Raport z badania ewaluacyjnego projektu - Europejski Fundusz ...

efs.gov.pl

Raport z badania ewaluacyjnego projektu - Europejski Fundusz ...

Raport z badania ewaluacyjnego projektu

„Wsparcie osób niesłyszących

na rynku pracy”

Badanie ewaluacyjne zlecone

przez Polski Związek Głuchych,

zrealizowane przez Pracownię Badawczą Respons

Rafał Klepacz

Agnieszka Ogrocka

Warszawa 2009

1


Raport powstał w ramach projektu

4 KROKI „Wsparcie osób niesłyszących na rynku pracy”

Projekt realizowany w partnerstwie

Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

i Zarządu Głównego Polskiego Związku Głuchych

Zakup publikacji przez Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych

współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Druk: Poligraf, www.poligraf.net.pl

Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych ©

Warszawa 2009

Nakład 1000 egz.


Spis treści i załączników

Spis treści i załączników

I. WSTĘP ...................................................................................................................... 5

I. II. WSTĘP METODOLOGIA ...................................................................................................................... BADANIA ............................................................................. 7 5

II. 1. METODOLOGIA Opis przeprowadzonych BADANIA badań, ............................................................................. próba badawcza, metoda................................ 7

1. 2. Opis Problemy przeprowadzonych w realizacji badania badań, .............................................................................. próba badawcza, metoda................................ 10 7

III. 2. GŁÓWNE Problemy w WNIOSKI realizacji badania .......................................................................................... .............................................................................. 12 10

IV. III. WYNIKI GŁÓWNE BADANIA WNIOSKI – .......................................................................................... ocena poszczególnych elementów projektu ............ 17 12

IV. 1. WYNIKI Krok – diagnoza BADANIA .................................................................................................... – ocena poszczególnych elementów projektu ............ 17

2. 1. Krok Krok – – szkolenia.................................................................................................... diagnoza .................................................................................................... 35 17

3. 2. Krok Krok – – staż szkolenia.................................................................................................... ............................................................................................................. 60 35

4. 3. Zarządzanie Krok – staż ............................................................................................................. projektem ......................................................................................... 64 60

V. 4. ZAŁĄCZNIKI Zarządzanie projektem ....................................................................................................... ......................................................................................... 17 64

V. ZAŁĄCZNIKI ....................................................................................................... 17

� Załącznik 1 – kwestionariusz badania ankietowego dotyczącego spotkania


informacyjnego

Załącznik 1 –

o

kwestionariusz

projekcie „4 Kroki”

badania

z rodzicami,

ankietowego dotyczącego spotkania

� Załącznik informacyjnego 2 – kwestionariusz o projekcie „4 Kroki” wywiadu z rodzicami, komputerowego z doradcami zawo-


dowymi,

Załącznik 2 – kwestionariusz wywiadu komputerowego z doradcami zawo-

� Załącznik dowymi, 3 – kwestionariusz wywiadu ankietowego z uczestnikami spotkań


z

Załącznik

doradcami,

3 – kwestionariusz wywiadu ankietowego z uczestnikami spotkań

� Załącznik z doradcami, 4 – dyspozycje do indywidualnego wywiadu swobodnego z uczest-


nikami

Załącznik

spotkań

4 – dyspozycje

z doradcami,

do indywidualnego wywiadu swobodnego z uczest-

� Załącznik nikami spotkań 5 – dyspozycje z doradcami, do wywiadu z uczestnikami warsztatów umiejętności

� Załącznik

psychologicznych,

5 – dyspozycje do wywiadu z uczestnikami warsztatów umiejętności

� Załącznik psychologicznych, 6 – dyspozycje do wywiadu z opiekunami i tłumaczami,

� � Załącznik 6 7 – dyspozycje do wywiadu z z opiekunami osobami prowadzącymi i tłumaczami, zajęcia pod-

� Załącznik

czas warsztatów

7 – dyspozycje

umiejętności

do

psychologicznych,

wywiadu z osobami prowadzącymi zajęcia pod-

� Załącznik czas warsztatów 8 – karta umiejętności obserwacji psychologicznych,

nieuczestniczącej zajęć dydaktycznych w trak-

� Załącznik

cie warsztatów

8 – karta

umiejętności

obserwacji

psychologicznych,

nieuczestniczącej zajęć dydaktycznych w trak-

� Załącznik cie warsztatów 9 – umiejętności Kwestionariusz psychologicznych, wywiadu wspomaganego komputerowo

� Załącznik

z dyrektorami

9

szkół

– Kwestionariusz

uczestniczącymi

wywiadu

w Przeglądzie

wspomaganego

Edukacyjnym

komputerowo

w Łodzi,

� Załącznik z dyrektorami 10 – szkół dyspozycje uczestniczącymi do wywiadu w Przeglądzie z pracodawcami Edukacyjnym zapewniającymi w Łodzi, staże,

� � Załącznik 11 10 – informacja dyspozycje o do zespole wywiadu badawczym. z pracodawcami zapewniającymi staże,

� Załącznik 11 – informacja o zespole badawczym.

3

3


I. WSTĘP

Ewaluowany projekt dotyczący wsparcia osób niesłyszących na rynku pracy miał

charakter systemowy. Projekt realizowany był w partnerstwie pomiędzy PFRON

a Polskim Związkiem Głuchych. Jego realizacja przypadła na okres między lutym

2009 a styczniem 2010 roku. Celem całego projektu było przywrócenie aktywności

społeczno-zawodowej osób niepełnosprawnych, przywrócenie wiary we własne

możliwości, wyposażenie osób niesłyszących w umiejętności potrzebne na rynku

pracy. Projekt w swych założeniach miał być projektem pilotażowym, którego

celem było sprawdzenie takiego podejścia do kwestii aktywizacji zawodowej osób

niesłyszących, w którym akcentuje się rolę odpowiedniego motywowania

do zdobywania wykształcenia i pracy, podkreśla się rolę aktywnej postawy osób

niesłyszących, jak i próbuje się rozwijać kompetencje osób niesłyszących zgodnie

z ich indywidualnymi predyspozycjami i możliwościami.

Projekt zakładał diagnozę sytuacji osoby niesłyszącej i opracowanie drogi rozwoju

zawodowego (1. Krok), następnie przeszkolenie jej do określonej pracy (2. Krok),

odbycie stażu zawodowego (3. Krok) i w konsekwencji zdobycie pracy (4. Krok).

W związku z rodzajem udzielanego w trakcie projektu wsparcia, projekt został

roboczo nazwany „4 Kroki”.

W niniejszym raporcie używamy nazwy projektu, która jest rozpoznawalna

i przyjęła się w środowisku ludzi niesłyszących, a więc „4 Kroki”. Każdorazowo

więc, gdy używamy tej nazwy, mamy na myśli projekt „Wsparcie osób niesłyszących

na rynku pracy”. Propozycja zmiany nazwy projektu „Wsparcie osób niesłyszących

na rynku pracy” na „4 Kroki – Wsparcie osób niesłyszących na rynku

pracy” była zgłaszana do CRZL. Niestety, ograniczenia proceduralne spowodowały,

że zmiana ta nie została uwzględniona. Należy jednak podkreślić, że w świadomości

beneficjentów projektu obecna jest właśnie nazwa „4 Kroki” (wykonywana

przy użyciu dwóch znaków języka migowego „cztery” i „kroki”; nazwa „wsparcie

osób niesłyszących na rynku pracy” jest trudna do przetłumaczenia na język

migowy). W oczywisty sposób problemy terminologiczne nie pozostały bez

wpływu na proces badawczy, dlatego w trakcie badania z niesłyszącymi należało

właśnie tej nazwy używać, która jest dla nich zrozumiała i rozpoznawalna.

Ponieważ projekt miał charakter pilotażowy, dlatego zostały osobno ocenione

niemal wszystkie działanie objęte projektem. Celem takiego podejścia badawczego

była identyfikacja usprawnień, dzięki którym w przyszłości podobne działania będą

mogły zostać ulepszone, a tym samym będą efektywniejsze. Uznano też, że

w trakcie trwania projektu nie można ocenić jego skuteczności w perspektywie

długofalowej. Takie badanie musiałoby siłą rzeczy wykraczać poza okres trwania

projektu.

5


Stąd ewaluacja dotycząca skuteczności całego projektu, tego, jak sobie radzą

uczestnicy projektu na drodze kariery zawodowej, oraz na ile w aktywności zawodowej

pomogło im uczestnictwo w projekcie „4 Kroki” powinna być realizowana

wraz z kontynuacją projektu, bo perspektywa czasu pozwoli wyciągnąć odpowiednie

wnioski.

Badanie ewaluacyjne, które zostało przeprowadzone, miało na celu wskazanie tych

obszarów, które w przyszłości można ulepszyć kontynuując projekt. W tym duchu

zostały przygotowane rekomendacje i wnioski z badania.

W poszczególnych działaniach w ramach projektu wzięła udział następująca liczba

osób:

� 751 osób wzięło udział w spotkaniach informacyjnych dotyczących projektu,

� 751 osób wzięło udział w spotkaniach grupowych z doradcą zawodowym,

� 351 osób wzięło udział w konsultacjach z prawnikiem i psychologiem,

� 652 osoby wzięły udział z spotkaniach z doradcą zawodowym (indywidualnych),

� wzięto udział w 317 szkoleniach/ kursach zawodowych,

� 42 osoby odbyły staże zawodowe,

� 1500 osób wzięło udział w przeglądzie edukacyjnym,

� 100 osób wzięło udział w warsztatach umiejętności psychologicznych,

� 71 osób przygotowało wideo CV,

� 28 osób podjęło po zakończeniu projektu pracę.

Ponadto trzeba nadmienić, że projekt rozpoczął się konferencją inaugurującą,

w której uczestniczyli przedstawiciele PFRON, Prezes i Sekretarz Zarządu Głównego

PZG, dyrektorzy szkół zaproszonych do projektu oraz koordynatorzy lokalni

projektu.

6


II. METODOLOGIA BADANIA

1. Opis przeprowadzonych badań, próba badawcza, metoda

W celu realizacji badania zostały poddane ocenie niemal wszystkie działania

realizowane w ramach projektu. Każdorazowo metoda badania danego działania

została indywidualnie dobrana do formy udzielanego wsparcia, tak aby znaleźć

pełną odpowiedź na postawione pytania badawcze. Pytano z jednej strony o to, jak

zostało zorganizowane dane działanie, o stronę organizacyjną, o odczucia związane

z projektem, ale też o potrzebę takiego działania, o jego przydatność i wartość

w ogóle.

W niektórych przypadkach zastosowano kilka metod badawczych, tak aby zdobyć

spojrzenie z różnych perspektyw, włączając do badania jako respondentów różne

grupy docelowe. Najczęściej łączono badania jakościowe (IDI – InDepth Interview)

z obserwacją uczestniczącą lub badania ilościowe w wersji klasycznej (PAPI – Paper

and Pencil Interview) z badaniami jakościowymi (IDI).

W ewaluacji stosowano następujące metody badawcze:

� indywidualne wywiady pogłębione (IDI),

� ankietowe wywiady kwestionariuszowe (PAPI),

� wywiady kwestionariuszowe wspomagane komputerowo (CAWI – Computer

Assisted Web Interview),

� telefoniczne wywiady pogłębione (TDI – Telephone Depth Interview),

� wywiady grupowe (diady),

� obserwację uczestniczącą,

� obserwację nieuczestniczącą,

� analizę dokumentów, pism wychodzących i przychodzących.

Całe badanie zostało zrealizowane pomiędzy lutym a grudniem 2009 roku.

7


Szczegółowe zestawienie przeprowadzonych badań, zastosowaną technikę badawczą

oraz próbę przedstawia poniższe zestawienie:

Tabela nr nr 1 – sposób ewaluacji działań projektu „4 Kroki”

Lp Działanie/badanie Technika Respondent Próba

Spotkanie grupowe

Uczestnicy

1 1

PAPI

N=56

z rodzicami

spotkania

Badanie zostało przeprowadzone przez koordynatorów terenowych, którzy przy pomocy tłumacza PJM

(polski język migowy) przeprowadzali wywiad, zapisywali odpowiedzi na papierowej ankiecie,

a a następnie po po przeprowadzeniu badania wprowadzili wyniki do arkusza Excel i przesłali

do Pracowni Badawczej RESPONS.

Spotkanie grupowe z doradcą

Doradcy

2 2

CAWI

N=10

zawodowym

zawodowi

Badanie zostało przeprowadzone za pomocą narzędzia ResponsCentre. Respondent otrzymał spersonalizowany

link do do ankiety znajdującej się na stronie www niedostępnej inaczej niż poprzez kliknięcie

w link z z wiadomości mailowej. Po wypełnieniu ankiety dane były zapisywane na serwerze

ResponsCentre.

Spotkanie indywidualne

Uczestnik

3 3

IDI

N=10

z doradcą zawodowym

spotkania

Wywiady zostały poprowadzone przez tłumacza PJM w Łodzi. Wywiady były rejestrowane

na na nośniku wideo. Następnie treść wywiadu została nagrana przez tłumacza na nośnik audio

i i przesłana do Pracowni Badawczej RESPONS.

Spotkanie indywidualne

Uczestnik

4 4 z doradcą, psychologiem PAPI

N=22

spotkania

lub prawnikiem

Badanie zostało przeprowadzone przez koordynatorów lokalnych projektu, którzy przy pomocy

tłumacza PJM przeprowadzali wywiad, zapisywali odpowiedzi na papierowej ankiecie, a następnie

po po przeprowadzeniu badania wprowadzili wyniki do arkusza Excel i przesłali do Pracowni Badawczej

RESPONS.

Uczestnicy N=10

Opiekunowie N=4

Warsztaty umiejętności Diada Tłumacze N=4

5 5

psychologicznych

Prowadzący

zajęcia/trenerzy

N=4

Obserwacja Zajęcia N=5

Badania zostały przeprowadzone podczas trwania warsztatów, w ich drugiej części. W wywiadach

z z uczestnikami warsztatów uczestniczył tłumacz PJM. Ponadto badacz uczestniczył we wszystkich

blokach zajęciowych realizowanych w ramach warsztatów i i spotkaniach zespołu prowadzących.

8


Lp Działanie/badanie Technika Respondent Próba

6 6 Przegląd edukacyjny CAWI

Dyrektorzy

szkół

N=18

Badanie zostało przeprowadzone za pomocą narzędzia ResponsCentre. Respondent otrzymał spersonalizowany

link do do ankiety znajdującej się na stronie www niedostępnej inaczej niż poprzez kliknięcie

w link z z wiadomości mailowej. Po wypełnieniu ankiety dane były zapisywane na serwerze

ResponsCentre.

Przedstawiciele

lidera

N=2

Diada Przedstawiciele

7 7 Zarządzanie projektem

biura

projektowego

N=2

Obserwacje

Spotkania

zespołu

projektowego

N=3

Badanie zostało przeprowadzone w biurze projektu w Łodzi, w biurze lidera projektu w Warszawie

oraz w trakcie trwania spotkań z zespołem projektowym w Łodzi i w Warszawie. Wywiady były

nagrywane na nośnik audio.

9


2. Problemy w realizacji badania

Przeprowadzanie badań napotkało na kilka problemów. Konstruując ewaluację

tego projektu założono trochę inne narzędzia i inną metodologię realizacji badania

niż później zrealizowaną. Stało się tak, ponieważ okazało się niemożliwe zrealizowanie

wszystkich pomysłów badawczych.

Główna bariera, która stanęła badaczom na drodze w realizacji badania, dotyczyła

problemów komunikacyjnych. Każdy wywiad musiał być albo prowadzony przez

osobę posługującą się polskim językiem migowym lub być przeprowadzony

w towarzystwie tłumacza PJM. Okazało się, że zastosowanie systemu językowomigowego

nie zawsze pozwala na pełne porozumienie z osobą głuchą, a na pewno

nie pozwala na precyzyjne wypowiedzi.

Konieczność wykorzystania do każdego wywiadu tłumacza PJM ograniczyła

z jednej strony mobilność i niezależność zespołu badawczego, a z drugiej strony

wpłynęła znacząco na koszt jednostkowy wywiadu.

Drugą barierą była słaba znajomość języka polskiego wśród osób głuchych,

co przekładało się na niemożność zastosowania, zgodnie z planem badania, ankiet

wypełnianych samodzielnie przez respondentów (SAQ – Self-administrated Questionnaire).

Istniała obawa, że odpowiedzi zebrane tą drogą będą skrzywione tym, że

poprawnie na pytania odpowiedzą tylko te osoby, które dobrze posługują się

językiem polskim. Konieczność takiego samego zrozumienia pytania przez wszystkich

respondentów, jest warunkiem podstawowym każdego badania ilościowego.

Dlatego zespół badawczy musiał zweryfikować pomysły na realizację badania.

Zrezygnowano z realizacji badania techniką ankiety audytoryjnej (planowane m.in.

w przypadku wywiadów z uczestnikami spotkań grupowych i szkoleń), także ankiet

internetowych (CAWI) przesyłanych bezpośrednio do respondentów. Z tej

ostatniej metody można było skorzystać tylko w celu poznania opinii dyrektorów

szkół o przeglądzie edukacyjnym i doradców zawodowych o organizacji procesu

przeprowadzenia spotkań z doradcą zawodowym.

Niemożliwym też okazało się przeprowadzenie wywiadu ogniskowego. Pierwotnie

planowano takie wywiady z uczestnikami warsztatów umiejętności psychologicznych.

Konieczność tłumaczenia symultanicznego, tłumaczenia każdej wypowiedzi

zarówno moderatora, jak i uczestników, spowodowałaby zdaniem badaczy

utratę dynamiki dyskusji. Ponadto pozostawała trudna kwestia ustawienia kamery,

która w zasadzie powinna nagrywać zarówno uczestników, jak i tłumacza, dlatego

ostatecznie zdecydowano się na zastąpienie wywiadów ogniskowych diadami

(wywiady, w których brał udział moderator oraz dwóch respondentów).

10


W tej sytuacji, najlepszym narzędziem badawczym stosowanym do poznania opinii

osoby niesłyszącej był wywiad indywidualny (lub diada), przeprowadzany

w obecności tłumacza PJM, a dodatkowo nagrywany na nośnik audio, oraz wywiad

kwestionariuszowy, przeprowadzany przez tłumacza PJM. Obie te techniki są dość

kosztowne, ponieważ wymagają obecności badacza bezpośrednio przy rozmowie

z respondentem, a opracowanie wyników takiego badania jest czasochłonne.

Okazuje się więc, że nie wszystkie narzędzia stosowane w naukach społecznych

można bez problemu zastosować w badaniach, w których respondentami są osoby

niesłyszące.

11


III. GŁÓWNE WNIOSKI

Na podstawie danych zebranych w trakcie projektu badawczego, zdaniem zespołu

badawczego realizującego badanie ewaluacyjne projektu „4 Kroki – Wsparcie osób

niesłyszących na rynku pracy”, jest projektem wartym kontynuowania.

W chwili obecnej nie ma żadnego instrumentu wspierania osób niesłyszących na rynku

pracy w sposób tak kompleksowy i wielostronny, jak proponuje to projekt „4 Kroki”.

Ponadto, wszystkie działania w projekcie „4 Kroki” zostały ocenione bardzo

wysoko – zarówno pod względem przydatności, skuteczności jak i efektywności.

Potwierdza to rekomendację do kontynuowania projektu w przyszłości.

Poniżej zostały przedstawione główne wnioski z badania poszczególnych działań

wraz z rekomendacjami do implementacji w przyszłości:

Tabela nr 2 – wnioski i rekomendacje dotyczące realizacji projektu „4 Kroki”

lp Wniosek z badania Rekomendacja

SPOTKANIA INFORMACYJNE Z RODZICAMI

1 Wysoko ocenione wszystkie elementy

spotkania: materiały, prowadzenie,

informacje.

2 Szkoła i ośrodki to podstawowy

lokalny partner w tego typu projektach.

Informacja o projekcie pochodziła

głównie ze szkoły (od dyrekcji,

nauczyciela, ulotki ze szkoły).

Kontynuować ten sposób informowania

rodziców o projekcie, zadbać, by jak naj-

większa część rodziców brała w nich udział.

Należy utrzymać ten kanał komunikacji

(szkoła i instytucje oświatowo-wychowawcze,

związane ze środowiskiem dzieci niesłyszących),

ale nie rezygnować z informacji

w ONSI czy w PZG. Z innych obserwacji

wynika, że informacje na ONSI czy w PZG

nie były decydujące, ale uwiarygodniały

projekt i dodatkowo go promowały. Wraz

ze zwiększeniem dostępności Internetu

w Polsce i w środowisku osób niepełnosprawnych,

szczególnie ten pierwszy kanał

może zyskać na znaczeniu.

12


lp Wniosek z badania Rekomendacja

SPOTKANIA GRUPOWE Z DORADCAMI

3 Czas poświęcony na pracę z beneficjentem

jest zbyt krótki.

4 Ilość spotkań grupowych jest zbyt

mała.

5 Rozpoczęcie spotkań w czasach

matur utrudnia ich organizację.

6 Uzupełnić spotkania z doradcami

o elementy warsztatowe, dotyczące

umiejętności tzw. miękkich.

7 Zacieśnić współpracę z kadrą

placówki w celu przygotowania

przez szkoły list uczestników chętnych

do wzięcia udziału w projekcie.

Należy sprawdzić, na ile istnieje potrzeba

wydłużenia czasu pracy doradcy z jednym

beneficjentem. Trzeba mieć bowiem

na względzie fakt, że zwiększenie liczby

godzin pracy z beneficjentem jest „w interesie”

doradcy. W zależności od tej analizy,

podjąć decyzję, czy wydłużać czas spotkania,

czy nie.

Należy przeanalizować, na ile faktycznie

istnieje potrzeba zwiększenia ilości spotkań

grupowych doradcy. W zależności od tej

analizy podjąć decyzję o organizacji większej

ilości spotkań.

Trzeba pamiętać, by elementy projektu nie

kolidowały z organizacją roku szkolnego.

Spotkania z doradcami lepiej rozpocząć

w innym terminie niż wiosna. Idealnym

czasem na rozpoczęcie spotkań z doradcami

jest albo późna zima, albo po prostu

początek roku szkolnego.

Rozważyć możliwość poprowadzenia

dodatkowych spotkań lub warsztatów (dla

chętnych) dotyczących umiejętności miękkich

(komunikacja, autoprezentacja).

Rekomendujemy utrzymanie obecnego

systemu koordynacji spotkań. W naszej

ocenie włączenie w spotkania z doradcami

kadry szkół dodatkowo je dociąży i skomplikuje

proces koordynacji spotkań. W konsekwencji

może się okazać, że nie wiadomo

kto odpowiada za spotkanie – szkoła czy

koordynator lokalny.

SPOTKANIA INDYWIDUALNE Z DORADCAMI

8 Informacja o spotkaniach pochodziła

ze szkoły, ale też z Internetu.

Utrzymać obecne kanały komunikacyjne

(szkoła i Internet).

13


lp Wniosek z badania Rekomendacja

9 Spotkania zostały wysoko ocenione,

doradcy wierzą w sens swojego działania,

rzeczywiście pomogli beneficjentom

wybrać ścieżkę rozwoju

zawodowego, poszerzyli jego perspektywę

widzenia przyszłości i pracy

zawodowej, przekonali o wartości

edukacji.

10 Formularze Indywidualnego Planu

Działania są niedostosowane

do możliwości osób niesłyszących,

za długie.

11 Udział opiekuna stażu był bardzo

pomocny.

12 Bardzo dobrze została oceniona

współpraca z PZG.

13 Pracodawcy są bardzo pozytywnie

nastawieni do idei współpracy

ze stażystami niesłyszącymi.

14 Szkolenia były narzędziem chętnie

wykorzystywanym przez uczestników

projektu.

Utrzymać w projekcie spotkania indywidualne.

Przeanalizować i rozważyć możliwość

modyfikacji IPD.

STAŻE ZAWODOWE

Utrzymać funkcję opiekuna stażu.

Utrzymać dotychczasową formę kontaktu

i wymaganą ilość dokumentów.

1. Rozpowszechnić i wykorzystać te opinie

w kolejnych organizowanych stażach.

2. Aby zachęcić innych pracodawców,

rozważyć popularyzację kursów języka

dla pracodawców, także by rozwiać ich

obawy co do współpracy z osobami niesłyszącymi.

SZKOLENIA

Szkolenia w formule, która była realizowana

w projekcie, mają sens tylko wtedy,

o ile są rzeczywiście indywidualne i realizowane

zgodnie z potrzebami uczestników.

W takiej formule rekomendujemy

kontynuowanie tego zadania.

WARSZTATY UMIEJĘTNOŚCI PSYCHOLOGICZNYCH

15 Warsztaty są unikalną formą podnoszenia

umiejętności społecznych

dzieci głuchych i słabosłyszących.

Rekomendujemy kontynuację tego typu

pracy z dziećmi.

14


lp Wniosek z badania Rekomendacja

16 Zbyt duża ilość treści do przekazania

w ciągu warsztatów, nie wszystkie

treści dostosowane do poziomu

uczestników.

17 Dzieci niesłyszące mają luki

w zakresie nazywania swoich emocji

oraz komunikowania się.

18 Początkowy chaos organizacyjny

spowodowany brakiem spotkania

organizatorów z opiekunami.

19 Nauczyciele, chcieliby odwoływać

się po powrocie z warsztatów do

treści poruszanych na warsztatach.

20 Wszystkie zajęcia, które zostały

zrealizowane podczas warsztatów,

były potrzebne.

21 Konieczność zmieniana sali była

kłopotliwa dla prowadzących

i wprowadzała zamieszanie wśród

uczestników.

22 W przerwach między zajęciami

uczestnicy, prowadzący i opiekunowie

nie mieli czym ugasić pragnienia.

23 Uczestnicy zajęć czuli się bezpiecznie

w obecności tłumaczy PJM.

1. Wydłużyć czas trwania warsztatów, tak

aby dziecko nie spędzało na zajęciach

w sali więcej niż 4–5 godzin.

2. W programie warsztatów zarezerwować

czas na codzienne zajęcia sportowe

i ruchowe.

3. Scenariusze zajęć warto konsultować

z nauczycielami pracującymi w szkołach

dla osób niesłyszących – szczególnie

gdy trenerzy mają mało doświadczeń

w pracy z osobami głuchymi.

Kontynuować w programie warsztatów

treści związane z emocjami i komunikacją.

1. Na początku warsztatów zorganizować

spotkanie wstępne na którym zostanie

przedstawiona kadra i opiekunowie.

2. Stworzyć przestrzeń do wzajemnego

wymieniania się informacjami dotyczącymi

warsztatów pomiędzy prowadzącymi,

organizatorami a opiekunami.

Najlepiej w formie regularnych krótkich

spotkań informacyjnych.

Przygotować pakiety materiałów z warsztatów

w formie teczki lub segregatora, tak

dla nauczycieli, jak i dla uczniów.

Nie zmieniać zasadniczo programu zajęć,

rozważyć dostosowanie treści do poziomu

uczestników.

Starać się doprowadzić do sytuacji, w której

poszczególne zajęcia będą prowadzone

w jednej sali przez cały czas trwania

warsztatów.

Przygotować miejsca przygotowania napojów

dla prowadzących i opiekunów (kawa,

herbata) oraz zapewnić zimne napoje

dla uczestników zajęć, między zajęciami.

Utrzymać udział tłumaczy PJM

w zajęciach.

15


lp Wniosek Wniosek z badania z badania Rekomendacja Rekomendacja

Rekomendacja

16 Zbyt duża ilość treści do przekazania 1. Wydłużyć czas trwania warsztatów, tak

PRZEGLĄD EDUKACYJNY

w ciągu warsztatów, nie wszystkie aby dziecko nie spędzało na zajęciach

24 Przegląd treści dostosowane został ogólnie do bardzo poziomu dobrze Kontynuować w sali więcej niż to działanie. 4–5 godzin.

oceniony. uczestników.

2. W programie warsztatów zarezerwować

25 Dzieci miały niewiele szans na interak- 1. czas Przygotować na codzienne więcej zajęcia zajęć integracyj- sportowe

cje i integrację z uczniami z innych i ruchowe. nych dla młodzieży.

ośrodków, a mają taką potrzebę. 3. 2. Scenariusze Spróbować zajęć tak zorganizować warto konsultować miejsca

z nauczycielami noclegowe, aby pracującymi w jednym w szkołach miejscu

dla zostali osób niesłyszących zakwaterowani – szczególnie uczestnicy

gdy z różnych trenerzy ośrodków. mają mało doświadczeń

3. w Należy pracy z osobami mieć na głuchymi. względzie potrzebę

17 Dzieci niesłyszące mają luki Kontynuować współpracy w środowiska programie podczas warsztatów or-

w zakresie nazywania swoich emocji treści związane ganizowania z emocjami innych i komunikacją.

form wsparcia

oraz komunikowania się.

dla niesłyszących.

26 18 Zajęcia Początkowy warsztatowe chaos organizacyjny

(wykłady) były 1. Zorganizować Na początku wykłady warsztatów w pomieszczeniu

zorganizować

spowodowany zorganizowane blisko brakiem sceny, spotkania przez co zapewniającym spotkanie wstępne komfort na uczestnictwa. którym zostanie

organizatorów hałas przeszkadzał z opiekunami. w uczestnictwie przedstawiona kadra i opiekunowie.

w zajęciach.

2. Stworzyć przestrzeń do wzajemnego

27 Brak dostatecznej ilości ofert dotyczą- Zwiększyć wymieniania ilość się stanowisk/ informacjami propozycji dotyczących

zatrudnienia.

dotyczących cymi warsztatów stażu i zatrudnienia pomiędzy prowadzą- – rozbudowaćcymi,

treści organizatorami przeglądu związane a opiekunami. z rynkiem

Najlepiej pracy. w formie regularnych krótkich

spotkań informacyjnych.

ZARZĄDZANIE PROJEKTEM

19 Nauczyciele, chcieliby odwoływać Przygotować pakiety materiałów z warsz-

28 Biuro się po powrocie projektowe z warsztatów przyjęło miękki do tatów Utrzymać w formie podobny teczki lub model, segregatora, dbając tak

model treści poruszanych zarządzania na projektem. warsztatach. Wszyst- dla o nauczycieli, relacje oraz jak atmosferę i dla uczniów. pracy w zespole

20 kie Wszystkie podmioty zajęcia, uczestniczące które w zostały projekcie Nie zarządzającym. zmieniać zasadniczo programu zajęć,

zrealizowane akcentowały zadowolenie podczas warsztatów, z formuły rozważyć dostosowanie treści do poziomu

były współpracy. potrzebne.

uczestników.

21 29 Struktura Konieczność zarządzania zmieniana projektem sali była nie Starać W się przypadku, doprowadzić gdyby do nadal sytuacji, projektem w której

przewidywała kłopotliwa dla powołania prowadzących komitetu poszczególne miał zarządzać zajęcia jeden będą podmiot, prowadzone nie ma

sterującego. i wprowadzała zamieszanie wśród w potrzeby jednej sali tworzenia przez komitetu cały czas sterującego. trwania

uczestników.

22 W przerwach

warsztatów.

między

POLSKI

zajęciami

JĘZYK

Przygotować

MIGOWY

miejsca przygotowania napo-

30 Udział uczestnicy, tłumaczy prowadzący PJM pomaga i opiekunouczestjów Utrzymać dla prowadzących udział tłumaczy i opiekunów PJM w (kawa, przywienikom

nie w mieli realizacji czym ugasić projektu, pragnienia. zapewnia herbata) padku kontynuacji oraz zapewnić projektu. zimne napoje

im poczucie bezpieczeństwa. dla uczestników zajęć, między zajęciami.

23 31 Nauczyciele Uczestnicy zajęć chętnie czuli doskonalą się bezpiecz- swoje Utrzymać Utrzymać kursy udział Polskiego tłumaczy Języka Migo- PJM

umiejętności nie w obecności posługiwania tłumaczy PJM. się PJM. w zajęciach.

wego w obecnej formule w formie

kształcenia w szkołach w trybie stacjonarnym

(niewyjazdowym).

16 15


IV. WYNIKI BADANIA – ocena poszczególnych

elementów projektu

1. Krok – diagnoza

a. Spotkania grupowe (z rodzicami/ opiekunami)

Spotkania z rodzicami odbyły się na początku projektu, w lutym 2009.

W 27 lokalizacjach odbyło się 27 spotkań, w których wzięło udział 186 rodziców/

opiekunów młodzieży niesłyszącej.

Tabela nr 3 – uczestnicy spotkań dla rodziców w poszczególnych lokalizacjach

LOKALIZACJA LICZBA

UCZESTNIKÓW

Wrocław 4

Zabrze 7

Katowice 14

Lubliniec 2

Długopole 5

Szczecin, ul. Szpitalna 5

Szczecin, ul. Grzymińska 1

Bydgoszcz 22

Żary 7

Poznań 10

Kalisz 5

Rydzyna 4

Łódź, ul. Wólczańska 4

Kutno 7

Łódź, ul. Krzywickiego 3

Kraków, ul. Spadachroniarzy 10

Kraków, ul. Św. Stanisława 1

Kraków, ul. Grochowa 9

Kielce 9

Lublin 15

Warszawa, plac Trzech Krzyży 0

Gołotczyzna 0

Otwock 0

Olsztyn 13

Warszawa, ul. Zakroczymska 16

Olecko 6

Radom 7

RAZEM: 186

17


Celem spotkań było przedstawienie opiekunom założeń projektu „4 Kroki”

i zachęcenie do tego, by ich dzieci do niego przystąpiły.

Ewaluacja działania została przeprowadzona za pomocą wywiadów ilościowych

z opiekunami/ rodzicami, po przeprowadzeniu spotkań. Badanie miało formę

wywiadów indywidualnych, przeprowadzanych za pośrednictwem tradycyjnej

ankiety w wersji papierowej (PAPI, załącznik nr 1). Kwestionariusz składał się

z sześciu pytań zamkniętych (ankieter zaznaczał wybraną przez respondenta

odpowiedź, spośród wymienionych w ankiecie). Wywiady przeprowadzali lokalni

koordynatorzy, którzy zostali w tym celu przeszkoleni. Badanym zapewniono

poufność – odpowiedzi respondentów nie można powiązać z ich danymi

osobowymi.

Zrealizowano 56 wywiadów w czterech lokalizacjach, na pytania odpowiadało

czterdzieści kobiet i szesnastu mężczyzn. Ze względu na niską podstawę wnioskowania,

dane na wykresach nie są przedstawione w formacie procentowym – cyfry

na wykresach oznaczają rzeczywistą liczbę respondentów, którzy udzielili poszczególnych

odpowiedzi. Chociaż badanie nie jest reprezentatywne dla całej populacji

rodziców/ opiekunów uczestniczących w spotkaniach, jego wyniki można i należy

potraktować jako ważne wskazówki organizacyjne.

18


Ogólna ocena spotkania

Wszyscy opiekunowie oceniają bardzo dobrze zorganizowane dla nich spotkanie

informacyjne w sprawie projektu „4 Kroki”.

Wykres nr 1. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan dzisiejsze spotkanie?

Odpowiedzi na skali 1-4, gdzie 1 oznacza zdecydowanie mi się nie

podoba, a 4 – zdecydowanie mi się podoba

Podstawa: N=56

51

Szczegółowa ocena spotkania

5

Opiekunowie oceniają także dobrze poszczególne aspekty spotkania, zarówno

program, otrzymane materiały jak i kwestie organizacyjne.

5

19

zdecydowanie mi się podoba

raczej mi się podoba

Wykres nr 2. Proszę powiedzieć, jak ocenia Pan/ Pani poszczególne

elementy spotkania?

Podstawa: N=56, oceny na skali 1-4, gdzie 1 bardzo źle, a 4 oznacza bardzo

dobrze; dane sortowane wg TOP2BOXES (oceny 3 i 4)

51

Przedstawienie

programu przez

koordynatora

programu

Raczej dobrze Dobrze Nie wiem / odmowa

2

42

12 12 12

35 39 41

12 9 5 3

Materiały o

programie 4

kroki

Informacja

doradcy

zawodowego

Materiały

otrzymane na

spotkaniu od

doradcy

zawodowego

Poczęstunek


Zdecydowana większość zadowolona jest z zakresu informacji, jakie zostały

przedstawione na spotkaniu. Tylko ośmioro z 56 respondentów uważa, że informacje

mogłyby być bardziej dokładne i wyczerpujące.

Zdecydowanie nie

wyczerpujące

Raczej nie

wyczerpujące

Raczej wyczerujące

Zdecydowanie

wyczerujące

Wykres nr 3. Czy informacje jakie Pani/ Pan otrzymał na tym

spotkaniu, były wyczerpujące?

Podstawa: N=56, oceny na skali 1-4

6

2

12

36

Ocena projektu „4 Kroki” – opiekunowie

Projekt podoba się prawie wszystkim opiekunom i rodzicom. Jednocześnie wszyscy

rodzice deklarują chęć, by dziecko wzięło udział w tym projekcie.

Wykres nr 4. Jak ogólnie podoba się Panu/ Pani projekt „4 Kroki”?

Podstawa: N=56, oceny na skali 1-6,

gdzie 1 oznacza zdecydowanie mi się podoba,

a 6 – zdecydowanie mi się nie podoba

zdecydowanie mi się podoba

podoba mi się

trochę mi się podoba

nie podoba mi się

zdecydowanie mi się nie podoba

3

20

37

14

1 1

48 na 56 opiekunów

uznało przekazane

informacje

za wystarczające

54 na 56 opiekunów

stwierdziło, że projekt

podoba im się


Instytucje edukacyjne odegrały podstawową rolę w procesie informowania opiekunów

o projekcie. Źródłem informacji była przede wszystkim szkoła – dyrekcja,

wychowawca, dziecko (przynoszące tę informację ze szkoły). Co wydaje się istotne,

żaden z opiekunów uczestniczących w badaniu nie dowiedział się o projekcie

z PZG czy strony ONSI.

Wykres nr 5. Proszę powiedzieć, skąd dowiedział się Pan/ Pani o tym projekcie?

Podstawa: N=56, pytanie wielokrotnego wyboru

(możliwość udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi)

Od dyrektora szkoły

Od wychowawcy klasy

Z ulotki

Od syna,córki

Z Internetu w ogóle

Od znajomych

Z Polskiego Związku Głuchych

Z Internetu, ze strony ONSI

0

0

3

8

7

21

12

17

31


. Spotkania grupowe z doradcą zawodowym

Grupowe spotkania uczestnikami projektu zaplanowane były na luty 2009. Ich

celem było zachęcenie uczestników do aktywnego podejścia do własnej kariery

zawodowej. Zaplanowano 69 spotkań z doradcami zawodowymi; w rzeczywistości

odbyło się 41 spotkań w 33 lokalizacjach. W spotkaniach wzięło udział 751 uczestników.

W spotkaniach grupowych brali udział tłumacze PJM.

Ewaluacja działania została przeprowadzona w postaci wywiadów ilościowojakościowych

z organizatorami spotkań, po przeprowadzeniu spotkań. Badanie

miało formę wywiadów indywidualnych, przeprowadzanych za pośrednictwem

aplikacji internetowej online (CAWI – załącznik nr 2). Wybór takiej techniki z jednej

strony pozwolił na zachowanie anonimowości przez doradców, a z drugiej strony

pozwalał na elastyczne dopasowanie realizacji badania – każdy doradca wypełniał

ankietę w dogodnym dla siebie czasie. Doradcom wysłano zaproszenie do badania,

a następnie osobom, które nie wypełniły ankiety, wysłano dwukrotne przypomnienia

o badaniu w tygodniowych odstępach. Badanym zapewniono poufność

– odpowiedzi respondentów nie można powiązać z ich danymi osobowymi.

Kwestionariusz składał się z dziewięciu pytań, pięciu zamkniętych (respondent

zaznaczał odpowiedź spośród wymienionych na ekranie) i czterech otwartych

(respondent zapisywał spontanicznie swoją wypowiedź).

Informacja została wysłana do trzynastu doradców, ostatecznie w badaniu wzięło

udział dziesięciu doradców. Ze względu na niską podstawę wnioskowania, dane

na wykresach nie są przedstawione w formacie procentowym – cyfry na wykresach

oznaczają rzeczywistą liczbę respondentów, którzy udzielili poszczególnych

odpowiedzi.

22


Ocena projektu „4 Kroki” przez doradców zawodowych

Wszyscy doradcy, którzy odpowiadali na pytania zawarte w kwestionariuszu, mają

bardzo pozytywny stosunek do projektu „4 Kroki” – projekt im się podoba.

Wykres nr 6. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan sam projekt „4 Kroki”?

Podstawa: N=10

7

3

Doradcy wierzą, że projekt będzie skutecznym narzędziem działania w środowisku

osób niesłyszących.

5

2

1

1

1

Połowa respondentów wskazała odpowiedź 8 na 9-punktowej skali oceny skuteczności

projektu. Tylko jedna osoba wskazała odpowiedź znajdującą się poniżej

środka skali (5) – można stwierdzić, że tylko ona jedna jest w mniejszym stopniu

przekonana, że projekt będzie skuteczny. Oczywiście samo dobre nastawienie

doradców na początku trwania projektu nie przesądza o powodzeniu działania,

jednak przekonanie o celowości działania wpływać może raczej pozytywnie niż

negatywnie na efektywność projektu (przekonanie, że praca, którą się wykonuje, ma

sens, przyniesie oczekiwane rezultaty, jest motywujące).

23

zdecydowanie mi się podoba

raczej mi się podoba

Wykres nr 7. Na ile, Pani/ Pana zdaniem, proojekt „4 Kroki” może okazać się

skuteczny?

Podstawa: N=10, oceny na skali 1 – 9, gdzie 1 oznacza, że program jest w ogóle

nieskuteczny, a 9, że program jest bardzo skuteczny

Podstawa N=10

ocena 8

ocena 7

ocena 6

ocena 5

ocena 4


Część respondentów starała się wskazać usprawnienia, które powinny zostać

wprowadzone do projektu „4 Kroki”.

Wykres nr 8. Czy Pana/ Pani zdaniem, jest coś, co powinno zostać zmienione

w projekcie „4 Kroki”?

Podstawa: N=10

5

5

Uwagi doradców dotyczą usprawnień w dwóch głównych obszarach – jeden

dotyczy bezpośrednio sposobu pracy z młodym człowiekiem, a drugi związany jest

z kwestami organizacyjnymi.

Po pierwsze, w wypowiedziach doradców pojawiła się kilkakrotnie kwestia ilości

czasu, który powinien być poświęcony na pracę z beneficjentem. Doradcy wskazywali

z jednej strony na potrzebę organizacji większej liczby spotkań grupowych

z doradcami zawodowymi, a z drugiej – przeznaczenie większej ilości godzin

na indywidualną pracę z uczestnikami projektu. W szczególności doradcy twierdzili,

że zbyt mało czasu przeznaczone jest na przygotowanie IPD (indywidualnego

planu działania), który miał być wiążącym dokumentem w projekcie. W opinii

doradców trudno jest go przygotować po jednym czy dwóch spotkaniach. Jednocześnie

pojawiły się także opinie, że IPD należy skrócić, a kartę dostosować

w większym stopniu do potrzeb młodzieży niesłyszącej. Ponadto, zdaniem respondentów

w trakcie inauguracji projektu warto poświęcić w szkołach i ośrodkach

więcej czasu na uświadomienie młodzieży korzyści, jakie niesie ze sobą projekt

„4 Kroki”.

Duża liczba chętnych na spotkania indywidualne a terminy ograniczone (20 chętnych beneficjentów

– 40 godzin na całą pracę doradczą). Zasadniczo można powiedzieć, że na przygotowanie

IPD jednego uczestnika projektu przypada 30 minut. Doradca 3

Drugi obszar sugerowanych modyfikacji dotyczy kwestii związanych z organizacyjnymi

ramami projektu. Doradcy uważają, że projekt powinien być rozpoczęty wraz

z rokiem szkolnym i uwzględniać w szczególności kwestie matur czy egzaminów

zawodowych. Pojawiła się także sugestia dotycząca zarządzania – tzn. usprawnienia,

doprecyzowania formy i zakresu współpracy między koordynatorami lokalnymi

a kadrą terenową.

24

nie

tak


Ocena spotkania grupowego z doradcami zawodowymi

Doradcy ocenili bardzo dobrze przeprowadzane spotkania grupowe z uczestnikami.

Tylko jeden na dziesięciu doradców biorących udział w badaniu ocenił, że nie

jest zadowolony ze spotkania dotyczącego projektu „4 Kroki”.

Wykres nr 9. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan spotkanie dotyczące projektu

„4 Kroki”?

Podstawa: N=10

6

3

1

W opinii wszystkim doradców biorących udział w badaniu, uczestnicy spotkań byli

zainteresowani spotkaniem i przekazywanymi treściami.

7

3

25

zdecydowanie mi się podobało

raczej mi się podobało

zdecydowanie mi się nie podobało

Wykres nr 10. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan zainteresowanie słuchaczy podczas

spotkania projektu „4 Kroki”?

Podstawa: N=10

zdecydowanie zainteresowani

raczej zainteresowani


Doradcy zadowoleni byli także z pracy tłumaczy uczestniczących w spotkaniach.

Ponadto wszyscy respondenci stwierdzili, że nie mają żadnych uwag do pracy

tłumaczy.

Wykres nr 11. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan współpracę z tłumaczem podczas

spotkania w projekciee „4 Kroki”?

Podstawa: N=10

7

3

Zdecydowana większość doradców (ośmiu na dziesięciu) stwierdziła, że nie miała

żadnych problemów w trakcie realizacji spotkań – zarówno od strony współpracy

z koordynatorami lokalnymi, jak i uczestnikami projektu.

Współpraca z koordynatorem oraz beneficjentami układa się bez zarzutu. Doradca 1.

Jeden respondent wymienił kwestie związane z organizacją roku szkolnego, które

utrudniały umawianie spotkań.

Rozpoczęcie działań w okresie matur, co wielokrotnie utrudniało umówienie spotkań. Doradca 2.

Poza wcześniej wspomnianym oczekiwaniem co do zwiększania liczby godzin

na spotkania indywidualne i grupowe (więcej i dłuższe spotkania), doradcy wskazali

także kilka pomysłów na usprawnienie procesu organizacji spotkań, zarówno

indywidualnych, jak i grupowych.

Pierwszym obszarem jest współpraca z placówką, w której odbywają się zajęcia.

Dobra kooperacja decyduje o tym, czy spotkania w ogóle się odbędą. Od zachęty

kadry ośrodków w dużym stopniu zależy także zainteresowanie młodzieży. Zdaniem

doradców kadra placówki pomogłaby w realizacji projektu, gdyby przed

spotkaniem przygotowane zostały przygotowane listy osób chętnych do udziału

w spotkaniu. Zostały wskazane szczegółowe rozwiązania organizacyjne, które

pomogłyby efektywniej organizować spotkania z młodzieżą.

26

zdecydowanie mi się podoba

raczej mi się podoba


Młodzież umawia się na spotkania z wyprzedzeniem – otrzymuje bloczek z datą i dokładną

godziną spotkania – unikamy w ten sposób nakładania się spotkań i luk. Na bloczku podane

są dane kontaktowe – jeżeli jest problem z pojawieniem się na spotkaniu. Doradca 4.

Kilkakrotnie pojawił się także pomysł, żeby do spotkań wprowadzić elementy

warsztatowe, zorganizować cykle warsztatów tematycznych z rodzaju umiejętności

„miękkich”, pomagających odnaleźć się na rynku pracy, takich jak na przykład

autoprezentacja. Takie formy w ocenie respondentów są potrzebne i mogłyby być

z powodzeniem realizować cel projektu „4 Kroki”.

Zaproponowałabym też wprowadzenie formy warsztatowej - np. warsztat autoprezentacji, pisania

dokumentów aplikacyjnych (3–4 osoby). Doradca 5.

Ustalenie harmonogramu spotkań, zwiększenie ilości godzin na spotkania grupowe i indywidualne,

wprowadzenie pracy warsztatowej. Doradca 6.

Ogólnie doradcy dobrze oceniają zarówno sam projekt, jak i realizowane przez

siebie zadania, ponadto oceniają zainteresowanie projektem wśród młodzieży jako

wysokie, uważają, że projekt powinien być kontynuowany.

27


c. Spotkania z doradcami indywidualne (PAPI)

Spotkania z doradcami zawodowymi, psychologami i prawnikami odbyły się

w 17 miastach. W indywidualnych spotkaniach z doradcami zawodowymi wzięły

udział 652 osoby, mniejszym zainteresowaniem cieszyły się spotkania z prawnikami

i psychologami – z ich porad skorzystało 351 osób.

Ewaluacja działania została przeprowadzona za pomocą wywiadów ilościowych

z uczestnikami, po przeprowadzeniu spotkań. Badanie miało formę wywiadów

indywidualnych, przeprowadzanych za pośrednictwem tradycyjnej ankiety w wersji

papierowej (PAPI – załącznik nr 3).

Wywiady przeprowadzali lokalni koordynatorzy, którzy zostali w tym celu przeszkoleni.

Kwestionariusz składał się z pięciu pytań typu zamkniętego (ankieter

zaznaczał wybraną przez respondenta odpowiedź, spośród tych wymienionych

w ankiecie). Badanym zapewniono poufność – odpowiedzi respondentów nie

można powiązać z ich danymi osobowymi.

Zrealizowano 22 wywiady. Na pytania odpowiadało jedenaście kobiet i jedenastu

mężczyzn. Średnia wieku respondentów wynosi 20 lat (najstarsza osoba miała

23 lata, a najmłodsza – 17). Największa część spośród respondentów odbyła

spotkanie z doradcą zawodowym. Chociaż badanie nie jest reprezentatywne dla

całej populacji osób niesłyszących uczestniczących w spotkaniach, jego wyniki

można i należy potraktować jako ważne wskazówki podczas organizowania tego

rodzaju wsparcia.

Wykres nr 12. Specjalista, z którym respondent odbył spotkanie

Podstawa: N=22

Doradca

zawodowy

12

7

Ze względu na niską podstawę wnioskowania, dane na wykresach nie są przedstawione

w formacie procentowym – cyfry na wykresach oznaczają rzeczywistą liczbę

respondentów, którzy udzielili poszczególnych odpowiedzi.

28

3

Prawnik

Psycholog


Ogólna ocena spotkania

Ogólne zadowolenie uczestników ze spotkań jest bardzo wysokie (większość

odpowiedzi „zdecydowanie mi się podoba”), tylko jedna osoba wskazała, że

ze spotkania jest niezadowolona.

Wykres nr 13. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan dzisiejsze spotkanie?

Odpowiedzi na skali 1-4, gdzie 1 oznacza zdecydowanie mi się nie podoba,

a 4 – zdecydowanie mi się podoba

Podstawa: N=22

16

5

1

Zdaniem respondentów spotkania tego typu są bardzo potrzebne, a samo spotkanie

było dla nich przydatne.

17

5

29

Zdecydowanie mi się podoba

Raczej mi się podoba

Raczej mi się nie podoba

Wykres nr 14. Czy takie spotkania są Pana/ Pani zdaniem potrzebne?

Odpowiedzi na skali 1-4, gdzie 1 oznacza zdecydowanie niepotrzebne,

a 4 – bardzo potrzebne

Podstawa: N=22

Bardzo potrzebne

Raczej potrzebne


Wykres nr 15. Jak ogólnie ocenia Pani/ Pan przydatność spotkania?

Odpowiedzi na skali 1-4, gdzie 1 oznacza zdecydowanie nieprzydatne,

a 4 – bardzo przydatne

Podstawa: N=22

15

Szczegółowa ocena spotkania

5

2

Wszystkie aspekty spotkania zostały przez respondentów ocenione bardzo wysoko

– zarówno kwestie organizacyjne (miejsce, informacje i zaproszenie na spotkanie),

jak i merytoryczne (praca doradcy/prawnika/psychologa, współpraca z tłumaczem).

Zdaniem respondentów spotkanie przebiegało w dobrej atmosferze.

30

Bardzo przydatne

Raczej przydatne

Raczej nie przydatne

15 13 13 15 16 17

7 9 9 7 6 5

Miejsce gdzie

odbyło się

spotkanie

Wykres nr 16. Proszę powiedzieć, jak ocenia Pan/ Pani poszczególne elementy spotkania?

oceny na skali 1-4, gdzie 1 bardzo źle, a 4 oznacza bardzo dobrze

Podstawa: N=22

Pracę doradcy

zawodowego -

ogólnie

Raczej dobrze Dobrze

Atmosferę

spotkania

Współpracę z

tłumaczem

Informację o

spotkaniu -

ogólnie

Sposób

zaproszenia na

spotkanie


Źródło informacji o o projekcie

Głównym źródłem wiedzy o o projekcie dla dla beneficjentów była była kadra kadra szkoły

i ośrodka i ośrodka – nauczyciele – nauczyciele i wychowawcy, i wychowawcy, a także a także dyrekcja. Podobnie jak jak w w przypadku

źródeł informacji o projekcie o projekcie wśród rodziców i opiekunów, i opiekunów, wydaje się, się, że że znaczącej

roli roli informacyjnej nie nie odegrał PZG, PZG, choć choć młodzi ludzie częściej niż niż ich ich opiekunowiewie

dowiedzieli się się o projekcie o projekcie ze ze strony ONSI.

Wykres nr nr 17. 17. Proszę powiedzieć skąd skąd dowiedział się się Pan/ Pan/ Pani Pani o tym o tym projekcie?

Podstawa: N=22 N=22

Od Od wychowawcy klasy, klasy, nauczyciela ze …ze


Od Od dyrektora szkoły szkoły

Od Od znajomych

Z Internetu, Z Internetu, ze strony ze strony ONSI ONSI

Z innych Z innych źródeł źródeł

Z Internetu Z Internetu w ogóle w ogóle

Z ulotki Z ulotki 0 0

Z Polskiego Z Polskiego Związku Głuchych 0 0

1 1

2 2

31 31

4 4

6 6

10 10

17 17


d. Spotkania z doradcami indywidualne (IDI)

Parę tygodni po spotkaniach zostało przeprowadzone dziesięć indywidualnych

wywiadów z niektórymi uczestnikami spotkania (IDI – załącznik nr 4). Z uwagi

na trudności komunikacyjne, wywiad prowadził tłumacz języka migowego. W celu

odczytania treści wywiadów, wszystkie rozmowy były nagrywane na nośnik audio-

video za pomocą kamery video umieszczonej w miejscu realizacji wywiadu.

Następnie wywiady zostały przetłumaczone na język polski i poddane analizie.

Uczestnicy o możliwości udziału w projekcie dowiedzieli się głównie w szkole.

Informację otrzymywali albo bezpośrednio od nauczycieli, albo uzyskali informację

z plakatów wiszących w szkole. Informacja docierała do uczestników, była czytelna

i jasna. Ostatnie obawy związane z projektem rozwiewało spotkanie z osobami

przedstawiającymi projekt w szkole. Nie znaczy to, że uczestnicy nie mieli refleksji

nad skutecznością projektu, ale kontakt bezpośredni z osobami odpowiedzialnymi

za realizację projektu ułatwiał na pewno podjęcie decyzji o przystąpieniu

do projektu, a tym samym wzięciu udziału w spotkaniu z doradcą zawodowym.

O Projekcie dowiedziałam się z plakatu w szkole. Było spotkanie i na spotkaniu dowiedziałam

się szczegółów. Były slajdy, pokazano nam możliwości, jakie nam da udział w projekcie

„4 Kroki”. Zdecydowałam się od razu. – IDI 3

Miałem obawy, nie byłem do końca pewny, czy to prawda czy fałsz, nie wiedziałam czy naprawdę

nam pomogą czy nie. – IDI 2

Samo spotkanie z doradcą też zostało dobrze oceniane. Doradca był w percepcji

respondentów miły i pomocny. Podpowiadał jakie możliwości rozwoju zawodowego

stoją przed młodym człowiekiem i dlaczego.

Z rozmów z respondentami widać, że każdy przypadek doradca traktował indywidualnie,

a prognozowaną ścieżkę rozwoju zawodowego uzależniał od indywidualnych

możliwości uczestnika projektu. Jednej osobie doradził krótki kurs tynkowania

i rozpoczęcie pracy w zawodzie budowlańca, innej – studia ekonomiczne.

Było dobrze. Doradca pomógł mi napisać formularze. Podpowiedział, że powinienem przejść kurs

tynkowania, zapisał mnie. – IDI 1

Spotkania były potrzebne. Pokazały mi, że czeka mnie dłuższa perspektywa edukacji, ale myślę,

że czas szybko minie. – IDI 2

Marzyłem o tym, żeby zostać informatykiem, ale doradca wyjaśnił mi, że będę siedział sam

z komputerem. Zrozumiałem, że wolę pracować z ludźmi niż siedzieć w domu sam z komputerem

– IDI4

32


Bardzo dobrze została też oceniona praca obecnego na spotkaniach tłumacza.

Respondenci zgodnie stwierdzali, że czuli się pewnie podczas spotkania i doskonale

rozumieli każdy przekaz.

Po spotkaniu z doradcą uczestnicy projektu różnie oceniali swoją przyszłość. Część

osób przedstawiała swoją przyszłość zachowawczo: Nie wiem, jak będzie w przyszłości.

Zobaczymy. – IDI 1, a część pod wpływem spotkania zmieniła stosunek do swojej

przyszłości zawodowej: Do tej pory skupiałem się bardziej na rozrywkach. Dzięki udziałowi

w projekcie „4 Kroki” zrozumiałem, że trzeba myśleć o przyszłości, o pracy. – IDI 1

Wcześniej myślałem, że warto szybko pójść do pracy. Dzięki programowi widzę, że może lepiej

byłoby przedłużyć edukację. Jeśli pójdę od razu do pracy – to będę mniej zarabiał, jeśli więcej się

teraz pouczę – to w przyszłości będę więcej zarabiał. – IDI 2

Wydaje się, że w wyniku spotkań z doradcą zawodowym udało się przełamać

w osobach głuchych poczucie pewnej bierności. Uczestnicy spotkań zauważali, że

praca może być wartością, pozwala na interakcje z innymi ludźmi, że osoby głuche

nie są wcale skazane na rentę i bierność w życiu społecznym i zawodowym.

Nie wiadomo oczywiście na tym etapie realizacji projektu czy plany zawodowe

nakreślone przez doradców zawodowych zostaną zrealizowane. Zależy to

od bardzo wielu czynników, w tym od czynników zewnętrznych, takich jak wsparcie

ze strony rodziny, sytuacja na rynku pracy, kondycja gospodarki itp. Ale wydaje

się, że doradcom zawodowym udało się przekonać uczestników o tym, że warto

spróbować, warto podjąć ryzyko poświęcając swój czas na dodatkowe szkolenia,

kursy, staże.

Chciałbym mieć własną firmę budowlaną. – IDI 1

Nie wiem, czy uda mi się zrealizować plan. Chciałbym spróbować… – IDI 2

Doradca powiedział mi, że warto pracować, że głusi powinni pracować. – IDI 3

Przy posiadanym oprzyrządowaniu badań i możliwej do zrealizowania próbie

badawczej, trudno niestety sprawdzić, na ile to raczej właśnie jednostki aktywne,

poszukujące, zdecydowane na rozwój, zgłosiły się do projektu i ich dążenie

do rozwoju jest jedynie konsekwencją postaw życiowych wyniesionych z domu lub

wynikających z postaw życiowych, a na ile to udział w spotkaniu z doradcą wpłynął

na zmianę postaw życiowych.

Bardzo możliwe jest, że jednostki z natury bierne, nie chcące rozwijać swoich

kwalifikacji zawodowych, nie zainteresowane rozwojem osobistym, w ogóle nie

zgłosiły się do projektu. Niestety nie ma łatwej i szybkiej możliwości weryfikacji

33


ądź falsyfikacji tej hipotezy. Można jednak przyjąć, że istnienie projektu „4 Kroki”

pozwoliło osobom niesłyszącym mieć wybór. Dzięki temu, że projekt w ogóle

zaistniał, osoby bierne nie mogą dziś powiedzieć, że nie stworzono im szansy

rozwoju zawodowego, że nie widziały, gdzie zwrócić się o pomoc. A być może

jednostkom aktywnym i zorientowanym na rozwój, uczestnictwo w projekcie

ułatwiło planowanie przyszłej kariery zawodowej.

34


2. Krok – szkolenia

a. Kursy i szkolenia specjalistyczne/zawodowe

W ramach projektu beneficjenci mieli możliwość wskazania, która forma doskonaląca

ich interesuje, a koordynatorzy z ramienia PZG zapewniali wykupienie miejsca

na dowolnym szkoleniu. Rodzaj szkolenia (jego temat, zakres treści) był dostosowywany

do drogi rozwoju zawodowego, którą wybrała osoba niesłysząca. Uczestnik

projektu mógł iść na szkolenia z tłumaczem, który pozostawał do jego dyspozycji

i pomagał mu w tłumaczeniu treści szkolenia.

Poniższa tabela przedstawia listę szkoleń wraz z ilością uczestników. Łącznie

uczestnicy wzięli udział w 317 specjalistycznych formach szkoleniowych.

Tabela nr 4 – uczestnictwo w szkoleniach

Lp Rodzaj kursu Ilość Miejsce

1 Kurs obsługi wózków widłowych osób 10 Bydgoszcz

2 Kurs wizażu 8 Bydgoszcz

3 Kurs komputerowy podstawowy 3 Bydgoszcz

4 Kurs komputerowy ii stopnia 3 Bydgoszcz

5 Kurs bukieciarstwa 1 Częstochowa

6 Kurs stylizacji paznokci 1 Gorzów Wlkp

7 Kurs stylizacji paznokci 2 Kalisz

8 Pracownik robót wykończeniowych 2 Kalisz

9 Grafika komputerowa 2 Kalisz

10 Kurs malarstwa 1 Kalisz

11 Kurs masażu 1 Kalisz

12 Specjalista ds. Kadr i płac 1 Kalisz

13 Kurs „operatorów wózków jezdnych" 14 Katowice

14 Kurs fotograficzny 9 Katowice

15 Fotografia 5 Kielce

16 Florystyka 4 Kielce

17 Stolarstwo 3 Kielce

18 Szkolenie dla modelek połączone z profesjonalną sesją

fotograficzną i przygotowaniem

3 Kielce

19 Fryzjerstwo 2 Kielce

20 Kurs masażu głębokiego 1 Kraków

21 Masaż klasyczny 7 Lublin

22 Fotografia 2 Lublin

23 E-learning obsługa platformy moodle 5 Łódź

24 Kurs i stopnia wizażu, makijażu, stylizacji 3 Łódź

25 Technolog prac remonotowo-wykończeniowych 3 Łódź

35


Lp Rodzaj kursu Ilość Miejsce

26 Kurs fryzjerski osób 2 Łódź

27 Kurs księgowości i stopnia 2 Łódź

28 Kurs fryzjerstwa 2 Łódź

29 Operatorów wózków widłowych 1 Łódź

30 Mysql – administracja bazą danych – szkolenie

1 Łódź

podstawowe

31 Fakturzystka 1 Łódź

32 Grafika komputerowa (Photoshop) 1 Łódź

33 Wózki widłowe 1 Łódź

34 Instruktor prawa jazdy A+B 1 Łódź

35 Kurs robienia biżuterii 1 Łódź

36 Stylizacja i kreowanie wizerunku 1 Łódź

37 Grafika komputerowa (Photoshop) 1 Łódź

38 Technolog robót remontowych 13 Olecko

39 Kurs kosmetyczny 11 Olecko

40 Kurs kucharz małej gastronomii 10 Olecko

41 Technolog robót wykończeniowych 10 Olecko

42 Kurs asystent osoby niepełnosprawnej-tłumacz 6 Olecko

43 Kurs ,,kosmetyczny” 9 Otwock

44 Grafika komputerowa (Photoshop) 3 Pabianice

45 Kurs masażu klasycznego i stopnia 1 Plewiska

46 Szkolenie fotograficzne 7 Poznań

47 Managing your infrastructure using microsoft operations

manager 2005

4 Poznań

48 Projektowanie ogrodów 2 Poznań

49 Instruktor sportu (część ogólna) 1 Poznań

50 Kurs i stopnia wizaż dla początkujących 1 Poznań

51 Kurs ii stopnia- analiza kolorystyczna 1 Poznań

52 Stylizacja paznokci 2 Rzeszów

53 Fotografia 2 Sandomierz

54 Technolog robót budowlanych 14 Szczecin

55 Kurs obsługi wózków widłowych 13 Szczecin

56 Kurs fotograficzny 8 Szczecin

57 Kurs grafiki komputerowej 8 Szczecin

58 Kurs fryzjerski i stopnia 6 Szczecin

59 Kurs stylizacji paznokci 4 Szczecin

60 Kurs kosmetyczny – wizaż, henna 3 Szczecin

61 Kurs pedagogiczny dla rzemieślników, mistrzów,

właścicieli zakładów pracy, firm, warsztatów i innych

1 Szczecin

osób szkolących uczniów w różnych zawodach

62 Kurs j. migowego I stopnia 2 Szczecin

63 Kurs gastronomiczny 1 Świeradów-Zdrój

64 Fotografia z elementami obróbki filmowej 12 Warszawa

36


Lp Rodzaj kursu Ilość Miejsce

65 Administrator bazy danych osób 10 Warszawa

66 Subiekt magazynier + wózek widłowy 8 Warszawa

67 Asystent osoby niepełnosprawnej 10 Warszawa, Olecko

68 Pracownik administracyjno-biurowy z elementami

małej księgowości

7 Wrocław

69 Kurs wizażu 5 Wrocław

70 Kurs florystyczny 4 Wrocław

71 Kurs fotograficzny 3 Wrocław

72 Kurs stylizacji paznokci 3 Wrocław

73 Kurs gastronomiczny 1 Żary

Zwraca uwagę szerokie spektrum różnorakich kursów. Pojawiły się kursy

w zawodach tradycyjnie wybieranych przez osoby niesłyszące (stolarz), ale zdecydowano

się także na uczestnictwo w kursach dotąd zasadniczo nietypowych

i niepopularnych wśród osób głuchych, takich jak operator wózków jezdnych,

masaż.

37


. Warsztaty Umiejętności Psychologicznych

Specyficzną odmianą szkoleń, były Warsztaty Umiejętności Psychologicznych

przygotowane dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Zgodnie z założeniami

projektu już w tym wieku powinno się dużą wagę przykładać do funkcjonowania

młodego człowieka w społeczeństwie, aby w przyszłości łatwiej mu było wejść

w interakcje z przedstawicielami innych grup społecznych, to znaczy w miejscu

nauki czy pracy.

Warsztaty umiejętności psychologicznych odbyły się w dniach 16–20 listopada 2009,

w ośrodku edukacyjnym Chorągwi Łódzkiej ZHP Nadwarciański Gród

w Załęczu Wielkim.

W warsztatach brało udział 100 uczestników oraz 18 osób zajmujących się opieką

nad dziećmi oraz prowadzeniem zajęć. Uczestnicy przyjechali ze Szczecina (Szpitalna),

Sławna, Kutna, Łodzi ul. Krzywickiego, Katowic, Raciborza, Warszawy

(pl. Trzech Krzyży), Wrocławia, Tarnowa.

Celem warsztatów była nauka postaw i zachowań potrzebnych w dorosłym życiu.

Aby zrealizować ten cel, uczestnicy warsztatów zostali podzieleni na 5 grup,

w których przeprowadzono następujące bloki zajęć:

� Barwy moich emocji – zajęcia mające na celu utrwalenie nazw emocji, rozbudowanie

„słownika emocjonalnego” uczestników warsztatów, rozwijanie

umiejętności budowania zdań opisujących własne przeżycia, kształtowanie

refleksji nad własnymi przeżyciami emocjonalnymi, przygotowanie

do radzenia sobie z trudnymi sytuacjami przez wdrażanie do mówienia

o swoich emocjach, wdrażanie do różnorodnego komunikowania się celem

wymiany informacji, kształtowanie dbałości o precyzję i dokładność różnych

form wypowiedzi.

� Współpraca z rówieśnikami – zajęcia mające na celu uświadomienie

uczestnikom roli zasad komunikacji i asertywności w skutecznej i zgodnej

współpracy, wyjaśnieniu na czym polega skuteczna komunikacja, jak wesprzeć

komunikację przy użyciu słów i znaków mową ciała, postawą

i zachowaniem. Uczestnicy dowiedzieli się, jakie zachowania są asertywne

i czemu uległość i agresja nie służą współpracy.

� Dorosłość – zajęcia mające na celu uświadomienie przyszłych ról życiowych,

zachowania wobec sytuacji kryzysowych w rodzinie, planowanie przyszłości.

38


� Ja dla ciebie – zajęcia mające na celu pomóc uczestnikom odnaleźć swoją

indywidualność, poznać swoje mocne i słabe strony, zrozumieć, co jest dla

nich ważne, co uznają i cenią, jakie mają zainteresowania, ukryte talenty, jakie

mają cechy osobowości, a także jak postrzegani są przez swoich rówieśników.

Podczas zajęć rozwijane były postawy twórczego myślenia, przedsiębiorczości

i zaradności.

� Tolerancja – zajęcia podejmujące tematykę nierówności szans życiowych,

dyskryminacji i izolacji, niesprawiedliwości, a także solidarności oraz relacji

między mniejszością a większością. W czasie gry „Limit 20” uczestnicy doświadczali

mechanizmów niesprawiedliwości i dyskryminacji, odkrywali zalety

postawy tolerancyjnej oraz solidarności grupowej. Mieli także okazję

do analizy znanych im przypadków dyskryminacji i wypracowania odpowiednich

reakcji zgodnych z zasadą tolerancji.

Ponadto wieczorami były prowadzone zajęcia z pierwszej pomocy, w czwartkowy

wieczór zorganizowano ognisko pożegnalne dla wszystkich uczestników.

BADANIE EWALUACYJNE WARSZTATÓW

Badanie ewaluacyjne było prowadzone w drugiej części warsztatów, do 18 listopada

2009 r. Celem badania była ocena warsztatów, ich przydatności, adekwatności

treści, a także wartości treści i umiejętności dla uczestników zajęć.

Przed przystąpieniem do badania zespół badawczy postawił następujące pytania

badawcze, na które poszukiwano odpowiedzi w trakcie realizacji badania:

Pytania badawcze:

1. Czy warsztaty pomagają uczestnikom osiągnąć pełnię funkcjonowania w społeczeństwie?

2. Czy temat zajęć był adekwatny do potrzeb uczestników?

3. Czy udział w warsztatach da trwały efekt?

4. Czy tego typu warsztaty są potrzebne?

5. Jak zostały przygotowane warsztaty pod względem organizacyjnym?

W celu realizacji badania przeprowadzono jedenaście wywiadów z dwiema osobami

jednocześnie (diady – załączniki nr 5, 6, 7) w tym:

� 2 diady z tłumaczami uczestniczącymi w warsztatach (4 respondentów),

� 2 diady z prowadzącymi zajęcia (4 respondentów),

� 2 diady z opiekunami zajęć (4 respondentów),

� 5 diad z uczestnikami zajęć (10 respondentów).

39


Ogółem w wywiadach wzięło udział dwadzieścia dwie osoby.

Ponadto badacz przeprowadzający ewaluację brał udział w spotkaniach zespołu

trenerów prowadzących zajęcia oraz brał udział w samych zajęciach, obserwując

zachowanie uczestników, relacje z prowadzącymi i opiekunami oraz to, jak zostały

przygotowane i przeprowadzone poszczególne zajęcia (karta obserwacji – załącznik nr 8).

WYNIKI BADANIA

POTRZEBA PROWADZENIA WARSZTATÓW

O ewidentnej potrzebie organizowania tego rodzaju warsztatów mówili opiekunowie

i tłumacze. Wskazywano przede wszystkim na dwie istotne kwestie.

Z jednej strony, programy nauczania w szkołach dla osób niesłyszących nie

przewidują treści podobnych do tych, jakie zostały zaprezentowane na warsztatach.

Spowodowane wydaje się to być trudnościami w realizacji takich zajęć z dziećmi

głuchymi lub słabosłyszącymi oraz przeładowaniem programów szkolnych, jakie

muszą zostać zrealizowane w szkole specjalnej.

Takich rzeczy nie przekazuje się w szkole. Nie mamy tyle czasu. Przy obecnym układzie

programu i masie zajęć nadliczbowych – nie mamy czasu by popracować nad takimi tematami.

– opiekun 2

Wszystkie treści są ważne, są może trudne, bo z wieloma pojęciami spotykają się tak naprawdę

po raz pierwszy, ale warto, żeby o tych rzeczach mówić. – opiekun 2

Myślę, że dzieci znajdują tu odpowiedź na kwestie, które je nurtują, a których nikt wcześniej im

nie wyjaśnił. Mogą lepiej wyrazić się dzięki temu, że potrafią wyrazić swe uczucia, mogą je

nazwać.

W szkole się tego nie nauczą. – tłumacz 2

Opiekunowie (będący często nauczycielami w szkołach) zaznaczali, że gdyby mieli

czas i możliwości, chętnie by prowadzili podobne zajęcia w szkole. Byli też bardzo

zainteresowani materiałami z zajęć, ponieważ uważali, że na podstawie przeprowadzonych

zajęć można efektywnie odwoływać się do zajęć z warsztatów i niejako

kontynuować poruszoną na warsztatach tematykę w trakcie zajęć w szkole.

Niektóre treści notujemy, szukamy jakichś broszur, materiałów, żeby do nich wrócić i może

popracować dalej… Więc dobrze by było, gdyby był przygotowany materiał do opiekuna, żebyśmy

mogli wrócić do tych tematów po powrocie do szkoły. Albo przesłać do placówek, przygotować

jakąś teczkę z materiałami... Żeby mieć do czego się odwołać później – opiekun 2

40


Ponadto, na co zwróciły uwagę wszystkie dzieci, z którymi przeprowadzono

wywiady, młode osoby niesłyszące nigdy wcześniej nie brały udziału w podobnych

wyjazdach ani nie miały wiedzy, by ktoś z ich bliższych czy dalszych znajomych

brał udział w tego rodzaju formie. Dotyczy to nie tylko treści zajęć, jakie zostały

zrealizowane podczas warsztatu, ale i formy – czyli kilkudniowego wyjazdu,

poświęconego określonemu tematowi. Dzieci ze szkół masowych często biorą

udział w różnorakich „zielonych szkołach” poświęconych biologii czy szeroko

rozumianej ekologii, natomiast respondenci, z którymi przeprowadzono wywiady,

stwierdzili, że dla dzieci niesłyszących lub słabosłyszących takich wyjazdów się nie

organizuje. To dodatkowo podniosło atrakcyjność wyjazdu i zadowolenie uczestników.

Dobrze by było, żeby takie zajęcia się powtarzały częściej. Te dzieci potrzebują takich zajęć,

a nikt im ich nie organizuje. – tłumacz 1

Opiekunowie i tłumacze nie potrafili wskazać zajęć niepotrzebnych lub takich,

z których można by zrezygnować w przyszłości. Wszystkie zajęcia wydawały im się

ważne i potrzebne. Co prawda podkreślano, że część zajęć jest trudna, w szczególności

te dotyczące komunikacji i emocji, ale nie na tyle, by rezygnować z ich

przeprowadzenia.

Zajęcia tego typu są absolutnie potrzebne. Nie ma zajęć, z których bym zrezygnowała. No – już

nawet rozmawiałam z prowadzącymi – część jest jednak za trudna. – opiekun 1

Dzieci głuche mają problemy z komunikacją, więc tym bardziej potrzebują zajęć dotyczących

rozpoznawania emocji i zasad komunikacji… – tłumacz 1

Moim zdaniem wszystkie zajęcia były bardzo potrzebne. Te dotyczące emocji, dotyczące przyszłości,

dotyczące ich własnej wartości. Wszystkie. – tłumacz 2

To jest duża luka w edukacji osób głuchych, jeśli chodzi o wyrażenie swoich emocji, dowiedzenie

się czegoś o sobie. Wcześniej nie słyszałem o takich zajęciach dla osób niesłyszących. A dzieci nie

są na tyle niedojrzałe, żeby nie zrozumieć treści tych zajęć. – tłumacz 2

41


ZAJĘCIA

Zajęcia były prowadzone zwykle przez jedną osobę dla około dwudziestoosobowej

grupy z jednej szkoły. Każdorazowo w zajęciach uczestniczył tłumacz PJM, który

starał się utrzymać komunikację pomiędzy uczestnikami a prowadzącym, oraz

opiekunowie. Rola opiekunów była różna w zależności od stylu pracy przyjętego

w danej szkole. Część opiekunów czynnie uczestniczyła w zajęciach, część pozostawała

na sali i starała się utrzymywać porządek w grupie, część starała się całą

inicjatywę przekazać prowadzącym i nie narzucała swojej obecności prowadzącym

zajęcia.

Co istotne, w ocenie opiekunów, którzy także są pedagogami, zajęcia były dobrze

przygotowane – byli z nich zadowoleni.

Ogólnie to zajęcia są dobrze przygotowane, przemyślane – ale dla dzieci z pierwszej klasy

gimnazjum to treści są trudne. – opiekun 2

Dobrze zostało ocenione także to, że zajęcia prowadziły osoby z zewnątrz.

Uczniowie mogli poznać inny styl prowadzenia zajęć niż ten znany ze szkoły,

co dodatkowo wpłynęło na atrakcyjność zajęć.

Jest to inna forma nauki, dobrze, że treści przekazują inne osoby niż ich nauczyciele, ale osoby

z zewnątrz, bo to jest inaczej odbierane. – opiekun 2

Dobrze, że zajęcia prowadzą nie nauczyciele – tłumacz 2

Dość często wskazywano na przeładowanie zajęć treściami. Postulowano, żeby

w przyszłości ilość treści pozostała ta sama, jednak żeby zrealizować je w dłuższym

czasie, ponieważ dzieci nie są przyzwyczajone do tak intensywnej pracy, do uczestnictwa

w zajęciach przez kilka godzin dziennie, a zatem nie są w stanie przyswoić

tak wielu treści w krótkim czasie – uwagi takie wyrażali przede wszystkim prowadzący

zajęcia, którzy pracowali z grupą i obserwowali jej dynamikę. Rekomendowano

również częstsze przeplatanie zajęć w sali zajęciami terenowymi czy ruchowymi.

Dobrze by było, gdyby większa ilość czasu była poświęcona na zajęcia ruchowe. Żeby był czas

w ciągu dnia, żeby wyjść na zewnątrz. – opiekun 2

Jak była ta gra w terenie, to dzieci były zachwycone, domagały się, żeby taka gra była jeszcze

kiedyś. – opiekun 2

Może być ta sama ilość treści, ale nie w tak krótkim czasie. Może po trzy godziny dziennie?

– opiekun 2

42


Zwykli gimnazjaliści, w szkole masowej, mają zajęcia od 8.00 do 14.45. I koniec. Tu mają

zajęcia od 9.00 do 20.00 nieraz. Nie są w stanie tyle wytrzymać. To nie jest dostosowane do ich

wieku. Tu mają taką sytuację jak osoby dorosłe, które wyjeżdżają na warsztaty na 5 dni

i pracują od rana do wieczora. – prowadzący 2

Żadne dziecko w tym wieku nie jest gotowe na taką ilość zajęć jednego dnia. Należałoby

poprzeplatać je zajęciami sportowymi, terenowymi. Być może pół dnia z jednym prowadzącym,

a drugie pół z innym, żeby ta sama osoba nie mówiła do nich przez cały dzień… – prowadzący 1

Może w ogóle zajęcia popołudniowe powinny być w formie warsztatów do wyboru przez uczestników?

Zajęcia komputerowe, plastyczne…? Pomogłoby dzieciom się zregenerować, bo nie są

w stanie wysiedzieć 8 godzin na zajęciach, na których się mówi, ćwiczy i myśli. – prowadzący 1

Może trzeba by zrobić dłuższy pobyt, bo ilość treści nie jest przystosowana do tego, żeby przekazać

je w takim czasie. – prowadzący 1

Prowadzący stosowali szeroką gamę form pracy z młodzieżą. Praktycznie cały czas

były stosowane aktywizujące metody pracy, a więc treści przekazywane było często

w formie gier, zabaw, pracy w grupie. Ponadto wspierano się prezentacjami multimediami,

materiałami wideo. Dzięki temu treści zajęć mogły różnymi kanałami

dotrzeć do uczestników zajęć.

W każdych zajęciach jest coś, co się podoba dzieciom. Jednym podoba się film, a innym,

że na zajęciach udało się popracować w grupie. – opiekun 2

Generalnie dzieci są bardzo zaangażowane w zajęcia, bardzo im się podobały te zajęcia,

zwłaszcza ruchowe. – opiekun 1

Te zajęcia ruchowe były cudowne. Powinno być ich więcej. W tych zajęciach grupowych ujawniały

się takie cechy, jakie nie ujawniają się w dzieciach na co dzień. – opiekun 1

Bardzo dobrze, że są stosowane różne formy. Dzieciaki w szkole mają zupełnie inny system

nauczania. Nikt nie skupia na nich takiej uwagi, jak na tych zajęciach. Bo tu dwie osoby się na

nich skupiają – prowadzący i tłumacze, dzięki czemu można przekazać wiedzę w taki sposób,

żeby dzieci wszystko zrozumiały. Bo nie chodzi tylko o to, żeby przekazać wiedzę, ale żeby

odbiorca ją zrozumiał. – tłumacz 2

Pomaga w prowadzeniu zajęć film. Dzieci bardzo chętnie oglądają film i doskonale go interpretują.

Nie ma też problemów z tłumaczeniem. – prowadzący 1

Osoby prowadzące zajęcia nie ukrywały, że nie mają dużo doświadczeń w pracy

z młodzieżą niesłyszącą lub słabosłyszącą. Skutkowało to tym, że prowadzącym

43


trudno było określić możliwości absorpcji treści przez uczestników zajęć,

co spowodowało przeładowanie zajęć treściami. Sami prowadzący zauważyli swój

brak doświadczenia i postulowali, aby w przyszłości konspekt zajęć został skonsultowany

z nauczycielem ze szkoły specjalnej, mającym praktykę w nauczaniu dzieci

głuchych. Z kolei opiekunowie dostrzegali przeładowanie treściami, ale raczej byli

skłonni wydłużyć czas trwania warsztatów niż zrezygnować z jakichś treści (o czym

pisano już wyżej).

Osoby prowadzące przygotowały zajęcia, są do tego przygotowane… Ale widać, że nie mają

doświadczenia w pracy z osobami głuchymi. To jest jednak normalne, bo takiego doświadczenia

nie zdobywa się po jednych czy nawet kilku zajęciach, a po kilku latach pracy… – opiekun 2

Osoby układając program nie do końca znały osobowość, poziom wiedzy, wiadomości i poziom

słownictwa dzieci głuchych. Nasze dzieci ukończyły szkołę podstawową i one operują minimalnym

zakresem pojęć. I z nimi pracować jest bardzo trudno. Uczymy na schematach, a żeby dojść

do abstrakcji, to jest bardzo trudno. – opiekun 2

Czasami mi się wydaje, że te zajęcia są przygotowane dla młodzieży słyszącej, posiadającej

większy zasób słownictwa, część terminów jest za trudna. – opiekun 1

Jeśli chodzi o wachlarz zaprezentowanych emocji – to jest tego za dużo. Jeśli chodzi natomiast

o sferę tego, co się dzieje z emocjami, o barwy, jak się ujawniają, przedstawiają na zewnątrz, to

jest to doskonale przedstawione, pokazane. No, jedyny mankament, że za dużo na raz. Za dużo

terminów, na raz. – opiekun 1

Może należałoby bardziej dostosować rodzaje zajęć do wieku uczestników. Inne wymagania mają

osoby w wieku 13–14 lat, a inne w wieku 16–17 lat. – tłumacz 1

Osoby prowadzące są dobrze przygotowane do zajęć. Może czasem stosują zbyt skomplikowane

słownictwo. Ale same pytają czy wszystko w porządku, chcą się uczyć, oczekują informacji

zwrotnej o zajęciach. – opiekun 1

Tematyka tych zajęć była dość trudna, jeśli chodzi o gimnazjalistów. Mieli pewne trudności, ale

zajęcia były na tyle dobrze dostosowane, żeby dzieci wszystko zrozumiały. – tłumacz 2

Może zajęcia są przepełnione trochę treściami. Mam wrażenie, że prowadzący chcieli bardzo dużo

upchnąć. A widać, że dzieciaki są zmęczone, jest zmęczenie. I jak dzieciaki są zmęczone, to

dzieciaki przestają „trybić”, rozumieć, trzeba więcej powtarzać. – tłumacz 2

Mam wrażenie, że próbujemy przekazać im za dużo treści. Oni nie są w stanie przyswoić tak

wielkiej ilości treści w tak krótkim czasie. – prowadzący 2

44


SKUTECZNOŚĆ WARSZTATÓW

Nadmiar treści oraz duża ilość wiedzy i umiejętności do opanowania na jeden raz

powoduje, że bardzo prawdopodobne jest, że dzieci nie będą potrafiły przyjąć

wszystkich treści, a tym samym może warsztaty nie przyniosą planowanego rezultatu.

Zdaniem prowadzących grupy młodzieży już same w sobie miały zróżnicowany

poziom (grupy były bardzo zróżnicowane wiekowo) i każde zajęcia należało

modyfikować w zależności od możliwości uczestników. Jednak zdaniem tłumaczy

i opiekunów nawet jeśli dzieci przyswoiły tylko część przekazywanych treści zajęć

– to już jest to sukces. Z opinią opiekunów zgadzają się w wywiadach same dzieci

– stwierdzają, że wiele się na warsztatach nauczyły, lepiej potrafią rozmawiać

na przykład o emocjach.

Treści są dosyć ciężkie. Problemem jest wytłumaczenie im treści w taki sposób, żeby wszyscy

ją zrozumieli. Jestem przekonany, że nie wszyscy dzisiaj zrozumieli zajęcia, ale sukcesem jest to,

że chociaż kilka osób mogło czegoś się nauczyć, pokazać, co potrafią, poznać nowe rzeczy.

– tłumacz 2

Gdyby na zajęciach było mniej treści, gdyby się skupić na samych najważniejszych rzeczach,

ale te co są żeby bardziej dopracować, to może więcej by dzieciom zostało. – opiekun 2

Odnoszę wrażenie, że cel, jaki założył organizator, jest spełniony. – opiekun 2

Dzieci mają ograniczony zasób słów. Potrafią na przykład nazwać 3–4 emocje. Po moich

zajęciach potrafiły nazwać, rozróżnić kilkanaście emocji. – prowadzący 1

Mam wrażenie, że o takich tematach, z jakich prowadzę zajęcia, o dorosłości, nikt z nimi nie

rozmawia w szkole. Trudność, którą ja już zauważyłam, jest taka, że grupy tych dzieciaków są

bardzo zróżnicowane. To powoduje, że bardzo trudno jest poprowadzić takie same zajęcia dla

każdej grupy. Chodzi o wiek, o to, że w różnych grupach są dzieci w różnym wieku.

– prowadzący 1

Oczywiście trzeba pamiętać, że część rezultatów działania nie dotyczy wiedzy,

a raczej postaw – kwestii, której nie da się sprawdzić odpytując dziecko. Obserwacja

zachowania dzieci na warsztatach przez osoby dorosłe pozwoliła jednak

dostrzec większą chęć współpracy w ramach grupy, dało się zaobserwować aktywność

poszczególnych uczestników zajęć.

Nie potrafię wskazać, które zajęcia są najpotrzebniejsze. Zauważyłem, że z zajęć na zajęcia

dzieciaki otwierają się, przestają się wstydzić, zaczynają ze sobą współpracować (wcześniej się

wstydziły współpracować), dostrzegają wartość, jaką jest współpraca, że opłaca im się współpracować.

– tłumacz 2

45


Cieszy mnie, że uczestnicy dostrzegli wartość współpracy, że warto ze sobą rozmawiać, warto się

komunikować, warto coś zrobić razem. I to jest chyba najważniejsza lekcja, jaką mogli wyciągnąć

nie z treści zajęć, ale w ogóle z udziału w zajęciach. – tłumacz 2

Inna kwestia, to powody, dla których trudno jest podnieść skuteczność warsztatów.

Zdaniem jednej z prowadzących winny jest temu system edukacji osób niesłyszących,

który nie stawia im zbyt wygórowanych wymagań i powoduje, że od dziecka

nie wymaga się więcej niż można by wymagać. Warto zwrócić uwagę na ten problem

nie tylko przy organizacji kolejnych warsztatów, ale w szerszym kontekście

pracy z nauczycielami, opiekunami, kadrą instytucji, które związane są edukacją

dzieci niesłyszących.

Te dzieciaki są przyzwyczajone do tego, że jak czegoś nie chcą, to nie będą tego robiły. Widać, że

nauczyciele w szkole nie mają cierpliwości dążyć do tego żeby wymóc na uczniu robienie tego, czego

się od niego oczekuje. Ja jestem przyzwyczajona do tego, że oczekuję od takiego młodego człowieka,

że on jednak zrobi to co ja chcę. Może w innym tempie, może w inny sposób, ale jednak

weźmie udział w zajęciach. A tu się tak nie dzieje, bo nauczycielka (opiekun grupy) kiwa ręką

i mówi mi, że on tego nie zrobi. I efekt jest taki, że jak podchodzimy w ten sposób – to ja nie

mam nic do gadania. Więc nieraz wolałabym, żeby opiekunowie nie uczestniczyli w zajęciach,

bo wprowadzają inne zasady niż te, na które się umówiliśmy. – prowadzący 2

W części opinii opiekunów i prowadzących należałoby obniżyć trochę poziom

zajęć po to, aby dostosować je do poziomu uczestników zajęć. Okazuje się, że

zajęć, które nadają się dla dzieci ze szkoły masowej, nie można przeprowadzić dla

dzieci ze szkoły dla niesłyszących. To była wspólna konkluzja, do rozważenia

podczas przygotowania kolejnej edycji zajęć:

Może osoby projektującym zajęcia uważały, że mogą traktować dziecko głuche tak samo, jak

dziecko w tym samym wieku ze szkoły masowej. Nie jest to prawda, na przyszłość trzeba

założyć 4 – 5 lat różnicy. – opiekun 2

Zajęcia są niedostosowane do poziomu intelektualnego tych osób, które w nich uczestniczą.

Powinniśmy przed takimi warsztatami porozmawiać z opiekunami tych dzieci albo poznać

program, według którego pracują w swojej klasie, albo skonsultować wcześniej program

z opiekunami przed zajęciami. – prowadzący 2

46


ORGANIZACJA WARSZTATÓW/ MIEJSCE

Ostatnią kwestią dotyczącą warsztatów i zajęć było miejsce, gdzie zostały one

przeprowadzone oraz sposób, w jaki zostały zorganizowane.

Warsztaty zostały przeprowadzone w ośrodku Chorągwi Łódzkiej ZHP Nadwarciański

Gród w Załęczu Wielkim. Ośrodek położony jest w zakolu rzeki Warta,

oddalony od najbliższej miejscowości o około 3 km. Cały teren jest ogrodzony.

Warsztaty odbywały się w dwóch budynkach, tzw. kasztelach. W jednym z nich

zostali zakwaterowani uczestnicy i odbywało się kilka zajęć. W drugim były dwie

sale wykładowe, w których odbywały się zajęcia. W osobnym budynku znajdowała

się stołówka, gdzie uczestnicy chodzili na posiłki.

Ośrodek ma własne obiekty sportowe (boisko), miejsca ogniskowe, bogatą ofertę

programową z zakresu edukacji ekologicznej i sportu.

Uczestnicy, opiekunowie i prowadzący zajęcia zostali zakwaterowani w pokojach

wieloosobowych z łazienkami na korytarzu. Pokoje były po remoncie w całym

ośrodku było czysto i nie zanotowano skarg na standard ośrodka czy jakoś obsługi.

Jedynym mankamentem mogło być to, że w chwili przyjazdu uczestników pokoje

nie były wystarczająco nagrzane. Ale sytuacja zmieniła się w drugi dzień warsztatów,

gdy budynki nagrzały się już dostatecznie.

Dobrze by było, gdyby w ośrodku było nagrzane na przyjazd grupy. Teraz jest ciepło, ale jak

przyjechaliśmy to było trochę za zimno… – opiekun 2

Doskonale zostały ocenione posiłki. Tylko jedna dziewczynka powiedziała

w trakcie wywiadu, że jedzenie nie jest tak dobre jak u jej mamy, ale zapewne

prawdą jest twierdzenie, że z jedzeniem od mamy żadna kuchnia nie wygra. Wszyscy

uczestnicy, z którymi przeprowadzano wywiady podkreślali, że jedzenia jest

dużo, jest smaczne i ładnie podane.

Jedzenie przepyszne, dobrze podane, nie mamy uwag. – opiekun 2

Ośrodek jest przyjemny, bezpieczny dla dzieci, standard jest wystarczający, dużo pomocy

do prowadzenia zajęć, pokoje przyjemne, jedzenie bardzo smaczne, ładnie podane. – opiekun 1

Ponadto opiekunowie podkreślali dogodne położenie ośrodka, z dala od sklepów

czy miasta. Nie musieli się dzięki temu martwić, czy dzieci nie znikną, nie uciekną

w celu dokonania zakupów.

Opiekunowie grup mieli jedno zasadnicze zastrzeżenie do organizacji warsztatów.

Opiekunom przeszkadzało, że na początku warsztatu nie doszło do spotkania

47


„kadry” warsztatów – osób prowadzących, opiekunów i tłumaczy, nie zostały sobie

przedstawione osoby odpowiedzialne za różne obszary warsztatów. Zdaniem

opiekunów wprowadziło to na początku chaos, który się skończył, gdy opiekunowie

już znaleźli osoby odpowiedzialne za ośrodek i za zajęcia.

Przydałaby się jedna osoba kontaktowa, z którą powinniśmy wyjaśniać różne sprawy. Zabrakło

nam takiej osoby, nie wiedzieliśmy, kto za co odpowiada i do jakiej osoby z czym się zwrócić.

Teraz już to wiemy, ale zabrakło nam takiego przedstawienia tej osoby na początku. – opiekun 2

Nie zawsze wiem, z kim i kiedy mam zajęcia. Zabrakło nam spotkania opiekunów i prowadzących

na samym początku. – opiekun 1

Samym dzieciom odpowiadały zarówno sale noclegowe, jedzenie jak i organizacja

wyjazdu, ale wyraźnie przeszkadzał brak zasięgu telefonii komórkowej, przez co

dzieci nie mogły utrzymywać kontaktu z rodzicami i znajomymi.

Uwagi organizacyjne mieli także prowadzący zajęcia: chociaż ogólnie byli zadowoleni

i z warunków oraz z sal, w których prowadzili zajęcia, mieli jedno zastrzeżenie.

Pracę utrudniała konieczność przenoszenia się między salami.

Niedobrze, że musieliśmy zmieniać sale. Jak się raz rozłoży pomoce, poprzykleja się wszystko

na ścianach, powiesi plakaty itp. – to zmiana tego potem jest kłopotliwa. A tu musieliśmy

zmieniać sale. Lepiej by było, żeby zajęcia były przypisane do sali, żeby prowadzący nie musiał

ze wszystkimi pomocami się przenosić. – prowadzący 1

Drugi problem to konieczność korzystania ze wspólnych łazienek dla kadry i dzieci.

Zdaniem prowadzących bywa to krępujące dla dzieci, więc na przyszłość warto

rozdzielić/przydzielić toalety dla prowadzących (opiekunów) i dla dzieci.

Uważam, że powinno być tak, żeby te łazienki, z których korzystają uczestnicy i te łazienki,

z których korzystają dorośli – to nie były te same łazienki. Tam są otwarte prysznice, ubikacje.

I nie chodzi mi o komfort dorosłych – bo nam to nie przeszkadza – ale o komfort dzieci – bo one

czasem nie wiedzą jak się zachować… – prowadzący 1

Wszystkim brakowało napojów w trakcie zajęć. W opinii respondentów zgodnie

podkreślano, że przydałaby się ogólnie dostępna herbata, kawa i napoje w przerwach

między zajęciami.

Ogólnie organizacja warsztatów została oceniona bardzo dobrze na każdym etapie

przygotowania i trwania formy: od momentu przekazania informacji do szkół,

przez organizację transportu, po zakwaterowanie i rozłożenie zajęć. Wskazane

powyżej drobne mankamenty można poprawić w przyszłości, aby podnieść jakość

warsztatu, ale nie wpływają one na ogólną ocenę sposobu organizacji warsztatów.

48


TŁUMACZENIE

W zajęciach uczestniczyli tłumacze polskiego języka migowego. Zostało to bardzo

dobrze przyjęte przez uczestników zajęć, którzy w rozmowie podkreślali bardzo

dobre zrozumienie zajęć i byli zadowoleni z tego, że wszystko rozumieją i w razie

potrzeby mają się do kogo zwrócić z prośbą o pomoc w zrozumieniu treści.

Tłumacze mają kontakt, starają się, widać to. – opiekun 2

Dzieci są zadowolone z tego, że jest tłumacz. Czują się bezpiecznie. – opiekun 2

Opiekunowie ze szkół dla słabosłyszących podkreślali, że funkcją szkoły

dla słabosłyszących nie jest przygotowanie do posługiwania się językiem migowym,

więc obecność tłumacza była czymś nowym, ale jednak pozytywnym dla wychowanków.

Jest tylko różnica w tym czego oczekujemy od dziecka słabosłyszącego. Dziecko słabosłyszące

powinno uczyć się czytać w ust. I ono chętnie patrzy na nauczyciela, by zrozumieć mowę. Ale dla

dziecka, które jest głuche i nie umie czytać z ust – to jest szczęśliwe, że może normalnie rozmawiać.

– opiekun 2

Ze współpracy z tłumaczami PJM zadowoleni byli prowadzący zajęcia. Mimo braku

większych doświadczeń w pracy z osobami głuchymi, dostrzegli oni fakt, że dzieci

chętniej komunikują się w PJM. Jednak i to nie ograniczyło problemów komunikacyjnych,

które na linii słyszący – głuchy są dość oczywiste.

Te dzieci zupełnie inaczej rozumieją. Trudno jest im zrozumieć rzeczy abstrakcyjne. Dokładnie

rozumieją zdanie. Nie wyciągają z niego nic więcej ponad to, co się powie, i przez to inaczej

realizują zadania niż ja oczekuję. To czasem odwraca do góry nogami tok zadania.

– prowadzący 1

Część tłumaczy jest słabosłysząca. Czasem to przeszkadza, bo dziś na przykład tłumaczka nie

utrzymywała ze mną kontaktu wzrokowego. Więc ilekroć chciałem, żeby coś przetłumaczyła,

musiałam jakoś się do niej specjalnie zwrócić. Gdybym wiedziała, że tak będzie to wyglądało,

to przygotowałabym więcej instrukcji pisanych. – prowadzący 1

Warto, żeby wszyscy tłumacze porozumiewali się PJM. To wyraźnie ułatwia komunikację

z dziećmi. – prowadzący 2

49


Sami tłumacze również odczuli, że ich rola jest ważna i szczególna. Zauważali, że są

różnice pomiędzy tłumaczeniem PJM, a tłumaczeniem prowadzonym w SJ-M

(system językowo-migowy). Wskazywali konkretne przykłady:

Czasem było tak, że na tablicy pojawił się napis dyskryminacja. Dzieci nie rozumiały

o co chodzi. Prowadząca mówi wyraźnie DYS-KRY-MI-NA-CJA. Nie rozumieją. Przeliterowałem

cały wyraz w języku migowym. Nie rozumieją. Zamigałem znak dyskryminacja

– od razu zrozumiały. – tłumacz 1

Inny przykład. Raz tłumacz pokazał zdanie „porozmawiamy o autobusie”. A miał przekazać

„porozmawiajmy o komunikacji”. To pokazuje różnicę między językiem naturalnym a systemowym.

– tłumacz 1

Zajęcia […] były trudne, bo pojawiły się takie pojęcia jak tolerancja. To są terminy, których nie

można tak po prostu przetłumaczyć, trzeba wyjaśnić ich znaczenie. Ja jestem zadowolony, bo pod

koniec dnia czułem, że przynajmniej kilka osób chyba zrozumiało, o co chodzi w tych terminach.

To był dla mnie sukces tych zajęć. – tłumacz 2

To generalnie pokazuje słuszność zastosowania PJM do tłumaczenia zajęć podczas

warsztatów i warto tę tendencję kontynuować.

50


c. Przegląd edukacyjny

Przegląd Edukacyjny odbył się w dniach 8–12 października 2009 roku w Łodzi.

Celem działania było upowszechnienie wiedzy na temat ośrodków edukacyjnych,

w których mogą podjąć naukę osoby głuche. W przeglądzie wzięło udział

1500 osób z 22 ośrodków. W przeglądzie uczestniczył przedstawiciel PFRON

– z-ca Dyrektora Wydziału Wdrażania Programów UE.

Ewaluacja działania została przeprowadzona w postaci wywiadów ilościowojakościowych

z kadrą ośrodków – dyrektorami szkół/ ośrodków biorących udział

w przeglądzie. Badanie miało formę wywiadów indywidualnych, przeprowadzanych

za pośrednictwem aplikacji internetowej online (CAWI – Computer Assisted Web

Interview). Wybór takiej techniki z jednej strony pozwolił na zachowanie anonimowości

przez dyrektorów, a z drugiej strony pozwalał na elastyczne dopasowanie

realizacji badania – każdy respondent wypełniał ankietę w dogodnym dla siebie

czasie. Badanym zapewniono poufność – odpowiedzi respondentów nie można

powiązać z ich danymi osobowymi.

Kwestionariusz składał się z sześciu pytań, trzech pytań zamkniętych (respondent

wybierał odpowiedź spośród możliwych opcji, znajdujących się na ekranie) oraz

trzech otwartych (respondent zapisywał spontanicznie swoją wypowiedź).

W badaniu wzięło udział 18 z 23 dyrektorów; jest to zasadniczo bardzo wysoki

response rate (0,78). Sugeruje to duże zaangażowanie respondentów w działanie.

Ze względu na niską podstawę wnioskowania, dane na wykresach nie są przedstawione

w formacie procentowym – cyfry na wykresach oznaczają rzeczywistą liczbę

respondentów, którzy udzielili poszczególnych odpowiedzi.

51


Ogólna ocena Przeglądu Edukacyjnego

Ogólna ocena działania jest wysoka – zdecydowana większość respondentów

ocenia przegląd dobrze; tylko cztery na osiemnaście osób biorących w badaniu

udział wskazało, że źle oceniają imprezę.

Bardzo dobrze

Dobrze

Raczej dobrze

Wykres nr 18. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pan/ Pani przegląd?

Podstawa: N=18

Ani źle, ani dobrze

Raczej źle

Źle

Bardzo źle

Jednocześnie piętnastu na osiemnastu dyrektorów oceniło, że przegląd był przydatny

dla uczniów niesłyszących.

15

52

2

7

4

1

2

1

Wykres nr 19. Czy Pana/ Pani zdaniem przegląd w formie w jakiej był

organizowany w październiku 2009 roku, jest przydatny dla uczniów głuchych?

Podstawa: N=18

TAK

NIE

3

13 na 18 dyrektorów

dobrze ocenia

przegląd


Jako główne benefity, jakie młodzież, zdaniem opiekunów wyniosła z przeglądu, to:

� Wymiana doświadczeń, spotkanie młodzieży, integracja,

� Możliwość zapoznania się z różnymi ofertami szkół (w jednym miejscu

i czasie), bezpośredni kontakt z ich kadrą,

� Możliwość zaprezentowania swojej placówki, uczenie się prezentowania

swojej placówki,

� Możliwość poznania sprzętu rehabilitacyjnego, zapoznanie się z nowościami

technicznymi, nowym sprzętem,

� Kontakt z doradcą zawodowym.

Była to okazja do spotkania z kolegami i koleżankami ze szkół dla niesłyszących z całej

Polski, zaprezentowania oferty edukacyjnej naszej szkoły i poznania ofert innych szkół.

Uczniowie mieli możliwość zaprezentowania swoich rozlicznych talentów przed szerszą publicznością.

– Opiekun 1

Daje szansę poznania oferty kształcenia, utwierdzenia się we własnych planach życiowych na tle

rówieśników, poznania sprzętu rehabilitacyjnego i nowości w tej dziedzinie. Ma również aspekt

psychologiczny w trudnym okresie dojrzewania może młody człowiek na tle rówieśników zobaczyć

aspekty własnego rozwoju mimo trudnej niepełnosprawności. – Opiekun 2

Szczegółowa ocena Przeglądu Edukacyjnego

Całościowo, ocena przedsięwzięcia jest wysoka. Respondenci oceniali także szczegółowe

aspekty Przeglądu.

Na podstawie deklaracji dyrektorów można stwierdzić, że do najlepiej ocenianych

elementów Przeglądu należą: miejsce przeglądu (średnia ocen 4,5 na pięciostopniowej

skali satysfakcji), aspekty programowe – prezentacje i występy na scenie

(średnia 4,5), prezentacje firm (średnia 4,5) i warsztaty dla nauczycieli (średnia 4,25)

oraz przydatność Przeglądu (średnia 4,25).

Z kolei ranking ocen najwyższych (TOP2BOXES) pokazuje, że najmocniejszą

stroną Przeglądu była jego lokalizacja, a w drugiej kolejności kwestie pragmatyczne

(przydatność) oraz programowe (występy i prezentacje).

53


Wykres nr 20. Ocena Przeglądu – ranking TOP2BOXES (oceny najwyższe – 4 i 5)

Podstawa: N=18

Miejsce przeglądu

Przydatność przeglądu

Prezentacje, występy na scenie

Prezentacje firm

Informacja o przeglądzie

Organizacja przeglądu

Noclegi

Warsztaty z psychologiem i doradcą zawodowym

Warsztaty dla nauczycieli

Z kolei do relatywnie słabiej ocenionych stron przeglądu dyrektorzy zaliczyli:

noclegi (średnia ocen 2,8 oraz relatywnie dużo ocen LOW2BOXES – ocen najniższych

na skali), ogólnie organizację (średnia 3,6 oraz pierwsza pozycja w rankingu

LOW2BOXES) oraz warsztaty z psychologiem i doradcą zawodowym (średnia

4,0). Jednak ogólnie przegląd jest oceniany dobrze – trzeba pamiętać, że

wymienione powyżej elementy „słabsze”, czyli organizacja oraz warsztaty, oceniane

były na pięciostopniowej skali, zatem uzyskane oceny nie są bardzo niskie. Przedstawiona

analiza jest kontekstowa, zatem nadane etykiety „źle” czy „dobrze” są

rezultatem porównania do ocen pozostałych elementów (relatywnie wyższych).

Analizowane czynniki można najogólniej podzielić na organizacyjne (miejsce,

organizacja, noclegi i informacja o przeglądzie) oraz programowe, stricte związane

z celem organizowana imprezy (przydatność przeglądu oraz poszczególne aktywności:

warsztaty i prezentacje). Ogólnie, aspekty związane z programem zostały lepiej

ocenione niż organizacyjne. Średnia ocen na skali satysfakcji 1-5 (gdzie 1 oznacza

54

8

8

8

11

10

13

13

13

Wykres nr 21. Ocena Przeglądu – ranking LOW2BOXES (oceny najniższe – 1 i 2)

Podstawa: N=18

Organizacja przeglądu

Noclegi

Informacja o przeglądzie

Warsztaty dla nauczycieli

Prezentacje firm

Miejsce przeglądu

Przydatność przeglądu

Warsztaty z psychologiem i doradcą zawodowym

Prezentacje, występy na scenie

1

1

1

1

3

3

4

5

6

16


ardzo źle, a 5 bardzo dobrze) dla czynników związanych z programem to 4,3,

a średnia dla kwestii dotyczących organizacji przeglądu wyniosła 3,5.

Wśród aspektów organizacyjnych ponownie widać najsilniejszą pozycję miejsca,

w którym przegląd był organizowany, a najgorzej oceniane są kwestie związane

z organizacją noclegów. Ta kwestia miała też swoje odzwierciedlenie w skardze

na organizację noclegów, jaka nadeszła z jednej ze szkół. To dodatkowo pokazało,

że kwestię noclegów należałoby poprawić w przypadku kontynuacji tego działania.

Wykres nr 22. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pan/ Pani Przegląd?

KWESTIE ORGANIZACYJNE

Podstawa: N=18, dane sortowane wg TOP2BOXES; oceny na skali 1-5, gdzie 1 bardzo źle,

a 5 oznacza bardzo dobrze

13

3

1

3

4

odmowa 1 2 3 4 5

3 4 3

8 6

Miejsce przeglądu Informacja o przeglądzie Organizacja przeglądu Noclegi

Wśród kwestii programowych najlepiej ocenianymi aspektami są przydatność

imprezy oraz prezentacje (występy na scenie, prezentacja firm). Słabiej oceniane są

warsztaty – zarówno dla nauczycieli, jak i dla młodzieży.

55

2

4

2

5

1

2

3

4


8

5

3

1

1

Przydatność

przeglądu

Propozycje usprawnień Przeglądu Edukacyjnego

Dyrektorzy mieli okazję wypowiedzieć się w kwestii tego, jak powinien wyglądać

kolejny przegląd. Ich uwagi miały trojaki charakter: część uwag dotyczyła promocji

imprezy (część postulowała, że potrzebna jest lepsza i szersza promocja imprezy

– zarówno w mediach lokalnych, jak i w samym środowisku osób niepełnosprawnych),

jednak najwięcej opinii skupiło się na organizacji i propozycjach dotyczących

elementów programu Przeglądu.

Organizacja

Wykres nr 23. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pan/ Pani Przegląd?

KWESTIE PROGRAMOWE

Podstawa: N=18, dane sortowane wg TOP2BOXES; oceny na skali 1-5,

gdzie 1 bardzo źle, a 5 oznacza bardzo dobrze

6

7

4

1

Prezentacje, występy

na scenie

odmowa 1 2 3 4 5

8

5

2

3

Propozycje dotyczące organizacji i zarządzania imprezą mają charakter raczej

ogólny (bardziej uporządkowane, bardziej klarowna organizacja, dokładne i rzetelne informacje

o organizacji w odpowiednio wcześniejszym terminie). Pojawiła się sugestia, że dla dwóch

grup docelowych, opiekunów i uczniów, warto zorganizować osobne przedsięwzięcia.

Opiekunowie stwierdzali także, że w planie imprezy za mało było zajęć

dla młodzieży.

Inna organizacja Przeglądu. Wykłady, warsztaty dla nauczycieli nie powinny być w hałasie,

szkoły dla niesłyszących nie powinny być całkowicie w odosobnionym budynku, zdecydowanie

lepsze powinno być wyżywienie i zakwaterowanie. – Opiekun 3

56

3 3

5 5

7

6

1 3

2

1

Prezentacje firm Warsztaty z

psychologiem i

doradcą zawodowym

Warsztaty dla

nauczycieli


Sprecyzowanie grupy docelowej: czy nauczyciele, czy uczniowie. Rozdzielić miejsce konferencyjne

Sprecyzowanie od sceny; dlatego, grupy że te docelowej: rzeczy były czy niedograne. nauczyciele, Prelegenci czy uczniowie. sami siebie Rozdzielić nie słyszeli, miejsce bo konferencyjne przez ścianę

występowały od sceny; dlatego, dzieci że te i grała rzeczy głośna były niedograne. muzyka. Prelegenci sami kilka siebie tygodni nie słyszeli, przygotowywali bo przez ścianę swoje

wystąpienia, występowały a dzieci podczas i wystąpienia grała głośna na muzyka. sali obecnych Prelegenci było kilka kilka osób. tygodni – Opiekun przygotowywali 4 swoje

wystąpienia, a podczas wystąpienia na sali obecnych było kilka osób. – Opiekun 4

Ale minusem był brak zajęć dla młodzieży... snuli się w hali wystawienniczej i robili sztuczny

tłok. Ale minusem Opiekun był 5 brak zajęć dla młodzieży... snuli się w hali wystawienniczej i robili sztuczny

tłok. Opiekun 5

Program

Program

Wypowiedzi dotyczące oczekiwań wobec programu kolejnej tego rodzaju imprezy

w Wypowiedzi dużej części dotyczące pokrywały oczekiwań się z tym, wobec co oferował programu Przegląd kolejnej już w tego tym rodzaju roku. Dyrekto- imprezy

rzy w dużej jako części elementy pokrywały „obowiązkowe” się z tym, co podczas oferował ewentualnego Przegląd już w kolejnego tym roku. przeglądu Dyrekto-

wymienili: rzy jako elementy „obowiązkowe” podczas ewentualnego kolejnego przeglądu

wymienili: � Prezentacje szkół

� � � Stworzenie Prezentacje informatora szkół edukacyjnego

� � � Stworzenie Prezentacja informatora sprzętu audio edukacyjnego i aparatury wspomagającej nauczanie i codzienne

� � życie Prezentacja osób z sprzętu uszkodzonym audio i słuchem. aparatury wspomagającej nauczanie i codzienne

życie osób z uszkodzonym słuchem.

Zaproponowane dodatkowe elementy, które powinny zostać uwzględnione, to:

Zaproponowane � Kwestie związane dodatkowe z rynkiem elementy, pracy które dla powinny osób niesłyszących: zostać uwzględnione, oferty pracy, to: spo-

� � tkania Kwestie z firmami, związane które z rynkiem podjęłyby pracy się dla szkolenia osób osób niesłyszących: z dysfunkcją oferty słuchu, pracy, spotkania spo-

z tkania niesłyszącymi, z firmami, którzy które zaistnieli podjęłyby się na szkolenia rynku pracy, osób którzy z dysfunkcją założyli słuchu, swoje spotkania firmy.

z niesłyszącymi, którzy zaistnieli na rynku pracy, którzy założyli swoje firmy.

Większy akcent na firmy, które deklarują gotowość zatrudnienia (staż) – niekoniecznie z ich

udziałem. Większy akcent Może na rzetelnie firmy, które przygotowany deklarują gotowość wykaz takich zatrudnienia firm, (staż) widoczny, – niekoniecznie łatwo dostępny, z ich

udziałem. a po takich przeglądach, Może rzetelnie jak ten przygotowany październikowy, wykaz cyklicznie takich uaktualniany. firm, widoczny, – Opiekun łatwo 6 dostępny,

a po takich przeglądach, jak ten październikowy, cyklicznie uaktualniany. – Opiekun 6

� Oferty szkoleń i kursów

� � � Oferty Szkolenia szkoleń i warsztaty i kursów dla uczniów na przeglądzie

� � � Prezentacja Szkolenia i warsztaty literatury dla dotyczącej uczniów na przeglądzie niesłyszących, szersza oferta pomocy

� � dydaktycznych

Prezentacja literatury dotyczącej niesłyszących, szersza oferta pomocy

� dydaktycznych

Szersza oferta warsztatów dla nauczycieli, nowości edukacyjne.

� � Szersza oferta warsztatów dla nauczycieli, nowości edukacyjne.

Jednak najczęściej postulowanym dodatkowym punktem programu przeglądu

edukacyjnego Jednak najczęściej było przeprowadzenie postulowanym zajęć dodatkowym integracyjnych punktem dla młodzieży. programu przeglądu

edukacyjnego było przeprowadzenie zajęć integracyjnych dla młodzieży.

Jakieś zajęcia integrujące młodzież niesłyszącą (np. na jednej hali w godzinach popołudniowych).

Jakieś – Opiekun zajęcia 7 integrujące młodzież niesłyszącą (np. na jednej hali w godzinach popołudniowych).

– Opiekun 7

Zdecydowanie więcej propozycji dla młodzieży: warsztaty, w których mogliby uczestniczyć,

spotkania Zdecydowanie z rówieśnikami, więcej propozycji konkretne dla propozycje młodzieży: pracy warsztaty, dla niesłyszących w których absolwentów. mogliby – Opiekun uczestniczyć, 8

spotkania z rówieśnikami, konkretne propozycje pracy dla niesłyszących absolwentów. – Opiekun 8

57

57


Przede wszystkim trzeba wówczas zagospodarować czas młodzieży. W tym roku młodzież

„wałęsała” się po targach i nie miała co z sobą zrobić. Dużo lepszym rozwiązaniem byłoby

zorganizowanie dla młodzieży wyjazdu integracyjnego, gdzie młodzież z różnych ośrodków

mogłaby wymienić się doświadczeniami. Podobnie jeśli chodzi o noclegi. Młodzież bardzo

narzekała że na miejscu noclegowym byliśmy sami (tylko nasz ośrodek). Młodzieży bardzo

brakuje kontaktu z rówieśnikami z innych ośrodków. – Opiekun 9

Myślę, że wszystko było dobrze przygotowane. Ważne jest, aby osoby pracujące z niesłyszącymi

oraz sami niesłyszący mogli się spotykać. Zabrakło mi czegoś w stylu integracji wszystkich

uczestników, gdzie można byłoby spotkać się i porozmawiać. Wiem, że przy tej ilości uczestników

byłoby to dość trudne, ale może warto się nad tym w przyszłości zastanowić. – Opiekun 10

Jak widać, część „listy życzeń” programowych wydaje się wykraczać poza samą

formułę przeglądu o charakterze edukacyjnym, który w swoich celach nie miał

głównie integracji młodzieży, nie był także targami pracy. Widać, że oczekiwania

wobec przeglądu są wysokie, jest traktowany wielofunkcyjnie: zarówno jako miejsce

poszerzania wiedzy kadry i uczniów, rozpowszechniania różnego rodzaju informacji,

jak i po prostu jako miejsce spotkań środowiska. Wydaje się, że jest to główny

powód, z uwagi na który propozycje kadry dydaktycznej wykraczają poza formułę

imprezy. Jednocześnie nie powinno umknąć uwadze, że opiekunowie młodzieży

zwracają właśnie uwagę na samą potrzebę spotykania się środowiska młodych osób

niesłyszących (ponadlokalnie) czy rozpowszechniania wiedzy o możliwości podejmowania

pracy oraz dobrych praktykach z tym związanych. I o ile nie jest to format

typowy dla targów edukacyjnych, warto wziąć pod uwagę te potrzeby beneficjentów,

organizując dla nich inne formy wsparcia.

58


d. Tłumacze PJM

Realizatorzy projektu kładli szczególny nacisk na obecność podczas realizacji

projektu Polskiego Języka Migowego. W szczególności zadbali, aby w każdym

działaniu uczestnik projektu był wspierany przez tłumacza polskiego języka

migowego. Takie podejście można uznać z jednej strony za nietypowe, a z drugiej

jako zdecydowanie potrzebne, bo doceniane przez uczestników.

Z uwagi na to, że PJM jest naturalnym językiem, jakim posługują się osoby niesłyszące,

internetowa strona projektu została przetłumaczona na język migowy.

Takie działanie jest zdecydowanie nowatorskie i odpowiada na potrzeby osób

niesłyszących.

Jeżeli chodzi o obecność PJM podczas poszczególnych ewaluowanych działań

projektu, w każdym badaniu pytaliśmy o rolę i ocenę tłumacza PJM; ich obecność

była bardzo dobrze oceniana. W rozmowach indywidualnych, wywiadach i obserwacjach,

respondenci wielokrotnie dali do zrozumienia, że dzięki obecności

tłumacza PJM czują się pewniej, bezpieczniej, mniej obawiają się kontaktów, jak to

określił jeden ze stażystów: z obcym dla mnie światem.

Rola PJM była początkowo niedoceniana przez niektórych nauczycieli uczestniczących

np. w Warsztatach Umiejętności Psychologicznych, ale następnie przyznawali

oni, że obecność tłumacza PJM wpływa dobrze na dzieci, które podczas zajęć czują

się bezpieczniej.

Z rozmów z zespołem projektowym wiemy, że nauczyciele chwalą sobie także

możliwość udziału w kursach PJM organizowanych w ramach projektu. Dobrze

oceniane jest to, że kursy są organizowane w szkołach, przez co udział w nich nie

niesie ze sobą konieczności wyjazdu w ciągu tygodnia, a także nie zabiera nauczycielowi

dużo czasu wolnego, jaki może poświęcić rodzinie czy samodoskonaleniu.

Wszystko to powoduje, że trzeba docenić samą obecność PJM oraz tłumaczy

w realizacji projektu jak również rolę rozwijania umiejętności posługiwania się tym

językiem przez nauczycieli i osoby związane ze środowiskiem głuchych. Warto

kontynuować udział tłumacza PJM we wszystkich działaniach jak również promować

umiejętność posługiwania się językiem naturalnym przez osoby słyszące.

59


3. Krok – staż

Staże zawodowe zostały zorganizowane dla 42 osób. Pracodawca udostępniający

staż otrzymywał pomoc w postaci osoby opiekującej się stażystą, która była

jednocześnie tłumaczem języka migowego i pomagała stażyście w komunikacji

z otoczeniem.

Staże odbywały się w bardzo różnych miejscach: w zakładzie fryzjerskim, zakładzie

stolarskim, kwiaciarni, salonie masażu, restauracji, browarze, ośrodku szkoleniowym,

uzdrowisku, w administracji wyższej uczelni, przedszkolu, urzędzie gminy,

ośrodkach pomocy społecznej, w ministerstwie. Spektrum miejsc, w których

odbywały się staże, było zatem bardzo szerokie.

W celu ewaluacji staży przeprowadzono pięć telefonicznych wywiadów z osobami,

które umożliwiły realizację stażu w swojej firmie, jednostce lub instytucji (TDI

– załącznik nr 10). Do badania miejsca stażu zostały dobrane tak, żeby w badaniu

wzięli udział właściciele firm i szefowie instytucji z różnych obszarów i różnych

branż.

Badanie przeprowadzono z właścicielką kwiaciarni, zakładu fryzjerskiego, zakładu

stolarskiego, salonu masażu i pracownikiem PCPR. Wszyscy respondenci opisywali

stażystów bardzo pozytywnie, wszyscy byli zadowoleni z pracy stażysty. Co ważne,

wszyscy respondenci zadeklarowali, że gdyby podobna sytuacja miała się powtórzyć,

nie zawahaliby się przed ponownym zatrudnieniem stażysty.

Bardzo dobrze zostały też opisane relacje pomiędzy stażystami a innymi pracownikami.

Bariera komunikacyjna, jeśli występowała, to nie wpłynęła znacząco na pracę

stażysty. Z problemami komunikacyjnymi radzono sobie następująco: głośniejszym

mówieniem (do osób wyposażonych w aparaty), wyraźnym układaniem ust,

pisaniem karteczek. Jeden z przedsiębiorców był dzieckiem głuchych rodziców

i doskonale znał język migowy, w którym porozumiewał się ze stażystami.

Pracodawcy zwykle dowiadywali się o projekcie ze środowiska – to znaczy są lub

byli związani ze środowiskiem osób niesłyszących (wśród znajomych, rodziny są

osoby niesłyszące) i stąd dowiedzieli się o projekcie. Motywacją do przyjęcia

stażystów i rozpoczęcia współpracy była chęć pomocy, ułatwienia innemu człowiekowi

startu w życie, często połączona z autentyczną świadomością problemów,

z jakimi na co dzień stykają się osoby niesłyszące.

Zdecydowałem się dlatego, że trzeba pomóc członkowi, na pewno była to szansa dla niego, żeby

zdobyć wiedzę i umiejętności w zawodzie. – TDI staże 1

Chcieliśmy pomóc po to, by osoba niepełnosprawna mogła się jakoś wdrożyć do społeczeństwa,

rozwinąć jakieś umiejętności przydatne w zawodzie. – TDI staże 1

60


Chciałyśmy osoby niesłyszące nauczyć czegoś więcej niż im się narzuca. Ja wiem, że są to ludzie

doświadczeni przez los, trudno im się kontaktować z ludźmi słyszącymi. Na ogół są to ludzie

zamknięci w swoim kręgu i chodziło o to, żeby jakby ich bardziej związać z resztą społeczeństwa.

Chodziło o większe kontakty z ludźmi słyszącymi. – TDI staże 4

Jednocześnie warto zauważyć, że respondenci, z którymi przeprowadzone zostały

wywiady, nie przejawiali większych obaw związanych z zatrudnieniem osoby

niesłyszącej. Przeważnie wynikało to z faktu wcześniejszej znajomości z osobami

głuchymi i wiedzy na temat ich możliwości. Jeśli pojawiały się obawy związane

z zatrudnieniem osoby niesłyszącej, to przeważnie dotyczyły one problemów

z komunikacją.

Absolutnie nie miałam żadnych obaw, ponieważ całe życie obracam się wśród osób głuchoniemych.

– TDI staże 4

Zajmujemy się PFRON-em, więc osoby które mają jakieś ułomności nie są nam obce, więc nie

obawialiśmy się. – TDI staże 3

Zwykle stażyści wykonywali dokładnie te same zadania, co zwykli pracownicy.

Ale nie wszystkie – na przykład w kwiaciarni stażysta nie stał na kasie, a w zakładzie

fryzjerskim wykonywał wszystkie czynności – poza strzyżeniem.

W tych miejscach, w których prowadzono wywiady, stażyści doskonale wiedzieli,

co będą robić, jeszcze przed rozpoczęciem stażu. W większości sami sobie załatwiali

formalności związane ze stażem, sami znaleźli miejsce stażu i przekonali

właściciela do tego, by wziął udział w stażu.

Wszyscy respondenci byli zadowoleni ze stażu i wszyscy zauważyli, że gdyby

podobna okazja miała się nadarzyć w przyszłości – skorzystaliby z pracy osoby

niesłyszącej. Ponadto dobrze oceniali pracę tak samej osoby niesłyszącej, jak

również nabyte przez nią umiejętności. Zauważano, że stażysta z czasem nabierał

samodzielności, pewności, potrafił coraz lepiej wykonywać swoje obowiązki,

rzadziej zwracał się o pomoc.

Jeden respondent, z którym przeprowadzono wywiad, zatrudnił po zakończeniu

stażu stażystę w swojej firmie, ale pozostali niestety nie mieli takiej możliwości; nie

ukrywali, że sytuacja ekonomiczna nie pozwala im na zwiększenie zatrudnienia, ale

uważali, że osoby kończące staż mają taką wiedzę i umiejętności, które pozwoliłyby

im podjąć zatrudnienie.

Stażysta czuje się pewnie przy pacjencie, zadaje mniej pytań, radzi sobie sam z problemami.

– TDI staże 1

Stażysta po zakończeniu stażu otrzymał u nas zatrudnienie. Nie potrafię powiedzieć, czy każdy

stażysta dostanie staż, ponieważ różni są ludzie. – TDI staże 1

Staż był bardzo przydatny. Stażysta nam dużo pomógł, bo mieliśmy dużo pracy. – TDI staże 1

61


Może gdybym nie znał stażysty, może byłyby jakieś problemy. Ale nie mieliśmy żadnych

problemów ani z komunikacją, ani z pracą. – TDI staże 1

Stażystka sprawiała wrażenie bardzo samodzielnej osoby, nie potrzebowała naszej pomocy przy

pracy, wiedziała, co zrobić, zdobyła jakieś doświadczenie. Miała taką samodzielność. – TDI

staże 2

Stażystka spokojnie mogłaby pracować jako kwiaciarka. – TDI staże 2

Stażystko poprawnie funkcjonowała w grupie, przełamała jakieś bariery, myślę że to pomoże jej

w przyszłości. – TDI staże 3

To był na pewno sukces. One wyszły do ludzi, okazało się, że jedna z nich to samorodek. Ona

w lot chwytała wszystko, co dotyczy fryzjerstwa. Gdyby nie była osobą głuchoniemą, byłaby

świetną fryzjerką. Może zdobyć zawód i być samodzielna, ale będzie jej bardzo trudno. Druga

stażystka z kolei była bardzo ambitna. Bardzo przykładała się do wszystkiego i wszystko

robiła poprawnie. Gdyby nie ich niepełnosprawność, byłyby świetne. – TDI staże 4

Mają szansę na pracę. Ale musiałby im pomóc Związek Głuchych bardziej. Jedna z nich

mogłaby być zwykłym pracownikiem zakładu fryzjerskiego. Druga stażystka, mogłaby pracować

w zakładzie, pod warunkiem, że będzie tam pracował ktoś, kto będzie miał z nią kontakt.

Tłumacz. Ale musiałby pracować z nią cały czas. – TDI staże 4

Z dobrym przyjęciem spotkała się funkcja opiekuna stażu. Była to osoba niezbędna

szczególnie w pierwszym etapie stażu. Jak zauważyli respondenci, opiekuna stażu

potrzebowali nie tylko pracownicy do komunikacji ze stażystą, ale pomocy potrzebował

też sam stażysta, ponieważ początkowo mógł czuć się obco w świecie,

z którym – przynajmniej początkowo – nie potrafił się komunikować.

Nawet respondent, który doskonale zna język migowy (wychował się w rodzinie

niesłyszących rodziców) uważał, że dla komfortu psychicznego stażysty korzystniej

jest, jeśli jest z nim na początku osoba zaufana, do której może się zwrócić

po poradę czy pomoc. A więc opiekun stażu spełniał rolę nie tylko tłumacza, ale

osoby wspierającej niesłyszącego.

Czasami opiekunem stażu był sam pracodawca. Związane to było z tym, że pracodawca

i stażysta znali się wcześniej. Taka sytuacja wydaje się niemal idealna, ponieważ

pozwalała na opiekę nad stażystą w trybie niemalże ciągłym.

Była kilkukrotnie osoba, która pomagała. Na samym początku pomogła nam się zapoznać,

pokazała jak się komunikować. To było zdecydowanie pomocne, że była taka osoba. Zwłaszcza

na początku – to było bardzo pomocne. – TDI staże 2

Opiekun stażu jest potrzebny, jak są jakieś problemy. A że u nas nie było problemów

– to specjalnie potrzeby kontaktu nie mieliśmy. Ale taka osoba jest bardzo potrzebna, która

przeprowadzi stażystę, przez wszystkie meandry takie, porozmawia z rodzicami, zareaguje jak

jest jakiś problem. Gdyby to był inny salon [w znaczeniu: nie byłoby osoby, która miga

– przyp. RK], to taki tłumacz byłby bardziej potrzebny. – TDI staże 4

62


Znamienne jest, że pracodawcy rozumieli, że komunikacja z osobą głuchą to nie

tylko komunikacja z osobą, która nie mówi, ale to komunikacja z osobą, która

porozumiewa się w innym języku. Więc nie wystarczają kartki i zapiski – potrzeba

więcej uwagi włożyć w komunikację.

Komunikacja, to nie jest kwestia zapisania karteczki i odczytania jej przez osobę głuchoniemą,

bo człowiekowi głuchoniememu trzeba wytłumaczyć jeszcze sens tego, co on czyta. To nie jest tak,

że jak zadaje mu się jakąś czynność, to on ją zrozumie. Tu jak się mówi, to trzeba wytłumaczyć,

że coś trzeba zrobić tak, ale przy tym należy pamiętać, żeby czegoś nie zrobić tak. Trzeba

wszystko wytłumaczyć. To tak, jakby wytłumaczyć coś osobie która nie zna języka polskiego,

jakby Włochowi trzeba by wytłumaczyć, co znaczy polecenie „poszukaj”. – TDI staże 4

Pracodawcy nie mieli żadnych uwag dotyczących współpracy z Polskim Związkiem

Głuchych czy związanych z formalnościami dotyczącymi realizacji projektu – czyli

z przyjęciem stażysty. Chwalono sprawną obsługę ze strony koordynatora, dobrą

komunikację. Być może było o tyle łatwiej, że jak już zostało tu wspomniane, część

pracodawców w jakiś sposób była wcześniej związana ze środowiskiem głuchych.

Minimalna ilość dokumentów jest niezbędna i to jest zrozumiałe. Dużo załatwił sam stażysta,

ja tam byłem na dwóch spotkaniach. – TDI 1

Współpraca z PZG była dobra. Dotarła do nas bardzo profesjonalna osoba, bardzo sprawna

i sympatyczna. Osoba z PZG była bardzo pomocna. Nie mam żadnych minusów tej współpracy.

– TDI staże 2

Na koniec każdego wywiadu respondenci byli pytani o rady dla innych pracodawców:

o czym powinni pamiętać, na co powinni zwrócić uwagę uruchamiając u siebie

staż.

Generalnie porady dotyczyły braku obaw. Respondenci radzili, by pracodawcy nie

bali się kłopotów komunikacyjnych i uwierzyli, że osoba niesłysząca może wykonywać

te same czynności, co osoba słysząca.

Ponadto padły głosy, że warto spróbować umożliwić realizację stażu, ponieważ

warto pomagać innym ludziom.

Pojawiła się też rada, by poznać podstawy języka migowego, bo to na pewno ułatwi

kontakt.

Bałyśmy się przede wszystkim, że nie będziemy umiały się porozumieć. – TDI staże 2

Przede wszystkim nie można się bać tych sytuacji, ani tych osób, bo reakcje są bardzo sympatyczne,

osoby są bardzo miłe. Potrzebna jest pewna doza zrozumienia. Nie bać się. – TDI staże 2

Dałabym taką radę, że warto spróbować i pomóc drugiej osobie. – TDI staże 3

Gdyby stażystka trafiła do miejsca, gdzie nie ma osoby posługującej się językiem migowym, czy

nawet osoby, która zna chociaż podstawy języka migowego, to ona się nie porozumie. – TDI staż 4

63


4. Zarządzanie projektem

Przedmiotem ewaluacji było również to, w jaki sposób projekt był zarządzany.

W tym celu ewaluatorzy uczestniczyli w spotkaniach zespołu projektowego,

w trakcie trwania projektu. Ponadto zostały przeprowadzone wywiady indywidualne

z osobami odpowiedzialnymi za zarządzanie oraz z przedstawicielami PFRON.

Liderem projektu był Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,

Partnerem projektu Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych, natomiast Biuro

Projektu mieściło się w Oddziale Łódzkim Polskiego Związku Głuchych.

W celu efektywnego zarządzania projektem jesienią 2008 roku koordynatorzy

projektu powołali pięciu koordynatorów lokalnych w tzw. obszarach:

� Obszar I obejmujący województwa zachodniopomorskie, pomorskie i kujawsko-pomorskie,

� Obszar II obejmujący województwa mazowieckie, podlaskie i warmińsko-

-mazurskie,

� Obszar III obejmujący województwa łódzkie i wielkopolskie,

� Obszar IV obejmujący województwa lubelskie, świętokrzyskie i podkarpackie,

� Obszar V obejmujący województwa śląskie, opolskie i dolnośląskie.

W trakcie trwania projektu doszło do wymiany koordynatora w obszarze V.

Rekrutacja koordynatorów odbywała się na podstawie rozmowy kwalifikacyjnej.

Osobom odpowiedzialnym za rekrutację koordynatorów bardzo trudno było

wskazać wymagane doświadczenie czy wykształcenie niezbędne do koordynowania

projektu, więc za podstawowe kryterium przyjęto zdolności komunikacyjne kandydata.

Kierując się tym kryterium koordynatorzy projektu wybrali koordynatorów

lokalnych.

W celu ułatwienia kontaktu z koordynatorami i usprawnienia koordynacji zespołem

koordynatorów, zakupiono program komputerowy egroupware, który integrował

dyskusje, kalendarz, pliki i wiadomości przesyłane pomiędzy osobami zaangażowanymi

w realizację projektu.

W trakcie trwania projektu dwukrotnie też zmieniła się osoba odpowiedzialna

za koordynację nad projektem po stronie Lidera (PFRON), ale w opinii przedstawicieli

lidera, jak i biura projektowego, nie wpłynęło to na realizację projektu.

Pierwotnie za realizację projektu odpowiadał Zarząd Główny PZG, jednak faktyczne

czynności wykonawcze były realizowane przez Oddział Łódzki PZG. Aby

ułatwić funkcjonowanie Oddziału Łódzkiego w zakresie koordynowania projektu

w maju 2009 roku, PZG wystąpił o zmianę Partnera, a więc o ustanowienie Partnerem

projektu bezpośrednio Oddziału Łódzkiego PZG. W celu rozwiązania tego

64


problemu zorganizowano spotkanie robocze wszystkich podmiotów zaangażowanych

w realizację projektu, gdzie ustalono, że Partnerem Projektu pozostanie nadal

Zarząd Główny PZG, ale realizować go będzie Oddział Łódzki PZG na podstawie

udzielonych mu przez ZG PZG pełnomocnictw.

W opinii koordynatorów projektu, współpraca z PFRON przebiegała bez zarzutu.

Doszło do pewnych nieporozumień wewnątrz PZG, związanych z formalnym

prowadzeniem projektu, ale po ustaleniach z maja 2009 sytuacja wyjaśniła się i nie

dochodziło już później do komplikacji.

Podobne zdanie wyrażali przedstawiciele Lidera Projektu (PFRON). Nie zanotowano

problemów związanych z zarządzaniem projektu, a kontakt z koordynatorami,

szybkość reakcji na różnorakie problemy był określany mianem „bardzo

dobry”. Przedstawiciel Lidera, w osobie koordynatora ds. sprawozdawczości

i monitoringu projektu „Wsparcie osób niesłyszących na rynku pracy” podkreślał,

że nie ma żadnych problemów z komunikacją z Biurem Projektu. Podobne zdanie

ma koordynator ds. rozliczeń projektu „Wsparcie osób niesłyszących na rynku

pracy” z PFRON, odpowiedzialny za rozliczenie projektu. W jego opinii biuro

projektu reagowało bardzo szybko na zgłaszane uwagi i przez cały okres realizacji

projektu nie było żadnych problemów z wnioskami o płatność czy wyjaśnieniami

dotyczącymi płatności ze strony Biura Projektu. Lider projektu na bieżąco udzielał

wsparcia zespołowi realizującemu projekt, między innymi biorąc udział w spotkaniach

zespołu w Łodzi.

Projekt był kontrolowany przez Instytucję Wdrażającą – Centrum Rozwoju

Zasobów Ludzkich – w dniach 24 lipca 2009, 29 lipca 2009 oraz 29 września 2009.

Kontrola nie stwierdziła większych uchybień w realizacji projektu. Zastrzeżenie

wzbudziło posługiwanie się nazwą „4 Kroki” (nazwa projektu powinna brzmieć

„Wsparcie Osób Niesłyszących na Rynku Pracy”) oraz brak loga EFS na materiałach

oraz na sali w czasie jednego ze szkoleń zewnętrznych, finansowanych

ze środków projektu. Ta sprawa znalazła swoje rozwiązanie dopiero w interpretacji

Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, które uznało, że skoro szkolenie w całości nie

było finansowane ze środków EFS, a wykupiono tylko jedno miejsce – to nie ma

obowiązku oznaczać wszystkich materiałów i sali logami EFS oraz projektu.

Przedstawiciel ewaluatora uczestniczył w niektórych spotkaniach zespołu projektowego.

Dało się zauważyć dobrą komunikację pomiędzy koordynatorami projektu

a koordynatorami lokalnymi, ale również pomiędzy koordynatorami lokalnymi.

Relacje w zespole koordynatorów nie były formalne, komunikacja była otwarta,

dało się odczuć wzajemną chęć pomagania sobie i skupienia się na rozwiązaniu

ewentualnych problemów.

Do koordynowania projektem nie powołano komitetu sterującego, z tego względu,

że projektem koordynował tylko jeden podmiot (PZG) i nakładanie jeszcze

komitetu sterującego byłoby niepotrzebnym mnożeniem struktur zarządzania

projektem bez wpływu na wydajność struktury zarządzania.

65


Ostatnie spostrzeżenie dotyczy stylu zarządzania, jaki przyjęło Biuro Projektu.

Ze wszystkich rozmów przeprowadzonych z respondentami – czy to z tłumaczami,

przedstawicielem lidera, opiekunami czy doradcami zawodowymi – przebija się

chęć do pracy w projekcie i zadowolenie z uczestnictwa w projekcie. Świadczy to

o pewnym zmotywowaniu tych wszystkich osób do pracy na rzecz osób niesłyszących.

W opinii zespołu projektowego taka motywacja została osiągnięta dzięki

miękkiemu, ale konsekwentnemu stylowi zarządzania przyjętemu przez Biuro

Projektu. Wydaje się, że właśnie taki styl zarządzania należy kontynuować

w następnych edycjach projektu.

66


V. ZAŁĄCZNIKI

Kwestionariusz wywiadu ankietowego z uczestnikiem

spotkania informacyjnego o projekcie „4 Kroki”

67

Załącznik 1

Dzień dobry, NR RESP:………………

Nazywam się……………………………………… i przeprowadzam krótkie

badanie dla Polskiego Związku Głuchych. Chciałbym zapytać Pana/ Panią

o ocenę tego spotkania. Badanie jest anonimowe, jego wyniki zostaną

wykorzystane tylko w zestawieniu zbiorczym. Czy zechce mi Pani/ Pan

poświęcić 3–4 minuty?

P1. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/ Pan dzisiejsze spotkanie? Odpowiadając

proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza – zdecydowanie mi się

nie podoba, 2 – raczej nie podoba mi się, 3 – trochę mi się podoba,

4 – zdecydowanie mi się podoba.

[ankieter zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

zdecydowanie

mi się nie

podoba

trochę mi

się nie

podoba

trochę mi

się

podoba

zdecydowanie

mi się podoba

Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9


P2. Czy Pani/ Pana zdaniem, informacje o projekcie jakie Pani/ Pan otrzymał/a

na tym spotkaniu, są wyczerpujące dla Pani, to znaczy czy rozumie Pani/ Pan

wszystkie informacje?, czy wystarczy informacji?

Tak, zdecydowanie

wystarczy

informacji

[ankieter zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

Troche

wystarczy

informacji

Trochę

niewystarczy

informacji

68

Nie, zdecydowanie

nie

wystarczy

informacji

Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9

P3. Czy po zapoznaniu się z informacjami o projekcie, chciałaby Pani/ Pan, aby

Pani/ Pana dziecko wzięło w nim udział?

a. tak 1

b. nie 2

c. nie wiem [ank – nie

czytaj]

3

P4. Chciałbym poprosić Pana/ Panią o ocenę poszczególnych elementów spotkania.

Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza – źle,

2 – raczej źle, 3 – raczej dobrze, 4 – dobrze.

[ankieter przeczytaj punkty A-F, poproś o ocenę każdego z nich;

zaznacz odpowiedzi w poniższej tabeli]

Jak Pan/ Pani ocenia…

Źle Raczej

źle

Raczej

dobrze

Dobrze Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

4A Przedstawienie projektu przez

koordynatora programu

1 2 3 4 9

4B Informacja doradcy Zawodowego

1 2 3 4 9

4C Materiały o projekcie „4 Kroki” 1 2 3 4 9

4D Materiały otrzymane na spotkaniu

od doradcy zawodowego

1 2 3 4 9

4E Poczęstunek 1 2 3 4 9

4F Miejsce spotkania 1 2 3 4 9


P5. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/ Pan projekt „4 Kroki”? Odpowiadając

proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza – zdecydowanie mi się nie

podoba, 2 – nie podoba mi się, 3 – trochę mi się nie podoba, 4 – trochę mi się

podoba, 5 – podoba mi się, 6 – zdecydowanie mi się podoba.

zdecydowanie

mi się nie

podoba

[ankieter, zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

nie

podoba

mi się

trochę

mi się

nie

podoba

trochę

mi się

podoba

69

podoba

mi się

zdecydowanie

mi się

podoba

Nie wiem /

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 5 6 9

P6. Proszę powiedzieć skąd dowiedział się Pan/ Pani o tym projekcie?

[ankieter, zaznacz odpowiedź – możliwe wiele odpowiedzi]

6A Od wychowawcy klasy 1

6B Od dyrektora szkoły 2

6C Od znajomych 3

6D Z ulotki 4

6E Z Polskiego Związku Głuchych 5

6F Z Internetu w ogóle 6

6G Z Internetu, ze strony ONSI 7

6H Z innych źródeł [ANK: zapisz jakich]

8

……………………………………………………………………………….

M1. [ANKIETER – ZAZNACZ PŁEĆ – NIE PYTAJ!]

kobieta 1 mężczyzna 2

M2. Proszę podać rok swojego urodzenia: [ANK: wpisz rok urodzenia,

na przykład 1965] _ _ _ _

To były wszystkie moje pytania, bardzo dziękuje Panu/ Pani za poświęcenie mi czasu.

Do widzenia!


70

Załącznik 2

Kwestionariusz wywiadu wspomaganego komputerowo z doradcą

zawodowym przeprowadzającym spotkanie w ramach projektu „4 Kroki”

INTRO:

Nazywam się Rafał Klepacz, reprezentuję Pracownię Badawczą RESPONS, która dla

Polskiego Związku Głuchych przeprowadza badanie ewaluacyjne projektu „4 Kroki – Wparcie

osób niesłyszących na rynku pracy”.

Niedawno prowadził/a Pan/ Pani spotkanie dotyczące projektu. Chciałbym prosić Pana/ Panią

o podzielenie się spostrzeżeniami dotyczącymi tego spotkania i wypełnienie w tym celu krótkiej ankiety.

Ankieta znajduje się w linku poniżej – należy na niego kliknąć, by przejść do wypełniania

ankiety. Jeśli link nie działa, proszę go skopiować do adresu w przeglądarce internetowej.

Pańskie/ Pani odpowiedzi zapiszą się w zbiorczej bazie danych i zostaną wykorzystane

wyłącznie w zestawieniu z innymi odpowiedziami.

W razie jakichkolwiek pytań czy sugestii dotyczących badania proszę o kontakt pod adresem

pracownia@respons.pl

P1. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/ Pan spotkanie dotyczące

projektu „4 Kroki”? Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której

1 – oznacza zdecydowanie mi się nie podobało, 2 – raczej nie podobało mi się,

3 – raczej mi się podobało, 4 –zdecydowanie mi się podobało.

zdecydowanie

mi się nie

podobało

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

raczej mi się nie

podobało

raczej mi się

podobało

zdecydowanie

mi się podobało

nie wiem

1 2 3 4 9

P2. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/ Pan zainteresowanie słuchaczy

podczas spotkania? Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza

– zdecydowanie nie zainteresowani, 2 – raczej nie zainteresowani, 3 – raczej zainteresowani,

4 –zdecydowanie zainteresowani.

Zdecydowanie nie

zainteresowani

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

raczej nie zainteresowani

raczej zainteresowani

zdecydowanie

zainteresowani

1 2 3 4


P3. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/Pan sam projekt „4 Kroki”?

Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza - zdecydowanie mi

się nie podoba, 2 – raczej nie podoba mi się, 3 – raczej mi się podoba,

4 –zdecydowanie mi się podoba.

zdecydowanie

mi się nie

podoba

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

raczej mi się

nie podoba

raczej mi się

podoba

71

zdecydowanie

mi się podoba

Nie wiem

1 2 3 4 9

P4. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/Pan współpracę z tłumaczem

podczas spotkania w projekcie „4 Kroki”? Odpowiadając proszę wykorzystać tę

skalę, na której 1 oznacza - zdecydowanie nie jestem zadowolony, 2 – raczej nie

jestem zadowolony, 3 – jestem zadowolony, 4 – jestem bardzo zadowolony.

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

Zdecydowanie nie Raczej nie jestem Jestem zadowolony Jestem bardzo

jestem zadowolony zadowolony

zadowolony

1 2 3 4

P5. Na ile Pana zdaniem, projekt „4 Kroki” może okazać się skuteczny? Odpowiadając

proszę wykorzystać tę skalę, od 1 do 10, gdzie 1 oznacza,

że program jest w ogóle nie skuteczny, a 9, że program jest bardzo skuteczny

W ogóle

nieskuteczny

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

Bardzo

skuteczny

Trudno

powiedzieć

1 2 3 4 5 6 7 8 9 99

P6a. Czy Pana / Pani zdaniem, jest coś co powinno zostać zmienione w projekcie

„4 Kroki”?

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

a. TAK ->[scripting: kontynuuj]

b. NIE -> [scripting: przejdź do P6]


P6b. Co Pana / Pani zdaniem, powinno zostać zmienione w projekcie „4 Kroki”?

Proszę zapisać wszystko co przychodzi panu do głowy:

[scripting: daj pole pytania otwartego]

P7. Czy jest coś, jeśli w ogóle, co sprawiało Panu / Pani problem w realizacji

spotkania?

[scripting: daj pole pytania otwartego]

P8a. Czy ma Pan /Pani jakieś uwagi dotyczące pracy tłumacza?

[scripting: tylko jedna odpowiedź]

c. TAK ->[scripting: kontynuuj]

d. NIE -> [scripting: przejdź do 86]

P8b. Proszę napisać, jakie ma Pan / Pani uwagi do pracy tłumacza?

[scripting: daj pole pytania otwartego]

P9. Czy są jakieś rozwiązania dotyczące organizacji podobnych spotkań, które

warto polecić na przyszłość?

[scripting: daj pole pytania otwartego]

To były wszystkie moje pytania, bardzo dziękuje Panu / Pani za poświęcenie mi czasu.

Do widzenia!

72


73

Załącznik 3

Kwestionariusz wywiadu ankietowego z uczestnikiem indywidualnych

spotkań z doradcą

RESP:………………

P0. ZAZNACZ Z KIM BYŁO SPOTKANIE:

a. doradcą zawodowym…………………1

b. psychologiem………………………….2

c. prawnikiem…….………………………3

Dzień dobry,

Nazywam się……………………………………… i przeprowadzam badanie ewaluacyjne

w ramach projektu „Wsparcie Osób Niesłyszących na Rynku Pracy”. Chciałbym zapytać

P. o ocenę tego spotkania. Badanie jest anonimowe, a jego wyniki zostaną wykorzystane wyłącznie

do celów ewaluacyjnych projektu. Czy zechce mi Pani/Pan poświęcić 3–4 minuty?

P1. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pani/Pan spotkanie z doradcą zawodowym?

Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza - zdecydowanie

mi się nie podoba, 2 – trochę mi się nie podoba, 3 – trochę mi się podoba,

4 –zdecydowanie mi się podoba.

[ankieter zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

zdecydowanie

mi się nie

podoba

trochę

mi się

nie

podoba

trochę

mi się

podoba

zdecydowanie

mi się

podoba

nie wiem /

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9


P2. Czy Pani/ Pana zdaniem, informacje i rady jakie otrzymał/a Pan/ Pani

od doradcy będą dla Pana/ Pani przydatne?

[ankieter zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

Będą w ogóle

nieprzydatne

Będą trochę

nie przydatne

Będą trochę

przydatne

74

Tak, będą

bardzo

przydatne

Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9

P3. Czy przygotowany wspólnie z Panem/ Panią indywidualny plan działania,

spełnia Pana/ Pani oczekiwania?

[ankieter zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

W ogóle nie

spełnia moich

oczekiwań

Trochę nie

spełnia moich

oczekiwań

Trochę spełnia

moje oczekiwania

Tak, zdecydowanie

spełnia

moje oczekiwania

Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9

P4. Chciałbym poprosić Pana/ Panią o ocenę poszczególnych elementów spotkania.

Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza – źle, 2 – raczej

źle, 3 – raczej dobrze, 4 – dobrze. [ankieter przeczytaj punkty A-F, poproś

o ocenę każdego z nich; zaznacz odpowiedzi w poniższej tabeli]

Jak Pan/ Pani ocenia… Bardzo

źle

Źle Dobrze Bardzo

dobrze

Nie wiem/

odmowa [ank –

nie czytaj]

4A Miejsce gdzie odbyło

się spotkanie

1 2 3 4 9

4B Pracę doradcy zawodowego

- ogólnie

1 2 3 4 9

4C Atmosferę spotkania 1 2 3 4 9

4D Współpracę z tłumaczem

1 2 3 4 9

4E Informację o spotkaniu

- ogólnie

1 2 3 4 9

4F Sposób zaproszenia na

spotkanie

1 2 3 4 9


P5. Proszę powiedzieć, czy Pana/ Pani zdaniem, takie spotkania są potrzebne?

Odpowiadając proszę wykorzystać tę skalę, na której 1 oznacza – w ogóle nie są

potrzebne, 2 – trochę nie są potrzebne, 3 – trochę są potrzebne, 4 – są bardzo

potrzebne. [ankieter, zaznacz odpowiedź – tylko jedna odpowiedź]

W ogóle nie

potrzebne

Trochę nie

potrzebne

Trochę

potrzebne

75

Bardzo

potrzebne

Nie wiem/

odmowa

[ank – nie

czytaj]

1 2 3 4 9

P6. Proszę powiedzieć skąd dowiedział się Pan/ Pani o tym programie? [ankieter,

zaznacz odpowiedź – możliwe wiele odpowiedzi]

6A Od wychowawcy klasy 1

6B Od dyrektora szkoły 2

6C Od znajomych 3

6D Z ulotki 4

6E Z Polskiego Związku Głuchych 5

6F Z Internetu w ogóle 6

6G Z Internetu, ze strony ONSI 7

6H Z innych źródeł [ANK: zapisz jakich]

…………………………………………………………………………

…….

M1. [ANKIETER - ZAZNACZ PŁEĆ - NIE PYTAJ!]

kobieta 1 mężczyzna 2

M2. Proszę podać rok swojego urodzenia: [ANK: wpisz rok urodzenia,

na przykład 1965] _ _ _ _

To były wszystkie moje pytania, bardzo dziękuje Panu/ Pani za poświęcenie mi czasu.

Do widzenia!

8


Dzień dobry,

Dyspozycje do wywiadu swobodnego z uczestnikiem

spotkania indywidualnego z doradcą

76

Załącznik 4

Nazywam się……………………………………… i przeprowadzam krótkie

badanie na potrzeby projektu „4 Kroki – Wsparcie dla osób niesłyszących

na rynku pracy”. Chcemy porozmawiać z Panem/ Panią o spotkaniu

z doradcą zawodowym, które miało miejsce parę tygodni temu.

A. Projekt „4 Kroki”

1. Proszę powiedzieć, skąd dowiedział(a) się Pan/ Pani o projekcie „4 Kroki”?

2. Co Pani powiedział(a) ta osoba, od której dowiedział(a) się Pan/ Pani

o projekcie „4 Kroki”?

3. Kiedy zdecydował(a) się Pan/ Pani wziąć udział w tym programie? Proszę

opowiedzieć jak to wyglądało?

4. Czy miał(a) Pan/ Pani jakieś obawy związane z udziałem w tym projekcie?

Jakie to były obawy? Jakie jeszcze?

B. Spotkanie z doradcą

1. Proszę opowiedzieć, jak wyglądało Pana/ Pani spotkanie z doradcą zawodowym?

2. Jaka panowała atmosfera podczas tego spotkania? Jak się Pan/ Pani czuł(a)

podczas spotkania?

3. Jakie efekty przyniosło Panu/ Pani spotkanie z doradcą? Co wykorzysta

Pan/ Pani w przyszłości z informacji/ porad jakie udzielił Pani/ Pani doradca

zawodowy?

4. Jak ocenia Pan pracę tłumacza podczas spotkania z doradcą zawodowym?

5. Co spotkanie z doradcą zawodowym zmieniło w Pana/ Pani życiu? Co jeszcze

się zmieniło?

6. Czy sposób zgłoszenia się na spotkanie sprawiał Panu/ Pani jakieś problemy?

Jakie to były problemy?

7. Proszę powiedzieć, jakie są Pana/ Pani plany na najbliższą przyszłość, związane

z projektem „4 Kroki”? Co zamierza Pan/Pani robić?

8. Proszę powiedzieć, czy takie spotkania są potrzebne? Dlaczego Pan/ Pani

tak uważa?

To były wszystkie moje pytania, bardzo dziękuje Panu/ Pani za poświęcenie mi czasu.

Do widzenia!


Dyspozycje do wywiadu z uczestnikami warsztatów

umiejętności psychologicznych

77

Załącznik 5

1. Przedstawienie się prowadzącego, wyjaśnienie celu spotkania (Dzień dobry, nazywam

się Rafał Klepacz, jestem badaczem, prowadzę badanie dotyczące tych warsztatów w których bierzecie

udział. Chciałbym z Wami chwilę porozmawiać o tych warsztatach, o tym jak się tu czujecie

i o tym czy Wam się podobają te warsztaty i czy są potrzebne. Będę Wam zadawał pytania i proszę

Was o udzielania odpowiedzi. Chcę powiedzieć, że nie ma złych ani dobrych odpowiedzi.

Nie odpowiadacie na ocenę. Każda Wasza odpowiedź jest dobra i cenna i każda będzie mi się podobała.

W przyszłość z Waszych odpowiedzi będę spisywał raport, i dlatego abym nic nie przeoczył,

będę nagrywał to co mówicie. Wszystkie Wasze odpowiedzi będą w tym raporcie anonimowe,

nie będę Was pytał o nazwisko, Wasze odpowiedzi zostaną zestawione z odpowiedziami innych

uczestników.)

2. Przedstawienie się uczestników (powiedzcie mi jak macie na imię, skąd przyjechaliście ile

macie lat, do której klasy chodzicie, jak długo jesteście już na warsztatach).

3. Pytanie wprowadzające. (Na początek chciałbym zapytać o to, co lubicie najbardziej robić.

Czym zajmujecie się w czasie wolnym, jakie jest Wasze ulubione zajęcie?)

4. Informacja o Warsztatach (skąd dowiedzieliście się o tych warsztatach? W jaki sposób zgłosiliście

się na warsztaty? Czy baliście się czegoś jadąc tutaj? Mieliście jakieś obawy związane z wyjazdem?)

5. Ocena zajęć (Jak wrócicie do domu, to co powiecie rodzicom/ kolegom o tych zajęciach? Co powiecie

o tym o czym były te zajęcia? Czy podobały Wam się tematy? Jakie z zajęć podobały Wam

się najbardziej? Co było w nich fajnego? Jakie inne zajęcia Wam się podobały? Co szczególnie podoba

Wam się w tych zajęciach?)

6. Potrzeba warsztatów (czy kiedykolwiek w przeszłości braliście udział w podobnych zajęciach?

Jakich? Czego dotyczyły? Kto je organizował? Jeśli nie – czy uważacie, że takie zajęcia są potrzebne?

Dlaczego? Czy polecilibyście koledze udział w takich warsztatach? Czego mógłby się kolega

nauczyć? Dlaczego to jest ważne?)

7. Efekt warsztatów (do czego przydadzą się e umiejętności, których nauczyliście się na zajęciach?)

8. Skuteczność (powiedzcie mi, co najbardziej zapadło Wam pamięć jeśli chodzi o zajęcia? Co było

najlepszego na zajęciach? Czy poznaliście jakieś nowe słowa? Co one oznaczają?)

9. Ocena organizacji warsztatów (Jak Wam się podoba ośrodek? Pokoje? Sale zajęć? Czy

smakuje Wam jedzenie? Co powiecie o łazienkach i ubikacjach?)

10. Zakończenie (dziękuję. To już wszystkie moje pytania, bardzo mi pomogliście

i dziękuję Wam za udział w tym spotkaniu.)


Dyspozycje do wywiadu z opiekunami i z tłumaczami

78

Załącznik 6

1. Przedstawienie prowadzącego i wprowadzenie do wywiadu (Dzień dobry,

nazywam się Rafał Klepacz, jestem niezależnym badaczem przeprowadzającym ewaluację tych

warsztatów. Chciałbym poznać Pana/ Pani opinię o tych warsztatach. Odpowiedzi jakich Pan/

Pani udzieli będą zestawione z odpowiedziami innych opiekunów i nie powiązane w żaden sposób

personalnie z Panem/ Panią. Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi, a za to wszystkie są ważne.

Chcę poznać Pana/ Pani opinię a nie będę sprawdzał Pana/ Pani wiedzy � Aby wszystko

dobrze spisać, będę chciał nagrać nasz wywiad. Czy wyraża Pan/ Pani zgodę na nagrywanie tego

wywiadu?)

2. Pytanie wprowadzające (proszę powiedzieć, czym zajmuje się Pan / Pani w swojej pracy, jak

długo pracuje Pan/ Pani z osobami głuchymi. Proszę powiedzieć jakie są największe problemy

w Pana/ Pani pracy? Proszę opowiedzieć o jakiejś swojej radości/ sukcesie)

3. Ogólna ocena warsztatów (Proszę powiedzieć, tak ogólnie, jakie są Pana/ Pani spostrzeżenia

dotyczące tych warsztatów? Co się Panu/ Pani podoba, co się Panu/ Pani nie podoba?)

4. Przydatność zajęć (Proszę powiedzieć, które zajęcia – Pana/ Pani zdaniem – są potrzebne dla

wychowanków, a które zbędne? Jak ocenia Pan/ Pani dobór treści zajęć? Czy zajęcia były zrozumiałe

dla wychowanków? Czy będą im przydatne?)

5. Ocena prowadzących i zajęć (Jak ocenia Pan/ Pani przygotowanie prowadzących

do przeprowadzenia takich zajęć? Co poradziłaby Pan/ Pani osobom prowadzącym,

na przyszłość, by zmienili w swoich zajęciach?)

6. Skuteczność (Jaki wpływ, udział w tych warsztatach może mieć na wychowanków? Czy treści

zajęć/ umiejętności będą dla nich przydatne? Czy będą trwałe? Czy Pana/ Pani zdaniem wpłyną

na postawy/ świadomość wychowanków? Dlaczego tak? Dlaczego nie?)

7. Propozycje zmian (Gdyby miał Pan/ Pani doradzać w przyszłości w układaniu programu

zajęć takich warsztatów – co by Pan/ Pani zmienił(a), jakich zajęć Panu/ Pani brakowało,

co można by uzupełnić… dlaczego?)

8. Ocena organizacji (Jak ocenia Pan/ Pani warsztaty pod względem organizacyjnym? Jak ocenia

Pan/ Pani ośrodek, jedzenie, łazienki, kwestię organizacji dnia, ilość zajęć itp.?)

9. Zakończenie wywiadu (dziękuję, to już wszystkie moje pytania. Bardzo dziękuję za poświęcony

czas)


79

Załącznik 7

Dyspozycje do wywiadu z osobami prowadzącymi zajęcia podczas warsztatów

umiejętności psychologicznych

Przedstawienie prowadzącego i wprowadzenie do wywiadu (Dzień dobry,

nazywam się Rafał Klepacz, jestem niezależnym badaczem przeprowadzającym

ewaluację tych warsztatów. Chciałbym poznać Pana/ Pani opinię o tych warsztatach.

Odpowiedzi jakich Pan/ Pani udzieli będą zestawione z odpowiedziami

innych opiekunów i nie powiązane w żaden sposób personalnie z Panem/ Panią.

Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi, a za to wszystkie są ważne. Chcę poznać

Pana/ Pani opinię a nie będę sprawdzał Pana/ Pani wiedzy � Aby wszystko

dobrze spisać, będę chciał nagrać nasz wywiad. Czy wyraża Pan/ Pani zgodę na

nagrywanie tego wywiadu?)

1. Pytanie wprowadzające (Proszę opowiedzieć, o swoich doświadczeniach trenerskich, oraz o tym,

co sprawiło Pani satysfakcję w trakcie prowadzenia szkoleń),

2. Problemy (Załóżmy, że za rok, ktoś ponownie będzie prowadził takie zajęcia. Jakich rad udzieliłaby

Pani/ Pan osobie prowadzącej zajęcia w przyszłości, wiedząc o tym, jak wyglądają takie zajęcia?)

3. Trudności (Co sprawiło Panu/ Pani największą trudność w prowadzeniu zajęć?

Dlaczego?)

4. Skuteczność (Czy Pana/ Pani zdaniem efekt warsztatów będzie trwały? Dlaczego? Jak należałby

poprowadzić zajęcia, by uzyskać trwały efekt? Czy cos można by zmienić?)

5. Miejsce (jak ocenia Pan/ Pani miejsce do prowadzenia zajęć, Sale, warunki socjalne

w ogóle ośrodek itp.)

6. Zakończenie wywiadu. (To wszystkie moje pytania na dzisiaj, bardzo dziękuję Panu/ Pani

za udział w wywiadzie)


Temat zajęć:

Karta obserwacji nieuczestniczącej, zajęć w trakcie warsztatów

umiejętności psychologicznych

Data / godzina:

Numer grupy:

Prowadzący:

Tłumacz:

Opiekun:

Aktywność uczestników:

Zadawanie pytań:

80

Załącznik 8


Dopytywanie:

Reagowanie prowadzącego na potrzeby grupy:

Porozumiewanie się prowadzącego z tłumaczem:

Rola opiekuna grupy:

Poziom zainteresowania tematem wśród uczestników zajęć:

Poziom zrozumienia tematu przez uczestników zajęć:

81


82

Załącznik 9

Kwestionariusz wywiadu wspomaganego komputerowo z dyrektorami szkół

uczestniczącymi w Przeglądzie Edukacyjnym w Łodzi

Dzień Dobry

Pracownia Badawcza RESPONS na zlecenie PFRON i Polskiego Związku Głuchych

przeprowadza badanie dotyczące oceny Przeglądu Edukacyjnego „4 Kroki”

zorganizowanego w ramach projektu „4 Kroki – Wsparcie osób niesłyszących na

rynku pracy”.

Chcemy zadać Panu/ Pani kilka pytań dotyczących oceny tego projektu, po to aby

w przyszłości podobne przedsięwzięcia móc realizować lepiej.

Badanie zajmie Panu/ Pani nie więcej niż 7 minut. Pana/ Pani odpowiedzi pozostaną

zupełnie anonimowe, a w raporcie zostaną zestawione z odpowiedziami

innych osób biorących udział w badaniu.

M1. Czy wyraża Pan/ Pani zgodę na udział w badaniu?

a. Tak – kontynuuj

b. Nie – zakończ wywiad

M2. Czy brał Pan/ Brała Pani udział w przeglądzie edukacyjnym, które odbyły się

w październiku 2009 roku w ramach projektu „4 Kroki – Wsparcie osób niesłyszących

na rynku pracy?

a. Tak – kontynuuj

b. Nie – zakończ wywiad

P1. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pan/i przegląd. Odpowiadając, proszę

użyć skali, gdzie 1 oznacza „bardzo źle” a 7 „bardzo dobrze”.

1 2 3 4 5 6 7

Bardzo

źle

źle Raczej źle Ani źle

ani

dobrze

Raczej

dobrze

Dobrze Bardzo

dobrze


P2. Proszę powiedzieć, jak ogólnie ocenia Pan/ Pani poszczególne elementy

przeglądu. Tym razem, proszę posłużyć się skalą 5 punktową, gdzie 1 oznacza

„bardzo źle” a 5 oznacza „bardzo dobrze”

Miejsce przeglądu

Organizacja przeglądu

Informacja o przeglądzie

Przydatność przeglądu

Noclegi

Warsztaty z psychologiem i doradcą zawodowym

Prezentacje, występy na scenie

Warsztaty dla nauczycieli

Prezentacje firm

83

1 2 3 4 5 Odmowa

P3. Proszę powiedzieć, gdyby podobny przegląd miał odbyć się w przyszłości,

to jakie elementy powinny się w nich znaleźć?

P4. Dlaczego akurat te elementy?

P5. Czy Pana/ Pani zdaniem przegląd w formie w jakiej były organizowane

w październiku 2009 roku, jest przydatny dla uczniów głuchych?

a. Tak

b. Nie

P6. Proszę powiedzieć dlaczego?

To już wszystkie nasze pytania. Bardzo dziękuję Panu/ Pani za udział w badaniu!


Dyspozycje do wywiadu z przedstawicielem firmy (instytucji),

która zorganizowała staże w ramach projektu 4Kroki

Wprowadzenie

84

Załącznik 10

- Przedstawienie się moderatora, objaśnienie celu badania, informacja o długości

trwania rozmowy.

- Wyjaśnienia odnośnie nagrywania rozmowy oraz zasad: interesujące jest wszystko,

nie ma dobrych ani złych odpowiedzi, etc.

Rozgrzewka

- W jakiej branży działa, czym ogólnie zajmuje się Państwa firma? Ile osób

zatrudnia?

- Proszę powiedzieć coś o sobie, od jak dawna pracuje Pan/i w tej firmie?

Jak Pan/i tu trafił?

- Na czym dokładnie polega Pana/i praca? Co należy do Pana/i obowiązków?

Czym się Pan/i tu zajmuje?

Staże ogólnie

- Ile staży odbywa się w Państwa firmie?

- Skąd dowiedzieliście się Państwo o projekcie „4 Kroki”?

- Skąd wziął się pomysł, by wziąć udział we wspólnym projekcie z PZG?

Kto zainicjował współpracę? Dlaczego zdecydowaliście się Państwo wziąć udział

w tym projekcie? Kto zadecydował o tym w Państwa firmie?

- Na czym ogólnie polega idea stażu w Państwa firmie? Czemu służą staże, jaki

cel/funkcję pełnią? Do kogo są adresowane?

- Jaka jest Pana/i rola w organizacji stażu?

Praca ze stażystą

- Na czym polega staż w Państwa firmie? Jak długo trwa? Ilu stażystów pracuje?

Dlaczego zdecydowaliście się Państwo na taką liczbę stażystów? Czy to dobre

rozwiązanie?

- W jaki sposób aktualny stażysta trafił do firmy? Czy mieliście Państwo wpływ

na to, kto będzie odbywał staż w Państwa firmie? Czy prowadziliście rekrutację

– jeżeli tak, jak ona wyglądała? Jeżeli nie – czy byłaby wskazana?


- Czy osoby przychodzące na staż do Państwa firmy mają wiedzę o jej działaniu,

czy raczej znalazły się tutaj w przypadkowy sposób?

- Proszę opisać Państwa stażystę – tak w kilku słowach.

- Proszę opisać typowy dzień stażysty, na czym polega jego praca?

- Jak wyglądają relacje stażysty z innymi pracownikami? Jakie jest nastawienie

pracowników do stażu? Czy pojawiały się jakieś problemy? Może przykłady

dobrze układającej się współpracy z innymi pracownikami?

- Po czym poznajecie, że odnieśliście sukces w przypadku jakiegoś stażysty?

- Jak wynagradzany jest stażysta, na jakich zasadach?

- Czy stażysta po zakończeniu stażu ma szansę na zatrudnienie? Czy planujecie

Państwo zatrudnić stażystę? Co jakie warunki musiałby spełnić, żeby zostać

zatrudniony?

- Jak ogólnie ocenia Pan/i zadowolenie ze stażu?

Opiekun stażu

- Czy w trakcie stażu w pracy był stale obecny opiekun stażu? Jak Pan/i ocenia

taką formę komunikacji ze stażystą?

- Jak ocenia Pan/i pracę opiekuna stażu?

- Jak ocenia Pan/i współpracę z opiekunem stażu?

Bariery i problemy

- Czy przed rozpoczęciem stażu mieliście Państwo jakieś obawy związane

ze stażami? Jakie? Czy one się potwierdziły?

- Co jest jej największym sukcesem firmy w trakcie stażu? Co się Państwu udało?

- Jak można by usprawnić i ulepszyć staż w Państwa firmie?

- A jest coś co się Państwu nie udało? Co to było? Co stanęło na przeszkodzie?

Jakie problemy się pojawiły? Na czym polegają? (Nastawienie stażystów? Przygotowanie

stażystów? Przyczyny prawne? Nastawienie innych pracowników? Inne?)

- Czy próbowaliście Państwo jakoś pokonać te trudności? W jaki sposób? Jakie

były tego konsekwencje?/ Dlaczego nie?

- Od czego zależy powodzenie stażu? Czy można wskazać jakieś takie 3 kluczowe

warunki? Jakie rady zostałyby udzielone firmie, która chce rozpocząć organizację

staży? Na jakie przeszkody może napotkać? Z jakich doświadczeń może skorzystać?

85


Współpraca z PZG

- Czy Pana/i firma współpracuje z innymi firmami organizującymi staże? Jeżeli tak

– na czym polega ta współpraca? Jeżeli nie – czy byłaby potrzebna,

np. w ramach wymiany doświadczeń?

- Czy firma współpracuje, kontaktuje się z PZG w trakcie trwania stażu? Jeżeli tak

– na czym polega ta współpraca? Czego dotyczy? Jest raczej stała czy doraźna

Jeżeli nie – czy byłaby potrzebna?

- Czy PZG dostarczało wsparcia w trakcie staży? Jeżeli tak – czy było wystarczające,

na czym polegało, co można by usprawnić w tej kwestii?

Plany na przyszłość

- Czy mają Państwo w planach przyjęcie kolejnych stażystów?

- Jak powinien wyglądać przebieg idealnego stażu?

- A może w ogóle mają Państwo pomysły na zupełnie nowe rozwiązania i sposoby

organizacji staży? Jakie? Czy da się je zrealizować? Co może stanąć na przeszkodzie?

Co może pomóc?

To były wszystkie moje pytania, bardzo dziękuje Panu/i za poświęcenie

czasu. Do widzenia!

86


Informacja o zespole badawczym

87

Załącznik 11

Rafał Klepacz – Kierownik zespołu badawczego – absolwent

socjologii w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu

Warszawskiego, ukończył podyplomowe studia z psychologii społecznej

w Wyższej Szkole Psychologii Społecznej w Warszawie oraz podyplomowe

studia Organizacji Pomocy Społecznej na Uniwersytecie Śląskim

w Katowicach, doktorant socjologii na Uniwersytecie Śląskim

w Katowicach.

Brał udział w projektach badawczych dla organizacji pozarządowych

oraz projektów z zakresu badań marketingowych dla jednego z czołowych instytutów badania

rynku i opinii. Interesuje się wykorzystaniem badań w strategiach rozwoju organizacji.

Agnieszka Ogrocka – badacz – ukończyła studia magisterskie

na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Uczestniczyła w projektach badawczych związanych między innymi

z problematyką ekonomii społecznej, organizacji pozarządowych,

przedsiębiorczości młodych ludzi, systemu stypendialnego oraz systemu

edukacji w Polsce. Współautorka publikacji dotyczących społeczeństwa

obywatelskiego i organizacji pozarządowych w Polsce (m.in. „Wolontariat,

filantropia i 1% – raport z badań 2007”, „Społeczny kontekst

rozwoju ekonomii społecznej w Polsce”). Interesuje się metodologią

badań, a także szeroko rozumianą problematyką wykluczenia.

Przez kilka ostatnich lat pracowała jako badacz w międzynarodowej firmie badawczej, aktualnie

specjalista ds. badań, koordynuje badania, analizuje dane i opracowuje raporty.

Kamil Wais – badacz, informatyk – doktor nauk humanistycznych

(ukończył studia doktoranckie na Uniwersytecie Rzeszowskim) oraz

studia podyplomowe w Europejskim Informatycznym Studium Certyfikacyjnym.

Od kilku lat jest związany z działem badawczym dużej organizacji

pozarządowej, gdzie zajmuje się koordynowaniem i realizacją projektów

badawczych.

Prowadzi projekt badań online ResponsCenter, w którym realizowane

są różne projekty badań online.

More magazines by this user
Similar magazines