26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Wylot z Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej<br />

w Zabrzu, w okolicach dzisiejszego<br />

hotelu Ibis. Zdjęcie z końca XIX w.<br />

pokazuje możliwości spławne sztolni.<br />

Wodociągi i kanalizacja<br />

20<br />

poniżej głębokości lokalizacji Sztolni, pod koniec XIX w. utraciła ona swoją funkcjonalność<br />

w tej dziedzinie.<br />

Nic więc dziwnego, że na początku lat 50. XX w. została skreślona z ewidencji wyrobisk<br />

górniczych, a wylot sztolni w Zabrzu został zasypany.<br />

Roboty przy Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej prowadzone były odcinkami<br />

z 22 tzw. świetlików (Lichtloch) oraz kilku szybów, średni postęp roczny wynosił od<br />

177 m (do 1843 r.) do 520 m (w latach 1847–1852). Transport węgla łodziami odbywał<br />

się od 1810 r., a łączna waga przewożonego za jednym razem urobku na trzech<br />

lub czterech złączonych łodziach wynosiła 16 t. W sztolni wykonano pięć mijanek,<br />

a w trzech z nich zlokalizowano porty.<br />

Podziemny korytarz był używany do odwadniania podziemnych wyrobisk. Sztolnia<br />

jednak nie tylko odwadniała kopalnie. Skutecznie zmieniła stosunki wodne,<br />

odsysając wody gruntowe. Ów „melioracyjny” efekt dał się we znaki także kopalniom.<br />

W 1842 r., kiedy zdecydowano o wydobyciu w kopalni Luiza na poziomie 35 m<br />

poniżej dna sztolni, woda zaczęła z niej przeciekać do niższych pokładów. Nastąpiła<br />

konieczność uszczelnienia dna za pomocą iłu i kamienia oraz lutni. W latach<br />

1847–1852 Sztolnię prowadzono przy pomocy przeciwprzodków idących z szybów<br />

Marcin, Wydobywczy i Jakub kopalni Król w Chorzowie. W latach 1850–1860<br />

wykonano odgałęzienia odwadniające kopalnie gwareckie, położone pomiędzy<br />

państwowymi zakładami Królowa Luiza w Zabrzu i Król w Chorzowie. Rocznie<br />

drążono do 700 m takich bocznic, które połączyły z Główną Kluczową Sztolnią<br />

Dziedziczną kopalnie: Franciszek, Quintofore, Saara, Eintracht, Belovsegen, Ka-<br />

tarzyna, Karol-Emanuel i Lithandra. Ta ostatnia kopalnia była odwadniana do<br />

1854 r. inną, płytszą sztolnią dziedziczną Lazarus o długości 1700 m, do której<br />

podłączone były dwie inne kopalnie. Ponieważ wydobycie prowadzono już poniżej<br />

poziomu tej sztolni, zdecydowano o odebraniu jej uprawnień sztolni dziedzicznej,<br />

a wody z kopalni Lithandra skierowano do Głównej Kluczowej Sztolni<br />

Dziedzicznej. Odwodnienie okolicznych kopalń, w tym w rejonie Rudy Śląskiej-<br />

Chebzia (Morgenroth), gdzie zlokalizowane były szyby Schaffgotsch i Godulla<br />

(później kopalnia Paulus), doprowadziło do zaniku ze źródeł Rawy wypływu wody<br />

na powierzchnię w dotychczasowych rozmiarach. Obecnie uznawany za źródło<br />

rzeki staw Marcin wówczas nie istniał, a Rawa jedynie przepływała przez ten teren,<br />

dopływając z rejonu dzisiejszego dworca w Chebziu.<br />

Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna była największym przedsięwzięciem hydrotechnicznym<br />

ówczesnej Europy.<br />

Miała również rozwiązać problem ścieków w Królewskiej Hucie, ponieważ przeznaczona<br />

była także do odprowadzania wód kopalnianych, które miały podnosić<br />

poziom wody w Sztolni. W początkowym okresie takie znaczenie dla okolic dzisiejszego<br />

centrum Chorzowa miała. Wody kopalniane i ścieki były jednak na tyle zanieczyszczone,<br />

że musiano je w latach późniejszych zrzucać do Rawy, gdyż gliwickie<br />

zakłady wykorzystujące wodę z Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej skarżyły<br />

się na jej jakość.<br />

W tym momencie Rawa stała się głównym odbiorcą ścieków z Królewskiej Huty,<br />

które docierały do niej poprzez Czarny Rów, jak i ― przede wszystkim ― przez powstały<br />

w 1875 r. Kanał Suez.<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

21<br />

Fragment mapy z początku XIX w. z zaznaczonym<br />

(na czerwono) przebiegiem Głównej<br />

Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. Kropki<br />

pokazują usytuowanie szybików sztolni.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!