belinay tokmak 7067 10d felsefe performans

THE TRUMAN SHOW
GERÇEK SANDIĞIN ŞEY ASLINDA
BİR PRODÜKSİYON OLABİLİR
Mİ ?
BELİNAY TOKMAK
10/D-7067

G I R I S
" B e n i m h a y a t ı m d a y a y ı n d a m ı ? "
Bir sabah uyanıyorsun ve her şey... bir tık fazla
düzenli.
Komşuların her sabah aynı saatte selam veriyor.
Market çalışanı her seferinde aynı şakayı
yapıyor.
Ve kafanda bir ses: “Yoksa bu hayat... çekim
mi?”
The Truman Show, işte tam da bu korkuyu alıp
suratımıza çarpıyor.
Bu dergide bu filmi parçalarına ayıracağız:
felsefi derinlikler, karakterler, gerçeklik krizleri ve
biraz da meme serpiştirme sosu.
Sen bu dergiyi okurken bir yandan düşünecek,
bir yandan gülecek, bir yandan da şu soruyu
kendine tekrar tekrar soracaksın:
“Ben gerçekten özgür müyüm, yoksa
başkalarının yazdığı bir senaryoyu mu
yaşıyorum?”

F I L M O Z E T I
T r u m a n ' ı n G e r ç e k S a n d ı ğ ı K o c a
B i r Y a l a n m ı ş
Truman Burbank sıradan bir adam gibi
görünüyor: her sabah aynı saatte kalkıyor,
komşularıyla selamlaşıyor, işe gidiyor, hayatını
yaşıyor... sanıyor.
Ama aslında o, bebekliğinden beri bir
televizyon programında oynuyor.
Ve kendisi hariç herkes
arkadaşları, karısı, hatta
sokakta yürüyen köpek bile
oyuncu.
Yani düşünsene… köpeğin
bile senin hayatını rol yaparak
yaşıyor!
Bir gün, gökten bir şey düşüyor: sahte
gökyüzünden bir spot ışığı.
Sonra gariplikler artıyor:
Ölmüş babası geri geliyor,
Radyo frekansı bir anda onun hareketlerini
anlatıyor,
Eşi garip bir şekilde ürün tanıtımı yapıyor. (“How
about a nice cup of Mococoa?”)
Ve Truman kafayı yemeye başlıyor.
Ama bu “kafayı yeme” aslında bir uyanış.
Okyanusla çevrili küçük kasabadan çıkmak istiyor.
Ama herkes onu durdurmak istiyor çünkü… eğer
çıkarsa, şov biter.

G E R C E K L I K M I
Y O K S A G Ö L G E M I ?
F e l s e f e 1 0 1 : T r u m a n v e B e y i n
Y a k ı c ı S o r g u l a m a l a r
Truman ne yaşıyor?
Gerçek bir hayat mı? Yoksa sadece başkalarının ona
“gösterdiği” bir hayat mı?
Bu soru seni düşündürdüyse, seni felsefenin kollarına
alalım.
Aşağıda 3 büyük felsefeci, Truman’a “olur sana bizden
bir bakış” diyor:
PLATON – MAĞARADAN KAÇAN TRUMAN
Platon der ki:
İnsanlar mağarada zincirlenmiş. Sadece duvarda
beliren gölgeleri görüyorlar.
O gölgeleri de gerçek sanıyorlar.
Ama bir kişi zincirini kırıp dışarı çıkarsa… GERÇEK olanı
görür.
Truman = O zinciri kıran kişi.
Koskoca bir stüdyoyu gerçek sanarken, sonunda dış
dünyayı fark ediyor.
DESCARTES – “DÜŞÜNÜYORUM, ÖYLEYSE
GÖZLENİYORUM?”
Descartes: “Gerçekliğin hiçbir şeyinden emin olamıyorsan,
tek emin olduğun şey kendi düşünmendir.”
Yani herkes sana yalan söyleyebilir. Ama düşündüğün
sürece varsın.
Truman da böyle başlıyor:
“Bu insanlar… gerçekten benim hayatımda mı, yoksa
oynuyorlar mı?”
O an varoluş başlıyor.
Ve bir kez başladı mı, geri dönüş yok.
BAUDRILLARD – SİMÜLASYONUN İÇİNDE SİMÜLASYON
Baudrillard’a göre biz artık “gerçeğin taklidinin taklidinde”
yaşıyoruz.
Gerçek olan değil, gibi görünen şey değerli.
Truman’ın hayatı da bir hiper-gerçeklik. Her şey çok gerçek
gibi, ama aslında kurgunun ta kendisi.
Sen de belki şu an 7. reklamını gördüğün bir markayı
“gerçekten istiyorum” sanıyorsun.
Ama belki… sana öyle hissettirdiler?

S E C I M L E R I M
B E N I M M I , Y O K S A
S P O N S O R U N M U ?
T r u m a n , S a r t r e ' l a K a h v e
İ ç s e y d ı . . .
Jean-Paul Sartre abimiz, şöyle diyor:
“İnsan özgürdür. Ama bu özgürlük, büyük bir
sorumluluk da getirir.”
Truman’a bakalım.
Onun için “özgürlük” nedir?
Doğduğu kasabayı terk etmek istemesi mi?
Aynı kahveyi içmek istememesi mi?
Ya da, en basitinden, her şeyin “yalan”
olduğunu bile bile devam etmek istememesi
mi?
Spoiler:
Truman özgürlüğünü seçiyor.
Korkuya rağmen, konforuna rağmen, “bildiği
dünya”ya rağmen, kapıdan çıkıyor.
Ve hayatında ilk defa… gerçek bir seçim yapıyor.
PEKİ YA BİZ?
Biz özgür müyüz?
Yoksa her “seçim” dediğimiz şey, bize önerilen 3
opsiyondan biri mi sadece?
Truman’ın o meşhur sahnesi var ya, kapının
önünde durup geriye baktığı an.
İşte o sahne = bizim hayattaki tüm “radikal
seçim” anlarımız.
O sahneye 100 kere bak, 101.’de hâlâ yeni şeyler
görüyorsun.

T R U M A N ' I N
S O N U
F e l s e f i F i n a l
Truman, Kendi Hayatının Yönetmeni
Oluyor
Filmin finali, Truman’ın gerçekliği tamamen
fark ettiği ve onu kendi seçimiyle terk
ettiği sahne ile çarpıcı bir sona ulaşır.
O, korkusuyla yüzleşip özgürlüğünü
kazandığında, izleyici için bir tür uyanış
yaratıyor.
Ama Truman’ın bu özgürlüğü kazanması
gerçekten kendi seçimimi, yoksa sistemin
onu yönlendirmesiyle mi oldu?
Filmdeki en büyük soru şu: Gerçekten
seçim yapabiliyor muyuz?

THE TRUMAN SHOW
GERÇEK SANDIĞIN ŞEY ASLINDA
BİR PRODÜKSİYON OLABİLİR
Mİ ?
BELİNAY TOKMAK
10/D-7067