Ülkemizde İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun ... - İstanbul Barosu

istanbulbarosu.org.tr

Ülkemizde İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun ... - İstanbul Barosu

‹fl ve Sosyalvenlik Hukukunun Tarihsel Geliflimi • Av. fievket Güney Bigat 47

özellikle kapitülasyonlar›n bu sars›c› ve y›k›c› rekabete karfl› konulmas›n›

engellemesi, öte yandan çok az da olsa yurt içinde yer yer makineli üretimin

bafllamas› yüzünden devlette küçük sanayi iyice çökmüfltür. Bunun

sonucu olarak esnaf loncalar› ve bunlar›n kurmufl olduklar› yard›mlaflma

sand›klar› gittikçe sars›larak XIX. Yüzy›l›n sonlar›nda bütünüyle

ortadan kaybolmufllard›r (22) .

XVII. Yüzy›l’dan sonra çeflitli dinlere mensup olanlar aras›nda ortak

çal›flma ortam› do¤mufl; bu toplumsal konum “gedik” denilen asl›nda loncadan

fark› olmayan onun devam› say›lan fakat üyeleri aras›nda din fark›

gözetmeyen kurulufllar›n meydana gelmesine neden olmufltur (23) .

1.1.2. TANZ‹MAT DÖNEM‹ (1839–1876)

Tanzimat döneminde en önemli geliflme 1877 tarihli Mecelle’dir. Mecelle,

çal›flma hayat›na iliflkin baz› hükümler kapsamas› bak›m›ndan

önemlidir. Ancak ifl hukuku ile ilgili hükümler “‹care-i âdemi” (adam kiras›)

bafll›¤› alt›ndaki dördüncü fas›lda toplanm›fl olup çal›flma hayat›n›

düzenlemeye çal›flm›flt›r. Ancak gerek kapsam› gerekse Roma Hukuku’ndaki

kölelik iliflkisi ile iflçiye bakan bir anlay›fl› oldu¤u için yetersiz

ve geri kalm›fl bir düzenleme olarak tarihteki yerini alm›flt›r.

Bu dönemde, 1863 tarihli Maden Nizamnamesi ile kömür iflçileri için

Osmanl› ‹mparatorlu¤u döneminde iflçilerle ilgili ilk özel tedbirler getirilmifltir.

Ere¤li Kömür Bölgesi ile s›n›rl› olmak üzere ve kömür üretimini

artt›rmak amac›yla ç›kar›lan 1865 tarihli Dilaver Pafla Nizamnamesi’dir.

Bu nizamname ücretli ifl yükümü getirmifltir. Bu nizamnameden sonra

ç›kart›lan 1869 tarihli Maadin Nizamnamesi iflçi sa¤l›¤› ve ifl güvenli¤i kurallar›n›n

yer ald›¤›, madenlerdeki ifl yükümlülü¤ünü kald›rmas› bak›m›ndan

önemlidir. Bu nizamname, iflçilerin dinlenme ve tatil zamanlar›,

çal›flma saatleri, ücretleri ve ücretlerin ödeme biçimi, bar›nma ve ifl kazalar›na

karfl› koruyucu önlemler, madenlerde bir doktor ve ilaçlar›n bulundurulmas›,

kaza halinde durumun derhal o yerdeki memura ya da maden

mühendisine bildirilmesi, ifl kazas›na u¤rayan iflçilere ve ölümleri halinde

ailelerine mahkemece kararlaflt›r›lacak bir tazminat ve yard›m paras›

verilmesi fleklinde getirilen hükümler, sosyal hayat› düzenleyen ilk

belgeler ve çal›flmalar olmas› bak›m›ndan önemlidir. Ayr›ca, asker ile ilgili

1866 tarihinde Askeri Tekaüt Sand›¤› da kurulmufltur. Bunun d›fl›nda

memurlara da s›n›rl› olarak ve baz› iflyerlerinde çal›flanlar›n özellikle yafll›l›k

ve hastal›k durumlar›nda korunmalar›n› öngören resmi ve özel emeklilik

sand›klar› kurulmufltur.

___________________________________________________

(22) Dilik, Sait, Sosyal Sigortalar, s. 25; Talas, Cahit, Sosyalvenlik ve Türk ‹flçi Sigortalar›, Ankara,

1953, s. 70.

(23) Gönencan, Zahit, “Osmanl› Döneminde Sosyalvenlik Sistemleri”, Çimento ‹flveren, C. 15, S. 1,

Ocak 2001, s.33.

More magazines by this user
Similar magazines