26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Wieża wodna w Łagiewnikach.<br />

Wodociągi i kanalizacja<br />

Niezrealizowany projekt wieży wodnej dla huty<br />

Królewskiej z 1874 r. Pod projektem podpisał<br />

się ówczesny dyrektor huty Oskar Junghann.<br />

48<br />

Nową umowę z fiskusem zawarto 1 kwietnia 1900 r. Ustalała ona bezpłatne dostarczanie<br />

wody dla 38 tys. mieszkańców miasta przez 40 lat (było to 554 800 m³)<br />

jako odszkodowanie za zanik wód. Nadwyżka miała kosztować miasto 5 fenigów<br />

za 1 m³. W 1904 r. ilość wody bezpłatnie dostarczanej wzrosła do 584 000 m³, a cena<br />

nadwyżki do ok. 8 fenigów za 1 m³. Miasto z kolei pobierało od mieszkańców za<br />

każdy metr³ 15 fenigów. W 1905 r. taryfa opłat wynosiła od 18 fenigów wzwyż, jeśli<br />

mieszkaniec zużył poniżej 500 m³ wody rocznie oraz do 15 fenigów w przypadku<br />

rocznego zużycia ponad 2500 m³. Jak widać miało to zachęcać ludzi do jak największego<br />

zużycia wody, gdyż to przynosiło zyski miastu. W latach 1900–1903 na szeroką<br />

skalę wymieniano w mieście rury wodociągowe. Umożliwiło to zastosowanie<br />

wyższego ciśnienia w sieci.<br />

W 1898 r. w mieście było 24 620 m sieci wodociągowej. Przyłączonych do niej było<br />

516 domów. Funkcjonowało też 59 hydrantów i 65 publicznych punktów poboru<br />

(studzien i pomp).<br />

Dziesięć lat później, w 1908 r. długość sieci wzrosła do 40 521 m, a podłączonych<br />

domów do 1113. Hydrantów było 164, a liczba punktów poboru zmalała do 41. Tuż<br />

przed wojną, w 1913 r., sieć liczyła już 43 021 m z 1347 domami. Hydrantów było 201<br />

a punktów poboru 26.<br />

Aż do około 1908 r. zaopatrzenie w wodę było zupełnie wystarczające. Rosnąca<br />

urbanizacja okręgu przemysłowego spowodowała zaopatrywanie z sieci miejskiej<br />

także sąsiednich osiedli robotniczych. Maksymalne zużycie na głowę mieszkańca<br />

wynosiło ok. 30-35 litrów. Była to ilość zbyt mała by możliwe było wprowadzenie<br />

kanalizacji ogólnospławnej.<br />

Większość budynków mieszkalnych miała wodę doprowadzoną jedynie do parteru.<br />

Tylko zamożniejsi mieszkańcy domów w centrum miasta posiadali wodę we własnych<br />

mieszkaniach, a nawet ubikacje spłukiwane wodą i łazienki.<br />

W 1913 r. było w mieście 1595 ustępów spłukiwanych wodą i 993 łazienki. Tylko co<br />

dziesiąte mieszkanie posiadało ustęp i co szesnaste łazienkę. Robotnicy zamieszkujący<br />

przedmieścia zużywali niewiele wody, głównie ze względu na zbyt wysoką<br />

dla nich cenę. W latach 1904-1908 średnie zużycie wody na jednego mieszkańca<br />

wyniosło 25–27 litrów, a w 1912 r. około 30 litrów.<br />

Przed rokiem 1922 r. istniały na terenie miasta następujące odcinki głównych wodociągów:<br />

― o przekroju 350 mm z Bytomia do wieży ciśnień w Łagiewnikach,<br />

― o przekroju 300 mm z wieży w Łagiewnikach do wieży miejskiej przy ul. Miechowickiej,<br />

― o przekroju 400 mm z Lipin do wieży miejskiej,<br />

― o przekroju 80 mm od wodociągu z Bytomia do zakładów azotowych w Chorzowie,<br />

― o przekroju 200 mm z Załęża do wieży ciśnień w Hajdukach,<br />

― o przekroju 300 mm z kopalni Andaluzja do zakładów azotowych,<br />

― o przekroju 700 mm od rzeki Brynicy do zakładów azotowych.<br />

4a. Wodociągi w Chorzowie (Starym)<br />

Do gminy wiejskiej Chorzów (Stary) doprowadzono w latach 1886-1887 odnogę<br />

wodociągu fiskalnego z szybu Adolf. Zastosowano głównie rury żeliwne o przekroju<br />

80 mm (koło elektrowni i na Węzłowcu oraz w obecnej ulicy Bytkowskiej).<br />

Budowniczym był inż. Richard Aust z Królewskiej Huty. Główny wodociąg fiskalny<br />

o przekroju 150 mm prowadził z Królewskiej Huty do Siemianowic wzdłuż obecnej<br />

ul. Siemianowickiej. W 1909 r. uchwalono budowę równoległego do starego wodociągu<br />

od ul. Siemianowickiej na plac Jana.<br />

W 1904 r. w Chorzowie zużyto 56 376 m³ wody (18 litrów dziennie na osobę), zaś<br />

w 1907 r. 150 426 m³ (43 litry na osobę). W latach 1912 i 1913 zabudowano w gminie<br />

9 hydrantów ulicznych przeznaczonych dla celów przeciwpożarowych.<br />

Uruchomiona w 1916 r. fabryka związków azotowych w Chorzowie (Starym) posia-<br />

dała własne ujęcie wody na Brynicy pod Czeladzią wybudowane podczas I wojny<br />

światowej. Zakład ten korzystał też z wodociągu kopalni Andaluzja w Brzezinach Śl.<br />

Istniał też wodociąg na szybie Gott-gebe-Glück (Boże Daj Szczęście) koło Maciejkowic<br />

przy obecnej ul. Kluczborskiej (później szyb Północny kop. Chorzów). Był on<br />

własnością Zjednoczonych Hut Królewskiej i Laury (Vereinigte Königs- und Laurahütte).<br />

Wodę z niego doprowadzano do Bytomia i gmin tworzących obecnie miasto<br />

Piekary Śląskie. W okresie międzywojennym korzystały z niej częściowo gminy Maciejkowice<br />

i Chorzów (Stary) oraz huta Królewska (wówczas Piłsudski).<br />

4b. Rozwój sieci wodociągowej w Lipinach<br />

Budowa wodociągu w Lipinach była konieczna z powodu wyschnięcia studzien, do<br />

czego przyczyniła się eksploatacja górnicza. Ponieważ miejscowi gospodarze opierali<br />

się ponoszeniu kosztów tej inwestycji, zachęcono ich do niej obniżając opłatę za<br />

wodę do 2 fenigów za 1 m³. Po pewnym czasie opłaty podwyższono i zrównano je<br />

z miejscowościami sąsiednimi.<br />

Zarząd gminy Lipiny zawarł w dniach 22 marca ― 8 lipca 1895 r. umowę z zabrzańską<br />

dyrekcją fiskusa górniczego (Kgl. Zentralverwaltung der Steinkohlen-Bergwerke<br />

König und Königin Luise) w sprawie dostaw wody. Fiskus zobowiązał się do dostarczania<br />

ok. 3500 m³ wody rocznie (189 m³ miesięcznie). Wodociąg rozpoczynał swój<br />

bieg w wieży ciśnień w Chebziu i stamtąd doprowadzono go do granicy Lipin. Gmina<br />

we własnym zakresie zbudowała sieć wodociągową (przekrój przewodów wynosił<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

49<br />

Podziemna stacja pomp do tłoczenia<br />

wody głębinowej na powierzchnie<br />

w kopalni Andaluzja w Kamieniu.<br />

Wieża wodna na gminnym wodociągu<br />

w Lipinach.<br />

Sposób podłączenia odpływu zlewu<br />

na rysunku z ……….

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!