Pobierz artykuł z działu „Ochrona Środowiska w woj. Śląskim”

wsew.edu.pl

Pobierz artykuł z działu „Ochrona Środowiska w woj. Śląskim”

RYSZARD WASIELEWSKI

S£AWOMIR STELMACH

Wiele rodzajów odpadów wytwarzanych przez ludzi za- nak w krajach tych dzia³a wiele spalarni odpadów komuwiera

palne substancje, których energia mo¿e byæ wyko- nalnych. Budowa spalarni odpadów komunalnych jest uzarzystana

– b¹dŸ do ich unieszkodliwiania, b¹dŸ te¿ dla bez- sadniona w du¿ych aglomeracjach miejskich, gdzie wystêpoœredniej

produkcji ciep³a i /lub energii elektrycznej. p u je d u¿a produkcja odpadów w stosunkowo niewielkiej

W celu odzysku energii zawartej w odpadach s¹ stosowane odleg³oœci od instalacji. Natomiast tam, gdzie budowa sparó¿ne

procesy ich termochemicznej lub biologicznej kon- larni odpadów jest ekonomicznie nieop³acalna, a tak¿e gdy

wersji. wystêpuje potrzeba produkcji noœnika energii o odpowied-

Wœród procesów termicznego przekszta³cania odpadów na

œwiecie zdecydowanie dominuj¹ metody spalania. W kra-

jach zachodniej Europy termiczne przekszta³canie odpadów

przez ich spalanie jest stosowane w szerokim zakre-

sie, jako jeden z bardzo wa¿nych elementów systemu gospodarki

odpadami. Jednoczeœnie na œwiecie jest obserwowany

rozwój technologii alternatywnych dla spalania, wykorzystuj¹cych

takie procesy termochemicznej konwersji,

jak zgazowanie i piroliza, czy te¿ ró¿ne technologie kombinowane.

Rozwój ten ma miejsce szczególnie w Japonii,

Ameryce Pó³nocnej oraz Niemczech i Francji [1–3]. Coraz

wiêksz¹ uwagê przywi¹zuje siê te¿ do odpowiedniego

przygotowania surowca (odpadów) do procesu odzysku

energii, np. poprzez ich wstêpne sortowanie, czy te¿ pronich

parametrach jakoœciowych w odniesieniu do wymagañ

procesowo–emisyjnych (np. w sektorach przemys³u

cementowego i energetyki) – wytwarzanie sta³ych paliw

wtórnych ma pe³ne uzasadnienie technologiczne oraz kosztowe.

ród³a surowców do wytwarzania paliw alternatywnych to

przede wszystkim: pozosta³oœci z procesów produkcyjnych,

pou¿ytkowe odpady przemys³owe, odpady z selek-

tywnej zbiórki z handlu i gospodarstw domowych, sta³e

odpady komunalne oraz odpady konstrukcyjno–remonto-

we. Z kolei najbardziej popularnymi grupami odpadów

wykorzystywanymi w charakterze paliw, b¹dŸ komponen-

tów do ich produkcji s¹: papier, zu¿yte opony, odpadowe

tworzywa sztuczne czy te¿ drewno.

dukcjê tzw. „paliw alternatywnych” z odpadów, co ma prowadziæ

do maksymalizacji odzysku u¿ytecznej energii zawartej

w odpadach, a tym samym ograniczenia zu¿ycia paliw

naturalnych [4–6]. W publikacji zaprezentowano podstawowe

informacje dotycz¹ce przetwarzania i przygotowania

odpadów dla odzysku energii wraz z krótk¹ charakterystyk¹

stanu tego zagadnienia w województwie œl¹skim.

Surowcem do produkcji paliwa alternatywnego mo¿e byæ

zarówno jednorodny odpad przemys³owy, jak i odpad mie-

szany (im wiêcej sk³adników odpadów tym bardziej z³o-

¿ony jest proces produkcyjny). Sk³ad i poziom zanieczysz-

czeñ w produkcie zale¿y od wielu czynników, ale jednym

z najwa¿niejszych jest Ÿród³o pozyskania odpadów do

przerobu. Mo¿na wyró¿niæ dwa g³ówne typy paliw: roz-

Produkcja paliw alternatywnych

drobnione lub py³owe oraz paliwa formowane, w postaci

peletów i brykietów o ró¿nych kszta³tach. Paliwo alterna-

Produkcja paliw alternatywnych z odpadów w krajach

Unii Europejskiej stale wzrasta. Do produkcji tych paliw

wykorzystuje siê g³ównie odpady inne ni¿ niebezpieczne,

jakkolwiek istnieje wiele przyk³adów energetycznego wy-

korzystania odpadów niebezpiecznych, bezpoœrednio lub

po wstêpnym przerobie, szczególnie w przemyœle cementywne

zale¿nie od sk³adu mo¿e mieæ wartoœæ opa³ow¹

przekraczaj¹c¹ nawet 30 MJ/kg.

Dotrzymanie postawionych przez odbiorcê wymagañ ja-

koœciowych dla paliwa alternatywnego narzuca czêsto koniecznoœæ

stosowania bardzo rozbudowanych systemów

technologicznych, obejmuj¹cych szereg operacji rozdrab-

towym [4–6].

Przetwarzanie odpadów innych ni¿ niebezpieczne

w celu odzysku energii w województwie œl¹skim

S³owa kluczowe: odpady inne ni¿ niebezpieczne, odzysk energii, paliwa alternatywne, termiczne

przekszta³canie odpadów

niania, separacji, mieszania i kompaktowania odpadów,

przy czym ich iloœæ i kolejnoœæ w ci¹gu technologicznym

Najwiêkszymi producentami paliw alternatywnych w Euro- musi byæ z regu³y dostosowywana do rodzaju zastosowapie

s¹ Niemcy i W³ochy, dysponuj¹ce mocami produkcyj- nych surowców odpadowych. Odpowiednie zestawienie

nymi przekraczaj¹cymi 1 mln Mg/rok. Jednoczeœnie jed- urz¹dzeñ w linii technologicznej do sortowania odpadów,

Mgr in¿. R. Wasilewski, dr in¿. S. Stelmach – Instytut Chemicznej Przeróbki

Wêgla w Zabrzu

Problemy Ekologii, vol. 13, nr 4, lipiec-sierpieñ 2009

185


Problemy klasyfikacyjne odzysku odpadów przy pro- Odzysk odpadów innych ni¿ niebezpieczne i producendukcji

paliw alternatywnych

Procesy odzysku zachodz¹ce podczas produkcji i wy-

ci paliw alternatywnych na terenie województwa œl¹skiegokorzystania

paliw alternatywnych nale¿y klasyfikowaæ Województwo œl¹skie dysponuje znacznym potencja³em

zgodnie z za³¹cznikiem nr 5 do ustawy o odpadach z dn. przetwórczym w zakresie odzysku odpadów innych ni¿

27.04.2001r. (Dz.U. Nr. 62 poz. 628 z póŸn. zm.). niebezpieczne. Na terenie województwa œl¹skiego w roku

2006 by³o zlokalizowanych ok. 430 firm/instalacji do od-

Wytwarzanie paliw alternatywnych z odpadów innych ni¿

niebezpieczne nale¿y klasyfikowaæ jako proces R15 –

przetwarzanie odpadów, w celu ich przygotowania do odzysku,

w tym do recyklingu. Nale¿y podkreœliæ, ¿e wytworzone

z odpadów paliwo alternatywne pozostaje nadal odpadem,

o kodzie 19 12 10. Odzysk odpadów w tym wypadku

nie jest wiêc ca³kowicie zakoñczony [11].

Jednoczeœnie obserwuje siê dzia³alnoœæ instalacji produkuj¹cych

paliwa alternatywne w oparciu o zezwolenie na odzysk

w procesie R14 – inne dzia³ania prowadz¹ce do wykorzystania

odpadów w ca³oœci lub czêœci. Zebrane informacje

wskazuj¹ na to, ¿e dzia³alnoœæ zwi¹zana z wytwarzaniem

paliw alternatywnych towarzyszy czêsto odzys-

zysku odpadów innych ni¿ niebezpieczne.

R14

57,4%

R15

5,4%

brak danych R1

3,3% 6,0%

kowi innych rodzajów odpadów. Proces odzysku R14 jest Rys. 2. Udzia³y poszczególnych procesów odzysku odpanajbardziej

„pojemn¹” kategori¹ i czêsto z tego powodu dów innych ni¿ niebezpieczne w województwie œl¹skim

jest najczêœciej zg³aszany przez podmioty prowadz¹ce (2006 r.)

dzia³alnoœæ w zakresie odzysku odpadów. (R1 Wykorzystanie jako paliwa lub innego œrodka wytwarzania energii, R2 Regeneracja

lub odzyskiwanie rozpuszczalników, R3 Recykling lub regeneracja

Obecnie w Polsce paliwa alternatywne wytwarza kilkadziesi¹t

firm o ró¿nej wielkoœci, a tym samym o ró¿nej

zdolnoœci produkcyjnej. Poni¿ej przedstawiono wybrane

informacje dotycz¹ce przetwórstwa odpadów innych ni¿

substancji organicznych, które nie s¹ stosowane jako rozpuszczalniki (w³¹czaj¹c

kompostowanie i inne biologiczne procesy przekszta³cania), R4 Recykling lub

regeneracja metali i zwi¹zków metali, R5 Recykling lub regeneracja innych

materia³ów nieorganicznych, R10 Rozprowadzanie na powierzchni ziemi w celu

nawo¿enia lub ulepszania gleby, R11 Wykorzystanie odpadów pochodz¹cych z

niebezpieczne w kierunku produkcji paliw alternatywnych

oraz odzysku energii na terenie województwa œl¹skiego.

któregokolwiek z dzia³añ wymienionych w punktach od R1 do R10, R14 Inne

dzia³ania polegaj¹ce na wykorzystaniu odpadów w ca³oœci lub czêœci, R15 Prze-

twarzanie odpadów, w celu ich przygotowania do odzysku, w tym do recyklingu).

iloϾ instalacji

40

35

30

25

20

15

10

5

0

Bêdziñski

Bielski

Cieszyñski

Czêstochowski

Gliwicki

K³obucki

Lubliniecki

Miko³owski

Myszkowski

Pszczyñski

Raciborski

Rybnicki

Tarnogórski

Bieruñsko-Lêdziñski

Wodzis³awski

Zawierciañski

¯ywiecki

Bielsko Bia³a

Bytom

Chorzów

Czêstochowa

D¹browa Górnicza

Gliwice

Jastrzêbie Zdrój

Problemy Ekologii, vol. 13, nr 4, lipiec-sierpieñ 2009

Jaworzno

Katowice

Mys³owice

Piekary Œl

R2

0,2%

Ruda Œl

Rybnik

R3

9,2%

R4

9,4%

R5

8,5%

R10

0,2%

R11

0,4%

R1 R2 R3 R4 R5 R10 R11 R14 R15

Rys.3. Iloœæ instalacji realizuj¹cych poszczególne procesy odzysku odpadów innych ni¿ niebezpieczne w powiatach województwa

œl¹skiego (2006 r.)

Siemianowice

Sosnowiec

Œwiêtoch³owice

Tychy

Zabrze

¯ory

187


Na rysunku 2 przedstawiono procentowe udzia³y poszcze- nastêpuje transport i przemieszczanie masy odpadów

gólnych procesów odzysku stosowanych w tych instala- i gotowych paliw.

cjach. Z kolei rysunek 3 prezentuje liczbê instalacji realizuj¹cych

poszczególne procesy odzysku odpadów innych

ni¿ niebezpieczne w podziale na powiaty województwa

Nieliczne instalacje, takie jak np. instalacje firmy Sita

Starol w Chorzowie, dysponuj¹ równie¿ w³asnym, nowo-

œl¹skiego (2006 r.).

czesnym i dobrze wyposa¿onym laboratorium kontroli ja-

Analiza danych zamieszczonych w projekcie WPGO dla

Województwa Œl¹skiego (stan na koniec roku 2006) wyka-

zuje, ¿e na terenie województwa œl¹skiego dzia³a³y 24 in-

stalacje prowadz¹ce odzysk odpadów innych ni¿ niebez-

koœci.

Producenci paliw alternatywnych w ca³oœci kieruj¹ swój

produkt do odbiorców z sektora przemys³u cementowego,

a wiêc poza województwo œl¹skie.

pieczne w procesie R15 [12]. Spoœród nich tylko kilka w

Instalacje odzysku energii z odpadów innych ni¿ nie-

sposób celowy podejmowa³o produkcjê paliw alternatyw-

bezpieczne w województwie œl¹skim

nych; pozosta³e prowadzi³y jedynie odzysk palnych frakcji

odpadów, które przekazywano do innych podmiotów. Jednoczeœnie

257 instalacji wykorzystywano dla odzysku od-

Wed³ug danych z wci¹¿ aktualizowanego WPGO na tere-

padów w procesie R14. Frakcje palne w tych instalacjach

nie województwa œl¹skiego (rok 2006) funkcjonowa³o 27

s¹ odzyskiwane niejako przy okazji innych dzia³añ, na

instalacji prowadz¹cych dzia³alnoœæ w zakresie odzysku

przyk³ad produkcji kompostu. W tabeli 1 zestawiono pod-

odpadów innych ni¿ niebezpieczne w procesie R1 – odzysk

stawowe informacje dotycz¹ce produkcji paliw alternaenergii

[12]. Wiêkszoœæ tych instalacji (22) wspó³spala

tywnych wytwarzanych w województwie œl¹skim.

z wêglem kamiennym odpady o charakterze biomasy (od-

£¹cznie, potencjaln¹ zdolnoœæ produkcyjn¹ œl¹skich instapady

z rolnictwa i produkcji leœnej, a tak¿e z przetwórstwa

drewna). Wed³ug rocznika Ochrona Œrodowiska 2008 [13]

lacji produkuj¹cych paliwa alternatywne mo¿na oszaco- w roku 2007 w województwie œl¹skim pracowa³y ju¿ 32 inwaæ

na poziomie 200–250 tys. Mg/rok. stalacje s³u¿¹ce do odzysku energii z odpadów w procesie

Znacz¹cy producenci paliw alternatywnych dysponuj¹

ró¿ni¹cym siê nieco, ale jednak podobnym wyposa¿eniem

R1. Ich ³¹czna zdolnoœæ przerobowa wynosi³a ok. 36 tys.

Mg/rok.

technicznym, w którego sk³ad wchodz¹ najczêœciej: W tabeli 2 zaprezentowano podstawowe informacje o in-

ró¿nego typu mieszalniki–rozdrabniacze, gdzie nastê- stalacjach posiadaj¹cych zezwolenie na odzysk energii

puje homogenizacja masy odpadów,

z odpadów innych ni¿ niebezpieczne zlokalizowanych na

sita obrotowe i inne przesiewacze, których zadaniem terenie województwa œl¹skiego (poza instalacjami prowajest

wydzielenie wiêkszych, nie rozdrobnionych frakcji dz¹cymi odzysk odpadów o charakterze biomasy). Ich

odpadów,

³¹czna zdolnoœæ przetwarzania odpadów jest wiêksza ni¿

separatory elektromagnetyczne eliminuj¹ce czêœci me- podana wy¿ej, co niestety potwierdza czêsto notowan¹

talowe,

rozbie¿noœæ ró¿nych danych statystycznych dotycz¹cych

systemy ró¿nych przenoœników, za których pomoc¹ gospodarowania odpadami ze stanem rzeczywistym.

Tab.1. Produkcja paliw alternatywnych wytwarzanych w województwie œl¹skim

Szacunkowa zdolnoϾ

Wytwórca Charakterystyka paliwa

produkcyjna

PPUH VIG Sp. z o.o.

(D¹browa Górnicza)

SITA STAROL Sp. z o.o.

(Chorzów)

PTS ALBA Sp. z o.o.

(Chorzów)

Gumitex Sp. z o.o.

(Toszek)

PPU „PRODREX” Sp. z o.o.

(Rudo³towice)

BM Recykling Sp. z o.o.

(Siemianowice Œl.)

Sanit-Trans. Sp. z o.o.

(Bielsko-Bia³a)

BIOMASA Œl¹sk Sp. z o.o.

(Mys³owice)

ZUP „TWK”

(Gliwice)

72000 Mg/rok

60000 Mg/rok

50000 Mg/rok

16000 Mg/rok

16000 Mg/rok

6000 Mg/rok

6000 Mg/rok

5000 Mg/rok

2000 Mg/rok

188 Problemy Ekologii, vol. 13, nr 4, lipiec-sierpieñ 2009

"Carbon VIG-1" i "Paliwo VIG-1" œrednia wartoœæ opa³owa ~25,4MJ/kg s.m.

paliwo alternatywne sta³e rozdrobnione „PAS-r”

i paliwo alternatywne impregnowane „PAS-i”

wytwarzane na bazie sortowanych odpadów komunalnych i przemys³owych

œrednia wartoœæ opa³owa >30MJ/kg,

paliwo produkowane g³ównie w oparciu o odpady gumowe

wytwarzane na bazie sortowanych odpadów przemys³owych

wytwarzane na bazie sortowanych odpadów komunalnych

wytwarzane na bazie sortowanych odpadów przemys³owych

rozdrabnianie w rozdrabniaczu mobilnym odpadów biodegradowalnych

z grup ‘0203’ i ‘0207’

wytwarzane na bazie sortowanych odpadów

odpadów przemys³owych


Tab. 2. Instalacje posiadaj¹ce zezwolenie na odzysk energii z odpadów innych ni¿ niebezpieczne (województwo œl¹skie)

Instalacja

Instalacja do odzysku odpadów z przemys³u

energetycznego – kot³y OP-650k (Jaworzno)

Instalacja do odzysku odpadów z przemys³u

energetycznego – kot³y fluidyzacyjne (Jaworzno)

Instalacja do odzysku odpadów powstaj¹cych

w mechaniczno–biologicznej oczyszczalni œcieków (£aziska Górne)

Instalacja odzysku opakowañ z drewna, papieru,

tektury i tworzyw sztucznych (Miko³ów)

Instalacja do termicznego przekszta³cania

odpadów (D¹browa Górnicza)

Z piêciu instalacji zaprezentowanych w tabeli 2, trzy in- w którego sk³ad wchodz¹: elektrofiltr do odpylania

stalacje zlokalizowane w elektrowniach Po³udniowego o sprawnoœci powy¿ej 98%, uk³ad dozowania roztworu

Koncernu Energetycznego wspó³spalaj¹ osady œciekowe N a 2S 4 dla usuwania rtêci ze spalin, suszarka rozpy³owa do

z zak³adowych oczyszczalni œcieków oraz odpady z maga- wydzielania soli z obiegów mokrych, filtr workowy, p³uczzynownia

paliw. Jedna niewielka instalacja w Miko³owie ka z roztworem kwaœnym i p³uczka z roztworem zasadospala

odpady opakowaniowe z papieru, drewna i tworzyw wym oraz filtr z wêglem aktywnym i katalizator tlenkowy.

sztucznych. Zastosowano równie¿ wtrysk wêgla aktywnego i wapna do

przestrzeni filtra workowego dla poprawy jakoœci oczysz-

Jedyna w województwie œl¹skim wyspecjalizowana instaczania

spalin ze zwi¹zków PCB, dioksyn i furanów. Praca

lacja prowadz¹ca odzysk energii z odpadów innych ni¿

spalarni sterowana jest za pomoc¹ systemów komputeroniebezpieczne

w procesie R1 dzia³a od 1993 roku w D¹browych,

a skutecznoϾ oczyszczania spalin jest monitorowawie

Górniczej. W roku 2003 w zak³adzie SARPI D¹browa

na za pomoc¹ legalizowanych analizatorów spalin. Podsta-

Górnicza Sp. z o.o. uruchomiono najnowoczeœniejsz¹

wowe parametry produkcyjne instalacji przedstawiaj¹ siê

w Polsce instalacjê termicznego przekszta³cania, w której

nastêpuj¹co:

mo¿na unieszkodliwiaæ ponad 800 kategorii odpadów,

maksymalna roczna zdolnoϾ przerobowa Р30000 Mg,

w tym 339 niebezpiecznych. Firma posiada pozwolenie

zintegrowane.

godzinowa zdolnoϾ przerobowa Р4000 kg,

roczny czas pracy – 8000 godzin.

Spalanie odpadów w tej instalacji odbywa siê w piecu

obrotowym, osi¹gaj¹cym temperaturê do 1250°C i w ko-

Podsumowanie

morze dopalania, wyposa¿onej w dodatkowe palniki. Piec Odpady mog¹ byæ u¿ytecznym noœnikiem energii, umo¿lido

spalania mo¿e przyjmowaæ odpady o dowolnej konsys- wiaj¹cym zmniejszenie zapotrzebowania na energiê wytencji

(p³ynnej, pastowatej i sta³ej). Komora dopalania ma twarzan¹ z wykorzystaniem aktualnie stosowanych paliw.

pojemnoœæ wystarczaj¹c¹ do zatrzymannnnnnnia spalin Istnieje wiele wariantów technologicznych procesów biow

temperaturze od 1000 do 1250°C przez co najmniej 2 s logicznej i termochemicznej konwersji odpadów. Pozwadla

maksymalnych przep³ywów. Komora jest wyposa¿ona laj¹ one na odzyskanie energii chemicznej zgromadzonej

w palniki zasilane paliwem pomocniczym, odpadami p³yn- w odpadach dla produkcji energii elektrycznej i ciep³a

nymi oraz oparami z miejsc gromadzenia odpadów przez- w skali przemys³owej. Interesuj¹c¹ i wart¹ rozwa¿enia

naczonych do spalenia. W kotle odzysknicowym spaliny s¹ propozycj¹ technologiczn¹ jest tak¿e wytwarzanie paliw

sch³adzane do temperatury poni¿ej 300°C. Kocio³ produ- alternatywnych z odpadów, szczególnie w aspekcie wykokuje

parê wodn¹ wykorzystywan¹ nastêpnie do celów rzystania ich w istniej¹cych instalacjach przemys³u cemengrzewczych,

napêdu wentylatora g³ównego spalin i pro- towego i energetyki. Odzysk energii jest jednym z podsta-

dukcji energii elektrycznej. Spaliny z pieca obrotowego

Podmiot

eksploatuj¹cy

instalacjê

PKE S.A.

PKE S.A.

PKE S.A.

AUTOTECHN

SARPI Sp. z o.o.

wowych elementów gospodarki odpadami w krajach wy-

i komory dopalania po sch³odzeniu s¹ oczyszczane w zes- soko rozwiniêtych, przynosz¹c im wymierne korzyœci ekopole

mechanicznego i chemicznego oczyszczania spalin, nomiczne i ekologiczne. Proces energetycznego wykorzystania

odpadów powinien byæ jednak prowadzony z zachowaniem

wszelkich wymagañ formalno–prawnych minimalizuj¹cych

negatywny wp³yw tych dzia³añ na œrodo-

Problemy Ekologii, vol. 13, nr 4, lipiec-sierpieñ 2009

Kody odpadów

podlegaj¹cych

odzyskowi

100121

100121

190903

190801

190802

190903

100121

100125

150103

150102

150101

od 020106

do 198001

ZdolnoϾ

przerobowa

Mg/rok

4.000

70

2.500

5

5

2.500

4.600

1.000

150

30.000

189


wisko naturalne i zdrowie cz³owieka. Doœwiadczenia kra-

jów zachodnich pokazuj¹, ¿e pozyskiwanie energii z odpadów

mo¿e byæ bardzo dobrym uzupe³nieniem dla procesu

[3] Malkow T.: Novell and innovative pyrolysis and gasification technologies

for energy efficient and environmentally sound MSW disposal, Waste

ich recyklingu.

Management, 24, s. 53÷79, 2004

Bior¹c pod uwagê potencja³ spo³eczno–gospodarczy województwa

œl¹skiego mo¿na z ca³¹ pewnoœci¹ stwierdziæ, ¿e wecki, Warszawa 2006

w³aœciwe zagospodarowanie, w tym równie¿ odzysk ener-

[2] Nadziakiewicz J., Wac³awiak K., Stelmach S.: Procesy termiczne utylizacji

odpadów, Wyd. Politechniki Œl¹skiej, Gliwice, 2007

[4] Refuse derived fuel, current practice and perspectives – Final Report,

European Commission – Directorate General Environment, 2003

[5] Wandrasz J.W., Wandrasz A.J.: Paliwa formowane. Wyd. Seidel– Przy-

[6] Sobolewski A., Wasielewski R., Dreszer K., Stelmach S.: Technologie

gii z odpadów, funkcjonuj¹ na poziomie dalekim od mo¿liwoœci

regionu oraz oczekiwañ jego mieszkañców. Dlatego [7]

otrzymywania i kierunki zastosowañ paliw alternatywnych otrzymywa-

nych z odpadów, Przemys³ Chemiczny, 8– 9, s.1080– 1084, 2006

Sobolewski R., Wasielewski R.: Uwarunkowania dla produkcji i wyko-

wymagaj¹ one wci¹¿ intensywnych dzia³añ promocyj-

rzystania paliw alternatywnych w Polsce, Wspó³spalanie biomasy i paliw

alternatywnych w energetyce, Praca zbior. pod red. M. Œci¹¿ko, J. Zuwa³a,

no–inwestycyjnych w celu ich sta³ego doskonalenia i wiêk- M. Pronobis, Wyd. IChPW , s.311– 323, Zabrze 2007

szego upowszechnienia. Ogromna iloœæ odpadów o cechach

fizykochemicznych umo¿liwiaj¹cych ich energetyczne

wykorzystanie, generowana na terenie wojewódz-

[8]

[9]

Reference Document on Best Available Techniques for the Waste

Treatments Industries, August 2006. http://eippcb.jrc.es

Van Tubergen J., Glorius T., Waeyenbergh E.: Classification of Solid

Recovered Fuels, ORFA, 2005

twa œl¹skiego, powinna byæ racjonalnie wykorzystywana,

najlepiej z mo¿liwie du¿ym odzyskiem zawartej w nich

[10]

[11]

Wasielewski R., Stelmach S.: Sta³e paliwa wtórne. Cz. I – Klasyfikacja

i charakterystyka, KARBO, 3, s.164–170, 2007

Wasielewski R., Sobolewski A.: Rozdzia³ IV – Propozycje procedury bi-

energii, co pozwoli³oby przynajmniej na czêœciowe ograniczenie

zu¿ycia coraz dro¿szych i coraz trudniej dostêpnych

paliw kopalnych.

lansowania i certyfikacji energii wytwarzanej z paliw alternatywnych,

Przewodnik metodyczny: Procedury bilansowania i rozliczania energii

wytwarzanej w procesach wspó³spalania, Wyd. Towarzystwo Gospodarcze

Polskie Elektrownie, Warszawa, 2007

L I T E R A T U R A

[1] Wasielewski R., Sobolewski A., Ociepka W., Zuwa³a J., Biernacki M.,

Zacharz T., Sikora T.: Wybrane aspekty termochemicznej konwersji

odpadów, Prace Naukowe GIG – Górnictwo i Œrodowisko,1, s.81-96, 2008

[12] Projekt aktualizacji planu gospodarki odpadami dla województwa œl¹skiego,

http://www.silesia–region.pl

[13] Ochrona Œrodowiska 2008, Informacje i opracowania statystyczne GUS.

http://www.stat.gov.pl

(c.d. ze s. 180) significant and interesting: famous botanic gardens, urban parks, Spa parks, parks

and gardens connected with historic residences (palaces, castles, urban and

country villas, manor houses). The everlasting longing for outdoor recreation

environmental dangers. Special attention needs to be paid to those weather possibilities in the beautiful and healthy environment – means a pursuit of not

phenomena which are both virtually undetectable and unstoppable in the face of only the nature values but also a need to achieve a state of wellness and harmony.

insuitable precautions. It has been calculated that about 90% of all natural No doubt the picturesque greens together with outstanding relics of architecture

disasters and catastrophies are caused by sudden and violent weather and attractive sport and recreation facilities create in the historic parks and

disturbances. Some climatologists claim that the number of catastrophic events gardens attractive space for everyday recreation. These parks of high historic and

per year has increased in the last few decades. This article identifies a set of artistic values are frequently visited by tourists. This urban green heritage is an

meteorological threats connected with unfavorable thermal conditions (e.g. important segment of cultural heritage, a special landmark and symbol of local

severe heat waves, severe frosts and ground frosts), severe rainfall and identity – meaning for succeeding generations a significant part of urban cultural

thunderstorms, tornados, changes in the local biosphere (e.g. the spread of sylvan landscape.

pests), and more. It is suggested that one way to prevent the negative effects of

violent weather disturbances is through scrupulous observation and

documentation. These two practices should be subsequently coupled with the

utilization of recent technical inovations designed to help people cope with nature

in general. Other important steps include: improving water dam and levee

construction, increasing building material quality, changing crop structure, and

modernizing warning systems, among others. It is also extremely important to

remember that the opinions of hydrologists, meteorologists and other

Zaprosili nas

environmental scientists should be taken into consideration while designing and

erecting objects that would interfere with the natural environment.

Anna D³ugozima: Rain gardens. A rain garden is a designed in city landscape

system of collecting, managing and developing storm water. In a rain garden

plants, soils filter storm water naturally, removing nutrients and other pollutants.

Rain gardens may be as simple as an enhanced swale in the backyard, or they may

involve more extensive planning and engineering with under drains in the urban

space. In addition to reducing and filtering storm water runoff and increasing

groundwater recharge, rain gardens provide many other educational, aesthetic

and ecological benefits. To exploit advantages of this garden form it is necessary

to know the design features and phases of preparing garden. In planning and

locating rain garden we took several factors into consideration: choosing place,

preparing place and choosing plants. Many benefits for environment in local and

global scale gives using correct vegetation, especially native plants. Plants and

soil filter storm water naturally, removing pollutants.

Anna Pawlikowska–Piechotka: Garden tourism in the historic parks and

gardens. “Garden tourism” is considered as a part of cultural tourism; it is a type

of tourism, which involves visits or travel to gardens and places wchich are

190

Problemy Ekologii, vol. 13, nr 4, lipiec-sierpieñ 2009

Katedra In¿ynierii Rolniczej i Informatyki Uniwersytetu

Rolniczego w Krakowie, Komitet Techniki Rolniczej PAN

oraz Polskie Towarzystwo In¿ynierii Rolniczej na Miêdzynarodow¹

Konferencjê „Postêp naukowo–techniczny i organizacyjny

w rolnictwie” w Zakopanem, w dniach 9–13

lutego 2009r.

***

Ecofys Poland Sp. z o.o. na Konferencjê „Zarz¹dzanie

energi¹ i emisjami – oszczêdnoœæ œrodowiska i pieniêdzy”

w Warszawie, w dniu 15 maja 2009 r.

More magazines by this user
Similar magazines