. Diyabet hemşiresi bu süreçte, verdiği bakımın sorumluluğunu üstlenir, sorgular, yönetir,

yönlendirir ve savunur. Diyabet hemşirelerinin profesyonel rol ve sorumlulukları; diyabete aday

bireyin ve diyabetlinin erken tanısı; tanı konmuş bireylerin tedavisi, bakımı, eğitimi ve sürekli

danışmanlığını üstlenmek, araştırma yapmak ve kanıt temelli uygulamaları ile bakım sonuçlarını

iyileştirmektir.

Diyabetin bakım gereksinimlerindeki çeşitlilik, artan ve sürekli değişen bilgiler, teknolojik

gelişmeler, diyabet hemşireliği bilgilerinin bilimsel veriler ile sürekli yenilenmesini gerektirir. Bu

kitap diyabetin “tanı, önleme, tedavi, hemşirelik bakımı, eğitim, yönetim ve araştırma” konularında

güncel bilgiler ile hazırlanmıştır. Kitabın diyabet hemşirelerine rehber olması amaçlanmıştır. Ayrıca

diyabet bakımını üstenen diğer hemşirelere ve öğrencilere kaynak olacaktır.

Kitap üniteleri içinde yer alan amaç ve öğrenim hedefleri, diyabet hemşiresinin rol ve

işlevlerine, tartışma soruları ise bilgi ve becerileri hastaya ve ailesine ne ölçüde yansıtabileceğine

ışık tutacaktır. Kitabın daha iyi bakım, özgüven ve bakım politikalarında daha aktif rol alma gücünü

ve isteğini destekleyeceğini umuyoruz.

Bu düşünce ve inançla hazırladığımız “Diyabet Hemşireliği” kitabında emeği geçen yazarlara,

yazılmasında ve yayımlanmasında desteklerini esirgemeyen Diyabet Hemşireliği Derneği Başkanı

Prof. Dr. Nermin Olgun’a ve yönetim kurulu üyelerine içtenlikle teşekkürlerimizi sunuyoruz.

Semra ERDOĞAN, Şeyda ÖZCAN

vii



SUNUŞ

İÇİNDEKİLER

ÜNİTE 1

DİYABET HEMŞİRELİĞİ ..................................................................1

Şeyda ÖZCAN

• ÜNİTENİN AMACI ..............................................................................1

Öğrenim Hedefleri .............................................................................1

Anahtar Kavramlar .............................................................................1

• GİRİŞ ........................................................................................3

• DİYABET HEMŞİRELİĞİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ ................................................3

Dünyada Diyabet Hemşireliğinin Gelişimi .......................................................3

Ülkemizde Diyabet Hemşireliğinin Gelişimi ......................................................6

– Diyabet Hemşireliği Sertifika Programı ......................................................7

– Diyabet Hemşireliği ile İlgili Diğer Eğitimler ve Faaliyetler ....................................8

• DİYABET HEMŞİRESİNİN ROLLERİ VE YETKİNLİKLERİ ..........................................9

Diyabet Hemşireliği Eğitimi ve Yetkinlik Alanları .................................................9

Diyabet Hemşiresinin Rolleri .................................................................. 12

– Primer koruma ........................................................................... 13

– Öz yönetim desteği ....................................................................... 14

– Bakım sisteminin organizasyonu ve yönetimi ............................................. 15

– Diyabet hemşireliğinde araştırma ......................................................... 16

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 17

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 17

• KAYNAKLAR ................................................................................. 18

ÜNİTE 2

DİYABETİN TANI KRİTERLERİ, ETİYOLOJİK SINIFLAMASI,

KLİNİK DÖNEMLERİ VE FİZYOPATOLOJİSİ ...................................... 19

Nermin OLGUN • Semra ÇETİNKAYA

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 19

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 19

ix


x İÇİNDEKİLER

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 19

• GİRİŞ ...................................................................................... 21

• METBOLİZMA ............................................................................... 21

Pankreastan İnsülinin Salgılanması ............................................................ 21

İnsülinin Karbonhidrat Metabolizması ve Kan Glikozu Üzerine Etkisi ............................ 22

İnsülinin Yağ Metabolizması Üzerine Etkisi .................................................... 22

İnsülinin Protein Metabolizması ve Büyüme Üzerine Etkisi ..................................... 22

Enerji Metabolizmasını Etkileyen Diğer Hormonlar ............................................ 22

• DİYABETİN TANI KRİTERLERİ ................................................................ 22

Klinik Bulgular ve Belirtiler .................................................................... 23

Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) .............................................................. 24

Postprandial Glikoz ........................................................................... 24

Glikolize Hemoglobin Testi (HbA 1c

) ............................................................ 24

Diğer Tanı Testleri ............................................................................ 25

– C-Peptid Düzeyi .......................................................................... 25

– Adacık Antikorları ........................................................................ 25

– Fruktozamin .............................................................................. 26

Gestasyonel Diyabet Tanısı ................................................................... 26

• DİYABETİN ETİYOLOJİK SINIFLANDIRILMASI ................................................ 26

• DİYABETİN FİZYOPATOLOJİSİ ............................................................... 27

Tip 1 Diyabetin Fizyopatolojisi ................................................................ 27

Tip 2 Diyabetin Fizyopatolojisi ................................................................ 28

– İnsülin Direnci Mekanizması .............................................................. 29

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) ......................................................... 32

Diğer Spesifik Diyabet Tipleri ................................................................. 32

• DİYABETİN KLİNİK EVRELERİ ................................................................ 32

Tip 1 Diyabetin Klinik Evreleri ................................................................. 32

Tip 2 Diyabetin Klinik Evreleri ................................................................. 33

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 35

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 35

• KAYNAKLAR ................................................................................. 36

ÜNİTE 3

TİP 2 DİYABETİN EPİDEMİYOLOJİSİ, ÖNLENMESİ VE ERKEN TANISI ..... 37

Gülhan COŞANSU • Giray ERDOĞAN

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 37

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 37

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 37

• GİRİŞ ...................................................................................... 39

• DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE TİP 2 DİYABET ve PREDİYABET EPİDEMİYOLOJİSİ ............... 39

Dünyada Tip 2 Diyabet ve Prediyabet ......................................................... 39

Türkiye’de Tip 2 Diyabet ve Prediyabet ........................................................ 40


İÇİNDEKİLER

xi

Diyabetin Birey ve Toplum için Önemi ......................................................... 41

• TİP 2 DİYABETİN ÖNLENMESİ /GECİKTİRİLMESİ . ............................................ 42

Tip 2 Diyabet ve Prediyabet için Erken Tanı ve Tarama Yaklaşımları ............................. 42

Diyabet Önleme Programları ................................................................. 43

Yaşam Biçimi Girişimleri ...................................................................... 45

– Beslenme ................................................................................ 45

– Fiziksel Aktivite ........................................................................... 46

– Yaşam Biçimi Değişikliği için Teknolojik Desteklerin Kullanılması ........................... 46

– İlaç Tedavisi .............................................................................. 46

• DİYABETLE MÜCADELE PROGRAMLARI ..................................................... 48

• DİYABETLE MÜCADELEDE HEMŞİRENİN ROLÜ .............................................. 48

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 49

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 49

• KAYNAKLAR ................................................................................. 50

ÜNİTE 4

DİYABETTE İNSÜLİN TEDAVİSİ ...................................................... 51

Şeyda ÖZCAN • Sultan YURTSEVER ÇELİK

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 51

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 51

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 51

• GİRİŞ ...................................................................................... 53

• İNSÜLİNİN FİZYOLOJİSİ VE ETKİSİ ........................................................... 53

• İNSÜLİN TEDAVİSİNİN TARİHÇESİ ........................................................... 53

• İNSÜLİN TİPLERİ ............................................................................. 54

Hızlı Etkili İnsülinler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Kısa Etkili İnsan İnsülini ....................................................................... 56

Orta Etkili NPH İnsülin ........................................................................ 56

Uzun Etkili İnsülinler .......................................................................... 56

Karışım İnsülinler ............................................................................. 57

Çalışmaları Devam Eden Yeni İnsülinler ........................................................ 57

• TİP 1 VE TİP 2 DİYABETTE İNSÜLİN TEDAVİSİ ................................................ 57

Tip 1 Diyabette İnsülin Tedavisi ............................................................... 58

Tip 2 Diyabette İnsülin Tedavisi ............................................................... 61

• İNSÜLİN UYGULAMA ARAÇLARI ............................................................ 63

• İNSÜLİN TEDAVİSİNİN YAN ETKİLERİ ........................................................ 63

• İNSÜLİN TEDAVİSİNDE HASTA EĞİTİMİ ...................................................... 64

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 65

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 66

• KAYNAKLAR ................................................................................. 66


xii İÇİNDEKİLER

ÜNİTE 5

ORAL ANTİDİYABETİK VE DİĞER İLAÇLARLA TEDAVİ ........................ 67

Şeyda ÖZCAN • Feride GÖRÜRGÖZ

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 67

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 67

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 67

• GİRİŞ ...................................................................................... 69

• İNSÜLİN DUYARLILIĞINI ARTTIRAN VE İNSÜLİN DİRENCİNİ AZALTAN İLAÇLAR ............. 69

Biguanidler .................................................................................. 70

Glitazonlar ................................................................................... 71

• İNSÜLİN SEKRESYONUNU ARTIRAN İLAÇLAR ............................................... 71

Sülfonilüreler ................................................................................ 71

Glinidler (Meglitinid Analogları) ............................................................... 73

• KARBONHİDRAT EMİLİMİNİ AZALTAN İLAÇLAR ............................................. 73

Alfa Glukozidaz İnhibitörleri .................................................................. 73

• İNKRETİN BAZLI İLAÇLAR ................................................................... 74

İnkretin Bazlı Oral İlaçlar: DPP-4 İnhibitörleri ................................................... 75

İnkretin Bazlı Enjekte Edilen İlaçlar: Glukagon Benzeri Peptid-1 Reseptör Agonistleri ........... 76

• BÖBREKLERDEN GLİKOZUN GERİ EMİLİMİNİ AZALTAN İLAÇLAR ............................ 78

Sodyum Glukoz Co-Transporter-2 Enzim İnhibitörleri .......................................... 78

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 80

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 80

• KAYNAKLAR ................................................................................. 81

ÜNİTE 6

DİYABETTE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ .......................................... 83

Tuğçe AYTULU • Aslıhan YILDIRIM

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 83

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 83

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 83

• GİRİŞ ...................................................................................... 85

• DİYABETİN ÖNLENMESİNDE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ .................................... 85

• DİYABETLİ YETİŞKİNLER İÇİN TIBBİ BESLENME TEDAVİSİNİN HEDEFLERİ .................... 85

Makro Besin Ögesi Dağılımı ................................................................... 86

Karbonhidratlar ve Diyabet .................................................................. 86

Yağlar ve Diyabet ............................................................................. 88

Proteinler ve Diyabet ........................................................................ 88

Alkol ve Diyabet .............................................................................. 89


İÇİNDEKİLER

xiii

• ÖZEL POPÜLASYONLARDA TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ ..................................... 89

Tip 2 Diyabette Tıbbi Beslenme Tedavisi ...................................................... 89

Tip 1 Diyabette Tıbbi Beslenme Tedavisi ....................................................... 90

Gestasyonel Diyabet ve Laktasyondaki Diyabetlinin Tıbbi Beslenme Tedavisi ................... 90

Geriatrik Diyabetlinin Tıbbi Beslenme Tedavisi ................................................. 91

• DİYABETİN KRONİK KOMPLİKASYONLARINDA TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ .................. 91

• DİYABETİN AKUT KOMPLİKASYONLARINDA TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ .................... 92

• ÖZET NOKTALAR ............................................................................ 93

• TARTIŞMA SORULARI ....................................................................... 93

• KAYNAKLAR ................................................................................. 94

ÜNİTE 7

DİYABETTE EGZERSİZ YÖNETİMİ .................................................. 95

Mehtap MALKOÇ

• ÜNİTENİN AMACI ............................................................................ 95

Öğrenim Hedefleri ........................................................................... 95

Anahtar Kavramlar ........................................................................... 95

• GİRİŞ ...................................................................................... 97

• DİYABETLE MÜCADELEDE FİZYOTERAPİNİN ROLÜ .......................................... 97

• DİYABET YÖNETİMİNDE EGZERSİZİN YERİ VE ÖNEMİ ........................................ 97

• EGZERSİZ PROGRAMININ ÖZELLİKLERİ ..................................................... 98

• EGZERSİZ EĞİTİMİ ........................................................................... 99

Egzersiz Tipi .................................................................................. 99

Esneklik Eğitimi .............................................................................. 99

Kalp-Dolaşım Sistemine Yönelik Egzersiz Eğitimi ............................................... 99

Kuvvetlendirme Egzersizi Eğitimi ............................................................100

Duyu ve Denge Eğitimi ......................................................................100

• EGZERSİZE BAŞLARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR .........................100

• EGZERSİZ SIRASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DURUMLAR ............................101

Egzersiz Öncesi Hipoglisemi .................................................................101

Egzersiz Sonrası Hipoglisemi .................................................................101

Egzersiz Öncesi Hiperglisemi ................................................................102

Egzersiz Sonrası Hiperglisemi ................................................................102

Periferal Nöropati Tanısı Olan Diyabetliler ....................................................102

Otonomik Nöropati Tanısı Olan Diyabetliler ..................................................102

Retinopati Tanısı Olan Diyabetliler ...........................................................103

Nefropati Tanısı Olan Diyabetliler ............................................................103

Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Durumlar .....................................................103

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................104

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................104

• KAYNAKLAR ................................................................................104


xiv İÇİNDEKİLER

ÜNİTE 8

DİYABETTE KENDİ KENDİNİ İZLEME VE YÖNETME ..........................107

Nermin OLGUN • Yeliz DEMİRHAN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................107

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................107

Anahtar Kavramlar ..........................................................................107

• GİRİŞ .....................................................................................109

• DİYABETLİNİN EVDE KENDİ KENDİNİ İZLEMESİ VE ÖNEMİ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109

Kendi Kendine Kan Şekeri Takibinin Yararları .................................................109

Kan Şekeri Ölçüm Zamanları .................................................................109

Tokluk Kan Şekeri Ölçümleri .................................................................110

Kan Şekeri Ölçüm Sıklığı .....................................................................110

Glisemik Hedefler ...........................................................................111

• HbA 1c

ÖLÇÜMLERİ ..........................................................................112

HbA 1c

Ölçüm Sıklığı ..........................................................................113

Diyabetli Hastalarda HbA 1c

Hedefleri .........................................................113

• İZLEM SONUÇLARINI DEĞERLENDİRME, BİREYİ VE AİLEYİ EĞİTME .........................114

• KAN GLİKOZ SONUÇLARININ DİYABET YÖNETİMİNDE KULLANILMASI .....................114

• GLUKOMETRE KULLANIMI .................................................................114

Glukometrenin Doğru Kullanım Yöntemleri ..................................................114

Test Stripleri .................................................................................115

Test Bölgesi .................................................................................115

Test Sonuçlarını Etkileyebilecek Glukometre İle İlgili Faktörler .................................115

Ölçüm Sonucunu Etkileyebilecek Diyabetli Bireyle İlgili Faktörler ..............................116

Kan Şekeri Ölçerken Öneriler ve Eğitim .......................................................116

Sürekli Cilt Altı Glikoz İzlem Sensörleri (CGM: Continuous Glucose Monitoring) ................116

• KETON ÖLÇÜMÜ ...........................................................................116

Keton Ölçümünün Yapılma Zamanı, Sıklığı ve Yöntemi ........................................116

Keton Testi Nasıl Yapılır? .....................................................................117

Ketona Ne Zaman Bakılır? ...................................................................118

• KAN BASINCI VE LİPİD HEDEFLERİ .........................................................118

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................119

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................119

• KAYNAKLAR ................................................................................120

ÜNİTE 9

DİYABET TEKNOLOJİLERİ ............................................................121

Şeyda ÖZCAN • Belgin BEKTAŞ

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................121

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................121

Anahtar Kavramlar ..........................................................................121

• GİRİŞ .....................................................................................123


İÇİNDEKİLER

xv

• SÜREKLİ GLİKOZ İZLEME TEKNOLOJİSİ .....................................................124

Sürekli Glikoz İzlemi Nedir? ..................................................................124

Sürekli Glikoz İzleminin Faydaları Nelerdir? ...................................................125

Sürekli Glikoz İzleme Sistemini Kimler Kullanmalıdır? .........................................125

Sürekli Glikoz İzleme Sisteminin Tipleri .......................................................126

Sürekli Glikoz İzlemede Cihazın Kalibrasyonu .................................................127

Diyabetli Bireyde Sürekli Glikoz İzleme Eğitimi ................................................127

Sensör Kullanırken Yaşanabilen Zorluklar ve Çözüm Yolları ....................................129

• İNSÜLİN POMPA TEKNOLOJİSİ .............................................................130

İnsülin Pompası Tipleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131

İnsülin Pompa Eğitimi .......................................................................133

İnsülin Pompa Tedavisinin Komplikasyonları .................................................134

– Hipoglisemi .............................................................................135

– Hiperglisemi ............................................................................135

– Lipodistrofiler ...........................................................................135

İnsülin Pompası ve Egzersiz ..................................................................136

• İNSÜLİN POMPA TEDAVİSİ EĞİTİM VE İZLEM FORMU .......................................137

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................140

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................140

• KAYNAKLAR ................................................................................141

ÜNİTE 10

DİYABETİN AKUT KOMPLİKASYONLARI ........................................143

Selda ÇELİK • Emine KIR BİÇER

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................143

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................143

Anahtar Kavramlar ..........................................................................143

• GİRİŞ .....................................................................................145

• HİPOGLİSEMİ ...............................................................................145

Hipoglisemiyi Hazırlayan Faktörler ...........................................................145

Hipoglisemi Tanısı ...........................................................................146

Hipoglisemi Belirti ve Bulguları ..............................................................146

Hipogliseminin Sınıflaması ..................................................................146

Hipoglisemi Tedavisi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147

Hipoglisemiden Korunma ...................................................................148

Hipoglisemi ve Bazı Özel Durumlar ...........................................................148

• DİYABETİK KETOASİDOZ (DKA) ............................................................149

Diyabetik Ketoasidoz Belirti ve Bulguları .....................................................150

Diyabetik Ketoasidoz Tedavisi ................................................................151

Diyabetik Ketoasidoz Düzelme Ölçütleri ......................................................152

Diyabetik Ketoasidoz Sonrası İdame Tedavisi .................................................153

Diyabetik Ketoasidoz Gelişen Hastada Hemşirelik Bakımı .....................................153

• HİPEROZMOLAR HİPERGLİSEMİK DURUM (HHD). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155

Hiperozmolar Hiperglisemik Durumu Hazırlayan Faktörler ....................................155

Hiperozmolar Hiperglisemik Durumda Tanı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156


xvi İÇİNDEKİLER

Hiperozmolar Hiperglisemik Durumda Belirti ve Bulgular .....................................156

Hiperozmolar Hiperglisemik Durumda Laboratuvar Bulguları . ................................156

Hiperozmolar Hiperglisemik Durum Tedavi ve Bakım .........................................157

• DİYABETİK KETOASİDOZ VE HİPEROZMOLAR HİPERGLİSEMİK DURUM

KOMPLİKASYONLARI ......................................................................157

• LAKTİK ASİDOZ ............................................................................158

Laktik Asidozu Hazırlayan Faktörler ..........................................................158

Laktik Asidozda Belirti ve Bulgular ...........................................................159

Laktik Asidozda Tanı, Tedavi ve Bakım ........................................................159

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................160

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................161

• KAYNAKLAR ................................................................................161

ÜNİTE 11

DİYABETİN KRONİK KOMPLİKASYONLARI .....................................163

Emine KIR BİÇER • Selda ÇELİK

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................163

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................163

Anahtar Kavramlar ..........................................................................163

• GİRİŞ .....................................................................................165

• MİKROVASKÜLER KOMPLİKASYONLAR ....................................................165

Retinopati ..................................................................................165

– Diyabetik Retinopati Fizyopatolojisi ......................................................165

– Diyabetik Retinopatinin Evreleri ve Klinik Özellikler .......................................166

– Retinopati Risk Faktörleri ................................................................166

– Retinopati Tanı ve Tedavisi ...............................................................167

– Retinopati Taraması ......................................................................167

– Retinopatiden Koruma ve Hemşirelik Yaklaşımları .........................................167

Nefropati ...................................................................................168

– Albuminüri ve Glomerüler Filtrasyon Hızının Değerlendirilmesi ...........................169

– Diyabetik Böbrek Hastalığında Tanı .......................................................169

– Diyabetik Nefropati Evreleri ve Klinik Yaklaşım ............................................170

– Nefropati Tarama .......................................................................171

– Diyabetik Nefropatiden Korunma ve Tedavi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171

– Diyabetik Nefropati’de Evrelere Göre Hemşirelik Yaklaşımı ................................171

Nöropati ....................................................................................174

– Diyabetik Nöropati Sınıflandırması .......................................................174

– Nöropotik Risk Faktörleri ve Tarama ......................................................176

– Nöropotik Tanı ve Tedavisi ...............................................................177

– Nöropatide Korunma ve Hemşirelik Yaklaşımları ..........................................177

• MAKROVASKÜLER KOMPLİKASYONLAR ...................................................178

Kardiyovasküler Hastalık ....................................................................178

– Kardiyovasküler Hastalıklarda Risk Faktörleri ve Tarama ...................................178

– Kardiyovasküler Hastalıklarda Klinik Tablo ................................................179

– Kardiyovasküler Koruma ve Hemşirelik Yaklaşımları .......................................179


İÇİNDEKİLER

xvii

Serebrovasküler Hastalıklar ..................................................................180

– Serebrovasküler Hastalık Risk Faktörleri ..................................................181

– Serebrovasküler Hastalıktan Korunma ve Hemşirelik Yaklaşımları .........................181

Periferik Vasküler Hastalık (PVH) ..............................................................181

– Periferik Vasküler Hastalık Risk Faktörleri ve Klinik Bulguları ...............................181

– Periferik Vasküler Hastalıkta Tanı .........................................................181

– Periferik Vasküler Hastalıkta Tedavi .......................................................182

– Periferik Vasküler Hastalıkta Korunma ve Hemşirelik Yaklaşımları ..........................182

• KRONİK KOMPLİKASYONLARDAN KORUNMAYA YÖNELİK HEMŞİRELİK YAKLAŞIMLARI ....182

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................184

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................185

• KAYNAKLAR ................................................................................185

ÜNİTE 12

DİYABETİK AYAK .......................................................................187

Şeyda ÖZCAN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................187

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................187

Anahtar Kavramlar ..........................................................................187

• GİRİŞ .....................................................................................189

• DİYABETİK AYAĞIN EPİDEMİYOLOJİSİ ......................................................189

• DİYABETİK AYAĞIN FİZYOPATOLOJİSİ ......................................................190

Diyabetik Nöropati ..........................................................................190

Periferik Arter Hastalığı ......................................................................192

Şarko Ayağı .................................................................................194

• DİYABETİK AYAK RİSK FAKTÖRLERİ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194

• DİYABETİK ÜLSER SINIFLAMASI ............................................................196

• ÜLSER DEĞERLENDİRMESİ .................................................................197

Ülserin Tipi ..................................................................................197

Ülserin Nedeni ..............................................................................198

Bölge ve Derinlik ............................................................................198

Enfeksiyon Bulguları .........................................................................199

• DİYABETİK ÜLSERİN TEDAVİSİ ..............................................................199

Ayakta Yeterli Kan Akımının Sağlanması ......................................................200

Enfeksiyon Tedavisi ..........................................................................200

Yük Kaldırma ................................................................................201

Yara Bakımı .................................................................................201

• DİYABETİK AYAKTA KORUMA VE HASTA EĞİTİMİ ...........................................202

Diyabetik Ayak Muayenesi ...................................................................202

Diyabetik Ayak Eğitimi ve Hemşirenin Rolü ...................................................205

• DİYABETİK AYAK DEĞERLENDİRME FORMU ................................................207

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................209

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................209

• KAYNAKLAR ................................................................................210


xviii İÇİNDEKİLER

ÜNİTE 13

ÇOCUKLUK VE ERGENLİK DÖNEMİNDE DİYABET ............................211

Nurdan YILDIRIM

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................211

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................211

Anahtar Kavramlar ..........................................................................211

• GİRİŞ .....................................................................................213

• TİP 1 DİABETES MELLİTUS .................................................................213

Çocuklarda Görülen Diyabet Tipleri ..........................................................213

Tip 1 Diyabet Epidemiyolojisi ................................................................213

Tip 1 Diyabet Etiyolojisi ......................................................................214

Tip 1 Diyabet Belirti ve Bulgular ..............................................................215

Tip 1 Diyabet Tedavisi .......................................................................215

– İnsülin Tedavisi ..........................................................................215

– Tıbbi Beslenme Tedavisi .................................................................215

– Egzersiz .................................................................................216

– Kendi Kendine İzlem .....................................................................217

• ÇOCUK VE ADOLESANLARDA GLİSEMİK KONTROL HEDEFLERİ ............................217

• TİP 1 DİYABETLİ ÇOCUKLARDA DİYABETİK KETOASİDOZ VE HEMŞİRELİK BAKIMI .........217

Diyabetik Ketoasidozun Tanımı ve Nedenleri .................................................217

Diyabetik Ketoasidozun Klinik Belirti ve Bulguları .............................................218

Diyabetik Ketoasidozda Biyokimyasal Değerler ...............................................219

Diyabetik Ketoasidozda Tedavi ...............................................................219

Diyabetik Ketoasidozda Eğitim ...............................................................220

• DİYABETLİ ÇOCUK VE AİLESİNE PSİKOSOSYAL YAKLAŞIM ..................................220

• ÇOCUKLUK ÇAĞI DİYABETİNDE EĞİTİM ....................................................221

Tip 1 Diyabetli Çocuk / Ergen ve Ailesinin Eğitimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222

Diyabette Yaşa Göre Eğitim ..................................................................222

– Bebeklik Dönemi (0-12 ay) ...............................................................223

– Oyun Çocuğu Dönemi (13-36 Ay) ........................................................224

– Okul Öncesi ve Erken Okul Çağı Dönemi (3-7yaş) .........................................224

– Okul Çağı Dönemi (7-12 yaş) .............................................................225

– Ergenlik Dönemi (12-21 Yaş) .............................................................226

– Diyabetli Ergenlerin Erişkine Dönemine Geçiş Süreci .....................................227

• DİYABETLİ ÇOCUK VE GENÇLERİN SOSYAL HAKLARI .......................................227

Tip 1 Diyabetli Çocukların Okulda Sahip Olduğu Haklar .......................................227

Kreş Hakkı ..................................................................................228

Yetiştirme Yurtları ve Huzur Evlerinde Yaşayan Diyabetlilerin Hakları ...........................228

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)..............................................228

SUT-Tebliği ..................................................................................229

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................230

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................230

• KAYNAKLAR ................................................................................231


İÇİNDEKİLER

xix

ÜNİTE 14

GEBELİKTE DİYABET YÖNETİMİ VE EĞİTİMİ ...................................233

Feride YİĞİT • Gülay GÜLŞEN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................233

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................233

Anahtar Kavramlar ..........................................................................233

• GİRİŞ .....................................................................................235

• GEBELİKTE DİYABET ........................................................................235

Pregestasyonel Diabetes Mellitus (PGDM) ....................................................235

Gestasyonel Diabetes Mellitus (GDM) ........................................................237

• GESTASYONEL DİYABETTE RİSK FAKTÖRLERİ ..............................................238

• DİYABETİN GEBELİĞE, GEBELİĞİN DİYABETE ETKİLERİ .....................................238

• GESTASYONEL DİABETES MELLİTUS TARAMASI ve TANI ...................................239

İki Aşamalı GDM Tanı Testi ...................................................................241

Tek Aşamalı GDM Tanı Testi ..................................................................241

Kendi Kendine Devamlı Glikoz İzlemi .........................................................241

• GEBELİKTE DİYABET YÖNETİMİ VE EĞİTİMİ .................................................242

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................246

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................246

• KAYNAKLAR ................................................................................247

ÜNİTE 15

CERRAHİ HASTALARDA DİYABET YÖNETİMİ ..................................249

Aslı TOK ÖZEN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................249

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................249

Anahtar Kavramlar ..........................................................................249

• GİRİŞ .....................................................................................251

• CERRAHİ GİRİŞİMLER İLE GLİSEMİ İLİŞKİSİ .................................................252

Cerrahi Girişimlerin Glikoz Metabolizması Üzerine Etkisi ......................................252

Anestezi Uygulamalarının Glikoz Metabolizması Üzerine Etkisi ...............................253

Hipergliseminin Cerrahi Girişimler Üzerine Etkisi ..............................................253

• CERRAHİ GİRİŞİM UYGULANAN DİYABETLİ BİREYLERDE RİSK FAKTÖRLERİNİN

TANIMLANMASI VE KONTROL ALTINA ALINMASI ..........................................253

Risk Faktörlerinin Tanımlanması ..............................................................254

Risk Faktörlerinin Kontrol Altına Alınması .....................................................255

– Pre-operatif dönemde glisemik kontrolün sağlanması ....................................255

– Nutrisyonun sağlanması ve malnutrisyonun önlenmesi ...................................256

– Oral antidiyabetik/insülinomimetik ajanlara bağlı risklerin önlenmesi .....................256

– Semptomların kontrolü ..................................................................256

– Ekip işbirliğinin sağlanması ve protokollerin belirlenmesi .................................256

– Taburculuğun planlanması ...............................................................257


xx İÇİNDEKİLER

• PERİOPERATİF SÜREÇTE GLİSEMİK KONTROLÜN SAĞLANMASI ............................257

Diyabetli Bireylerde Perioperatif Hedeflerin Belirlenmesi ......................................257

Diyabet Tedavisi ve Cerrahi Girişimin Özelliklerine Göre Temel Uygulamalar ...................258

– Yaşam tarzı değişiklikleri ile kontrol edilen tip 2 diyabetli bireylerde glisemi kontrolü ......258

– Oral antidiyabetik/insülinomimetik ilaç kullanan tip 2 diyabetli bireylerde glisemi kontrolü. 258

– Tip 1 diyabetli ve insülin kullanan tip 2 diyabetli bireylerde glisemi kontrolü ...............259

İnsülin İnfüzyon Protokolleri .................................................................260

– GİK solüsyonu uygulaması ...............................................................260

– Ayrı yol insülin infüzyonu uygulaması ....................................................261

• BİREYİN VE BAKIM VERENLERİN EĞİTİMİ ...................................................262

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................263

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................263

• KAYNAKLAR ................................................................................264

ÜNİTE 16

YAŞLILIKTA DİYABET YÖNETİMİ ...................................................265

Şeyda ÖZCAN • Aslı TOK ÖZEN • Feride GÖRÜRGÖZ

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................265

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................265

Anahtar Kavramlar ..........................................................................265

• GİRİŞ .....................................................................................267

• YAŞLILIKTA FONKSİYONEL DURUM VE GERİATRİK SENDROMLAR ..........................267

• YAŞLI DİYABETLİDE NÖROBİLİŞSEL FONKSİYONLAR ......................................269

• YAŞLI DİYABETLİDE FARMAKOLOJİK TEDAVİ ...............................................270

Tedavi Hedefleri .............................................................................270

OAD ve İnsülin Dışı Diğer İlaçlar ..............................................................272

İnsülin Tedavisi ..............................................................................273

• YAŞLI DİYABETLİDE YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİĞİ; BESLENME VE EGZERSİZ ..................273

Yaşlı Diyabetli Bireylerde Beslenmenin Planlanması ...........................................274

Yaşlı Diyabetli Bireylerde Egzersizin Planlanması ..............................................275

• YAŞLI DİYABETLİDE HİPOGLİSEMİ ..........................................................275

• YAŞLI DİYABETLİNİN BAKIMI ...............................................................276

Geriatrik Tarama ve Fonksiyonel Yeterliliğin Değerlendirilmesi ................................276

Yaşam Biçiminin Değerlendirilmesi ve Yönetimi ..............................................277

Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi ve İyileştirilmesi .........................................277

Metabolik Kontrol Hedeflerinin ve Tedavi Planının Belirlenmesi ...............................277

Komplikasyonların İzlemi ....................................................................277

Kurumsal Bakım Hizmeti Alan Diyabetli Bireyler İçin Öneriler ..................................277

Yaşlı Diyabetli Bireylerde Yaşam Sonu Bakımı .................................................278

Tip 1 Diyabetli Yaşlıda Bakımın Yönetimi ......................................................278

• YAŞLI DİYABETLİNİN EĞİTİMİ VE BİREYSEL YÖNETİM .......................................279

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................280

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................281

• KAYNAKLAR ................................................................................281


İÇİNDEKİLER

xxi

ÜNİTE 17

DİYABET ve CİNSEL SAĞLIK ........................................................283

Selda ÇELİK

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................283

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................283

Anahtar Kavramlar ..........................................................................283

• GİRİŞ .....................................................................................285

• KADINDA VE ERKEKTE CİNSEL YANIT SİKLUSU .............................................285

• DİYABETLİ KADINLARDA CİNSEL İŞLEV BOZUKLUĞU ......................................286

Diyabetli Kadınlarda Cinsel İşlev Bozukluğu Etiyolojisi ........................................286

Diyabetli Kadınlarda Cinsel İşlev Bozukluğu Fizyopatolojisi ...................................286

Kadın Cinsel İşlev Bozukluğu Tanımı ve Sınıflaması. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287

Diyabetli Kadınlarda Cinsel İşlev Bozukluğu Tanısı ............................................287

Diyabetli Kadınlarda Cinsel İşlev Bozukluğu Tedavisi ..........................................288

• DİYABETLİ ERKEKLERDE CİNSEL İŞLEV BOZUKLUĞU .......................................290

Diyabetli Erkelerde Cinsel İşlev Bozukluğu Etiyolojisi ..........................................290

Diyabetli Erkelerde Cinsel İşlev Bozukluğu Fizyopatolojisi ....................................290

Diyabetli Erkelerde Cinsel İşlev Bozukluğu Tanısı ..............................................291

Diyabetli Erkelerde Cinsel İşlev Bozukluğu Tedavisi ...........................................291

• CİNSEL İŞLEV FONKSİYONLARI EĞİTİMİNDE HEMŞİRENİN ROLÜ ...........................291

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................293

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................293

• KAYNAKLAR ................................................................................294

ÜNİTE 18

DİYABETİN PSİKOSOSYAL BOYUTU ..............................................295

Aslı ÇARKOĞLU

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................295

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................295

Anahtar Kavramlar ..........................................................................295

• GİRİŞ .....................................................................................297

• DİYABET YÖNETİMİNDE ÖZ BAKIM .........................................................297

Öz Bakım İçin Gerekli Faktörler ve Hemşirenin Rolü ...........................................297

Öz Bakım Örneği Olarak Sigara Bırakma ......................................................298

Öz Bakım Desteği ve Motivasyonel Görüşme .................................................299

– Motivasyonel görüşmenin doğası ........................................................300

– Motivasyonel görüşmenin süreci .........................................................301

• DİYABET VE DEPRESYON ...................................................................301

Diyabet ve Depresyon Komorbiditesi ........................................................301

Diyabet ve Depresyon Yönetimi ..............................................................302

– Umut ve güçlendirmenin önemi .........................................................303


xxii İÇİNDEKİLER

• DİYABET VE AİLE İLİŞKİLERİ ................................................................304

Diyabet ve İlişkiler Konusunda Hemşirenin Rolü ..............................................305

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................306

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................307

• KAYNAKLAR ................................................................................307

ÜNİTE 19

DİYABETTE GENEL SAĞLIK ÖNERİLERİ ..........................................309

Nermin OLGUN • Hülya GÜLYÜZ

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................309

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................309

Anahtar Kavramlar ..........................................................................309

• GİRİŞ .....................................................................................311

• CİLT SAĞLIĞI ...............................................................................311

Diyabette Sık Görülen Cilt Sorunları .........................................................311

Cilt Sağlığı / Cilt Bakımı Öz Yönetim Eğitimi ..................................................312

• AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI .......................................................................313

Ağız Sağlığı Öz Yönetim Eğitimi İçin Öneriler .................................................314

• DİYABET VE SİGARA ........................................................................314

Tütün Tüketimini Bırakmak İçin Öneriler ......................................................315

• DİYABET VE SEYAHAT ......................................................................315

• DİYABET VE AŞI UYGULAMALARI ..........................................................317

• DİYABET VE DİNİ UYGULAMALAR ..........................................................317

• DİYABETLİ HAKLARI ........................................................................318

Öğrenci Tip 1 Diyabetlilerin Hakları ..........................................................318

Meslek Seçimi ...............................................................................318

Askerlik Hizmeti .............................................................................318

Trafik Polislerinin Diyabetli Hastaya Yaklaşımı .................................................319

Şeker Ölçüm Çubukları ......................................................................319

Özürlülük Durumu ..........................................................................320

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................321

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................321

• KAYNAKLAR ................................................................................322

ÜNİTE 20

DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ ...................................323

Semra ERDOĞAN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................323

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................323


İÇİNDEKİLER

xxiii

Anahtar Kavramlar ..........................................................................323

• GİRİŞ .....................................................................................325

• DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ ................................................326

• DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR ................327

Terapötik Yaklaşım ..........................................................................327

Öz yeterlik ..................................................................................327

Öz bakım ...................................................................................327

Güçlendirme / Yetkilendirme ................................................................327

• DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ YÖNTEMLERİ ..................................328

Grup Eğitimi ................................................................................328

Bireysel Eğitim / Danışmanlık ................................................................329

Akran Eğitimi / Danışmanlığı .................................................................329

Motivasyon Görüşmeleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330

Teknolojik İletişim Araçları ile Eğitim .........................................................331

• DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ İÇİN KRİTİK ZAMANLAR .......................331

Yeni tanı konulduğu zaman ..................................................................331

Yılda bir: Öz yönetimin tüm alanlarının değerlendirilmesi .....................................333

Öz yönetimi etkileyen komplikasyonlar / diğer faktörler geliştiği zaman .......................333

Bakımda geçişler / değişimler oluştuğu zaman ...............................................334

• DİYABET ÖZ YÖNETİM EĞİTİMİ VE DESTEĞİ İÇİN YOL GÖSTERİCİ ÖNERİLER ................334

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................337

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................338

• KAYNAKLAR ................................................................................338

ÜNİTE 21

DİYABET BAKIMINDA YASAL VE KURUMSAL SORUMLULUKLAR

(BAKIM, TEDAVİ, EĞİTİM VE KOORDİNASYON) ...............................341

Emine TÜRKMEN • Sevgi OKTAY

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................341

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................341

Anahtar Kavramlar ..........................................................................341

• GİRİŞ .....................................................................................343

• DİYABET BAKIMINDA HEMŞİRELERİN YASAL VE KURUMSAL SORUMLULUKLARI ...........344

Diyabet Eğitim Hemşiresinin (DEH) Rolü, Yasal ve Kurumsal Sorumlulukları ....................344

Hastanelerde Çalışan Hemşirelerin Rolü, Yasal ve Kurumsal Sorumlulukları ....................347

Halk Sağlığı Alanında (Evde Bakım, Aile Sağlığı, İş Sağlığı, Okul Sağlığı, Ceza/Tutukevi,

Toplum Ruh Sağlığı) Çalışan Hemşirelerin Yasal ve Kurumsal Sorumlulukları ...................348

• DİYABET BAKIMININ YÖNETİMİNDE YÖNETİCİ HEMŞİRELERİN YASAL VE

KURUMSAL SORUMLULUKLARI ............................................................349

Yönetici Hemşirelerin Rolü, Yasal ve Kurumsal Sorumlulukları .................................349

Diyabet Bakımının Yönetiminde Çıktı Yönetimi ve Vaka Yönetimi Yöntemi .....................351

• TIBBİ HATA VE DİYABET BAKIMINDA TIBBİ HATA YAPILMASINI ÖNLEYİCİ STRATEJİLER ....352

Tıbbi Hatalar ve Nedenleri ...................................................................352

Tıbbi Hatanın Hukuki ve Cezai Sonuçları .....................................................354

Hemşirelik Hizmetlerinde Tıbbi Hataları Önleyici Stratejiler ....................................354


xxiv İÇİNDEKİLER

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................358

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................358

• KAYNAKLAR ................................................................................359

ÜNİTE 22

HEMŞİRELİKTE ARAŞTIRMA VE ELEŞTİREL OKUMA ........................361

Semra ERDOĞAN

• ÜNİTENİN AMACI ...........................................................................361

Öğrenim Hedefleri ..........................................................................361

Anahtar Kavramlar ..........................................................................361

• GİRİŞ .....................................................................................363

• NİCEL ARAŞTIRMA SÜRECİ ve ADIMLARI ...................................................363

• KAVRAMSAL HAZIRLIK .....................................................................363

Araştırmanın Problemini / Konusunu Belirlemek ..............................................363

Literatür İncelemek/ Araştırmanın Çerçevesini Oluşturmak ....................................364

Araştırmanın Amacını, Sorusunu ya da Hipotezini Geliştirmek .................................364

• NİCEL ARAŞTIRMA TASARIMLARI ..........................................................365

Deneysel Olmayan Tasarımlar ................................................................366

Deneysel Tasarımlar .........................................................................367

– Tam Deneysel Tasarımlar .................................................................367

– Yarı Deneysel Tasarımlar .................................................................368

• ÖRNEKLEME ...............................................................................368

Olasılıklı Örnekleme .........................................................................369

Olasılıksız Örnekleme .......................................................................369

• VERİ TOPLAMA VE ANALİZE HAZIRLAMA ..................................................370

Veri Toplama Yöntemleri ve Araçları ..........................................................370

Verileri Analize Hazırlama ....................................................................370

Verilerin Analizi ve Yorumlama ...............................................................371

Hemşirelik Araştırmalarında Sık Kullanılan Veri Analiz Yöntemleri ..............................373

• ARAŞTIRMA RAPORUNU YAZMA VE YAYIMLAMA ..........................................374

• ELEŞTİREL OKUMA .........................................................................375

• ÖZET NOKTALAR ...........................................................................377

• TARTIŞMA SORULARI ......................................................................377

• KAYNAKLAR ................................................................................378

DİZİN .....................................................................................379


SUNUŞ

YAZARLAR

*

Tuğçe AYTULU

Uzman Diyetisyen, Amerikan Hastanesi

Gülay GÜLŞEN

Uzman Hemşire

Samsun 19 Mayıs Üniversitesi Hastanesi

Hülya GÜLYÜZ

Uzman Hemşire

İstanbul Yeditepe Üniversitesi Hastanesi

Belgin BEKTAŞ

Uzman Hemşire

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi

Diyabet Hemşiresi

Gülhan COŞANSU

Dr. Öğr Üyesi

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa,

Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi,

Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı

Aslı ÇARKOĞLU

Doç. Dr.

Kadir Has Üniversitesi, Psikoloji Bölümü

Selda ÇELİK

Doç. Dr.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye

Hemşirelik Fakültesi

Semra ÇETİNKAYA

Prof. Dr.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi,

Dr. Sami Ulus Çocuk Hastanesi

Yeliz DEMİRHAN

Uzman Hemşire

Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama

Hastanesi Diyabet Hemşiresi

Giray ERDOĞAN

Dr. Öğr. Üyesi

Niğde, Ömer Halisdemir Üniversitesi

Zübeyde Hanım Sağlık Yüksekokulu

Semra ERDOĞAN

Prof. Dr.

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa,

Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi

Emekli Öğretim Üyesi

Feride GÖRÜRGÖZ

Uzman Hemşire

Emine KIR BİÇER

Doç. Dr.

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi

Sağlık Bilimleri Fakültesi

*Alfabetik dizilmiştir.

xxv


xxvi YAZARLAR

Mehtap MALKOÇ

Prof. Dr.

Doğu Akdeniz Üniversitesi

Sağlık Bilimleri Fakültesi

Sevgi OKTAY

Prof. Dr.

İstanbul Üniversitesi- Cerrahpaşa,

Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi

Emekli Öğretim Üyesi

Nermin OLGUN

Prof. Dr.

Hasan Kalyoncu Üniversitesi

Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü

Şeyda ÖZCAN

Doç. Dr.

Koç Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

Aslı Tok ÖZEN

Dr. Öğretim Üyesi

Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Hemşirelik Bölümü

Emine TÜRKMEN

Doç. Dr.

Koç Üniversitesi Semahat Arsel Hemşirelik

Eğitim ve Araştırma Merkezi

Sultan YURTSEVER ÇELİK

Uzman Hemşire

S.B. Bağcılar Eğitim Araştırma Hastanesi

Diyabet Hemşiresi

Aslıhan YILDIRIM

Uzman Diyetisyen

Koç Üniversitesi Hastanesi

Nurdan YILDIRIM

Uzman Hemşire

S.B. Dr. Sami Ulus Çocuk Hastanesi Diyabet

Hemşiresi

Feride YİĞİT

Dr. Öğr. Üyesi

Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sağlık Bilimleri

Fakültesi Hemşirelik Bölümü

More magazines by this user