978-605-335-676-9 Çocuklarda Öykü Alma ve Fizik Muayene 3. Baskı JEN

cocukfizikmuayene

Çocuklarda Öykü Alma

ve Fizik Muayene

Genişletilmiş ve Güncellenmiş 3. Baskı

Editör

Prof. Dr. Ergün ÇİL

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Editör Yardımcıları

Prof. Dr. Özlem M. BOSTAN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Doç. Dr. Erdal EREN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı

Doç. Dr. Fahrettn UYSAL

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

NOBEL TIP KİTABEVLERİ


Çocuklar geleceğimizin güvencesi, yaşama sevincimizdir.

Bugünün çocuğunu, yarının büyüğü olarak yetiştirmek

hepimizin insanlık görevidir.

Mustafa Kemal ATATÜRK


PROF. DR. SADIK AKŞİT

Burdur,

Burdur, Yeşilova,

Yeşilova, Niyazlar

Niyazlar Köyü’nde

Köyü’nde 28 Temmuz

28 Temmuz 1963’te

1963’te doğdu.

doğdu. Ege Üniversitesi

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni

Tıp Fakültesi’ni

1986 yılında

1986 yılında bitirerek tıp doktoru oldu. İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Çocuk

bitirerek tıp doktoru oldu. İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları

Sağlığı ve Hastalıkları ihtisası yaptı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 1997’de doçent, 2003’te

ihtisası

profesör yaptı. Ege

unvanı Üniversitesi

aldı.

Tıp Fakültesi’nde 1997’de doçent, 2003’te profesör unvanı aldı.

Ege Üniversitesi Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde Hastanesi’nde 4 sene 4 başhekim sene başhekim yardımcılığı yardımcılığı da yapan da Prof. yapan Dr. Prof. Sadık Dr.

Akşit,

Sosyal Sadık Pediyatri Akşit, Bilim Sosyal Dalını Pediyatri kurarak Bilim 13 yıl Dalını başkanlığını kurarak yaptı. 13 yıl İyi başkanlığını derecede İngilizce yaptı. bilir, İyi derecede evli ve 1 İngilizce

kız babasıdır.

bilir, evli ve 1 kız babasıdır.

Çocuklarda Öykü Alma ve Fizik Muayene kitabımızın 2. baskısına 2 bölümle ve harika bir video ile katkıda

bulunan Çocuklarda hocamız Öykü 2020 Alma yılında ve hayata Fizik Muayene veda etti. kitabımızın Kendisine 2. bilim baskısına ve eğitim 2 bölümle adına yaptığı ve harika katkılardan bir video

dolayı

minnettarız

ile katkıda ve hocamızı

bulunan saygıyla

hocamız anıyoruz.

2020 yılında hayata veda etti. Kendisine bilim ve eğitim adına yaptığı

katkılardan dolayı minnettarız ve hocamızı saygıyla anıyoruz.

Prof. Prof. Dr. Dr. Sadık Akşit eşi ve ve kızı kızı ile ile


Muayene Video Listesi

(LÜTFEN KALP/SOLUNUM SESLERİNİ VE SESLİ VİDEOLARI KULAKLIKLA DİNLEYİN.)

BÖLÜM 2.

Video 1.

BÖLÜM 3.

Video 1.

Video 2.

Video 3.

Video 4.

PEDİYATRİK ANAMNEZ (ÖYKÜ) ALMA

KILAVUZU

Pediyatrik anamnez alma

VİTAL BULGULAR

Nabız muayenesi

Üst kol çevresi ölçme

Kan basıncı ölçme

Çocuk ve bebekte kapiller doluş zamanı

BÖLÜM 8. LENF DÜĞÜMLERİ MUAYENESİ

Video 1. Pre-postauriküler ve oksipital LAP muayenesi

Video 2. Submandibular ve submental LAP muayenesi

Video 3,4. Servikal LAP muayenesi

Video 5. Supraklavikuler LAP muayenesi 1-2

Video 6. Aksiller LAP muayenesi

Video 7. Antekübital LAP muayenesi

Video 8. İnguinal LAP muayenesi

Video 9. Popliteal LAP muayenesi

BÖLÜM 4.

Video 1.

BÖLÜM 5.

Video 1.

Video 2.

BÜYÜMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Boy ölçme

DERİ MUAYENESİ

Eritem

Nikolsky bulgusu

BÖLÜM 6. BAŞ MUAYENESİ

Video 1,2. Chvostek ve Trousseau belirtisi

Video 3. Baş çevresi ölçme

Video 4. Fontanel muayenesi

Video 5. Kraniyotabes muayenesi

Video 6. Kırmızı refle testi

Video 7,8. Açma-kapama ve Hirschberg testi

BÖLÜM 7. KULAK, BURUN, BOĞAZ ve BOYUN

MUAYENESİ

Video 1. Ramsey Hunt sendromu

Video 2. Dış kulak yolunda egzostoz

Video 3. Orta kulakta glomus timpanikum

Video 4. Spontan nistagmus

Video 5. Romberg, hassaslaştırılmış Romberg ve

Unterberger testi

Video 6. Sağ burun boşluğunda akut bakteriyel

rinosinüzit

Video 7. Sağ burun boşluğunda septum deviyasyonu ve

polip

Video 8. Yabancı cisim

Video 9. Sol burun boşluğunda antrokoanal polip

Video 10. Sağ koanal atrezi

Video 11. Sol nazal endoskopide adenoid vejetasyon

Video 12. Sol nazal endoskopide jüvenil nazofaringeal

anjiyofibrom

Video 13. Sol nazal endoskopide nazofarinkste malign

neoplazma

Video 14. Normal indirekt laringoskopi görüntüsü

Video 15. Normal videolaringostroboskopi görüntüsü

Video 16. Trakea palpasyonu

Video 17. Laringofaringeal reflü

Video 18. Sağ vokal kordda polip

BÖLÜM 9. SOLUNUM SİSTEMİ MUAYENESİ

Video 1. Dispne ve burun kanadı solunumu

Video 2. Dispne, suprasternal çekilme ve stridor

Video 3. Dispne, takipne ve suprasternal çekilme

Video 4. Dispne, çekilmeler, ortopne ve hırıltılı solunum

Video 5. Dispne, çekilme ve ortopne

Video 6. Dispne, çekilme, ortopne ve hışıltı

Video 7. Göğüs palpasyonu

Video 8. Göğüs perküsyonu

Video 9. Trakeal ses

Video 10. Dispne, suprasternal çekilme ve stridor-1

Video 11. Dispne, suprasternal çekilme ve stridor-2

Video 12,13. Dispne, takipne, çekilme, hışıltı, sibilan ronküs

ve ekspiriyum uzaması

Video 14. Kaba ronküsler

Video 15,16. Dispne, takipne ve krepitan raller

BÖLÜM 10. DOLAŞIM SİSTEMİ MUAYENESİ

Video 1. Pektus ekskavatum

Video 2. Sydenham koresi-1

Video 3. Sydenham koreası-2

Video 4. Sydenham koreası-3

Video 5. Korealı bir hastanın tedavi öncesi ve sonrası el

yazısı

Video 6. Dispne, takipne, çekilme-1

Video 7. Dispne, takipne, çekilme-2

Video 8. Dispne, takipne, çekilme-3

Video 9. Dispne, takipne, çekilme-4

Video 10. Dispne, takipne, suprasternal çekilme ve stridor

Video 11. Prekordiyum palpasyonu ve tril muayenesi

Video 12. Pretibiyal ödem bakma

Video 13. Normal kalp sesi: S1 ve S2

Video 14. Üçüncü kalp sesi (S3) (Nabız: 50/dk.)

Video 15. Üçüncü kalp sesi (S3) (Nabız: 80/dk.)

Video 16. Gallop ritmi: Taşikardi+S3 (Nabız:120/dk.)

Video 17. Ejeksiyon kliği-1

Video 18. Ejeksiyon kliği-2

Video 19. Ejeksiyon kliği+ejeksiyon sistolik üfürümü

Video 20. Ejeksiyon sistolik üfürümü

Video 21. Midsistolik klik

Video 22. MVP'de geç sistolik üfürüm-1

v


vi

Muayene Video Listesi

Video 23. MVP'de geç sistolik üfürüm-2

Video 24. MVP'de geç sistolik üfürüm-3

Video 25. Perikardiyal frotman

Video 26. Masum üfürüm

Video 27. Pansistolik üfürüm-1

Video 28. Pansistolik üfürüm-2

Video 29. Erken diyastolik üfürüm

Video 30. Erken sistolik+diyastolik üfürüm

Video 31. Devamlı üfürüm 1

Video 32. Devamlı üfürüm 2

Video 33. Şant ve kollateral üfürümü

Video 34. Martı sesi üfürümü

BÖLÜM 11. KARIN MUAYENESİ

Video 1,2. Karın muayenesine, giriş ve inspeksiyon

Video 3. Dispne

Video 4. Venöz dönüş yönünün belirlenmesi

Video 5. Oskültasyon

Video 6. Batın palpasyonu-çocuk ve bebek

Video 7-10. Turgor muayenesi

Video 11. Rebound belirtisi

Video 12. Murphy belirtisi

Video 13-15. Rovsing, obturator ve psoas belirtisi

Video 16,17. Karaciğer ve dalak palpasyonu

Video 18. Karaciğer ve dalak perküsyonu

Video 19. Işınsal perküsyon

Video 20. Asitte buz belirtisi (balotman)

Video 21. Fluktuasyon

BÖLÜM 12. ÜROGENİTAL SİSTEM MUAYENESİ

Video 1. Guyon yöntemi ile böbrek palpasyonu

Video 2. Glenard yöntemi ile böbrek palpasyonu

Video 3. İsrael yöntemi ile böbrek palpasyonu

Video 4. Böbrek perküsyonu

BÖLÜM 13. NÖROLOJİK MUAYENE

Video 1. Işık refleksi

Video 2,3. Nistagmus muayenesi

Video 4. Fasiyal paralizi

Video 5. SCM, trapez kası muayenesi

Video 6,7. Dil muayenesi ve dilde fasikülasyon

Video 8-11. Yürüme bozuklukları

Video 12. Gowers belirtisi

Video 13,14. Omuz abdüksiyon/addüksiyonu, dirsek

fleksiyon/ekstansiyonu

Video 15,16. El bilek ve parmak ekstansiyonu/fleksiyonu,

parmak abdüksiyonu

Video 17,18. Kalça/diz fleksiyonu ve ekstansiyonu

Video 19,20. Ayak/başparmak fleksiyonu/dorsifleksiyonu

Video 21-25. Derin tendon refleksleri

Video 26,27. Kornea refleksi 1-2

Video 28-30. Yüzeyel refleksler

Video 31-36. Babinski ve eşdeğerleri

Video 37. Aşil klonusu

Video 38. Hoffmann refleksi

Video 39-43. Serebellar testler

Video 44-47. Meninks irritasyon bulguları

Video 48. Paraşüt refleksi

Video 49. Landau refleksi

Video 50. Galant refleksi

Video 51,52. Traksiyon refleksi

Video 53,54. Ventral süspansiyon refleksi

BÖLÜM 14. YENİDOĞAN MUAYENESİ

Video 1. Bebeğin ilk muayenesi

Video 2. Meningomiyelosel

Video 3,4. Dispne, takipne ve çekilme-1

Video 5. Arama ve emme refleksi-1

Video 6. Arama ve emme refleksi-2

Video 7,8. Moro refleksi

Video 9,10. Yakalama refleksi: elde ve ayakta

Video 11,12. Yerleştirme ve adım atma refleksi

Video 13. Simetrik tonik boyun refleksi

Video 14. Asimetrik tonik boyun refleksi

Video 15. Galant refleksi

Video 16,17. Ortolani ve Barlow testleri

BÖLÜM 15. LOKOMOTOR SİSTEM MUAYENESİ

Video 1. pGALS ve Yürüme muayenesi

Video 2. Ön çekmece testi

Video 3. Arka çekmece testi

Video 4. FABER testi

Video 5. FADIR testi

Video 6. Schober testi

BÖLÜM 19. DİSMORFİK ÇOCUKTA TEMEL FİZİSEL

MUAYENESİ

Video 1. Cri du chat

BÖLÜM 22. ÇOCUK CERRAHİSİ MUAYENESİ

Video 1. İleal atrezi

Video 2. İnvajinasyon (manuel redüksiyon)

Video 3. İnguinal herni muayenesi

Video 4. Testis detorsiyonu

Video 5. Kremaster refleksi (utangaç testis)

Video 6. Fimozis muayenesi


Üçüncü Baskının Önsözü

Çok yoğun bir çalışma ile hem yazarlar ve editöryal komite,

hem de danışman ordumuz ve teknik destek verenlerin

çabaları sonucu 2017 yılı başında çıkardığımız

“Çocuklarda Öykü Alma ve Fizik Muayene” kitabının

oldukça beğenilmesi üzerine Ocak 2019’da 2. baskısını

yaptık. “Yeni baskı yapmak neden bu kadar zor ki?” diyenler

olabilir. Bu kitabın 2. baskısı tıpatıp 1. baskı gibi

olmadı. Üçüncü baskısı da 2. baskıdan çok farklı olacak.

Yapılan anketler ve geri bildirimlere göre her baskıda

8 bölüm yeniden yazıldı, bazı bölümler revize edildi, 4

yeni bölüm de eklendi. Ayrıca resim, şekil ve video sayısı

önemli ölçüde artırıldı. İkinci baskıda Türkiye’de daha

önceki tıbbi kitaplarda görmediğimiz yeni bir teknik

kullanılmıştı. Birinci baskıda muayene videoları ve kalp

sesleri CD olarak verilmişti. İkinci baskıda artık herkeste

bulunan akıllı cep telefonları ile ve karekod okuyucu

yardımıyla videoları her yerde izlemek mümkün hale getirildi.

Bu kadarla da kalmadı, bu kitap klasik kitaplardan

farklı olarak “yaşayan bir kitap” oldu. Yani kitabı satın

alınca her şey bitmiyor, web sayfası bağlantısı yoluyla

videolar sürekli güncellenip daha eğitici hale getirildi.

Üçüncü baskıda bu teknik daha da geliştirildi, hem muayene

videolarının sayısı artırıldı hem de daha uzun ve

daha kaliteli oldu, hatta çoğu videolar sesli ve anlatımlı

hale getirildi.

Kitabımızın 2. baskısının çıkmasından yaklaşık 1 yıl

sonra tüm dünyayı etkileyen COVİD-19 pandemisinin

başlaması ile tüm dünya online eğitime geçmek zorunda

kalıp öğrencilerimizin hasta görememesi nedeniyle

özellikle fizik muayene eğitimleri yapılamadı. Kitabımız

sayesinde öğrencilerin yüz yüze olmasa da her muayene

yöntemini, kalp ve solunum seslerini cep telefonlarıyla

kitabımızdaki karekodlar yardımıyla görmek, dinlemek

ve öğrenmek şansına sahip oldular. Bu konuda kitabımız

Türkiye’de eşsiz ve rakipsiz bir yer edindi. Daha da

güzeli, kitabımız diğer üniversitelere ve yayınevlerine de

örnek teşkil etti.

Birinci ve ikinci baskının önsözünde belirttiğimiz

gibi bu basımda da en büyük destekçilerimiz sevgili öğrencilerimizdi.

Bayrak yarışı şeklinde her baskıda destekçilerimiz

genellikle daha genç, yeni katılan arkadaşlarımızdı.

Daha önceki baskılarda alçakgönüllülük yapmıştık

ama bu kitapta 3. baskıyı, Çocuklarda Bulgudan Tanıya

Algoritmalar kitabında da 2. Baskıyı yaptıktan sonra

kesin emin olduk ki “biz editörlükte Türkiye’de bir farklılık

yarattık”. Bize gelen her yazıyı yaklaşık 40-50 kişiden

oluşan çok motive ve işini iyi yapan gönüllülerden oluşan

bir ekiple her baskıda onlarca kez bıkmadan usanmadan

düzelttik. Birimizin görmediğini başka bir arkadaşımız

fark etti.

Ayrıca oluşturduğumuz video çekim ekibimiz yazarlarımızın

çekmekte zorlandığı videoları büyük bir sabır,

beceri ve yetenekle çekip dublaj ve montajlarını yaptılar.

Yazarlarımıza, iyi niyetimize inanarak bize karşı gösterdikleri

hoşgörüleri nedeniyle ayrıca teşekkür ederiz.

Aşağıda bir editörün görevleri hakkında yazılmış

metne baktığımızda “işte biz bunu yapmaya çalıştık”

diyebiliyoruz. İşte aşağıda editörlerin görev ve sorumlulukları:

• Yazıları gözden geçirmek ve en çok hangi materyallerin

okuyuculara hitap edeceğine karar vermek

ve yazarlardan gelen içerikleri değerlendirmek,

• Okuyucuların anlamasını kolaylaştırmak için yazarın

üslubuna sadık kalarak metne tekrar şekil

vermek,

• Referans kaynakları kullanarak metinde geçen

bilgileri doğrulamak,

• Dijital medya yayın içeriğini yayın stili ve politikasına

göre düzenlemek,

• Yardımcı editörler, yazarlar, danışmanlar, teknik

ekip, fotoğrafçı, grafiker, yayınevi vb. ile iletişim

kurmak ve işbirliği yapmak,

• Yayınlanan içeriğin telif hakkı yasalarına uygun

olduğundan emin olmak,

• Etik kurallara uymak…

vii


viii

Üçüncü Baskının Önsözü

Bununla ilgili bir anekdotla bitirelim:

Bir editöre sorarlar:

– Göreviniz kitap basmak mı?

+ Hayır, bu matbaacının işi

– O halde onları dağıtıyorsunuz.

+ Hayır, bu dağıtımcının işi

– Kitap mı satıyorsunuz peki?

+ Hayır, bu kitapçının işi

– O zaman yazıyor musunuz?

+ Hayır, bu yazarın işi

– Peki, editörün görevi ne öyleyse?

+ Geriye kalan her şey…

Tabii ki bizim de hatamız, kusurumuz olmuştur, 3.

baskıda bile hala “sıfır hata” olması biliyoruz ki mümkün

değil. Sonuçta geriye kalan her şey yapıldı ve ortaya bu

kitap çıktı ama bu hiçbir zaman bir kişinin değil, güçlü

bir organizasyon eşliğinde seçkin bir yazar kadrosu ile

yine seçkin bir editör ve danışman grubunun katkısı sayesinde

oluştu.

Emeği geçen tüm ekip arkadaşlarıma bilim ve tıp eğitimi

adına teşekkür ederiz.

27.12.2021

Prof. Dr. Ergün ÇİL


Birinci Baskının Önsözü

Yararlı ve eğitime katkısı olacak bir kitap yazmak için

baştan hedefi iyi belirlemek gerekir. Uludağ Üniversitesi

bünyesinde sadece kendi öğrencilerimize yönelik olarak

2011’de çıkardığımız “Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları–

Teşhiste Temel Bilgi (Propedötik)” kitabı bu kitabın

temelini ve çıkış noktasını oluşturdu. Bununla birlikte

öğrencilerimizden aldığımız sözlü geri bildirimler ve

defalarca yaptığımız anketler sonucu bu kitabın yetersiz

olduğunu görüp, “Nasıl bir kitap yazılırsa öğrencilere

daha eğitici ve öğretici olur?” sorusunun yanıtını aradık.

Hedef kitlemizi belirledik, fikirlerini aldık. Fark ettik ki,

biz konuyu ne kadar iyi bilirsek bilelim ve ne kadar iyi

anlatırsak anlatalım, öğrenciler ve asistanların anlayabileceği

şekilde anlatamadığımızda başarılı sayılamayız. O

nedenle bu kitapta daha önce uygulandığını hiç duymadığım

bir yöntem geliştirdim.

1. Hedef kitlemiz başta 3 ve 4. sınıf tıp fakültesi öğrencileri

olduğuna göre onların da kitap yazım aşamasında

görüş ve önerilerine önem vermemiz gerekirdi.

Bu nedenle özellikle çoğunluğu 4. sınıflardan

olmak üzere, 4, 5 ve 6. sınıflardan oluşan 15 kişilik

bir öğrenci danışman ekibi oluşturdum. Özellikle titiz,

disiplinli, çalışkan ve Türk diline hakim olanları

seçmeye gayret ettim. Daha sonra ekipten ayrılanlar

ve yeni katılanlar oldu. Sonunda toplam 20 kişi ile

sonuca varıldı. Öğrenci arkadaşlarımızdan en başta

gelen isteğimiz; yazılan her bölümü en az 3 kişinin

okuması, konunun neresinin tam anlaşılamadığı,

neresinin yanlış anlaşıldığı ya da çift anlama geldiği,

nerede şekil ve resim olması gerektiğinin belirtilmesiydi.

Ayrıca anlatım ya da yazım yanlışlarını Türk

Dil Kurumu Sözlükleri (TDKS) ve Yazım Kuralları

ile karşılaştırarak öneride bulunmalarını da istedim.

Kesinlikle belirtmek isterim ki, öğrenciler biz öğretim

üyelerinden daha dikkatli, titiz ve objektif değerlendirmelerde

bulundular. Çünkü hem yabancısı

oldukları konuyu daha dikkatli okumak durumunda

kaldılar, hem de “neyi bilmediklerini ve anlamadıklarını”

en iyi onlar biliyorlardı. Eğer bu kitap gerçekten

eğitimde yararlı olacaksa, kesinlikle bizler kadar

onların da katkıları oldu. Bu nedenle bundan sonra

kitap yazacak, ya da editörlük yapmayı düşünecek

olanlara bu yöntemi tavsiye ederim.

2. Çok yazarlı bir kitabın editörlüğünü yapmanın en

zor yanlarından biri de kuşkusuz, dil birliğini sağlamak,

içerikler arasında eşitliğe ve dengeye dikkat etmek,

çakışmaları ve çelişkileri önlemekti. Bu nedenle

her bölümü editörler olarak en az 10 kez, hatta bazen

15-20 kez okuyarak, bütünlüğü ve homojenliği sağlamaya

çalıştık.

3. Bu kitaba özgü başka bir yenilik de hemen hemen

tüm kelimelerin TDKS ve aşağıda listesi verilmiş diğer

sözlüklerden defalarca teyit edilmesi ve en doğrusunun

verilmesiydi. Çok az kelime Türkçeye ve

tıbbi terminolojiye farklı yerleştiği için TDKS’deki

haliyle kullanılmadı. Örneğin TDKS’de tiroit yazarken,

endokrin dernekleri tiroid kelimesini kullandığı

için tiroidi tercih ettik. TDKS’de umbilikus, umbilikal

yazarken, ağzımız umblikus ve umblikale alışık

olduğu halde, bunda da TDKS yazımını tercih ettik.

4. Yabancı kökenli kelimelerin, özellikle de Latince ve

eski Yunanca kelimelerin etimolojik kökenini de

vermenin, kelimenin anlamını ve nereden geldiğini

göstermesi açısından akılda kalmayı daha da kolaylaştıracağını

düşündük. Örneğin “prune belly” sendromunu

pek çok kişi Prune-Belly sendromu yazıp,

adını Prune ve Belly adında iki doktordan aldığını

sanırken, bunun “buruşuk erik şeklinde karın” anlamına

geldiğini öğrendik. Bunları dipnotlar halinde

verdik ki, bu da tıp kitaplarında pek rastlanan bir uygulama

değildi.

5. Özellikle İngilizce dışı kelimelerin ve özel isimlerin

nasıl okunması gerektiği hep sorun olmuştur.

Kongre ve bildirilerde birbirinden çok farklı okunuşlarla

karşılaşıldığı hepimizin bildiği bir gerçektir.

Bunu da kaynaklardan ve güvenilir web sitelerinden,

hatta yabancı dil hocalarından sorup, araştırıp, en

doğru okunuşunu dipnot şeklinde vermeye çalıştık.

Hastalıklara ait özel isimlerin de hangi meslektaşlarımızın

adından geldiğini belirtmek bir vefa borcu idi

bize göre. Bu da en azından bildiğimiz kadarıyla ilk

defa uygulanmaktaydı.

6. Daha önce muayene yöntemleri CD’si veren benzer

kitaplar olsa da, yine öğrencilerimizin önerileriyle

bunun sayısını ve çeşitliliğini çok artırdık.

Kitabımızın her ne kadar şekil ve resim açısından en

ix


x

Birinci Baskının Önsözü

zengin kitaplardan birisi olduğundan emin olmamıza

rağmen, şekil ve resimle tam gösterilemeyen hastalık

ve muayene yöntemleri de olduğunu bildiğimiz

için bunda da biraz aşırıya kaçtık.

7. Bölümlerin yazım kurallarının baştan belirlenip yazılması,

düzeltme, revizyon, yayınevi sayfa düzeni

ve basım sonrası kontrol aşamalarının kriterlerinin

önceden belirlenmesi ve kurallarının yazılı hale getirilmesi,

her kontrol öncesinde dikkat edilmesi gereken

kuralların yazılı hale getirilmesi de sanırım bu

kitapta ilk defa uygulandı. Bu kurallar, protokoller,

yararlandığımız sözlükler ve web sayfalarının listesi

web sayfamızda verildi.

8. Çok uzun bir süreç içinde, çok geniş, konusunda yetkin

yazarlar tarafından, titiz bir emek sonucu ortaya

çıkarılmış, çok ciddi ve olağanüstü bir edisyondan

geçmiş bu eserin tıp eğitimine ciddi katkısının olacağına

eminim ve uzun yıllar referans kitap olarak gösterileceğini

ve örnek teşkil edeceğini de umuyorum.

Buna rağmen doğal olarak bazı eksiklik ve hataların

da olması kaçınılmaz. Bunlar için peşinen özür diler,

sonraki baskıların bunlardan da arınmış ve daha da

iyileştirilmiş olacağına söz veririm.

29 Ekim 2016

Prof. Dr. Ergün ÇİL


Editörler Hakkında

Prof. Dr. Ergün ÇİL

Kastamonu’da doğdu. İstanbul Tıp Fakültesi’ni 1981 yılında bitirdi. Çocuk

Sağlığı ve Hastalıkları ihtisasını Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nde, çocuk

kardiyoloji yan dal ihtisasını Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nde yaptı.

Ardından 1995’te pediyatrik kardiyoloji doçenti, 2001’de profesör oldu. Halen

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı,

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı’nda çalışmaktadır. Evli ve iki kız babasıdır.

Kitap okumak, tenis oynamak hobileri arasındadır. Şimdiye kadar 10’dan fazla

tıbbi kitaba, 2 sosyal içerikli kitaba bölüm yazmıştır. Ayrıca 6 adet editörlük

yaptığı kitabı vardır. İlgilendiği konular tarih, arkeoloji, evrim ve yapay zekadır.

Prof. Dr. Özlem Mehtap BOSTAN

Balıkesir doğumlu. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini Balıkesir’de tamamladı. Erciyes

Üniversitesi, Tıp Fakültesi’nden 1989 yılında mezun oldu. Uludağ Üniversitesi

Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı’nda 1994’te Çocuk Sağlığı

ve Hastalıkları uzmanı oldu. İki yıl İnebolu Devlet Hastanesinde Çocuk Sağlığı

ve Hastalıkları Uzmanı olarak çalıştı. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk

Kardiyoloji Bilim Dalı’nda 2000 yılında Çocuk Kardiyoloji Uzmanı oldu. Ardından

doçent ünvanını 2006’da ve profesör ünvanını 2012 yılında aldı. Halen Uludağ Üniversitesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

Doç. Dr. Erdal EREN

Konya’nın Seydişehir ilçesinde doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini aynı şehirde

tamamladı. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden 1998 yılında tıp doktoru

olarak mezun oldu. Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve

Hastalıkları Anabilim Dalı’nda 2001-2006 yılları arasında araştırma görevlisi olarak

çalışıp Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı ünvanını aldı. Uludağ Üniversitesi Tıp

Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı’nda Çocuk Endokrin yan

dal ihtisasına başladı ve 2011’de ihtisasını tamamlayarak pediyatrik endokrinolog

ünvanını aldı. İki yıl sonra Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve

Hastalıkları Anabilim Dalı’nda Yardımcı Doçent olarak göreve başladı. Doçentlik

ünvanını ise 2015 yılında aldı. Halen Uludağ Üniversitesi Çocuk Endokrinoloji

Bilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Evli ve iki çocuk babasıdır.

Doç. Dr. Fahrettn UYSAL

Afyonkarahisar doğumlu. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini Bursa’da tamamladı.

İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi’nden 2004 yılında mezun oldu. S.B.

Bakırköy Doğumevi ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde

2010 yılında Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı oldu. Uludağ Üniversitesi,

Tıp Fakültesi, Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı’nda 2014 yılında Çocuk Kardiyoloji

Uzmanı oldu. Ardından 2017 yılında doçent ünvanını aldı. Uludağ Üniversitesi,

Tıp Fakültesi Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı'nda öğretim üyesi olarak görev

yapmaktadır. Evli ve ikiz çocuk babasıdır.


Editöryal kurul

Bilginin efendisi olmak için çalışmanın uşağı olmak şarttır.

Honoré de Balzac

Video çekim, montaj ve dublaj ekibini oluşturan öğrencilerimizle


Teşekkür (3. Baskı)

• Birinci ve ikinci baskıya göre çok daha fazla bölüm,

ayrıntı, fotoğraf, şekil ve tablo koymak için gayret

sarf eden yazarlar bölümünde adı geçen tüm öğretim

üyesi ve uzman arkadaşlarıma,

• Yardımcı editör olarak bana destek ve yardımlarını

esirgemeyen, iş yoğunluklarına rağmen canla başla

çalışan Prof. Dr. Özlem M. BOSTAN, Doç. Dr.

Erdal EREN ve Doç. Dr. Fahrettin UYSAL’a,

• Elimizdeki videoları revize edip seslendiren, eksik

ve yetersiz videoları yeniden çekerek benzersiz hale

getiren öğrencilerimizden İnt. Dr. İlayda ÖZDEN,

İnt. Dr. Şeyda Nur NAMUSLU, İnt. Dr. Serdar

Can YILDIRIM ve İnt. Dr. Adil BEGOVİÇ’e,

• Bu kitabın bu hale gelmesinde gerçekten de

olağanüstü çalışan, bize hiçbir karşılık gözetmeksizin

yardım eden, yeni fikirler veren, bizim gözümüzden

kaçan tüm yazım hatalarını titizlikle bulup düzelten

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinden

özellikle: Dr. M. Said KARACA, İnt. Dr. İlayda,

ÖZDEN, İnt. Dr. Serdar Can YILDIRIM, İnt. Dr.

Adil BEGOVİÇ, İnt. Dr. Şeyda Nur NAMUSLU,

Dr. Ardi ZEJNULLAHU, İnt. Dr. Nihan M.

ŞAHBAZ, Dr. Şadiye AKBAŞ, İnt. Dr. Burcu

GÜLTEKİN, İnt. Dr. Özlem SEVCİ, İnt. Dr.

Zeynep ASAN’a

• Benzer şekilde bize sonradan katılan ve ellerinden

geleni fazlasıyla yapan diğer öğrencilerimiz: Stj. Dr.

Bilge Kağan İLBAY, Stj. Dr. Rabia AKTAŞ, Stj.

Dr. Aysun RENK, Stj. Dr. Elif KİY, Stj. Dr. Enes

Furkan YILDIZ, Dr. Umur KARAN, Dr. Boray

BİLDİRİCİ’ye,

• Kitabın hazırlanması, dizgisi, düzeltmeleri ve

basımında benimle birlikte çalışan Nobel Tıp

Kitabevleri yayın koordinasyon sorumlusu, videoların

karekodlarını özenle oluşturan Erol BİROĞLU,

tüm düzeltmelerimizi sabırla ve hiç şikayet etmeden

yapan grafiker Hakkı ÇAKIR ve diğer yayınevi çalışanlarına,

• Özellikle son yıllarda bu kitapların hazırlanması

aşamasında gece 02.00-03.00’lere kadar çalışırken,

bana “hâlâ” sabırla tahammül eden eşime, yeterli

zaman ayıramadığım için ihmal ettiğim çocuklarım,

dostlarım ve arkadaşlarıma hoşgörü ve anlayışlarından

dolayı çok teşekkür ederim.

Prof. Dr. Ergün ÇİL

xiii



Yazarlar

Prof. Dr. Bedrettin AKOVA

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Spor Hekimliği Anabilim Dalı

Doç. Dr. Tuğçe AKSU UZUNHAN

Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi,

Çocuk Nörolojisi Kliniği

Prof. Dr. Sadık AKŞİT

Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Sosyal Pediyatri Bilim Dalı

Uzm. Dr. Didem ALBOĞA

İnönü Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Prof. Dr. Harika ALPAY

Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

Uzm. Dr. Emine ATAĞ

Ümraniye Eğitim Araştırma Hastanesi

Çocuk Göğüs hastalıkları Bölümü

Prof. Dr. Soyhan BAĞCI

Bonn Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Neonatoloji ve Çocuk Yoğun Bakım Bilim Dalı

Prof. Dr. Özlem M. BOSTAN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Mine ÇALIŞKAN

İstanbul Üniversitesi, Çocuk Sağlığı Enstitüsü,

Çocuk Nörolojisi

Uzm. Dr. Burcu BİRAL COŞKUN

Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

Prof. Dr. Turgay COŞKUN

Özel Düzen Laboratuvarı

Özel Laboratuvar Hizmetleri Birimi

Prof. Dr. Solmaz ÇELEBİ

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Enfeksiyon Bilim Dalı

Prof. Dr. Ergün ÇİL

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Uzm. Dr. Yasemin DENKBOY ÖNGEN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Metin DEMİRKAYA

Biruni Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Prof. Dr. Orhan DERMAN

Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Ergen Sağlığı Bilim Dalı

Prof. Dr. Mesiha EKİM

Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

Doç. Dr. Erdal EREN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı

xv


xvi

Yazarlar

Prof. Dr. Levent ERİŞEN

Bursa Acıbadem Hastanesi

Kulak Burun Boğaz Kliniği

Prof. Dr. Recep FEDAKÂR

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Adli Tıp Anabilim Dalı

Uzm. Dr. Aybüke GÜNALP

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Çocuk Romatoloji Bilim Dalı

Uzm. Dr. Serçin GÜVEN

Marmara Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

Uzm. Dr. Fatih HAŞLAK

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Çocuk Romatoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Cemşit KARAKURT

İnönü Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Özgür KASAPÇOPUR

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Çocuk Romatoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Erbuğ KESKİN

İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı

Prof. Dr. Ayşe KILIÇ

İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Sosyal Pediyatri Bilim Dalı

Dr. Öğr. Üyesi Osman Hakan KOCAMAN

Harran Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı

Uzm. Dr. Selma KURNAZ

İnönü Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Doç. Dr. Meryem Özlem KÜTÜK

Başkent Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları

Anabilim Dalı

Doç. Dr. Adnan ORHAN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı

Uzm. Dr. Erdem ÖZATMAN

İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı

Prof. Dr. Mustafa ÖZÇETİN

İstanbul Üniversitesi, Çocuk Sağlığı Enstitüsü

Aile Sağlığı Anabilim Dalı

Prof. Dr. Kemal ÖZERKAN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı

Prof. Dr. Ferda ÖZKINAY

Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Tıbbi Genetik Anabilim Dalı

Çocuk Genetik Bilim Dalı

Doç. Dr. Edibe PEMBEGÜL YILDIZ

İstanbul Üniversitesi, Çocuk Sağlığı Enstitüsü,

Çocuk Nörolojisi

Prof. Dr. Sinan SARI

Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve

Beslenme Bilim Dalı

Prof. Dr. Bartu SARISÖZEN

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Ortopedi Anabilim Dalı

Prof. Dr. M. Ayşe SELİMOĞLU

Memorial Ataşehir ve Bahçelievler Hastaneleri

Çocuk Gastroenteroloji,

Hepatoloji ve Beslenme Kliniği, İstanbul


Yazarlar

xvii

Doç. Dr. M. Özgür TAŞKAPILIOĞLU

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Nöroşirürji Anabilim Dalı

Doç. Dr. Şehime G. TEMEL

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Tıbbi Genetik Anabilim Dalı

Prof. Dr. Ali Evren TUFAN

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları

Anabilim Dalı

Prof. Dr. Deniz TUĞCU

İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Nursel TÜRKMEN İNANIR

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Adli Tıp Anabilim Dalı

Prof. Dr. Zeynep Seda UYAN

Koç Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

Doç. Dr. Fahrettin UYSAL

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Çocuk Kardiyoloji Bilim Dalı

Uzm. Dr. Uğur Can YALAKİ

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Spor Hekimliği Anabilim Dalı

Doç. Dr. Serkan YAZİCİ

Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi

Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı

Uzm. Dr. Mehmet YILDIZ

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Çocuk Romatoloji Bilim Dalı

Uzm. Dr. Armağan Can ULUSALOĞLU

Bursa Yüksek İhtisas E.A.H.

Ortopedi Polikliniği



Kısaltmalar

AAA: Ailevi Akdeniz ateşi

AAP: American Academy of Pediatrics

abdT: Aselüler ergen boğmaca-ergen/erişkin difteritetanoz

aşısı

aBDT-İPA: Aselüler boğmaca-difteri-tetanoz, inaktif

polyovirus aşılarını içeren dörtlü karma aşı

abdT-İPA: Aselüler ergen boğmaca-ergen/erişkin

difteri-tetanoz-inaktif polyovirus aşısı

aBDT-İPA-Hib: Aselüler boğmaca, difteri, tetanoz,

inaktif polyovirus, Haemophilus influenzae tip b

aşılarını içeren beşli karma aşı

ABR: Auditory brainstem response

ACOG: The American Congress of Obstetricians and

Gynecologist

ADBG: Ayakta direkt batın grafisi

AGA: Appropriate for gestational age (gestasyonel yaş

için uygun ağırlık)

AHA: A Hepatiti aşısı

AIDS: Acquired immunodeficiency syndrome

AKÖ: Ani kardiyak ölüm

AN: Anoreksiya nervoza

APGAR: Appearence, Pulse, Grimace, Activity,

Respiration

ASYE: Alt solunum yolu enfeksiyonu

AV: Atriyoventriküler

BCG: Bacillus Calmette-Guerin (verem aşısı)

BÇ: Baş çevresi

BGA: Boya göre ağırlık

BH: Büyüme hormonu

BHA: B Hepatiti aşısı

BN: Bulimya nervoza

BT: Bilgisayarlı tomografi

CAMT: Congenital amegakaryocytic thrombopenia

CMV: Sitomegalovirüs

CRP: C-reaktif protein

ÇEDD: Çözüm/Child Metrics sistemi

DEHB: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu

DES: Dietilstilbestrol

DHEA: Dehidroepiandrosteron

DHEA-S: Dehidroepiandrosteron sülfat

DIC: Disseminated intravascular coagulation (yaygın

damar içi pıhtılaşması)

DIF/DIP: Distal interfalangeal

DKÇ: Doğumsal kalça çıkığı

DSÖ: Dünya Sağlık Örgütü

dT: Ergen/erişkin difteri-tetanoz aşısı

DTR: Derin tendon refleksi

EBV: Ebstein-Barr virüsü

EDTA: Etilendiamin tetra asetik asit

EHA: Eklem hareket açıklığı

FABER testi: Fleksiyon, abdüksiyon, eksternal rotasyon

testi

FADİR testi: Fleksiyon, addüksiyon, internal rotasyon

testi

FSH: Folikül stimülan hormon

GÇ: Göğüs çevresi

GH: Büyüme hormonu

GİS: Gastrointestinal sistem

GKD: Gelişimsel kalça displazisi

Hb: Hemoglobin

HIV: Human immunodeficiency virus

HKM: Hipertrofik kardiyomiyopati

HPF: Büyük büyütme ile her alanda

HPV: Human papilloma virüs

Htc: Hematokrit

HUS: Hemolitik üremik sendrom

HVA: Homo vanilik asit

İGF: İnsülin benzeri büyüme faktörü

İİA: İnaktif influenza aşısı

İKA: İnterkostal aralık

İÖO: İlköğretim okulu

İYE: İdrar yolu enfeksiyonu

JİA: Jüvenil idiyopatik artrit

KAH: Konjenital adrenal hiperplazi

KDOQI : Kidney Disease Outcomes Quality Initiative

Kİ: Kemik iliği

KİBAS: Kafa içi basınç artışı sendromu

KKK: Kızamık-kızamıkçık-kabakulak karma aşısı

KMA4: 4 bileşenli konjuge meningokok aşısı

KPA: Konjuge pnömokok aşısı

xix


xx

Kısaltmalar

LAP: Lenfadenopati

LE: Lökosit esteraz

LGA: Large for gestational age (gestasyonel yaş için

fazla ağırlık)

LH: Lüteinleştirici hormon

MCH: Mean corpuscular hemoglobin (ortalama

hemoglobin miktarı)

MCHC: Mean corpuscular hemoglobin concentration

(ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu)

MCP: Metakarpofalangeal

MCV: Mean corpuscular volume (ortalama eritrosit

hacmi)

MDS: Miyelodisplastik sendrom

MİK: Maksimal istemli kasılma

MPV: Mean platelet volume (ortalama trombosit

hacmi)

MSS: Merkezi sinir sistemi

MVP: Mitral valv prolapsusu

NREM: Non-rapid eye movement

OKB: Obsesif kompulsif bozukluk

OKÇ/BÇ: Orta kol çevresi/baş çevresi,

OKÇ: Orta kol çevresi

OPA: Oral polyovirus aşısı

OSB: Otizm spektrum bozukluğu

P: Pekiştirme (anımsatma/rapel) dozu/dozları

PANDAS: Pediatric autoimmune neuropsychiatric

disorders associated with streptococcus

PANS: Pediatric acute-onset neuropsychiatric

syndrome, (pediyatrik akut başlangıçlı nöropsikiyatrik

sendrom)

PCT: Platelet hematocrit

PDW: Platelet distribution width (Trombosit dağılım

genişliği)

PFAPA: Periodic Fever, Aphthous stomatitis,

Pharyngitis, Adenitis,

pGALS: Pediatric gait, arms, legs, spine

PIP: Proksimal interfalangeal

PNL: Polimorfonükleer lökosit

Pr/Kr: Protein/Kreatinin

PS: Prosesus vajinalis

RBC: Red blood cell (Kırmızı kan hücresi, eritrosit

sayısı)

RDW: Red blood cell distribution width (Eritrosit

büyüklüğü dağılım aralığı)

REM: Rapid eye movement

RI: Retikülosit indeksi

ROM: Range of motion

RVA: Rotavirus aşısı

SA: Suçiceği aşısı,

SAHM: Society for Adolescent Health and Medicine

SD: Standart deviyasyon (standart sapma)

SDS: standart sapma skoru

SGA: Small for gestational age: Gestasyonel yaş için

düşük ağırlık

SİAS: Spina iliyaka anteriyor superiyor

SKM/SCM: Sternokleidomastoid

SKÖD: Spora katılım öncesi değerlendirme

SLE: Sistemik lupus eritematozus

SMA: Süperiyor mezenterik arter

SSSS: Staphylococcal scalded skin syndrome

TAR: Thrombocytopenia with absent radius (Trombosit

azlığı ve Radius yokluğu ile seyreden bir hastalık)

TORCH: Toxoplasmosis, other infections, rubella,

cytomegalovirus, herpes simplex

TÖF: Trakeoözefageal fistül

TTP: Trombotik trombositopenik purpura

US/USG: Ultrasonografi

ÜSYE: Üst solunum yolu enfeksiyonu

VACTERL: Vertebral kusurlar, anal atrezi, kardiyak

malformasyonlar, trakeoözefageal fistül, renal

anomaliler ve ekstremite anomalileri

VATER sendromu: Vertebral anomali, anal atrezi,

trakeoözefageal fistül, özofagus atrezisi, radiyal/renal

anomaliler.

VMA: Vanil mandelik asit

WAS: Wiskott-Aldrich sendromu

YGA: Yaşa göre ağırlık,

YGB: Yaşa göre boy


Pediyatriye Giriş • Tarihçe

Pediyatri, bebek, çocuk ve ergenlerin (yeni doğmuşlardan

yaklaşık 18-20 yaşına kadar) tıbbi bakımıyla ilgilenen

tıp dalıdır. Pediyatri terimi iki Yunanca sözcükten

türemiştir: Paid “çocuk” ve iatreia “tıbbi tedavi”. Ayrıca

tarihsel köken bakımından Fransızca pédiatrie sözcüğü

ile günümüzdeki yaygın kullanımını almıştır. Türkçe tıp

terimi olarak ise pediatri veya pediyatri şeklinde kullanılmaktadır.

Pediyatri 19. yy. ortasında ortaya çıkmış olup görece

yeni bir bilim dalıdır. Ancak daha milattan önceki

yıllarda bile Hipokrat, Aristoteles, Celsus ve Galen

büyüyen ve gelişen organizmaların farklılık gösterdiğini

ve farklı yöntemler ile tedavi edilmeleri gerektiğini

anlamışlardır. Celsus bir yazısında “Ex toto non sic

pueri ut viri curari debent.” yani “Erkek çocuklar,

erişkinler gibi tedavi edilmemelidir.” ifadesini kullanmıştır.

Milattan sonra 2. yüzyılda jinekolog doktor

Efesli Soranus neonatal pediyatri ile ilgilenmiştir.

Bizanslı doktorlar Oribasius, Amidalı Aetius, Alexander

Trallianus, and Paulus Aegineta aynı alanda çalışmalar

yapmışlardır. Müslüman bilginlerden Ali bin Abbas

el-Mecusi Mesudi, İbn-i Sina, İbn-i Rüşd ise kendine

özgü fikirleri ile katkıda bulunmuşlardır. Çocuklardaki

hastalıklar konusunda ilk kısa bilimsel eser İranlı doktor

al-Razi (M.S.865-925) tarafından yazılmışken pediyatri

alanında ilk kitabı 1472 yılında ‘Çocuk Hastalıkları ve

Tedavisinde Küçük Kitap’ ismi ile İtalyan pediyatrist

Paolo Bagellardo yazmıştır.

Ana bilim dalı olarak modern pediyatrinin kurucusu

İsveçli doktor Nils Rosén von Rosenstein (1706–

1773) olup 1764 yılında yazdığı “Çocuk Hastalıkları ve

Tedavisi” isimli kitabı alanında yazılmış ilk modern ders

kitabı olarak kabul edilmektedir. Pediyatri bilim dalı 19.

yüzyıl ortalarına doğru gelişmeye devam etmiş olup,

Amerika Birleşik Devletleri’nde pediyatri konusuna katkılardan

dolayı Abraham Jacobi (1830-1919) pediyatrinin

babası olarak kabul edilmektedir.

İlk çocuk hastanesi 1802’de, Paris’te önceden yetimhane

olarak kullanılan yerde “Hôpital des Enfants

Malades” (Hasta Çocuk Hastanesi) ismi ile açılmıştır.

Günümüzde de halen “Necker-Enfants Malades

Hôpital” adıyla hizmet vermektedir.

Türkiye’de ise Sultan II. Abdülhamid döneminde

1901 yılında hizmete açılan “Hamidiye Etfal Hastane-i

Alisi” ülkemizdeki ilk çocuk hastanesidir. Şimdiki adı

“Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi”

olan hastanede yenidoğan ve süt çocuklarına kadın-doğum

hekimleri, daha büyüklere ise erişkin hekimleri

bakmakta idi.

İlk çocuk hastalıkları kürsüsü 1915 yılında

Darülfünun Tıp Fakültesi’nde kurulmuş ve başına

Paris’te pediyatri eğitimi gören Kadri Raşit Anday

(1874-1949) getirilmiştir. Prof. Dr. İhsan Hilmi Alantar

(1881-1962) 1933 yılında düzenlenen üniversite reformu

ile İstanbul Üniversitesi Çocuk Hastalıkları ve

Bakımı Kürsüsü’nün başkanlığına getirilmiştir. 1960’lı

yıllar, Prof. Dr. İhsan Doğramacı liderliğinde Hacettepe

Üniversitesi pediyatri grubunun hızla geliştiği ve bilimsel

ürün vermeye başladığı dönemdir.

PEDİYATRİNİN ALANI

Çocuklar dünyanın geleceğidir. Pediyatri, infantların,

çocukların ve adölesanların fiziksel, zihinsel ve psikolojik

gelişimleri dahil olmak üzere, sağlıkları ile ilgilenen

tek bilim dalıdır. Pediyatristlerin amacı her bir bireyin

prenatal dönemden başlayarak erişkin hayata sağlıklı bir

şekilde ulaşmasını sağlamaktır. Çocukluk dönemi yaş

gruplarına göre aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:

Prenatal veya antenatal dönem: Fertilizasyondan

doğuma kadar olan dönemdir.

Yenidoğan dönemi: Doğum sonrası ilk 28 günü

kapsayan dönemdir.

Süt çocukluğu dönemi: 1-12 ay arası dönemdir.

Oyun çocukluğu dönemi: 1-3 yaş arası dönemdir.

Okul öncesi dönem: 3-5 yaş arası dönemdir.

Okul çocukluğu dönemi: 5-18 yaş arası dönemdir.

Adölesan veya ergenlik dönemi: 10-18 yaş arası

dönemdir.

Dünya nüfusu yıllık %1,14 oranında artmakta iken

dünya nüfusunun %28’sini (yaklaşık 2,8 milyar) 15 yaş

altı çocuklar oluşturmaktadır. Türkiye’de ise 2014 yılında

1.337.504 doğum gerçekleşmiş olup, tüm nüfusun

%29,4’ü 0-17 yaş arası çocuklardan oluşmaktadır.

Çocukların ve gençlerin sağlık problemleri birçok

faktöre bağlı olarak dünyanın değişik ülkelerinde farklılık

göstermektedir. Bu faktörler arasında ekonomik

xxi


xxii Pediyatriye Giriş • Tarihçe 

durum, eğitim, sosyal ve kültürel değişiklikler, iklim

ve coğrafya koşulları, tarım kaynakları, endüstrileşme

ve şehirleşme durumu, bazı hastalıklar için genlerin

toplumda görülme sıklığı, sosyal yardımlaşma kurumlarının

varlığı gibi nedenler sayılabilir. Ayrıca sağlık

problemleri tek bir ulusla ilgili değildir ve ülke sınırları

ile sınırlandırılamayabilir. Buna örnek olarak SARS

(Severe acute respiratory syndrome-ağır akut solunum

yolu yetersizliği sendromu), 2002-2003 tarihleri arasında

Hong Kong’da başlamış ve hızla tüm dünyaya yayılarak

toplamda 8422 vakayı etkilemiş ve 916 ölüm

görülmüştür. Aynı şekilde savaşlar, biyolojik terör, 2008

yılındaki ekonomik durgunluk, tüm dünyadaki çocukların

sağlıkları için birer tehdit haline gelmiştir.

Ülkenin gelişmişlik düzeyini gösteren en önemli

faktörlerden biri o ülkedeki bebek ölüm hızı oranlarıdır.

Bebek ölüm hızı bir toplumda bin canlı doğum başına

düşen bebek ölüm sayısını ifade eder. Türkiye İstatistik

Kurumunun verilerine göre 2015 yılında Türkiye’de bebek

ölüm hızı binde 10,7 olarak bildirilmiştir. Dünyadaki

bebek ölüm hızı oranı binde 32 iken, Dünya Bankası verilerine

göre Avrupa Birliği ülkelerinde bu oran binde

4’tür. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2015 yılında

5 yaşın altında 5.9 milyon çocuk ölmüştür ve bu ölümlerin

yarısından fazlasının basit ve maliyeti düşük önlemlerle

önlenebileceği bildirilmiştir. Bu yaş grubunda en

önemli ölüm nedenleri arasında preterm doğum komplikasyonları,

pnömoni, doğum asfiksisi, ishal ve sıtma

sayılabilir. Bu ölümlerin %45’i malnütrisyona bağlıdır.

Güney Afrika’da 5 yaşın altında olan çocukların ölüm

oranları gelişmiş ülkelere göre 14 kat daha fazladır.

Bir çocuğun sağlıklı olabilmesi, çocuk daha doğmadan

alınabilecek basit önlemlerle sağlanabilir. Antenatal

takiplerin düzenli ve eksiksiz yapılması, annenin sigara

ve alkol kullanımının azaltılması, anneye tetanoz aşısının

yapılması bu önlemler arasında sayılabilir. Doğum

odasında tecrübeli bir doktorun ya da pediyatristin bulunması

ve gerekli durumda uygun müdahaleyi yapması,

ellerin yıkanarak çocuğa dokunulması ve bebeğin ısısının

korunması yine alınabilecek basit ama etkili önlemlerdir.

Tüm yaş gruplarında aşılamanın yaygınlaştırılması

da pediyatristlerin ana görevlerinden birisidir.

PEDİYATRİST-ÇOCUK İLİŞKİSİ

Çocukluk yaş gurubunda öykü, çoğunlukla hastanın

kendisinden değil anne, baba veya çocuğa bakan kimseden

alınmalıdır. Bilhassa süt çocukluğu döneminde

öykü çocuğa bakan kişiden alınmalıdır. Çalışan bir aile-

nin, yalnızca akşamları birlikte olduğu çocuğu hakkında

verdiği öykü eksik olacaktır. Öykünün anlamlı olması

için güvenilirlik derecesinin %80’in üzerinde olması

gerekmektedir. Altı yaşından büyük çocuklarda, ailenin

verdiği öykünün yanında çocuklara da yakınmaları sorulmalıdır.

Adölesan yaş gurubunda ise öykü hastanın

kendisinden alınmalı, gerektiğinde ailenin düşüncelerine

başvurulmalıdır.

Çocuklarda ilk 6 ayda fizik muayenede genelde sorun

yaşanmaz. Ancak 6. aydan itibaren yabancılama dönemi

başlayacağı için 6 ay-3 yaş arası çocuklarda fizik

muayene zordur ve tecrübe gerektirir. Bu yaş grubu çocuklarda

ilgi çekici oyuncaklar bulundurulması, ortamın

sıcak olması, çocuğun ilgisini çekebilecek oyunların

oynanması, annenin kucağında muayene edilmesi, kulak

ve boğaz muayenesi gibi çocukları rahatsız edici işlemlerin

en sona bırakılması fizik muayeneyi kolaylaştırabilir.

Bunlara rağmen çocuk ağlamaya devam ediyorsa

muayenenin doğru yapılabilmesi için çocuğun annesi

tarafından uyutulması beklenmelidir. Çünkü ağlayan bir

çocukta kalp seslerini doğru değerlendirebilmek veya

nabız muayenesi yapabilmek neredeyse imkansızdır.

Muayenenin her aşamasında çocuk anne ve babasının

yanında olmalıdır. Sadece acil ve hayatı tehdit eden

durumlarda veya adölesan muayenesinde aile bireyleri

odanın dışına çıkarılabilir.

İyi bir pediyatrist, iyi öykü almalı, aile ile iletişim

içerisinde olmalı, fizik muayeneyi eksiksiz olarak yapmalıdır.

Gereksiz laboratuvar tetkiklerinden kaçınmalı

ve koruyucu hekimlik adına henüz hastalık olmadan

alınması gereken önlemleri anne ve babaya anlatmalıdır.

KAYNAKLAR

Prof. Dr. Ergün Çil

Doç. Dr. Fahrettin Uysal

1. Nurturing children: a history of pediatrics. Colón A.R., Colón P.

A. Greenwood Press. 2012.

2. A reference companion to the history of abnormal psychology.

Howells J. G., Osborn, M. L. Greenwood Press. 2013.

3. Dunn P.M. “Soranus of Ephesus (circa AD 98-138) and perinatal

care in Roman times”. Archives of Disease in Childhood: Fetal

and Neonatal Edition. 1995;73:51–2.

4. Achars Textbook Of Pediatrics. Desai A.B. 3rd Edition. Delhi,

Orient Longman Private Limited. 1989.

5. The Age of Liberty: Sweden 1719-1772. Roberts Michael.

Cambridge, University Press. 2003.

6. İstatistiklerle Çocuk 2015. Türkiye İstatistik Kurumu Haber

Bülteni, 21522, 2016.

7. Global Health Observatory Data. World Health Organization,

2015.


İçindekiler

Muayene Video Listesi ................................................................................................................... v

Üçüncü Baskının Önsözü ............................................................................................................. vii

Birinci Baskının Önsözü .................................................................................................................. ix

Editörler Hakkında .......................................................................................................................... xi

Teşekkür (3. Baskı için) .................................................................................................................. xiii

Yazarlar ........................................................................................................................................... xv

Kısaltmalar ..................................................................................................................................... xix

Pediyatriye Giriş • Tarihçe ............................................................................................................ xxi

İçindekiler .................................................................................................................................... xxiii

Bölüm 1

PEDİYATRİDE ANEMNEZ (ÖYKÜ) ALMA ................................................................. 1

Prof Dr. Ayşe KILIÇ • Prof. Dr. Mustafa ÖZÇETİN

Bölüm 2

PEDİYATRİK ANAMNEZ (ÖYKÜ) ALMA KILAVUZU ..........................................13

Prof Dr. Sadık AKŞİT

Bölüm 3

VİTAL BULGULAR ..........................................................................................................17

Prof Dr. Cemşit KARAKURT • Uzm. Dr. Selma KURNAZ • Uzm. Dr. Didem ALBOĞA

Bölüm 4

BÜYÜMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ ....................................................................31

Uzm. Dr. Yasemin DENKBOY ÖNGEN • Doç. Dr. Erdal EREN

Bölüm 5

DERİ MUAYENESİ ..........................................................................................................45

Doç. Dr. Serkan YAZİCİ

Bölüm 6

BAŞ MUAYENESİ ............................................................................................................67

Doç. Dr. M. Özgür TAŞKAPILIOĞLU

xxiii


xxiv

İçindekiler

Bölüm 7

KULAK, BURUN, BOĞAZ ve BOYUN MUAYENESİ ..........................................77

Prof. Dr. Levent ERİŞEN

Bölüm 8

LENF DÜĞÜMLERİ MUAYENESİ............................................................................103

Prof. Dr. Metin DEMİRKAYA

Bölüm 9

SOLUNUM SİSTEMLERİ MUAYENESİ..................................................................111

Uzm. Dr. Emine ATAĞ • Prof. Dr. Zeynep Seda UYAN

Bölüm 10

DOLAŞIM SİSTEMİ MUAYENESİ............................................................................129

Prof. Dr. Ergün ÇİL • Prof. Dr. Özlem M. BOSTAN • Doç. Dr. Fahrettin UYSAL

Bölüm 11

KARIN MUAYENESİ.....................................................................................................143

Prof. Dr. Sinan SARI

Bölüm 12

ÜROGENİTAL SİSTEM MUAYENESİ......................................................................163

Uzm. Dr. Serçin GÜVEN • Prof. Dr. Harika ALPAY

Bölüm 13

NÖROLOJİK MUAYENE..............................................................................................169

Doç. Dr. Tuğçe AKSU UZUNHAN • Doç. Dr. Edibe PEMBEGÜL YILDIZ • Prof. Dr. Mine ÇALIŞKAN

Bölüm 14

YENİDOĞAN MUAYENESİ........................................................................................191

Prof. Dr. Soyhan BAĞCI

Bölüm 15

LOKOMOTOR SİSTEM MUAYENESİ......................................................................213

Uzm. Dr. Fatih HAŞLAK • Uzm. Dr. Mehmet YILDIZ • Uzm. Dr. Aybüke GÜNALP

Prof. Dr. Özgür KASAPÇOPUR

Bölüm 16

ADÖLESAN (ERGEN) MUAYENESİ........................................................................221

Prof. Dr. Orhan DERMAN

Bölüm 17

ÇOCUK VE ERGENLERDE JİNEKOLOJİK MUAYENE......................................229

Prof. Dr. Kemal ÖZERKAN • Doç. Dr. Adnan ORHAN


İçindekiler

xxv

Bölüm 18

TRAVMALI ÇOCUĞA YAKLAŞIM...........................................................................239

Prof. Dr. Bartu SARISÖZEN • Uzm. Dr. Armağan Can ULUSALOĞLU

Bölüm 19

DİSMOFRİK ÇOCUKTA TEMEL FİZİKSEL MUAYENE.....................................245

Doç. Dr. Şehime G. TEMEL • Prof. Dr. Ferda ÖZKINAY

Bölüm 20

KALITSAL METABOLİZMA HASTALIKLARINDA ÖYKÜ ALMA

VE FİZİK MUAYENE......................................................................................................265

Prof. Dr. Turgay COŞKUN

Bölüm 21

ÇOCUK İSTİSMARI.......................................................................................................277

Prof. Dr. Nursel TÜRKMEN İNANIR • Prof. Dr. Recep FEDAKÂR

Bölüm 22

ÇOCUKLARDA CERRAHİ MUAYENE ...................................................................291

Uzm. Dr. Erdem ÖZATMAN • Dr. Öğr. Üyesi Osman Hakan KOCAMAN • Prof. Dr. Erbuğ KESKİN

Bölüm 23

ÇOCUK VE ERGENLERDE SIK GÖRÜLEN RUHSAL HASTALIKLAR........299

Prof. Dr. Ali Evren TUFAN • Doç. Dr. Meryem Özlem KÜTÜK

Bölüm 24

ÇOCUK VE ADÖLESANLARDA SPOR ÖNCESİ DEĞERLENDİRME..........303

Uzm. Dr. Uğur Can YALAKİ, Prof. Dr. Bedrettin AKOVA

Ek 1 ÇOCUKLARDA AŞI TAKVİMİ..........................................................................313

Prof. Dr. Sadık AKŞİT • Prof. Dr. Solmaz ÇELEBİ

Ek 2 TAMAMLAYICI BESLENME VE BESLENMENİN

DEĞERLENDİRİLMESİ................................................................................................323

Prof. Dr. M. Ayşe SELİMOĞLU

Ek 3 ÇOCUKLARDA TAM KAN SAYIMI PARAMETRELERİNİN

DEĞERLENDİRİLMESİ................................................................................................331

Prof. Dr. Deniz TUĞCU

Ek 4 İDRAR MUAYENESİ............................................................................................339

Uzm. Dr. Burcu BİRAL COŞKUN • Prof. Dr. Mesiha EKİM


xxvi

İçindekiler

Ek 5 HEKİMLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ VE YASAL

SORUMLULUKLARI.....................................................................................................347

Prof. Dr. Recep FEDAKÂR • Prof. Dr. Nursel TÜRKMEN İNANIR

Ek 6 ACİL SERVİSTE ADLİ OLGUYA YAKLAŞIM VE

ADLİ RAPOR YAZIMI...................................................................................................365

Prof. Dr. Nursel TÜRKMEN İNANIR • Prof. Dr. Recep FEDAKÂR

Ek 7 ÇOCUKLARDA TELEKARDİYOGRAFİ DEĞERLENDİRME..................375

Prof. Dr. Ergün ÇİL • Prof. Dr. Özlem M. BOSTAN • Doç. Dr. Fahrettin UYSAL

DİZİN..................................................................................................................................383

More magazines by this user
Similar magazines