and

AD-ABODIT SE IS-ISTURIYA
Folktales and Stories
Written and Illustrated
by
%Ipidio Balacay
Budin Balslang
Benigno 7. Saweran
Summer Institute of Linguistics Philippines, Inc.
Translators 1974 Publishers

FOREWORD
Some of the glory of the Philippines lies in the beautiful
variety of people and languages within its coasts, It is to the great credit of the national leadership over the years that
no attempt has be~n made to destroy this national heritage. The
goal has been instead to preserve its integrity and dignity
while building on this strong foundation a lasting superstructure
of national language and culture.
The present book is one of many designed for thia purpose.
It recognizes the pedagogical importance of dividing literacy
and second language learning into two steps;-literacy being
the first, When a student has learned to read the language he
understands best, the resulting, satisfaction in his
accomplishment gives the drive and confidence he needs to learn
the national language. His ability to read, furthermore, is the
indispensable tool for the study this program will require.
The Department of Education of the Philippines is proud to
present this latest volume in a nationwide series designed to
teach the national language through literacy in the vernaculars.
It will strengthen both the parts of the nation and the whole.
JUAN L, MANUEL
Secretary

FOHEW ORD
One of the noble aims of Education is to equip every
citizen to participate meaningfully in hi3 society and to
share in shaping the destiny of his country. Providing
literacy instruction in each man's vernacular is a basic
step in realizing this goal. To promote this purpose the
Summer Institute of Linguistics works in agreement with and
under the auspices of the Department of Educetion in the
preparation of instructional and sup~lernentary reading
materials for the various Cultural Minorities of our
country,
The Bureau of Public dchools takes pleasure, theref ore,
in presenting this volume of literacy material which is part
of its list of approved supplementary reading materials
prepared for use by the Public School in the areas using the
vernacular of these materials.
LICEHIA BRILLANT~S SOHIAN0
Director of Public Schools

PREFACE
The purpose of this booklet is to help speakers of Isnag
achieve the skill of reading in their own language, as a bridge
to literacy in 'ilipino.
These narratives were written during a Writers' Workshop at
the Bagabag, Plueva Vizcaya Center of the Summer Institute of
Linguistics. Many of the ideas come from the rich Isnag heri-
tage of oral literature, and from articles written by elementary
school teachers at Xabugao, Kalinga-Apayao in 1957 (kva~ao
Readers' 2'irst Eeader g& ~iekkduwa ~agbasaanj.
Beginning on page 41 the narratives are retold in Pilipino.
We are grateful to i'lr, Rodolfo Barlaan of the Summer Institute
of Linguistics for these l'ilipino versions,
The Isnag alphabet can be read accorEing to any of the
variations of pronunciation found in Apayao. Some will some-
times read g as h; some will not pronounce li; some will read
as h; some will sometimes pronounce g as a fricative.
G. Richard Roe
Summer Instifute of Linguistics

kt& kanu rnh de Butit se ~ussu*ret&n na magutog; nagbarahgay
da Ira assip may kitu ko~rad da kitu aggutog&n, ay magkAn pe tu
butit kitu barangay da nga assip. Ay nin natu sussuuet&n kitu
kabulun na, " ~i~an naya kuwaan mu. Akkan mu Icanan ya barangay
ta, ta malimat ta nu l~uwa; rnekLgam fa, " nin na.
31ay n&n pe natu but it ta surnmungb&t, ''Awan ah,
hagtar-tsrangkutk a1 a ah, " n&n na.
Ay dikod magutog da ngala uga rnagutog, nay aklrin pe yala nga
akk& fu butit kitu barangay da. Ay dikod nin manin n~tu
sussuvet&n kitu butit, "i4ggaA pe kurug naya kuwaan mu ta? Akkan
mu kurug amminan kanaL ya takoy ta nay, ta malimat ta nu mekLgam
tatn nin na,
Play nAn manin ne.tu butit ta summungb&t, "Awan ch.
Lagtar-t arangkutk & ala ah, " n&n na.
Ay magutog da ngala nga rnagutog, ay bunitibitt: pe yala tu
barangay da, ta amminan lcgud tu butit ta kanan, may itulLyaw na
-1-

kitu kabulun ns. Ay kane mamirb da kitu parip;, ay tagay da
kurug ga mekigam min, ta bitti in tu barangay da nga sssip, ta
&wan s hng natu butit ta mapgar-ngaringet. Ay t&tu nin menin
natu sussuwet6n kitu butit, "IJAgan pe kurug naya kuwaan mu ta?
Akkan mu lrurug aminan kaaen ya barangay ta nay, ta mek&am ta,
sy maliaat ta nu kuwa. Piya kiyk, &*a kumiyab bi nu kuwa,
mekigarn ta, Man ummin kikaw, ma1 imat ka nu kuwa, ta akkaa mu
ammu ya manal~g,~' nin na,
tlay'nin kammala natu butut ta summungb6t, "Awari ku m&
kukkuwaan ay; magtar-tarangkuti k ale ah,'* nin na; akkan na nga
kur-kurugan .
Ay kane din rnamirh da manin, ay nekLgarn da nga kurug gin, ta
bitti pbng ngin tu barangay da nga assip, Ay nabiyig kurug tu
sussuwet&n, ta kurdyab bin, Ay nalirnat kurug tu butit, t a akkan
na nga amu tu manalug.
Awan nin. ~6~anin tu panda na.
BPS

2 PAGGAYATAN - :USA YAGYAG
Tu nunna pknang nga algaw, ay atkn iss nga babalay nga
adanni kiya Lbh naya bantay nga adanni kiya pisung kiya t;lad
naya gin&b6t. Iddi ya babalay, ay akhn pknang adu tu tolay ya
rnagyin, ta tallu pnggaatfaw&n da ngala se -akkan pikam adu datu
annink da, ta kitun lugud pikarn. Bitt; pikarn ya tolay ki
kalawag&n ni.
Kiddi nga gin;b6t, ay atin pe ya abay se narniru wa gaggag
nga mayy&n se magtarakan kadaya ugta, lam& se ng6min at& kiy&
nga sirLt. ~alisid kadaya atgn kiya sir&t, ay atgn pe ya gyam ns
nga isa nga abay pknang nga kiwat se isa aga abay p&nang nga
agama, Dedi nga iyam naya namiru wa gaggag, ay pinangwa nada ka
balay da kiya taggad naya bantay nga giy6n natu babalay datun na
tolay.
Tu balay natu kiwat, ay atin abay ya dalumpengg nga batu nga
at& abbut nga lan-an na nu rnabalin na rnagsiyul ka kanan na. Ay

+-.---* . - .- , , . - - " ,--.:E.- - . -
.r*;-, :
.
. - . , ,
.. ; I . '
I,, -
, ,
,

tu agama, ay atin pe kitu giy&n kam natu kiwat, may tare
ad-adayyu, ta magpatay da nu rnagpannu da. Flay tu balay natu .
agma, ay bitti tu danurn na, ta annung na ya mabiyLg oray nu
akkan adu ya danum kiya $iy&n na.
Dedi nga iyam na, ay mamidduwa da nga mang& kiya isa nga
algav, paamak&t se gidLnl. Rane mabay& ngala ngin, ay d i umung6t
umabay tu kiwat, ay melug ga megilat'tin kitu balay na nga batu.
Kane isa nga ggidgrn, ay lumaw&n nga mawe ya maggpul ks idde natu
apu na nga kanan na, may nasulit tu ilallawgn na kitu balay na
kitu taggad natu bhntay. Ay kane pilitan na tu lurnrnawin, ay
nakinin tu 'batu, ay nakinin pe tu bantay nga giy;n datu babelny
datu tolay.
~Gtu ngn da kaggida, liO, tura mangyagyag?" nin da. Ay
nahggayit kitun, ay makinin peyang ngin tu bantey nu lumawgn tu
kiwat ta mawe mang&, ta rnegilat lugud din kitu balay na.
Ay kane din isa ngalgnw, ay magmonimoni dn nu nLgan naya
mangguyyu kiya knla.wag&n. ~ikod nngguumom~n da ngs mawe da nga
I
I

sap61Ln nu &an na. ~ikad nawe tu apu datu tolay ya sinLpul,
may nas& na tu balay datu agama se itu kiwat, ay nepimu pe ya
lummaw&n tu kiwat, ay nasingaa na tu kiwasn na nga nu lurnaw6n, ay
makinin tu bantay ya giy&n da. ~fkgd nagulli yin se na nga
nekagi kadatu kabbulun na nga nin na, tin giysm ma abay ya kiwat
kiya taggad tada ngs megilat kiys balay na nga batu nu lumawin,
ay makinin tu balay na, ay makinin pe ya giyin tada, ta atin tada
lugud kiya otun na, " ngn na.
Kane -din isa ngalgaw, ay nagig&w ka adaddu. ky gapu kitun,
ay nassiygn tu balay natu agama. Gapu kiy&n, ay nolaw& natu
Rgama tu balay na, t a nabaygg gin nga ;wan nga danum. Ay t6tu
lummawAn se ya nawe kitu balay natu kiwat. Ay kane mimud natu
kixat ta at& sabbli'kitu bnlay na, ay lurnmaw&n, may nasingan na
tu agama, ~ikod nagpatay da. ~&tu nakayag-yngyag ka tallu
ngalghw ka gabeg ga naggat. Ay kane mabalin tu yagyag, ay
lummaw&n tu apu datu tolay nga siningan tu nhwn, may nasm& na
datu duwa nga natay. ~6tu
nth na, "Avnn nin yagyag? t a natay de
nginPtt ngn na.

May gapu ta at& pikam yagyag, ay natay tu kiwat tin,, ay
ammu ta ngin na akkan g&yam ma kiwat ya paggayatkn na,
Kitu kaligiden, ay at& da nge tolay nga tangeli. Ya
rtgpangggan datu tolay yn duddba kadedi, ay il,ladat& da. Ay gapu
A
ta awan nsla nga isa nga atin asin kaggids, ay t;tu nagtutur&tu
da aga mawe rnaggiibanLg, tn rnaue da nga m~ngasin ka
Ay t;tu naggaarumirsta da kadatu barangay da nga
nngtang-tangalgaw. Ay kan~ din rnnbalin da ngin, ay t;tu .
nagguatog da ngin kane kaliwa.
Ay kane din na itu kiduwa ngalga~r da ngin kitu aggutog&n, ay
at& lam& na in&lup da. ~e~nsokb da kitu pin-p;ngt. Ay kane
mepasok; dn, ay asippatayan datu duddcma, may rnelbaw datu
-8-

dudd6mn kagg;da, 6ta &wan da ngs pangasin, ta ;wan da lugud da
asin pikam. Ay t;tu ?in;kL da se da la nga pardwan pikam. Ay
f;tu net61uy da tu nagutog,
Ay kane din pngrnak&t rnanin, ay rnagguotog da manin na n&n da,
may gapu ta danni yin ka bebay, ay se pag-pagmak&t pikam, ay
nan6pal tu kalawagin, ay ;wan da ngin na nasinpian na kalavag&n,
ay oray tu kabulun da, ay akkan da nga masingan gapu kitu angap,
Ay gapu.ta akkan da ngin na rnakapagutog, ay kinuna natu ?akiy6n
da nga, "b:aggagkd;ng tada," n&n na kadatu kabbulun na nga
rnangibandg. Ay titu nagtntalban da daku barangay da ngin na.
sullul6g&n ka tabiku se da nagkak&we kitu pameyag da kam pe la
ngin nin, ta akkan da nasingan datu kabbulun da gapu kitu angap.
By gapu fa dummung da kitu kaniyun natu isa nga bnntay, ay
tu wala ngin tu sintau da nga nagit&law kitu ongap, ta nin da nga
magdebllis, ay mansing da nga malnap. Play' sabili kane dumatang da
ngimin kitu parotun tu bantay, ay malnap ng6min kitu sngap, ay
rnagriddi da. Ay diked t6tu nin da ngin nap "iiagtat61ug tada, ta
mawe tada ka damm&ng.lf Ay garra, nntag-taggisa da ngin na
-10-
'

nagsasp&w kitu aling6du wa pin&t ta umm&r&ng da kmmin kitu
naggayat& da. Nunna nagsapp&w tu n~njkam kagg:da. Ay n6n da
kaggina, 'fDunrnung ka ngin?" ngn ds kitu nagsapp&v.
>
May, "U, " n&n tu bal-& l~a damming. Ay nagsapp&w mnnin tu
isa, ay n6n da main k~@ina, 'tDummung ka ngin?" n&n da,
Ilay, "'U," n&n tu bal-?I, Ay naasappb da ng&min na
fag-taggisa, ta inulbud lugud rintu bal-b dam Ay natay dn ngLmin.
Sisss tu ;lakiyLn da nga nnbiyLg, &tn aklcan nepagsapp&w kadatu
nippay& na. Ay sissn nga nnkulli kit" ili da nga ada at;^.
Ay tu idi ya gapu ns nga at& ya ili nga nengLgan da ka
sapP6w if.fcdat&, its inalk da kadatu incgkona datu i14"iadatLg nga
nave naggiiba& nga nagsnsp&w kitun na bantay yn nan~lug kitu
angap.
Awan nin.

Kitu nunna pknnng kanu rn& a algaw, ay at& da kanu mk a
pittu wa il6ngi"t ta babbay ya magwaw&gi, ay sinarugkLwan tu nghgan
natu udiy&n. Peyang algaw, ay magdattGg da ng& ka lingit,.
ta mawe da magdidigut kitu apLyaw.
Ay kane atin da nga magdidigut kitu mangalintut6gu, ay
nalLgib ds ya konat&n ne ~un~kuwgn. Ay t6tu n6n da kaggida, tfO,
in n6d naya makin ungt kit6ni. . ~ &du kabbulun mambu, l' nLn da, se
da nawe. . Ay se da la nga mangus kadntu lay-layyung datu unAt.
Ay kane um61ug tu ina ne pungkuw& na k;lLp, ay nadiiang&n
nala kitu piya &ang datu pittu wa il&ngit ta rnsgwawigi kitu
konatin. Ay t6tu n&n na ke ~un~kuw6n na &raw,

"~as;du~ nin mu Ina,
ay babbay da,"
n6n na. Ay ha panda kitun, ay sinisiimgn ne ~un~kuwgn datu
babbay. Ay se yala nagulli kammin datu babbay ya nagdigut.
Ay kane k alk din manin, ay atin tutu rnanin datu babbay?
may atin nin ne ~un~kuwin na naCsirL kitu panda natu konat&n na,
ka padne kitu dappit. Ay nabag-baalkn datu bsbbay ya nagipp&
kadatu payk da, se da nawe manin kitu konatin ne ~un~kuwgn. Ay
dik&d nnkarungat tu urqr ne IIungkuw.&n nga n6n nay "Dakayu g&yam
ya magammin lriya unkt ku. Sinnan nu la agp'a la gane lriy&n ah,"
nin ns, se na pinagdur6y da.
Ay kane mabalin da rnangus sin, ay nave ria ngin na. rnaVgdigut.
Ay knne atin 2a nga rneggaangr&d kitu danum, ay tinagt&gan ne
~un~kuw&n tu pay; natu isa kaggida, se na nkn kaegidal "Dakayu
kam agph y&n, ay ra ksyu &khan magpassingan kiyh?" n&n na. Ay
thu nakagdid datu bibbay se da nnbag-bagl&n na nave kitu giy&n
datu pay-payk da, ngamrty &wan nin tu p yh ne sinarugk&wan nga

ittu tu udfygn se kepiya&
ksggida, ta. iuali lugud ne
~un~kuw&n nin ,
Ay t6tu nakirn--imall'a da nga
magadang ke ~un~kuwin kitu py'a
natu isa, ngamay akkan nidde ne
r
~un~kuwgn nga nan na, "Idde ku 6
idit ~inaru~kiwan, nu magat6wa
tagt' nbn na, se na tutu wala
akkan idde,
Ay dikod pinsn&wnn datu
babbay yin tu wagi det, ta &wan
na lugud bda pay; in, sy dikod
sum6ngit ta ummunud lugud dala
ke ~un~kuw;n ni*.' Ay kane
dumatang da, ay nanga:& e
~un~kuwdE.n ka b6lu se kurr~irn ka
&lip se ippgy tu pyh nnta
..- r4..

abay, se na nesir; kitu s:dung natu dapug.
Ay knne mnba2y&g dn ngin ns nagntkvn, i~y n~~an-an& da ngin ka
isa nga lalgki, nay rnngns-nsippnn peyang piknm tu bnboy, may
akkan nn nmmu ne ~ungkuw&n. ~;tu kano isa nga papmakit, ay binilin
na datu rnagina nga megbansi dn ngala, ta mawe ya magapp~w. Ay se
ya. nave yin.
Kitu gid&m n:.Du neptsppnn na, ny nagsnner re ~in~ru~kgwnn
kitu linung. 74ay netknAg ya s&lip kiya kr&ng na, ay nin nn,
"1$6~an n6d nedi,It n6n nn, se na inilh se na nga linbt&n, may
riasingan na ngn ittu giyam tu nringippetygn ne ~un~;kuw&n kitu
pay& na.
Ay kane pagmak6t, ay nagknru wa nstl~k6~, se nn nnwe ya
nepar-param&n tu pyi kitu baggi na, my nfiY6t pikam, se ne
ram-raman& ya kum6,ynb nga mngdApun kndntu kay-kayu, ay se yala
nngulli kammin, tfi mnve nn ngin na bilinnn tu an-ank nn nga n&n
na, "Magoray ka ngin gane, ibl, t~ mnwe y*a knttoni. ~isin6n nh
ala," n&n na,.

~ y , "b, n6n pe nntu an-anb, ta amsn na lugud zmmu nu mawe
yin ka l$ngit onu nkkan. Ay t&tu nakas-asangit tu an-an; kane
;wan na rnagulli kitu in?: na.
Ay kane inumbet te ~urt~kruwjn nin, ay dinatnng na tu an-ank
nn nga rnakas-asangit ta iwnn na kabulun. hy t6tu sinnludsud na
tura sissa se whna tu napann6n nctu ina na, may itul-tuldu wala
natu an-ank yn lingit.
Ay t6tu imbay na tu an-an&- nat se da nawe ya nakadklidilen
nga &an
&
di ya arnomangn kadatu adu wa an-anu a pipp~n da kurna ka
l&ngit. Iiay ;wan na mskadntang kfiggida, ta akkan dn nabilag
pknang nga kumjyab. Ay kane ittu da mas& e daglnit ta
kabil-bilg&n n~ kurn&ab, ay n~gtakny da ksggina.
Ay t6tu nippan nada ka giy&n ne ~innru~kgwan, ny t6tu
nagat& da ksmrnin, ny panda kitun, ay napiya peynng ngin ya
uray da ugin.
EB

-- TALLU \!A MAGWAWAGI YA NAULILA 7
Kitu kaligiden, atin duwa nga rnagat&xa-nga at6n tallu wa
annink da nga babay. Ylay ya pagkuwa&n da, ay ittu pe ya pagt&wan
da, 6ta adayyu kiya {li, ta net;kip l&ud kiya gindbLt. May
nadaki, ta inumbet pe ya nadakk R nkwa kaggida nga tangabalay.
Nagsarunu wala datu ama da se itu ins da nga natay. Ay dikod
&an da nga pamalay yin, ta natay lugud datu mann&kam da ngin.
Ay diked ya kinuwa dedi ya tallu va magwawigi ya babhay ya
naulila nga bibitt?, ay netul-t61uy da npala ya nagbiy& nga
pab-pabeg. 1nan-ads& da ngala ya nagkuva oray nu babitt; da
pikam.
Ay kitu kowad da nga magtugnu kitu isa nga alpaw, ay nawe da
nga naglidurn kiya layyung naya kLYu wa kallang. Ay nagtugawin da
datu sag& da. Nay daki pe, ta gangay daya nnngnk a Lwnn na d i
ya igal'a, ay nLwa'ya nadak& kagg:da. Tu isa, nngadodit ka
nakapag-psgg&l\a, ay dikod agkewalat det ka gal& kitu lnyyung
natu kgyu,

May kane din dad& nala, ay pagk?lit da ngala ya nnggitub,
ay se yala nga nagarn6b ka mangan-anansing, May datu annina, ay
ippgy da pe kam mals tu makag-aggtx1k, ta anngpb da lugud; akkan
da ammu yn mansing. Ay rinagk%l&t da ngala tu nagtutGgaw&n da
nga nigday. Ay dikod natay d.a ng&min na tall", 6ta nagday& da.
Ay kane din mntay da ngin, ay nangwa pe tu anitu kiys ammu
no, fn mannaknb~lin lugud, Ay tu idi tu kinuwfi na. Pinnltu nn
kammin datu tallu wn rnegwauggi, may dak'e, tn tu insngwa nc ngin
kcgg&, ay tu sag& da, ay kinuwa na nga iput da, 6ta t;tu
nngtugnw6n da ngn nagtutGgaw kitu nagimangAn ds,
Ay ka panda kiyin na n'awa, FLY datu tallu wa rnngwaw&i, ay
nagb&lin da ngn nagiput, ay se da nga sinurn& in, ta rn;pt da.
Ay YFL naKbnlin&n da, rty ayong dr, ngin. Ittu ygn yn noJggayat&n
daya ayong kid kalawsg&n ni.
Awan nin.

2 ATU SE IYA Ai,!ZlJX':.l IJG - NA
\
isa nga itu nga nawe nagdhd&d& kiya kal-lcalaxagin, ay
nakasm'a ka tul&ng kiya napann&n na. Ay t&tu sinang&l na tu
tulgng se rnagulli yin ka balay da.
Ngamqy lciya dilen, ay at& awtreg, ncrtmay &tin pe aritay na.
hy kane manalen tu 6tu nga sittatang&l ka tul& kitu argtayr ay
nasingan na tu anhiwing na kitu danurn. Ay ya itu nga nasingan
na kitu danum, ay umn& knmmin kagginttt ay siftatnngkl pe ka
f.ul&ng, Ay dikod na nga pult6n, ta bitti kanu tu lcurra na,
ay abay kanu tu kuwa natu 6tu lritu danurn.
Ay thtu naggallkl se na giy\aan tu isa nga &tu nga gangran na
kuma nga ngn na, ta alh tie, kuma pe, tu tul&ng nga sinang&l natu
isa nga itu, ilgamrcy Bane rnaggiy\a, ay n etbig tu sinang&l na nga
tuling kitu danum, ay dikod akkan na nga n&lh in, ta inumlad din,
ay ;wan tu kuwa na ngin.

Ay t;tu nin na kitu
uray na, "Kenga ngala tu
kuw& i. Napiya din nu'
akkon ku insw-awing tu &tu
kitu danum, t' nLn na. "Ay
kidi yin, ay iwnri lugud
agp'a tv kuwa ku win, " n&n
na, se mawe yin ka balay da
nga shb&ot.
Awan nin.

DAYA --- KAGUT SX
Kitu nunna ngg algaw, ay atin da nga duwa nga magkopun,
de k&ut se ayong. Ay hiya isa nga algaw, ay nawe da uga
nagdkdkdk kiya adayyu nga kalawag&n. Ay kane atin da.kiya 6bk -,
naya daddalenin, ay nakasmh da ka tanganLyun na asi &at, Ay ,
t;tu njn da, "Ara ikaw, ta ali ta, ta pgp;d&n ta se ta in;la,"
n&n da.
Ay t6tu 'ihalh ds tu asi se da pgphd6n. Ay t6tu ri6n n~tu
ti
ayorg, Kuw'a ya unti na," n&n na. Ay ~ikod
kuwa natu kLgut tu
pungut na, ta makiguru tu ayong nga megkaddaw kitu unth natu asi,
fa n&n na kitu lammat na nga n~akaru kanu nga rnagb;nga.
Ay t6tu nagulli da ngin se da, mawe kanu nCa magm&ln ngin.
Ay nedla nntu ayong kitu dapug dk tu kuwa na, ay tc kjgut, ay
nemha ns kiya sirgt tu kuwn na.' Ay kc.ne din rnfibay& gala ngin
kane isa ngalgaw, ay nawe da nga mgsib;ng kadatu mila dn nga
bLgat. Ay nntny tu nhlz natu ayong, ts nern6ln na lugud kitu

dapug, ay tu &la natu kLgut, ay nabiyLg se nngbis: pe, ay
nalutuw6n tu bhga na.
Ay thtu ngn natu ayong kitu kggut, "Gemu, ta iyL ya umun;,
ta nabilag gk nga umun; , akkan umrn&n kikaw , " ngn na. By, IT; ;,, II
njn pe natu kggut, ta kurug , mi nga aklran na nga m6lh yrt urnun;, ay
ayong; se iddAn na kitu
bigat, Ay dikod umun;
in tu ayong. Ay kane
durnatnng kitu unt; natu
bigat, ay baykg nn ngala
ngin na rnnkaakaakkLn ngn
~klrcn na iddb tu kabulun
na kz taggnd ngn akkan
makgl; umuni. Ay dikod
magadang tu k&ut nga
nin ne, "1ddXn nk nay!
Turu nk akkan iddin, ny

iy\a ya rnakin miha," n&n na. Ngamay tu ayong, ay pabeg rn&n kam tu
pagbulhLn na onu panganin na ngin tu idde na, ay se na idd& nala
ka isa ngala.
Ay t6tu makarungat p\anang tu lihgut se rnalhsarr nga nave
naggal& ka rasi lumbin se na netGga kitu arut&ng natu bigat se tu
pungut na, ay se magtakkab ka mata tgg; kitu danni pnngut natu
b&at kitu igge natu ayong nga rfiagk6n. Ay kane din urn&lug tu
ayong, ay nbna kurug tu ;bat na, at titu naltsaw pe yin nga nin
na, "~arnanin n; ala lciy6n. L'atayan taka kiy&n," nth na. Ay se
nave rnsgtutGgaw kitu t&h a nagsiru&n tu k&ut nga nagpal-
palarnn&w Bitu fibat na nga dumrngga, se n~akas-asan~it pc. ky'
makag-aggalh tu k&ut kitu unag natu t&h, ay se na manin kindut
tu iput natu ayong nga makal-aluwa. Ay diked sa2-sap;lan na
tut~ wala tu kigut ta pstayan na tutu wala nu rnr-stn'a na, se na
lawrayan tu pegtut;gavgn na nga tig;, ay t;tu nasmk na.
Ay se na inalk nga n&n na, "lsungap taka kip apuy," n&n na,
ngamay uasirib pe tu k&ut nga sumungb&t nga nin nap "Napiya i,

ta purniya ngk nu huva, ay dumg;ng ngk pe nga um&~ kiya birgdng,'
se umadu wk pe," nkn na.
Ay thtu nLn manin natu ayong kitu k&ut, '' Ipisi taka kiy&n
kiya danum," nLn na, ay t&tu nin manin pe natu k gpt ta surnungb6t
ta maliim-imallL, ."Akkan agp'a, ta matay yk, hy malimat t& nu
t
rning-ingr6din nk," n&n na, ay i tu tu balay na. Ay thtu naturun
rnin kam tu ayong nga rnangib&bh kitu kigut tin kitu danum min, se
na ib&bk a ipis; kitu danurn. Ay t&tu nnganggam tu kGgut kitu
uray nna, se lumgap nga inurntung&r kitu &lad natu danum ngrr
makag-aggalk se nn nkn, 'IBalay lcu idi ay," n&n na. Ay tGtu
nalbsaw tu syong, ta tura m&n kam ma rndcag-aggsl& tu ilirn~t nq
ngin, Ay t6tu sinarubLn na, ta nakarungat $mang. llay ;wan, &fa
aggh mAn k~mrnin tu naXimat tin,
Awan nin.
BPS

Situ nunna pinang nga al-alga~, ay at&n ya adodit onu
istoriya nga mepanggap kadaya butit se kusa kitu nagdallis na.

Ay kitu nagdallis kanu niddi ya kalzwag&n, ay nagkalnab
kanu daya butit se kusa ka yetalug. Ay tu netalug natu kusa, ay
tangabukal la iyug. Ay tu netalug natu butit, ay tangadiwa nga
ammay.
Ay nawe da kadatu ban-bantay ya akkan nalnap. Ay nilludin
ngimin datu duddGma nga mul-mila se datu dudd6ma nga ul-ulolag.
Tittu datu netalug da nga tal>gl nga nebunnn.
Ay kane rnassiyin nin t&rianum, ay ncrn;la d.a ngin datu
netalug da nga ammay se iyug. Ay pinag&nab da datun na taligi
da.
Ay ittu ya papu na kanu nga umbet peyang daya kusa nu
mangigid ta onu rnugbakkq ta onu rnagbunut ta ha iyug. Ay ya
butit, ay ittu pe ya gapu na nga rnngk&n da kadaya ammay tada,
gta aggJna tu nsngitalug kiya ammay. Ay tGys gap na nga oray nu
nanganna ya aigisirh ta kiya ammay, ay sap;lan da ngala nga'
sap;lan ka kanan da, &ta inanangi da tu nangit~lug da kitu dallis.
-27-
BPS

YA - NAGT

Ay diked ngn ttl mLngaw kitu pad-ung, "Ara, ta magkuntes ta,
piy& mu? 'I nin na..
Ay nth pe natu pad-ung nga sumungb&t, "Ara &,I' nip na.
By. thu n&u rnanin natu m;ngaw, . "lianggay&t t a lugud kiddi &,
ay marnanda ta kitu s imbian kann&n, " nin na,
Ay dikod nanggayit ds ngin na nanagtig nga duwa. Ay kane
din atin da kitu ib& natu dilen, ay naglingay tu rn6hpau kitu
likud na, ngnmay nasingan na nga adayyu ngala tu pad-ung kaggina.
+Ay dikod mgirn&ng tu rn&ngarg se mat;dug kitu bikat d&len, ay
nat& pknang.
#'
Ay tu pad-ung, ay &an nagim&ng se akkan pe nut;dug kitu
dglen, ta akkan logud dn nntulnug ga rnanaEtAg. Ay tctu liniwgnan
natu pad-ung tu m

tu rn;ngaw kitu sirnbgan, ay nasingan na nga at& nin tu pad-ung
nga rnagirn6ng, nga nun-unna ngam aggina. Ay ailrod nang4b'a tu
pad-uy, ta aklran na nagim;ng se nat6dug kitu dillen. Akkan urnrnin
kitu rn&ngaw nga nagim6ng se nat;dug kitu dglen.
Ay tGya oray nu nasikan ta onu nabilag ta, nu makekem&ng ta,
se akkan ta nga nahnus, ny mud-uddi ta. Ng~mlLy oray nu akkan ta
nga nasikan se nabilag, nu nabs ta se aldrr,n ta ngc makekem6ng,
ay mun-unnc ta pe. Nga umm6n kitu p&d-ung -nga akkm na nabilag
nga managtgg se &!ran nagimgng, ay nun-unna ngam itu m;ngaw nga
nabilag nga manaKt&g ngam nagiming se nnt6dug, ay nu$.-uddi mgn
kammin.
Kitu nunna $nang nga ~l-nlgaw, ay uwad da ngn rnngama nga
tuki. Ay dedi ngn mngamn nga tukk, ay akkan da aiknrn nga
nakasingan ka ulolng ngn ab-abcy ngnm agpida. Ay diked piti da
nu agRida y~ kabayyjn na ulolng kiya lcnlswng~n.
EPS

Ay kiya isa nga algaw, ~y nawe daya magama nga tuki a
nagdhdkdk. Ay kane atin da, kiya rialaw& nga tanLp, ay nnkaaingan
da ka nuwgng. Ay tu nasingan da ngn nuw&nR, n.y ah-abay ngam
aggida. Ay t6tu nadak; tu 6ngat netu nbay tukL, ta sb-abny tu
baggi natu ngam tu baggi ns. Ay tctu kagiyan na kitu
an-anh na nga annuna na kanu pe pad&lan yn. bzggi. na nga r.b-abay
ngarn tu nuwing.
Ay se nrt n&n kifu an-&& na, "Sinnam 6, gane, fa pdhlan ku
pe ya bnggi ku," n6n nn. Ay se maggagall&l tu abay ya tuki nga
&ngnt tala nga &ngat, fa senu ab-alay kanu tu baggi nn ngnm tu
nuwLng. Ay se na njn, "Sinnem m&n nu nb-abag yk in, " n6n na,
f
ngamay, "Aklcan pikarn," nan pe natu an-an& tuk;~.
Ay dikod nagga21&1 rnrrnin se Angat tala nga h gat manin tu
abay ya tukh panda Iriya di ab-abny ngam tu nuw&n,g. Ay se na
manin n&n kit" an-ank na, "Ab-&bay yh in?'* n6n nn, may nLn natu
an-anh nga surnungb~t kitu amn na, "Akkan piksm, nb-abay kamrnala
ngsm ikaw," nAn na.

Ay dhod naggagall&l manin se &ngat tala nga b gat rnanin tu
abay ya tukk, ta na lugud nu ab-abay kamrnala ngam tu nuwing.
Ngamay kane din dad& nals, ay. t;tu 1 inumtug lugud din tu abay
ya tukk, ay dikod t;tu natay lugud agpL in.
!

na, &ta akkan kam ma sissa. Ay kane lumn& tu b&bakat kitu balay,
ay summabat tu ababbing, ay se umar;kup kitu b'abakat . ,
Ay se n&n tu ababbing, "~l'a.nk, t~ tarinan n'a, ta natay mh
ng&rnin daya akkobung ku," n&n ,na.
Ay kane mabaykg da ngala ngn magkobung,
ay nepaltuw&d natu bjbakat tu Lyam na nga
an-an;, ay se nn nidde kitu an-an;. Ay
t&tu naganggam &ang tu ababbing .
Ay kzne isa ngalgmr, ny nepjrob natu
bjbakat tu ababbing nga magshdu ka ambaw,
Ay kitu igge natu ababbing nga magskdu ka amball, ay nes6nu natu
b&bakat tu an-ad. Ay kane umbet tin tu nn-an: nga g-ay;t
nags&du, ~y sap-sapGIan na tu iynm na nga an-an;. KganZy t;tu
n6n natu bkbaknt , "~inngn Gtu, ngn na.
Ay d:k$d nakas-asangit tu ababbing se mawe manin Iia ambaw.
ky se mawe magtutGgaw kiya gimpusk a hatu nga ngn nn, "Taln~n nk
batu, ta 1iinn;n naya apu ku tu Ayam ku nga an-anh, It nAn na nga

nak~s-csangit. Ay
kane din daddin nala.
ay ummawan tu ababbing
nga rn~,~tut;~nw liitu
&tun nntu FirnpusL a
batu.
Ay kane din
aw-awnen natu bjbakat
fu an-an;., ay ncwE nn
sinap;lgn ka amb2w,
8
ngamay awnn na ngs
I
nasmi kngglna. Ay
kane din mngulli kuma
ngin tu bLbaknt, ay
nasing~n na yn gzy&ng
nga magdadgpun kiya
kLyu. Ay n6n natu

nga mnkokoni, tin nasingan ku
an-an& nga .nngun,zg ka girnpush '' n6n nn.
Ay kane mngintz natu bkbakat tu
#.
kagiyan nntu ay nan nn nga
surnmungb6t, "ltbgud mu, ta iddin
tEkn ka tangashb6t&n na :lug se nalhtu
bggat, '' ngn na. ky knne din rnegina natu
gnyAng tu kngiyan n2tu bhbakat, ay t6tu
kurnmLyab se magdatt& kitu 6tun natu
gimpus>. a hatu. Ay se nn simt6knn tu
bafu, ay thtu nnrup*a, ay dikh lurnmn.wgn nin tu an-an$ nge nngunag
kitu girnpush. Ay t;tu insl& kcrnmin natu bAbaknt tu ahnbbing kitu
balcy da, se dn mngkobung kammin panda hitu nekntny da rkga duwa,
ky tGya g ~pu
\
na nga mngk&n knnu dayn. lrndczyn llug se
kadaya b-ba1ra.t kitun.
Awan nin. Tu yanin tu pnndn nn.
L1PS

BAYA ---- UGTA SZ T U ~
Kitu numa nga alga~, ay at& da duwa nga rnagkopun, nga
nspiya pinang ya agbul-bulun da. Ay Cedi nga rnagkopun; sy daya
ugta se ya tuki. Akkan da nga ma,gpakkit nu at& ya kapannAn da
nga duwa.
Ay kiya isa nga a,lga*r, ay nawe da ka amba:r se da, marre nga
nagd&dkd'a kiya isa nga aweg. ~y kane rnalradatsnp da 1;iya isa nga
battung, ny t;tu nLn natu tuk; kitu ugta, aman an in tn m&n ya
magsir;, nu n&an naya nalinpad kndkta nga duwn nu ntjn ya
rnsggiy& nga ktu kndkta, " ngn na. ' ' ~ 6 ~ ya h rnunna, gane, ta
sinnan mu nu nalingnd di kam,'" njn nntu tuk;.
Ay, "b 6. Ara rnLn lugud, l1 nbn yc natu ugta.
Ay dikgd lurnm&th fu tukh kitu danum se lurngsp ngt? nawe
nacshsb kitu d&nig ke taggad. Ay kane din dadd&n, ay inurntun&=
tu tulck in, se na n&n kitu ugtn, "Nalingad d'a kan?" n&n na.

k
Ay, r'O,'' njn pe natu utit~, se na nth, "I~& ~IC, gzne. Sinnan
mu pe 6, nu nalingsd dk kam," n&n na.
Ay, "b, " ngn pe natu tukk.
Ay d

Isneg Folktales and Stories
RSTOT9 IN PILI:'II-10
Rodolfo Barlaan
Summer Institute of Linguistics

Ang Kuwentong tungkol sa Daga at ang Pipiit
Noong araw ay namamangka raw ang dalawang rnagkaibigan na
si daga at si pipiit. Ngunit sng kanilang bartgka ay buong
tutong ng kanin, Habang sila'y namamangka ay sige naman ang
kain ne daga doon sa bangka nilang tutong, Kaya sabi'ne
pipiit sa kanya, "Ano bang ginagawa mo riyan? Huwag mo namang
kainin ang bangka natin. Tataob tayong dalawa nito eh! Gusto
mo bang malunod tayo?" sabi niya,
"Hindi naman ah! Kumakatokkatok lang naman ako dito ehlu
sabi naman ne daga,
Kaya sige ang pamamangka nilang dalawa ngunit ' sige naman
sa kakakain si daga doon sa bangka nilang tutong. At sinabing
muli ne pipiit sa kasama, "Ano ba talaga ang ginagawa mo?" Sabi
nang huwag mong ubusin ang bangka natin eh! Tiyak na malulunod
tayo nito kung tataob ang sinasakyan natin!" ang sabi ne
pipiit,
At sabi naman ne 'daga, "Sinabi ko nang wala eh,
Kumakatokatok lang naman ako .eh! " sabi niya,
Kaya tuloy pa rin ang kanilang pamamangka , ngunit sige
naman ang kain ne daga doon sa tutong na bangka nila. Nang
silaty dumating doon sa m3.y mabilis na agos ng tubig ay

. , . -
karnuntik nat silang tumaob dahil maliit na 'yong bangka nilang
tutong. ,Papaan, wala namang tigil si daga sa kakakain doon
sa sinasakyan nila. Kaya sinabi muli ne pipiit sa k@ya,
"Sabihin mo nga sa akin. Ano ba talaga ang ginagawa po?
Sinabi ko nang huwag mong ubusin ang bangka natin eh!l Tiyak
na tataob tayo nito eh at tiyak ding rnalulunod tayo. -Mabuti
na lang sa akin at marunong akong lumipad, Hindi gaya mong
hindi marunong lumangoy," sabi ne pipiit.
Ngunit muli ring sinabi ne daga na wala siyang ginagawa.
Kumakatok-kat ok lang daw s iya . Hindi niya pinahahalagahan
ang sinasabi ne pipiit,
Nang dumating na naman silang dalawa doon sa rnabiliS na
agos ng tubig ay tumaob nga sila, dahil maliit na maliit na
'yong bangka nila gawa ng kakakain ne daga. Ang nabuhay sa
kanilang dalawa ay si pipiit dahil lumipad; at si daga naman
ay nalunod dahil hindi siya marunong lumangoy.
Iyan ang katapusan .

Ang Pinanggagalingan ng Lindol
Noong unang panahon may isang bayan na malapit sa gitna
ng bundok na malapit sa isank ilog, Itang lugar na ito ay nasa
kagubatan. Hindi gaanong rnarami ang tac dito sa bayang ito.
Tatatlong mag-asawa ang naninirahan doon at kakaunti pa 'yong
mga anak nila dahil noong unang panahon nga ito. Kakaunti pa
ang mga tao dito sa mundo, Doon sa kagubatang yaon ay
rnayr oong isang nabs it at malaking Higante. Siya ang nag-aalaga
sa mga usa at baboy-damo at mga ibang'hayop na naroon sa
kagubatan. Maliban doon sa mga alaga niya sa kagubatan, ay may
inaalagaan din siyang isang napakalaking igat at hang
napa kala king a1 imango . It ong dalawang alaga n oong maba it na
Higante ay ighawan niya sila ng bahay nila sa ilalim ng lupang
kinaroroonan ng bayan. Yaong bahay ng igat ay nasa silong ng
malapad at napakalaking bato. May daanan siyang butas na nasa
ilalim noong malaking bato.
Ing bahay ng alimango ay naroon din sa kinaroroocn noang
igat subalit malayo-layo ng kaunti dahil mag-aaway ang mga
ito kung sila'y magkasama. Kakaunti ang tubig sa bahay ng
alimango dahil mabubuhay naman siya maski kakaunti lang ang
tubig sa kinaroroonan niya. Itang lnga alaka ng Migante ay
dalawang beses na kumain sa isang araw; umaga' t hapon lang.

Nang rnagtagal, walang tigil sa paglaki ang igat at halos
hindi na siya kasiya sa kanyang bahay. Isang hapon, lalabas
sana siya upang maghanap ng kanyang pagkain na ibibigay ng
kanyang amo. Nguni't nahirapan siya sa paglabas at nang
kanyang ipilit ang kanyang sarili ay nayanig ang kanyang
bahay dahil maslkip na rnasikip na para sa kanya yaong butas
na daanan niya. Nang mayanig 'yong malaking bat0 ay nayanig
din 'yong bundok na kinaroroonan noong bayan. Kaya sabi nila,
" 0 , bakit ' kaya lumindol . Simula noon ay langing nayayan ig
ang bundok kung lumalabas na kumain ' yong igat.
Isang araw nagpulung-pulong ang mga tao doon sa bayan
at kanilang pinag-usapan kung ano ang dahilan kung bakit
nayanig ang lupa. Kaya ipinasiya nilang hanapin kung ano 'yon.
Kaya hinanap noong pinuno nila at kanyang natag~uan ang bahay
ng igat at alimango, At nagkataong lalabas 'yong igat kaya
nakita niya kung anong nanyayari, Kung kayat siyal.y bumalik
na at kinabi niya sa kanyang mga kasama, "ivlayroon palang
napakalaking igat sa ilalim ng lupang kinaroroonan natin.
Masikip na ang bahay niyang bato para sa kanya, kaya kung
siya'y lalabas ay mayayanig ang kanyang bahay at mayayanig din
ang ating bayan dahil nasa itaas niya tayo,
Isang araw na naman, nang mahabang-mahaba na ang tagtuyot,
natuyo na rin ang tubig doon sa bahay ng alimango. Kaya
napilitan siyang lumabas sa kanyang bahay at itoty nagpunt,a sa

ahay ng igati Nang mapansin ng igat na rnayroong ibakg nasa
bahay niya ay nagtangkang ltimabas .ngunitt nakita niya 'yong
alimango na nasa bahay niya. Kaya naglaban silang dalawa at
dahil dito lumindol ng napakalakas sa loob ng tatlong araw.
Nang maCapos. ang. &indo1 ay. lumabas:.'yong pinuno doon sa b'ayan
upang kangang t ingnan '.kung ,anomg nangyari , at nakita ni ya
' yong igat at alimango-,-era. kapuwa., patay , Kaya, sabi niya ,
"Wala nang lindol

Ang Pinanggalingan ng Pangalan ng Isang Bayan
Noong unang panahon, may mga taong galing sa isa~g bayan.
Ang tawag sa ksnila ng mga iba ay taga-Madatag. Walalkahit
isa sa kanila ang may asin, Kaya nagkakasundo silang,*bibili
ng asin sa lugar ng Banag. Kaya inihanda nilang laha$ ang
kanilang mga kasangkapan at ang kanilang bangka. Isaqg araw
silang naghanda, At pagkatapos nilang naghanda ay nagsirnula
na silang umalis kinabukasan. Surnunod sila sa agos ng tubig,
' Noong ikalawang araw na nila sa ilog, ay may nakita silang
baboy-darno at ito'y kanilang sinukol sa malakirig bato, At
nang mahuli hiLh ay gusto ng iba sA kanila na pgtayin na nila
'yong baboykddmo Bubalit dyaw fig iba Ha kahila dahid w$la pa
silmg hakuhang asinr Kaya ang giflawa nila ay ikindral nila
at saka nih iniwanan.
< '
At itinuloy nila ang kanilang paglalakbay. ' Kinaumagahan
ay itutuloy na naman sana nila mg kanilang paglalakbay nguni't
dahil sa malapit na sila sa dagat at saka maagang-maaga pa at
maulap pa at wala silang makita dahil sa ulap. Maski yaong
rnga kasama nila ay hindi nila makita dahil sa ulap, At
sapagkat hindi na sila makapaglakbay na sumunod sa agos ng
tubig, ay sinabi noong pinuno nila, "Urnahon tayong lahat ,"
sabi niya sa rnga kasama niya. Kaya iniwanan nila ang mga
bangka nila na pwlo ng tabako. Naghiwa-hiwalay silang lahat
, *'
46

dahil hindi nila makita ang kanilang mga kasama dahil sa ulap,
At dahil sa bahagi ng isang bundok iyong dinaungan nila ay
umakyat sila doon dahil iniiwasan nila 'yong ulap dahil ang
akala nila ay babaha ng malalim, at takot sila dahil baka
maanod sila. Subalitt pagdating nila doon sa tutok ng bundok
ay 'makapal pa rin ang ulap, kung kayat nabahala silang lahat. -
Kaya sabi nila na maglalangoy na sila upang magpunta sa
kabilang bundok, Kaya sige, isa isa silang tumalon galing doon
sa matarik na bato. Humarap sila doon sa pinanggalingan nila,
Naunang turnalon Iyong matanda sa kanila. "Dumating ka na ba
sa kabi-la?" sabi nila sa kanya. "0" ang sagot noong palaka na
nasa kabila. Kaya lahat sila ay isa isang tumalon dahil doon
sa palakang lumoko sa kanila, Kaya natay silang lahat.
Nag-iisang nabuhay yong pinuno nila dahil hindi siya twnalon.
Nag-iisa siya nzkabalik sa kanilang bayang Madatag. Kaya iyon
ang dahilan kung bakit may bayang Sappaw iMadatag (ang ibig
sabihin nito ay lugar na tinalunan ng mga taga Madatag) dahil
nakuha nila doon sa mga ninuno ng mga taga Madatag na naglakbay
at turnalon galing sa matarik na bat0 sa tuktok ng bundok upang
maglangoy sa ulap.
Wakas

Si Dungkuwan at - si Sinarugkawan
Noong unang panahon ay mayroon daw pitong magkakapatid na
panay babae na naninirahan sa langit. Ang gangalan n$- kanilang
bunso ay Sinarugkawan. Araw-araw silang bumababa upang maligo
sa isang ilog. Isang tanghaling tapat, nang sila ' y naliligo
ay natanaw nila ang tubuhan ni Dungkuwan. At sinabi nila,
"Sino kaya ang may-ari ng tubuhang 'yon? Punta tayo't kumuha
ng tubo," sabi nila, at sila nga'y nagpunta, At sila'y
magpangos doon sa tubuhan.
Nang bumaba sa bahay ang bulag na ina rli Dungkuwan ay
naliwanagan siya dahil sa kagandahan notng pitong magkakapatid
ng taga langit na naroroon sa tubuhan! Kung kayatt isinigaw
niya kay Dungkuwan ang , "Dungkuwan I Dungkuwan 1 Nasusunog ang
iyong tubuhan. Kaya dumungaw nga sa bintana si Dungkuwan,
"Hindi naman nasusunog eh! Mga babae silal " Sirnula noon
ay laging inaabangan ni Dungkuwan 'yong rnga babae. Hindi
nagtagal, bumalik nga 'yong mga babae upang maligo.
Sumunod na araw ay burnalik na namm 'yong mga babae.
Ngunit si Dungkuwan ay naroon nang nagtatago doon sa hangganan
ng tubuhan na malapit sa tabing-iliog. Nagmamadali 'yong rnga
babae na mag-alls ng kanilang mga pakpak at saka na naman sila
nagpunta doon sa tubuhan ni Dungkuwan, Kaya nayamot qi
Dungkuwan at sinabi, "Kayo pala ang uubos sa aking tubo. Lagot
kayo sa akin!" Pinabayaan lang niya sila. Pagkatapos nilang

.magpangos, nagpunta na sila upang maligo, At nmg kasblukuyang
naroon silang naglalaro sa tubig., kinuha ni Dungkuwan ang
pakpak n'oong isa sa kanila, At saka niya sinabi sa kanila, "Ah!
Kayo pala! Ayaw ninyong magpakita sa akin ah!" Kaya nagulat
'yong mga babae at saka sila nagrnamadaling magpunta doon sa
kinalalagyan ng kanilang mga pakpak pero wala na Iyong pakpak
ni Sinarugkawan, 'yong bunso nila at siya rin ang pinakamaganda
sa kanila, dahil kinuha na n i Dungkuwan.
Kaya nagmamakaawa sila kay Dungkuwan ria sana'y ibigay
niya ang pakpak ngunit hindi niya ibinigay at sinabi pang,
"Ibibigay ko lang ito sa Iyo Sharugkawan kung papayag kang
pakasal sa akin!"
Kaya iniwanan na no 'ng anim ' yong kapatid nila dahil wala
na nga 'yong pakpak niya, At umiiyak na sumunod na lamang kay
Dungkuwan, Pagdating nila sa bahay ay kumuha si Dungkuwan ng
kawayan at ginawa niyang bunbong at doon inilagay 'yong pakpak
at sakz niya itinago sa silong ng lalagyan ng kalan.
Nang matagal na silang mag-asawa ay nagkaroon sila ng
isang anak na lalaki, Pero gusto pa nolng babae na bumalik sa
langit subalit hindi alam ni Dungkuwan, Kaya isang umaga,
sinabi ni Dungkuwan Ea kanyang mag-ina na siya'y pupunta sa
kagubatan at siyaly umalis,
Kinahapunan no'ng araw ng pag-alis ni Dungkuwan, nagwalis

din si Sinarugkawan rig bahay-gagamba sa silong ng bahai'nila.
At nahulog 'yong bumbong sa kanyang harapan. At sinabi niya,
"Ano kaya ito?" at saka niya kinuha ito at kanyang tiningnan
at 'yon pala 'yong pinaglagyan ni Dungkuwan ng kanyang pakpak,
Kinaumagahan ay umagang- umaga s iyang nagi s ing at'; kanyang
sinubukan kung ~uwede pa ito. Sinubukan niya ang-lumipad at
saka siya dumapo sa mga punong kahoy. Pagkatapos ay bumaiik na
siya at kanyang sinabi ?a kanyang anak, "Maghintay ka lang dito
anak at pupunta lang ako sandali doon." Panoorin mo na lang
ako. At "Ope, It sagot naman ng bata dahil hindi nga niya alam
kung babalik na siya sa langit o hindi. At nang hindi na siya
bumalik ay umiyak na lang na urniyak 'yong bata,
At nang dumating si Dungkuwan, ay dinatnan niya 'yong
batang umiiyak dahil wala na siyang kasama. Kaya tinanong niya
kung bakit nag-i isa siya at kung saan nagpunta ang kanyang ina.
Ngunit itinuro na lang ng bata ang langit.
Kaya kinarga ria lang ni Dungkuwan 'yong bata at kanilang
pakiusapan ang mga ibon na sana'y ilipad nila sila sa Pangit
pero wala maski isa sa kanila ang rnakakakayang dumating sa
langit. Nang makita nila ang ibang Daginit ay sumakay sila sa
kanya dahil siya ang pinakamalakas na lumipad. At dinala niya
sila sa kinaroroonan ni Sinarugkawan at doon sila ikinasal na
muli at simula noon ay masayang-masaya na silang lahat,

Noong unang panahon may mag-asawang mayroong tatlong anak
na panay Sabae, Doon sila makatira sa bukid ng pinagtatrabahuan
nila. Dahil malayo sila sa bayan, Naroon sila sa malapit sa
kagubatan. Ngunit isang araw dumating ang kanilang
kasawiang-palad at sunud-sunod na namatay ang kanilang ama' t ina.
Kaya wala na silzng taga-akay sa kanilang pamumuhay dahil
namatay na nga ang kanilang mga magulang.
Kaya ang ginagawa nitong tatlong magkakapatid na ulila,
ay sila na lamang ang bumuhay sa kanilang sarili maski maliliit
pa sila. Pinagtiisan nilang magtrabaho maski maliliit pa sila.
Isang araw nagpunta zilang magtanim ng palay. Dahil sa
mainit ang arzw noon kaya sumilong sila sa l ilim ng gurlong
kahoy na totrosohin: Inipuan nila iyong matulis ng kahoy na
ginagarnit nila ea pagtatanim ng ~alay, Habang naroon sila, ay
nagkuwento 'yong isa sa kanila ng kuwentong nakakatawa. Kaya
hindi nila mapigil ang kanilang pagtawa dahil nga sa ugali ng
mga bsta ang palatawa, Ngunit dito nag-wnpisa ang rnasamang
nangyariisa kanila.
Hindi nagtagal sa kanilang pagtatawanan ay bigla na lamang
nilang narinig ailg kulog at saka biglang umulan ng malakas na
malakas na nakakatakot , Pero 'yong mga bata'y hindi tumigil sa
katatawa dahil mga hata nga sila, Hindi sila natakot. Nguni't
bigla na lamang gumuho 'yong inupuan nila at silang tatlo'y
namatay .
51

Nang mamatay sila, ay gumawa ng kababalaghan iyong
masamang espiritu doon, dahil nga sa may kapangyarihan ito.
B inuhay niyan~ muLi ' yong tatlong magkakapat id. Pero masama
ang ginawa- niya dahil ginawa niyang buntot nila ' yong ginagarnit
nila sa pagtatanim ng palay; dahil 'yon 'yong inupuan nila doon
sa na,vahiqgahan nila .
Simula noon, iyong tatlong magkakapatid ay fiayroon na
silang buntot at silaty tumira na sa gubat dahil nahihiya sila.
At sila'y naging mga matsing. 'Yan ang pinanggalingan ng mga
matsing sa lupa.

Ang Aso ~ 't ang Kanyang Anino
Mayroon isang asong nagpunta sa malayong lugar upang
rnamasya3, Doon sa na~untahan niya, ay nakatagpo siya ng buto,
Kinagat niya itn at siya'y urnuwi.
Sa kanyang daraanar~ ay may isang ilog na kanyang tatawirin
ngunit may tulay ito. Nang dumaraan 'yong asong may kagat na
buto doon sa tulay, ay nakita niya ang kanyang anino doon sa
tubig, At ang nakita niya ay katulAd din niyang nay kagat-kagat
na buto. Kung kaya't gusto niya sanang agawan 'gongLnakita
niyang aso dahil maiiit daw 'yong nasa kanya at malaki raw
' yong kagat-kagat nonng aso sa tubig,
Kaya tinahular. niya iyong aso sa tubig dahil aawayin niya
sana at aagawin niya iyong butong kagat-kagat .niya. Pero nang
magtahol siya qay nalaelag sa tuSig 'yong butong kagat-kagat
niya at hindi na niya makuha dahil lumubog na; at wala na 'yong
buta sa kanya,
Kaya sinabi niya sa kanyang sarili, "Sayang! Wala na
'yong Sa akin, fiindi ko na sana pinansin 'yong aso doon sa
tubig,' sabi niya. "Kaya ngayon nawala %uloy 'yong sa akin."
sabi niya. Umuwl na siya sa bahay nila ria malungkot na
malungkot,
Wakas

Ang Kuwento Tungkol sa Matsing at Pagong ,
Noong unang araw ay may dalawang magkaibigan na sina
Matsing at Pagong. Isang araw ay nagpuita silang nama~yal ,sa
malayong lugar. At nang makalayo na sila ay nakatagpo,sila ng
isang puno ng saging, Kaya sinabi nilang dalawa, "Kukunin
natin ito at paghatian nating dalawa at itanim natin," sabi
nila.
Kaya kinuha nila 'yong puno ng saging at saka nila hinati,
At sinabi-ng Matsing, "Sa akin ang dulo," sabi niya. Kaya 'yong
puno ang kinuha ng Pagong dahil nakipag-unahan ' yong Matsing
doon sa dulo ng puno ng saging, Dahil ang akala niya ay
madaling namunga it o ,
At bumalik na siJang dalawa, at kanilang itatanirn daw 'yong
saging na nakuha nila, , Itinanirr ng Matsing sa lalagyan ng kalan
'yong kinuha niya at itfnanim naman.,ng Pagong sa parang ang hati
niya doon sa saging, Nang matagal-tagal na, ay tininman nila
yong mga it inanim nilang gaging. " Narnatay ' y ong it inari im ng
Matsing dahilan nga aa it indim: hiya sa- lalagyan ng kalan. At
'yong itinanim naman noong Pagong ay tumubo at namunga at
mayroon nang hinog doon sa bunga niya.
Kaya sinabi ng Matsing doon sa Pagong, "Ako ang aakyat
dahil malakas akong umakyat, hindi katulad mo na rnahina," sabi
niya. At sinabi ng Pagong, " lkaw nab nga lang, " sabi niya dahil

totoong hindi nip alam an2 uinakyat. At ang akala rin niya, ay
mabait ' yong Mat zing at bibigyan ciya ng saging , Kaya umakyat
nga yong Matsing. Pagdating niya doon sa dulo ng saging, ay
kumain na lang na kumain at ayaw niyang bigyan ' yong kasama
niyang nasa ibaba na hindi marunong umakyat . Kaya humingi ang
Pagong at sinabi, "Bigyan rno naman ako. Ako ang nagtanim nito
ah!' Bakit hir,di nio ako bigya-n?" sabi niya. Pero ang ibinibigay
naman ng Matsins: ay pznay balat , 'Kung hindi' y ' yon& tira niya,
at saka niya bigyan ng iea lang.
Kaya nagalit ang Pagonz at siya'y nagpuntang kurnuha ng
tinik ng suha. At ?aka niya ilagay ang mga ito sa puno ng
saging at doon ss lupang malapit sa puno, Pagkatapos ay nagtago
siya sa ilalim ng baong may butas na naroon sa malapit sa puno.
At iyong Matsing ay kain ng kain. Nang bumaba ang Matsing ay
natinik nga ang puwit niya, nagalit.na rin at sinabi, "Lagot ka
sa akin. Makikita mo! Papatayin kita." sabi niya. Umupo siya
d~on sa baon~ pinagtataguan noong Pagong. Nagpapalipas ng
kaunting saklt dahil dumurugo ang kanyang puwit at umiyak din siya, At 'yong Pagong doon sa ilalim ng bao, ay tawa ng kawa.
At saka niya kinagat 'yong buntot. noong Matsing na umiiyak,
Kaya hinanap niya yong Pagang upang patayin niya kung matagpuan
niya ito. Itinaas niya 'yong baong inupuan niya at natagpuan
nga niya doon 'yong Pagong,
Kinuha niya ito at sihabi, "Susunugin kita ngayon," sabi
niya. Pero matalino rin 'yong pagong; at sinabi niya, "Mabuti

nga 'yon para gu~anda ako, Pjagiging pulang-pula ako na parang
baga at dadami rin ako,'' sabi niya,
Kaya sinabi na narnan ng hiatsing sa Pagong, "Ah! ltatapon
kita sa tubig," sabi niya, At sinabi ng Pagong na nagmamakaawa,
"Kuwag mo namang gawin 'yan dahil malulunod ako kung makainom
ako'ng tubig," sabi niya ngunit iyon talaga ang tinitirahan
niya. Kaya tumindi ang pagnanais ng Matsing na itapon ang ,
Pagong sa tubig. At itinapon nga niya ang Fagong sa tubig,
nguni't natuwa ang Pagong at ito'y sumisid' at saka siya
lumutang sa gitna ng tubig na tumatawa at kanyang sinabi,
"Dito ako nakatira eh!" Kaya galit na galit 'yong Matsing
dahil nakatawa 'yong lulunurin hiya, Kaya linundag niya'ang
Pagong dahil sa tindi ng galit niya , ngunit wala- siyarig nagawa
dahil siya ang nalunod,
Wakas

Ang Kuwento Tungkol sa Daga at Pusa
Noong unang panahon, mayroong kuwentong tungkol sa Daga
at Pusa, Ito'y nangyari noong may napakalaking baha.
Noong bumaha hg napakalaki ang buong mundo, ay Gy
kanya-kanyang inilangoy ang Daga at ang Pusa, lsang buong
niyog ang inilangoy fig Pusa at palay naman ang inilangoy ng
Daga ,
Nagpunta sila sa kabundukang hindi inabot ng bah$. Naanod
ang lahat,ng ibang,mga pananim at 'yong mga ibang hayop din.
Sila at iyong mga inilangoy nila ang natira,
Nang mawala na ang tubig, ay itinanim na nila 'yong mga
inilangoy nilang niyog at palay. Pinararni nila iyong mga
itinanim nila.
At iyan ang dahilan kung bakit laging lumalapit hg pusa
kung tayo y magkudkod ng niyog o kaya ' y kung magbibiy$k lang
tayo. At ito rin ang dahilan kung bakit kumakain ang'mga daya
ng balay, Inilangoy ng kasama nila ang palay. Kaya maski
itago nating mabuti ang palay, ay hahanapin at hahanapin nila
dahil wala ang palay kung hindi inilangoy ng daga noong baha.
Wakas

Ang Takbuhan ng Da1,awang Magkaibigan
Noong unang panahon, may dalawang magkaibigan na sina
Pagong at Musang, Mabilis tumakbo 'yong Musang ngunit rnabagal
tumakbo ang Pagong.
Isang araw ay nagslubong silang dalawa sa daan. At sinabi
nila, "Maganda at magkita tayo kaibigan." sabi nila,
At sinabi.ng Musang sa Pagongs "Gusto mo bang magtabuhan
tayo?" sabi niya.
"00 sige," sagot naman ng Pagong.
"Magsisinula tayo rito hanggang sa simbahan," sabi ng
Musang.
t
Kaya nag-umpisa na sila noon din at sila'y tumakbo.
Pagdating nila sa kalahati ng daan ay lumingon ang musang at
nakita niyang malayo 'yong Pagong sa kanya. Kaya nagpahinga
siya sa tabi noong daan at siya'y natulog at siya'y nahimbing.
Pero hindi nagpahinga 'yong Pagong dahil hindi nga rnabilis
tumakbo, Kaya linampasan ng Pagong ang Musang na natutulog ng
mahimbing sa tabi ng daan.
Nang magising 'yong Musang ay tumakbo siya uli dahil &g
58

akala niya ay hindi pa dumaan 'yong Pagong. Pagdating ng
Musang sa simbahan ay dinatnan na niya ang Pagong doon na
nagpapahinga na, Kaya lyong Pagong ang nanalo dahil -hindi
siya natulog at hindi nagpahinga sa dam, Hindi kagaya ng
Musang ng nagpahinga at natulog pa sa dam,
Kaya maaki na mabilis tayong magtrabaho kung lagi tayong
nagpapahinga at hindi tayo marunong magtiis ay mahuhuli rin
tayo.
Wakas

Ang Palaka a* Ang Kalabaw
Noong unang panahon ay may mag-amang palaka. Hindi pa
sila nakakita rig ibang hayop na mas malaki sa kanila. Kaya ang
akala nila ay sila na ang pinakamalaking hayop dito sa buong
mundo.
Isang araw nagpunta ailang dalawa upang mamasyal. Nang
dumating sila sa malawak na patag ay nakakita sila na kalabaw.
At nalaman nil$ na mayroon palang mas malaki sa kanila. Kaya
masama ang loob no'ng malaking' palaka dahil mas malaki ang
kalabaw sa kanya. Kaya sinabi niya sa kanyang anak na kaya
niyang palakihin ang kanyang katawan na mas malaki pa doon sa
kalabaw .
At sinabi niya sa kanyang anak, "Tingnan mo ako ano, at
palalakihin ku rin ang aking katawan, '* sabi niya, At ibinuka
niya ang kanyang bunganga at sumupsop siya ng maraming hangin
upang lurnaki raw ang kanyang katawan at maging mas malaki siya
doon sa Kalabaw, At sinabi niya, "Tingnan mo ako, mas malaki
na ako sa kanya." Pero, "Hindi pa," ang sabi ng kanyang anak.
Kaya ibinuka na naman niya ang kanyang bunganga at
sumupsop na naman ng maraming hangin hanggang sa mas malaki
siya kaysa kalabaw. At saka niya sinabi na naman sa kanyang
anak, "Mas malaki na ba ako?" Pero, "Hindi pa, Mas malaki
malaki pa siya sa 'yo," sabi ng anak niya.

Kaya ibinuka n4ya ma naman ang. bunganga niya at sumupsop
na naman siya rig hangin dahill.gug+o nga niyang magin
malaki kaysa kalqbaw,, ,,Ngunit ,~aiang anu-ano'y bigla f g Inas
pumutok ang kanying tiyan at s'iyaty namatay,
Wakas

Ang Batang Ulila at ang Matandang Babae
ang panahon ay may isang batang ubilang luboa,
Namatay ang uj: anyang mga magulang sa trangkaso. kay nag-iida
na 'yong bata sa kanilang,bahay at siya'y laging umiifrak dahil
nag-aalala at natatakot siya sa kanyang nga kasambahay na
nangangamoy na ,
Pero mabuti na lang at may isang matand'ang babae dahiL
hindi t inablan ng sakit . Kaya namasyal ang matandang ito at
kanyang hahanapin ang kanyang mga kamag-anak. Nang lumapit
siya doon sa isang bahay, may narinig siyang urniiyak. Kaya
tuwang-tuwa siya at hindi pala siya nag-iisa, Nang pumasok ang
matandang babae doon sa bahay ay sumalubong sa kanya ang bata
at siyaly niyakap no'ng matanda.
At kanyang sinabi sa bata, "Kunin na lamang ninyo ako
dahil namatay lahat ang aking kasambahay," sabi niya. Kaya
kinuha no'ng matanda ang bata at - saka niya dinala sa bahay niya,
At nang matagal na silang magkasama , inilabas ng matanda
ang kanyang alageng ibon at ibinigay niya ito sa bata, Kaya
natuwa 'yong bata.
Zsang araw inutusan no'ng matanda ang bata upang umigib
sa tabi ng ilog, Habang naroon 'yong bata na umiigib ay
inihaw no'ng matanda 'yofig ibon. Nang dumating na 'yong bata

ay hinahanap niya iyong ibon. At sinabi ng matanda, "Kinain
ng aso*"
Kaya umiyak ng umiyak 'yong bata' at nagpwita na naman siya
sa tabing iltog. At siya'y umupo sa isang malaking. batong puti
at sinabi niya, "Kainin rno na ako bato, dahil kinain ng aking
amo ang ibong alaga ko, " sabi niyang umiiyak. At bigla na
lamang nawala 'yong bata na riakaupo doon sa bato,
Nang walang mahintay 'yong matanda doon sa bata ay hinanap
niya sa tabi ng ilog pero hindi niya natagpuan. Nang pabalik
na sana 'yong matanda ay nakita niya ang isang uwak na nasa
I , isang kahoy. At,sinabi ng-uwak, "May nakita akong bata na
nilulon ng malaking batong puti."
At nang marinig rig matanda'ang sinabi ng uwak ay sinabi
niya, "Ituro mo sa akin at bibigyan kita ng maraming itlog at
mga hinog na saging," sabi ng matanda. At nang marinig ng uwak
'yong sinabi ng matanda, siyafy lumipad at dumapo doon sa
malaking batong puti, At kanyang tinuka ng tinuka ang bato
hanggang sa mabasag 'yong bato. Kaya lumabas 'yong bata na
nilunok no'ng malaking batong puti. At kinuha muli no'ng
matanda ang bata at silang dalawaiy nagsamang muli hanggang sa
aila'y mamatay.
At iyan daw ang dahilan kung bakit kumakain ang uwak ng
itlog at saging. Nawili raw sila sa ginawa no'ng matandang
babae noong .araw ,
Wakas
63

hag Usa at 3ng P~laka
Noong unang panahon my dalawang magkaibigang matalik at
maganda ang kanilang pageasarna. Hindi sila naghihiwalay. Kung
nasam ang isa ay naroon din 'yong isa, Ang mga magkaibigang
ito a$ sina Usa at Pzgong!
Isang araw silary nagpunta sa tabing-ilog a t silaty
namsyal. Pagdating nila se lugar na hindi umaagos ang tubig'
ay sinabi ng galaka sa Usa, "Svbukan nga natin ang rnagtago at
titingnan natin bung sino sa a%ing dalawa ang makapagtatago ng
mabuti na hindi 'nakikita ng as0 kung sakaling may tatah01 aa
atin na aso, " sabi riiya, "Pero ako ang mauuna at tingnan mo
kung talagang hind: ako makikita kung magtatago ako," sabi ng
Palaka.
"00, 5ige ngan s abi ng Usa.
Kaya lumuildag iyong Palaka sa tubig at siya'y sumisid at
isiniksik niya ang kanyang sarili sa putik sa ilalim ng tubig.
Maya-maya ay lumutang 'yong palaka at kanyang tinanong sa Usa,
"0, ano? Hindi mo ba ako nakita sa aking pagtatago?" sabi ng
Palaka.
"00," ang sabi ng Usa, at "Ako rin ano. Tingnan mo rin ako,
hung hindi mo ako makikita kung magta2cago ako,"

"00," ang sabi rin ng Palaka.
Kaya lumundag din 'yong Usa sa tubig at nagtago rin siya.
Pero kitang-kita pa 'yong ulo niya at ang kanyang likod. At
sinabi niya 9a palaka, "Hindi rno na ba makikita ang likod ko
at ang aking ulo? Hindi mo na ba ako makikita sa aking
pagtatago?"
"00," sabi rin ng Palaka. Hindi na kita makikita
kaibigan, Hindi ka na siguro makikita ng mga aso kung
tatahulan ka nila. Pero nagsisinungaling lang 'yong Palaka,
At 'yong Usa naman ay paniwalmg-paniwala,
Kaya hanggang ngayon pinaniniwalaan ng mga U8a ang sinabi
ng Palaka. Kaya ito ang dahilan kung bakdt maglulublob ang
mga usa sa tubig kung tatahulan sila ng aso sapagkat hindi na
raw sila makikita ng mga aso doon dahil tagong-tago na raw
aila na sabi ng Palaka*
Wakas