26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Wieża wodna huty Królewskiej.<br />

Rysunek pokazujący sposób podłączenia<br />

wanny do kanalizacji, początek XX w.<br />

Wodociągi i kanalizacja<br />

46<br />

Salbach postulował wykonanie w okolicy Zawady studni głębinowej i zaopatrywanie<br />

z niej całego okręgu przemysłowego, a zwłaszcza jego zachodniej części. Projekt<br />

ten został zaakceptowany przez trzech odnośnych ministrów 29 marca 1880 r.<br />

Na jego realizację rząd wyasygnował kolejne 50 000 marek. Projektowane przez Salbacha<br />

wiercenia w Zawadzie wykonano w latach 1880-1882. Aby zabezpieczyć nowe<br />

ujęcie przed potencjalnymi skutkami eksploatacji górniczej Wyższy Urząd Górniczy<br />

we Wrocławiu utworzył wokół niego strefę ochronną, w której zakazano wszelkich robót<br />

wiertniczych i poszukiwawczych bez specjalnego zezwolenia władz górniczych.<br />

Jednak dopiero w 1894 r. oddano do użytku zakład wodociągowy i rurociąg zaopatrujący<br />

głównie Zabrze i Gliwice. Nitka tego wodociągu (o przekroju 200 mm) sięgnęła<br />

również do Lipin i Chropaczowa oraz przez Frydenshutę (Nowy Bytom) do Zgody.<br />

3. Wodociąg państwowy z Rept (szyb Adolf)<br />

Planowany system wodociągowy zasilany z Zawady nie mógł być od razu wykorzystany<br />

do zaopatrywania Królewskiej Huty i Świętochłowic ponieważ jego realizacja<br />

była odległa w czasie. Tymczasem kilka następujących po sobie suchych lat zmusiło<br />

państwo do szybkiego działania. Postanowiono wybudować specjalny wodociąg<br />

przeznaczony wyłącznie dla potrzeb miasta Królewska Huta. Wodę do jego zaopatrywania<br />

miano czerpać z głębokiej sztolni odwadniającej Friedrich (Fryderyk) fiskalnej<br />

kopalni srebra i ołowiu w Reptach koło Tarnowskich Gór. Wielkie ilości wody<br />

znajdowały się tutaj w niecce triasowej. Woda miała być pobierana z leżącego ok.<br />

3 km na południe od tego miasta szybu Glückhilf za pomocą pompy i kierowana na<br />

południe przez Bytom i Łagiewniki w stronę Królewskiej Huty. W międzyczasie plan<br />

został zmieniony o tyle, że do czerpania wody zamiast szybu Glückhilf użyto ostatecznie<br />

położonego o 1 km dalej na wschód nieczynnego już szybu Adolf (obecnie<br />

Staszic).<br />

Fiskus górniczy był szczególnie zainteresowany Królewską Hutą i okolicznymi miejscowościami,<br />

ponieważ to głównie z winy górnictwa doszło do wysychania studzien<br />

w mieście. Kopalnia Król sama zresztą cierpiała na brak dobrej wody do celów przemysłowych,<br />

przeznaczonej głównie do zasilania kotłów parowych. Do tych celów<br />

musiano używać zawapnionej wody z dużą zawartością gipsu pochodzącej z samej<br />

kopalni. Wielokrotnie dochodziło do uszkodzenia kotłów z tego powodu. Z wody<br />

pochodzącej z szybu Freundschaft korzystali też mieszkańcy miasta, jednak były to<br />

ilości znikome w stosunku do potrzeb, a sam szyb musiał przede wszystkim pełnić<br />

funkcje wydobywcze.<br />

Tak więc to górnictwo pokryło wszelkie koszty budowy wodociągu z szybu Adolf do<br />

Królewskiej Huty. W budżecie Zarządu Górnictwa, Hutnictwa i Salin (Berg-, Hütten-<br />

und Salinenverwaltung) przewidziano w latach 1882–1885 kwotę 696 000 marek na<br />

ten cel. Wodociąg położono wzdłuż szosy Tarnowskie Góry-Bytom-Królewska Huta<br />

(obecna ul. Katowicka w Chorzowie).<br />

Przeprowadzono też liczne badania wody z tarnogórskiej sztolni. Wykazały one silne<br />

wahania stanu wody; w zależności od pory roku i warunków atmosferycznych<br />

uzyskiwano od 12 do 25 m³ na minutę. Woda nie była wolna od zanieczyszczeń<br />

organicznych. Z tego powodu zrezygnowano z pobierania wody z samej sztolni.<br />

W celu uzyskania wody jak najlepszej jakości od lipca 1884 r. do kwietnia 1885 r.<br />

w szybie maszynowym (Maschinenschacht) obok szybu Adolf wykonano otwór<br />

wiertniczy do głębokości 200 m, z którego uzyskano w wielkiej ilości wodę.<br />

18 października 1884 r. o godzinie 17.15 doczekano się wypływu wody z nawierconego<br />

otworu. Woda ta została określona jako krystalicznie czysta i o wyśmienitym<br />

smaku. Radość była tak wielka, że ustanowiono na pamiątkę tego dnia tak zwane<br />

„święto wodne” (Wasserfest) obchodzone w każdą rocznicę tego wydarzenia.<br />

Woda w tym szybie posiadała stałą temperaturę 8-10 °C i była jedną z najlepszych.<br />

Ponieważ wypływ z pierwszego otworu szybko przestał wystarczać, w latach 1887-<br />

1888 wykonano obok szybu Adolf drugi otwór, z którego uzyskiwano prawie 6 m³<br />

wody na minutę. Sztolnia Friedrich posłużyła po wybudowaniu zakładu wodociągo-<br />

wego do odwadniania hal maszynowych. Ujęcie szybu Adolf zabezpieczono przed<br />

zanikiem wody wskutek robót górniczych ustanowieniem w latach 1893 i 1894 specjalnej<br />

strefy ochronnej. Wszelkie roboty na głębokości większej niż 10 m wymagały<br />

zezwolenia władz.<br />

4. Wodociągi na terenie obecnych miast Chorzów i Świętochłowice<br />

Wodociąg z szybu Adolf prowadził przez Nowe Repty, Dąbrowę Miejską, Bytom,<br />

Łagiewniki do Królewskiej Huty. W Średnich Łagiewnikach (Mittel Lagiewnik) wybudowano<br />

wieżę ciśnień o pojemności zbiornika 500 m³. Krawędź przelewu zbiornika<br />

leżała na wysokości około 319 m n.p.m. Wieża znajdowała się po wschodniej<br />

stronie obecnej ul. Katowickiej, na wzniesieniu koło dojazdu do osiedla Pod Arkadami.<br />

Przekrój wodociągu wynosił 350 mm na odcinku z szybu Adolf do Łagiewnik<br />

i 300 mm z Łagiewnik do Królewskiej Huty. Za pośrednictwem wieży zaopatrywano<br />

samo miasto Królewską Hutę oraz okoliczne kolonie robotnicze i kopalnię węgla<br />

kamiennego Król.<br />

W 1886 r. wybudowano miejski wodociąg z centrum Królewskiej Huty do Klimzowca<br />

o długości 1542 m, a w następnym roku przedłużono go w kierunku południowym<br />

do Górnych i Dolnych Hajduk, a także Świętochłowic oraz na wschód do<br />

Chorzowa (Chorzów Stary) i Węzłowca. Wodę otrzymały z niego też gminy Górne<br />

i Średnie Łagiewniki. W ten sposób powstał wodociąg grupowy. W 1892 r. na terenie<br />

Świętochłowic pobierano wodę do tendrów parowozowych, którymi dowożono<br />

ją do Zabrza (jeszcze przed doprowadzeniem tam wodociągu z Zawady) w ilości<br />

ok. 100 m³ dziennie. Był to awaryjny sposób na zaradzenie brakowi wody w Zabrzu.<br />

Liczba punktów poboru wody w Królewskiej Hucie w latach 1883–1887 wzrosła z 54<br />

do 61, podłączeń domów z 27 do 114, a długość miejskiej sieci wodociągowej z 2383 m<br />

do 13 121 m. Był to w głównej mierze rezultat przejęcia sieci zakładowych. Koszty zaopatrzenia<br />

mieszkańców w wodę wzrosły z 4616 marek do 13 215 marek. Wzrost ilości<br />

przyłączeń domowych był możliwy głównie dzięki temu, że wodociągi przynosiły miastu<br />

zysk. Opłaty za pobór wody wnoszone przez mieszkańców były wyższe od kosztów<br />

dostarczania jej, które ponosiło miasto. Zyski te wzrosły jeszcze pod koniec XIX w.<br />

19 listopada 1884 r., po wybudowaniu nowego wodociągu, miasto zawarło umowę<br />

z pruskim fiskusem górniczym oraz hutą o dostarczanie wody na potrzeby mieszkańców.<br />

Na mocy tej umowy dostarczano bezpłatnie 50 litrów wody dziennie na<br />

każdego mieszkańca. Ewentualne nadwyżki miały cenę nie wyższą od kosztów<br />

własnych. Była to forma odszkodowania za zanik wód gruntowych spowodowany<br />

przez przemysł. Cena wody wynosiła wówczas 10 fenigów za 1 m³. W tym roku było<br />

w mieście 39 352 mieszkańców. Miasto przejęło część sieci należącej do fiskusa<br />

i huty oraz wszystkie studnie i punkty czerpania wody.<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

47<br />

Plan modernizacji piaśnickiej<br />

wieży wodnej z 1900 r.<br />

Wieża wodna w Paśnikach I poł. XX wieku.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!