sektörmaden 2026 Mart Sayısı

MAKALE
MAKALE
durumu tarzında su ve gravite yardımıyla ayrılsın.
Zenginleştirilen cevher, 20. yüzyıla dek maden
yakınındaki tesiste izabe edilmiş ve son madendeki tesis
1931’de kapanmıştır. Cevher, sonra metal 19. yüzyıl
başlarına dek en yakın limana eğer yakınsa insan ya da
katır sırtında, uzaksa katır arabaları katarıyla taşınmıştır.
19. yüzyıldan itibaren yüksek kapasiteli demiryolu katarı,
mineral tramvayı ve su kanalları taşımada kullanılmıştır.
Bölgede maden sanayisinin gelişmesi çalışan nüfusunu
çoğaltınca köylerin ya da çarşılı kasabaların yakınında
özgün görünümlü yeni madenci yerleşimleri ortaya
çıkar. Ellerindeki arazinin maden hakkını yüksek kira
karşılığı madencilere veren büyük malikâne ve arazi
sahipleri servet sahibi olmuşlar, “maden lordu” adını
almışlardır 7 .
Şekil 5. East Pool Madeni kalay madeni tramvayı, 1904
Şekil 6. Luxulyan vadisinde cevher nakil kanalı
1198 tarihli bir belge, bölgede iki adet kalay izabe tesisi
olduğunu belirtir 1 . Kalay, kassiterit cevherinin (SnO2)
genellikle turba veya odun kömürü ile karıştırılması ve
indirgenmesiyle izabe edilirdi. 14. yüzyılın ortalarına
gelindiğinde, bu uygulamanın yerini, plaser cevherden
Bu yüzden 13. ve 14. yüzyıllar boyunca odun kömürü
yapmak için bölgedeki meşe ormanları tüketilmiştir.
Kalay izabehanelerine demirinkilerin de katılması
üzerine odun tükenince 18. yüzyıl başında, kömür
kullanan modern izabe tesisleri geliştirilmiştir 8 .
Biringuccio (1540), Agricola (1555) ve Ercker (1574)
gibi yazarlar tarafından belgelenmiş olan dönemin
madencilik teknolojileri, özellikle kuyuları basan
yeraltı suyunu pompalamak için su gücüyle çalışan
makineleri üretmeye başlayan bir sanayinin geliştiğini
ve mümkün olan her yerde doğal drenaj sağlamak
için kapsamlı galeriler kullanıldığını göstermektedir 1 .
Madenlerin daha derinlere inmesiyle bu teknikler
yetersiz kalınca Devonlu mühendis Thomas Savery
1698’de, madencilerin kullanması için buhar gücüyle
çalışan ilk işe yarayan pompayı yapar. 18. yüzyılın
başında Thomas Newcomen, Savery’nin pompasına
silindir ve piston uygulayarak gerçek bir makine yapar
ve bu pompa, hemen İngiltere’deki kömür madenlerinde
de kullanılmaya başlar. Newcomen pompası 1729’dan
itibaren Macaristan, İsveç, Fransa, Almanya, Belçika
ve İspanya’da da kullanılmaktadır. Cornwall’lu
mühendisler ve mucitler sadece maden teknolojisi
alanında çalışmamışlardır. 18. yüzyıl sonu ve 19. yüzyıl
ilk yarısında, hava basınçlı delici, evlerde gaz kullanımı
ve aydınlatma, buhar gücüyle çalışan araba, buharlı
lokomotif gibi buluşlarla bölge yenilik ve teknolojik
gelişmede önemli bir merkez olmuştur. Böylece, ilk
önce Cornwall madenlerinde başlayan sanayileşme kısa
zamanda Sanayi Devrimi’ne dönüşerek hızla Avrupa’ya
yayılmıştır.
Bölge, bakır ve kalay madenciliğinin hızla büyümesiyle
18 ve 19. yüzyıl başlarında bugünkü biçimini
almıştır. 1580’lerde başlayan bakır madenciliği 19.
yüzyıl başlarında dünya bakır arzının üçte ikisini
karşılamaktadır. Cornwall’lu madencilerin deneyim,
bilgi ve teknolojilerini kendileriyle rekabet edebilecek
yerlere vermeleri sonucunda, özellikle madenlerin
işletilmesinin daha kolay olduğu Avustralya ve
Amerikalar’da maliyet düşük olunca 1866’da kalay
ve kurşun, ardından 1880’de bakır piyasaları çöker 2 .
1874’ten başlayarak Cornwall’da üretim düşmeye
başlayınca 19. yüzyıl sonuna doğru madenciler büyük
gruplar halinde Güney Afrika, Avustralya, Orta ve
Güney Amerika’ya göç ederek oralarda hem çalışmışlar
hem de Cornwall geleneklerinde yaşamışlardır.
Birinci Büyük Savaşın başladığı 1914’ten itibaren
bölgedeki metal madenciliği iyice küçülür. Savaştan
sonra 1920’lere kadar da bölgedeki bazı madenler
yeniden çalışmaya başlar fakat çoğu başarısız olur. İkinci
Büyük Savaşın hemen sonrasında dünyada talep yeniden
yükselince kalay ve wolfram madenciliği yeniden başlar.
1960’larda kalay fiyatları uçunca bazı kalay madenleri
1970’de açılır. 1985’te tonu 10 bin sterlin üzerinde olan
kalay fiyatları yılın sonuna doğru 3 binin altına düşünce
bütün madenler 1988-91 arasında kapanır.
Cornwall’ün eski madenlerinin
değerlendirilmesi
1970’lerde hükümetin desteğiyle, Cornwall’un eski
madencilik potansiyelinin paraya dönüştürülmesi
amacıyla eski maden ocakları ve sanayi tesisleri
onarılarak, müzeler kurularak, eğitim, kültür ve sanat
merkezleri oluşturularak, kamp, doğa yürüyüşü ve
spor yapacak alanlar yaratılarak bölge serbest zaman
geçirecek ve turist çekecek parklara dönüştürülmeye
başlanır. Gezi rotalarındaki sahalar birbirlerine geçmişi
anımsatan Maden Tramvayı ile bağlanır.
Cornwall Madenciliği Dünya Miras Sahası 9 örgütü
tarafından bu alandaki ayakta kalmış ve onarılmış
madenler ile tesisleri, yerleşimleri ve diğer yapıları
madenciliğin sosyokültürel kalıtımını hem yöre
halkına hem de dışarıdan gelecek yerli ya da yabancı
ziyaretçilere göstermek ve tanıtmak amacıyla çok çeşitli
Şekil 7. Sırasıyla, Camborne yerleşimi, Bir maden lordu malikânesi
Camborne Maden Okulu ve metodist şapeli
7 https://www.cornishmining.org.uk/about/mining-in-cornwall-and-west-devon/mining-characters-and-society/mineral-lords
8 Türkcan, E., 1981, Teknolojinin Ekonomi Politiği, sf. 42.
9 https://www.cornishmining.org.uk/areas
44 | SEKTÖRMADEN 2026 OCAK, ŞUBAT, MART
SEKTÖRMADEN 2026 OCAK, ŞUBAT, MART | 45