26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Wodociągi i kanalizacja<br />

Sieć wodociągowa i kanalizacyjna do 1945 roku<br />

42<br />

I Wodociągi<br />

1. Przed powstaniem ujęć wody<br />

Zaopatrzenie w wodę było zawsze jedną z żywotnych kwestii w miastach i osadach<br />

przemysłowych, takich jak Królewska Huta (obecny Chorzów) czy Świętochłowice.<br />

Początkowo tylko pojedyncze studnie mogły dostarczać mieszkańcom wody, nie<br />

zawsze nadającej się zresztą do picia.<br />

Rosnące w 2. poł. XIX w. uprzemysłowienie Górnego Śląska powodowało większe<br />

zapotrzebowanie na siłę roboczą. Nowo przybyli pracownicy napotykali tereny nie<br />

przygotowane pod osadnictwo. Oprócz wielu innych spraw szczególnie we znaki<br />

dawał się brak dobrej wody pitnej jak i wystarczającej ilości koniecznej dla celów<br />

gospodarczych. Szczególnie na terenach górniczych wystąpiło zanikanie nawet<br />

tych źródeł i studzien, które funkcjonowały dotychczas.<br />

Przed wkroczeniem na ten teren intensywnej eksploatacji górniczej, która zniszczyła<br />

naturalny układ stosunków wodnych, zapotrzebowanie ludności na wodę<br />

było całkowicie pokryte, właśnie za pomocą studzien. Na początku XIX w. nieopodal<br />

Huty Królewskiej utworzono sztuczne zbiorniki na wodę, położone na wschód<br />

od zakładu. Stawy te były konieczne, ponieważ do celów przemysłowych już wówczas<br />

brakowało odpowiedniej ilości wody do celów produkcyjnych.<br />

Tymczasem brak wody w okręgu przemysłowym, pogłębiony przez kilka z rzędu<br />

susz w porach letnich, coraz bardziej dawał się we znaki. Szczególnie uciążliwy był<br />

na terenie Królewskiej Huty i okolicznych terenów, w tym obecnie zajmowanych<br />

przez Świętochłowice.<br />

Biedniejsi z kolei nocami ustawiali się przy studniach, gdyż tylko wtedy istniały<br />

szanse zdobycia wody, zamożniejsi kupowali wodę za pieniądze. Opłakane stosunki<br />

panowały w zakresie spraw sanitarnych, nie było tu czym gasić pożarów.<br />

Właściciel kopalni Król, czyli państwo poprzez swe urzędy nakazał utworzyć i udostępnić<br />

dodatkowe punkty czerpania wody. Fiskus górniczy oddał do dyspozycji<br />

Królewskiej Huty wodę wypływającą z szybu Freundschaft kopalni König (Król). Do<br />

dystrybucji wody rurociąg na terenie miasta założono w 1865 r., był to najstarszy<br />

w Królewskiej Hucie i pierwszy w okolicznych gminach wodociąg.<br />

W 1867 r. kopalnia König płaciła około 2 800 talarów rocznie na utrzymanie zakładu<br />

wodociągowego wody pitnej i rozbudowę sieci wodociągowej. Pięć lat później,<br />

w 1872 r. uruchomiono stację pomp zasilającą północną część miasta, zaś w 1874 r.<br />

nowe zbiorniki wody przy obecnej ul. Piotra. W maju 1879 r. doszło do unieruchomienia<br />

w Królewskiej Hucie miejskiego zakładu wodociągowego wskutek niedostatecznej<br />

ilości wody w studniach zbiorczych. Obowiązek zaopatrzenia w wodę<br />

przejęły na siebie zarządy kopalń i hut. Aby choć częściowo zaradzić sytuacji, huta<br />

Królewska podjęła się zaopatrywania w wodę północnych części miasta z obecny-<br />

mi ulicami 3 Maja, 11 Listopada, Katowicką i Piotra za pośrednictwem miejskich<br />

zdrojów ulicznych.<br />

Wydatki miasta Królewskiej Huty na zaopatrzenie w wodę w latach 1877–1878 wyniosły<br />

5 445 marek a w latach 1881–1882 2 981 marek. Przypadało wtedy na jedną<br />

studnię około 550 mieszkańców. W 1882 r. miasto posiadało 53 publiczne studnie<br />

i punkty czerpania wody. Spośród tych, które były własnością miasta osiemnaście<br />

było połączonych z siecią wodociągową kopalni Król, dziesięć nie posiadało przyłączeń<br />

do sieci, a sześć połączono z siecią Königshütte (Huty Królewskiej). Ponadto<br />

dziesięć punktów było własnością kopalni a dziewięć huty. Woda była do nich doprowadzana<br />

przez 17 074 m przewodów, z czego 11 786 m pozostawało własnością<br />

kopalni, 2 895 m huty i 2 383 m miasta.<br />

Nie zachowały się dane o zaopatrzeniu w wodę Świętochłowic przed wybudowaniem<br />

tam wodociągu. Jak w całej okolicy, również tam oraz w Lipinach i Chropaczowie<br />

mieszkańcy korzystali ze studni prywatnych i publicznych, które w miarę<br />

rozwoju przemysłu dawały coraz mniej wody. Wiadomo jedynie, że w osadzie Zgoda<br />

w latach 80. XIX w. funkcjonowało siedem studni należących do miasta Bytomia<br />

i osiem studni będących własnością miejscowej huty. Obniżenie poziomu wód<br />

gruntowych spowodowało ich wysychanie i mieszkańcy rozpoczęli zasypywanie<br />

różnych urzędów apelami i prośbami o wybudowanie wodociągów<br />

2. Wodociąg państwowy z Zawady koło Pyskowic<br />

Brak wody dawał się we znaki od początku lat 70. XIX w. wszystkim miastom i osiedlom<br />

okręgu przemysłowego Górnego Śląska. Brakowało nie tylko wody pitnej dla<br />

mieszkańców, ale i tej dla celów przemysłowych, szczególnie używanej w kotłach<br />

parowych.<br />

Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu został zobowiązany przez ministra handlu<br />

i przemysłu rozporządzeniem z 19 marca 1873 r. do zbadania stanu zaopatrzenia<br />

w wodę na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego oraz opracowania projektu<br />

zaradzenia występującym jej brakom. Szczególnie chodziło tu o kwestię wykorzystania<br />

istniejących tu źródeł wody oraz ustalenie czy ich wydajność jest w stanie<br />

pokryć wciąż wzrastające zapotrzebowanie.<br />

Okazało się po przeprowadzeniu tych badań, że tylko połowa z tych źródeł dawała<br />

wodę nadającą się do picia. Oczywiście było to zupełnie niewystarczające wobec<br />

istniejących i wciąż wzrastających potrzeb. Sprawozdania nadesłane przez wrocławski<br />

urząd górniczy oraz rejencję opolską uzmysłowiły rządowi konieczność<br />

utworzenia w okręgu przemysłowym Górnego Śląska jednolitego systemu zaopatrzenia<br />

w wodę.<br />

Ministrowie handlu, przemysłu i robót publicznych, spraw wewnętrznych oraz oświaty<br />

i zdrowia wydali 14 maja 1878 r. wspólne rozporządzenie, które powierzyło kierownictwo<br />

przygotowań do stworzenia systemu zaopatrzenia w wodę nadprezydentowi<br />

prowincji śląskiej. Przeznaczono na ten cel 50 000 marek z kasy rządowej.<br />

Projekt systemu wodociągowego sporządził królewski radca budowlany Bernhard<br />

Salbach z Drezna mający już bogate doświadczenia w tej dziedzinie (pod jego<br />

kierunkiem zbudowano drezdeński zakład wodociągowy). Jego pierwszym założeniem<br />

był wniosek, że wody prowadzone przez przepływające w pobliżu rzeki:<br />

Brynicę, Przemszę i Kłodnicę nie wchodzą w rachubę z powodu zbyt małej ilości<br />

wody w stosunku do zapotrzebowania oraz jej zbyt niskiej jakości, powodującej<br />

potrzebę kosztownego uzdatniania. W wyniku przeprowadzonych w terenie prac<br />

hydrologicznych i geologicznych wyznaczono miejsca gdzie woda występowała<br />

w ilościach pozwalających na zaopatrzenie całego okręgu przemysłowego Górnego<br />

Śląska. Okazało się, że pokaźne zasoby wód wgłębnych zawiera górnośląska<br />

niecka triasowa. Były one już częściowo udostępnione przez różnorakie wiercenia,<br />

związane głównie z eksploatacją górniczą. Na przykład zarząd dóbr księcia Hohenlohe<br />

wykonał trzy otwory wiertnicze w kamieniołomie w Zawadzie koło Pyskowic,<br />

z których wypłynęły na powierzchnię ziemi wielkie ilości wody, jak ze studni artezyjskiej.<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

43

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!