egzamin - biologia-1.qxd - Gazeta.pl

bi.gazeta.pl

egzamin - biologia-1.qxd - Gazeta.pl

22

Czwartek 28 września 2006 1 Gazeta Wyborcza 1 www.gazeta.pl

Kujon Polski

Drodzy maturzyści! Codziennie do soboty drukujemy testy maturalne. Dziś – test dla poziomu

podstawowego z biologii,jutro – z języka angielskiego,w sobotę – z matematyki. Przykładowe

arkusze z języka polskiego i z geografii znajdziecie na gazeta.pl/edukacja

Matura z biologii

przykładowy test dla poziomu podstawowego

Zadanie 1. (0-3)

Na rysunkach przedstawiono różne rodzaje

nabłonków.

a) Wskaż nabłonek jednowarstwowy płaski:

.........................................................................

b) Wymień jeden narząd człowieka, w którym

występuje ten rodzaj nabłonka.

.................................................................................

c) Wykaż związek budowy tej tkanki z pełnioną

funkcją.

.................................................................................

Zadanie 2. (0-2)

Poniższy schemat przedstawia układ pokarmowy

człowieka.

a) Wskaż oznaczenia literowe narządów,

w których odbywa się trawienie i wchłanianie

tłuszczowców.

b) Podaj nazwę grupy enzymów, które biorą

w tym udział.

Zadanie 3. (0-2)

Człowiek (podobnie jak i pozostałe ssaki)

posiada zróżnicowane uzębienie. Zjawisko to

nazywamy heterodontyzmem.

W oparciu o analizę schematu uzębienia

stałego człowieka uzasadnij, jakie znaczenie

ma to zjawisko.

Zadanie 4. (0-1)

Do oceny stopnia otyłości stosowany jest

wskaźnik masy ciała, czyli BMI (skrót od angielskiego

Body Mass Index).

Wskaźnik masy ciała (BMI) = masa ciała (w kg)

dzielona przez (wzrost (w m)) 2

Wskaźnik BMI: od 17 do 20 – niedowaga

od 20 do 25 – prawidłowa waga

od 25 do 30 – nadwaga

> 30 – otyłość

Oblicz, ile waży osoba o wzroście 1,60 m, jeżeli

ma wskaźnik BMI równy 31.

Zadanie 5. (0-1)

Wentylacja płuc polega na rytmicznych wdechach

i wydechach. W poniższej tabeli zestawiono

porównawczo zmiany, jakie zachodzą w czasie

wdechu i wydechu.

Porównywany czynnik A B

Przepona rozkurcza się, unosi kurczy się, obniża swe

położenie

Mięśnie międzyżebrowe

zewnętrzne

rozkurczają się kurczą się

Tłocznia wątrobowa unosi się obniża się

Nakład energetyczny

organizmu

proces bierny proces aktywny

Przyporządkuj, która z kolumn tabeli A czy

B opisuje wdech, a która wydech?

Wdech............. Wydech.............

Zadanie 6. (0-3)

Poniższe schematy przedstawiają wpływ palenia

tytoniu na płuca człowieka.

Skonstruuj tabelę, w której wykażesz różnice

w budowie pęcherzyków płucnych i komórek

wyścielających drogi oddechowe u palacza

i osoby niepalącej.

Zadanie 7. (0-2)

W Polsce i w większości krajów uprzemysłowionych

choroby układu krążenia są przyczyną

największej liczby zgonów. Statystycznie większość

chorób serca jest powodowana nie wadami

wrodzonymi jego budowy, ale złymi nawykami

samego człowieka.

Po przeczytaniu powyższego stwierdzenia

wykonaj polecenia:

a) podaj trzy złe nawyki, które mogą być przyczyną

chorób układu krążenia

....................................................................................

....................................................................................

b) wymień trzy spośród najczęstszych i najgroźniejszych

chorób układu krążenia:

– ....................................................................................

– ....................................................................................

– ....................................................................................

Zadanie 8. (0-2)

Schemat przedstawia oddziaływania układu

nerwowego autonomicznego na serce.

Dokonaj analizy schematu i podaj:

a) nazwy części układu nerwowego oznaczonych

literami a i b .................................................

b) określ wpływ działania ośrodka a i ośrodka

b na pracę serca ................................................

Zadanie 9. (0-3)

W poniższej tabeli zamieszczone są wyniki

badania moczu dwóch pacjentów.

Badany parametr Pacjent I Pacjent II Norma

Białko (mg/24h) 30 0 0

Glukoza (mmol/dm 3 ) 0 0 0,06

pH 7,5 5,8 5,7-6,7

Mocznik (mmol/dm 3 ) 4,5 3,8 2,5-6,5

Bakterie (szt./mm 3 ) 450 nieliczne 10-100

a) Wskaż, który pacjent ma prawidłowy wynik

badania moczu. Uzasadnij swoją odpowiedź.

....................................................................................

....................................................................................

b) Wypisz z nieprawidłowego wyniku te parametry,

które twoim zdaniem odbiegają od

normy.

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 10. (0-1)

W kolumnie I zestawiono procesy powstawania

moczu, a w kolumnie II podano znaczenie

tych procesów.

I II

1. filtracja A. wydzielanie do kanalików

nerkowych różnych związków

2. resorpcja B. przechodzenie składników

krwi przez ściany naczyń

włosowatych oraz ścianę torebki

kłębuszka nerkowego

3. sekrecja C. wchłanianie z przesączu do

krwi niektórych substancji

na drodze transportu biernego

lub czynnego

Każdemu procesowi powstawania moczu

przyporządkuj odpowiadającą mu definicję.

1. ......... 2. ......... 3. .........

Zadanie 11. (0-2)

Poniższy schemat przedstawia budowę żeńskiego

układu rozrodczego człowieka.

Rozpoznaj struktury B i E oraz określ ich

funkcje.

Zadanie 12. (0-2)

Łożysko to narząd powstający z połączenia

tkanek zarodka i matki. Jest bardzo silnie unaczynione.

a) Podaj jeden argument uzasadniający potrzebę

silnego unaczynienia łożyska.

....................................................................................

....................................................................................

b) Rozpoznaj, która część schematu: A czy B

przedstawia krążenie matczyne, a która płodowe?

....................................................................................

....................................................................................

CODZIENNIE

DO SOBOTY

Przygotuj się

do matury z „Gazetą”

Jutro – test maturalny

dla poziomu

podstawowego

z angielskiego

W sobotę

– matematyka

Zadanie 13. (0-2)

Rycina pokazuje występowanie chrzęstnych

krążków międzykręgowych pomiędzy trzonami

kręgów.

a) Wyjaśnij, jaką rolę w prawidłowym funkcjonowaniu

kręgosłupa odgrywają krążki międzykręgowe.

b) Napisz, jak nazywa się schorzenie związane

z wysuwaniem się krążków międzykręgowych.

a. ....................................................................................

b. ....................................................................................

Zadanie 14. (0-2)

Strzałki na schemacie pokazują różne typy

połączeń stawowych szkieletu ludzkiego.

Określ, jakie typy połączeń stawowych

przedstawiono na schematach A i B.

A. ....................................................................................

B. ....................................................................................

Zadanie 15. (0-1)

Rysunek A przedstawia źrenicę oka człowieka

oświetlonego światłem rozproszonym,

o małym natężeniu, zaś rysunek B – oka oświetlonego

na wprost światłem o dużym natężeniu.

Dorysuj na rysunku B źrenicę o właściwie

dobranej średnicy.

Zadanie 16. (0-1)

Schemat pokazuje rodzaj samoregulacji

na zasadzie sprzężeń zwrotnych pomiędzy podwzgórzem,

przysadką mózgową a korą nadnerczy.

1


1

Uzupełnij schemat na poprzedniej stronie,

wstawiając w odpowiednie miejsca znaki plus

(+) i minus (–).

Zadanie 17. (0-2)

Schemat przedstawia budowę komórki nerwowej

(neuronu).

Dokonaj analizy schematu, a następnie nazwij

element oznaczony na schemacie literą f oraz

określ jedną z jego funkcji.

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 18. (0-2)

Rycina przedstawia schemat łuku odruchowego.

a) Podaj nazwy elementów łuku odruchowego

oznaczonych cyframi 2 i 4.

....................................................................................

....................................................................................

b) Strzałkami zaznacz na schemacie kierunek

przebiegu impulsu nerwowego.

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 19. (0-2)

Schemat przedstawia budowę gruczołów łojowych

– struktur skórnych wytwarzających łój.

Dokonaj analizy schematu i określ:

a) podstawowe funkcje wydzieliny łojowej

..................................................................................

b) efekt zdrowotny nadmiernej czynności

wydzielniczej gruczołów łojowych u młodzieży

..................................................................................

Zadanie 20. (0-2)

Schematy przedstawiają trzy główne sposoby

rozmieszczenia osobników trzech populacji.

Wypisz oznaczenie literowe rozmieszczenia,

które w przyrodzie występuje najczęściej

i najrzadziej, oraz podaj po jednym przykładzie

zwierzęcia lub rośliny o takiej strukturze przestrzennej.

Zadanie 21. (0-2)

Przyporządkuj poniżej zestawione oddziaływania

do grupy antagonistycznych lub nieantagonistycznych:

mutualizm, drapieżnictwo, protokooperacja,

konkurencja, amensalizm, komensalizm, pasożytnictwo

Antagonistyczne: ..............................................

Nieantagonistyczne: ........................................

Zadanie 22. (0-2)

W tabeli podano zawartość dwutlenku węgla

w powietrzu nad Hawajami w latach 1958-90.

Koncentracja

dwutlenku węgla

w powietrzu w ppm

315 320 325 328 335 340 348 355

Lata 1958 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990

ppm (angielskie parts per million) – części

na milion, jednostka używana do określania stężenia

skażeń

a) Na podstawie danych w tabeli wykonaj wykres

ilustrujący koncentrację dwutlenku węgla

w powietrzu w wybranych latach od 1958 do

1990 r.

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

b) Wskaż, jakim terminem określa się globalne

konsekwencje nadmiernego gromadzenia

się dwutlenku węgla w powietrzu.

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 23. (0-3)

Choroba ta występuje u mężczyzn. Gen tej

choroby przekazuje ojciec swoim córkom, które

są zdrowymi nosicielkami.

a) przedstaw w formie krzyżówki dziedziczenie

tej choroby u dzieci i podaj, jaki procent synów

będzie chorych, jeżeli ojciec jest zdrowy,

a matka jest nosicielką tego genu.

....................................................................................

....................................................................................

b) Podaj przykład choroby o takim dziedziczeniu

i określ, gdzie jest zlokalizowany gen ją warunkujący.

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 24. (0-3)

Zanalizuj poniższy schemat i rozpoznaj obiekt

na nim przedstawiony.

a) Podaj pełną nazwę tego związku.

....................................................................................

....................................................................................

b) Wypisz cztery charakterystyczne cechy budowy

tej cząsteczki.

....................................................................................

....................................................................................

Zadanie 25. (0-1)

W wyniku translacji powstało białko składające

się z 500 aminokwasów.

Oblicz, ile nukleotydów w łańcuchu dojrzałego

mRNA kodowało te aminokwasy.

Uzasadnij odpowiedź.

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

....................................................................................

TEST I KLUCZ ODPOWIEDZI OPRACOWAŁY

ANNA BORUC, IRENA KRUCZ I TERESA SZYMCZYK

Test z geografii – errata

We wczorajszym teście maturalnym z geografii

przy mapie zamieściliśmy nieprawidłową skalę.

Arkusz z prawidłową skalą jest już dostępny jest

na stronach gazeta.pl/edukacja. Przepraszamy!

Przepraszamy również wydawnictwo PPWK

S.A. za błędne podanie jego nazwy. Brzmi ona

Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych

im. E. Romera S.A. 1

Vademecum

ucznia

i studenta

co środa w „Wyborczej”

Liczby i fakty,które musisz znać

W środę zeszyt trzeci – „Chemia”

więcej na

www.gazeta.pl/vademecum

Kujon Polski 23

www.gazeta.pl 1 Gazeta Wyborcza 1 Czwartek 28 września 2006

Nr zadania Model odpowiedzi Liczba

punktów

1. Za poprawne odpowiedzi w podpunktach a, b i c po 1 p

a) C

b) nabłonek jednowarstwowy płaski występuje w pęcherzykach płucnych/wyściela naczynia krwionośne, w

nerce współtworzy torebki ciałek nerkowych

c) np. nabłonek ten zbudowany jest ze spłaszczonych, wielobocznych komórek, co ułatwia transport substancji,

jego komórki ściśle do siebie przylegają, więc może pełnić funkcje ochronne

3

2. Za wskazanie: nr 8 (dwunastnica) i 12 (jelito cienkie) - 1 p

Za podanie nazwy grupy enzymów lipazy - 1 p

2

3. Zróżnicowane uzębienie umożliwia sprawne oddzielanie kęsów różnorodnych pokarmów, inaczej porcjowanie

pokarmu (siekacze, kły) - 1p, a następnie ich dokładne żucie (przedtrzonowe i trzonowe) -1p

2

4. Za poprawną odpowiedź z przedstawieniem obliczeń - 1 p.

Przykładowa odpowiedź: np. dla wskaźnika 31 masa ciała wynosi 31 x (1,60) 2 = 79,36 kg

1

5. wdech - B, wydech - A 1

6. Za skonstruowanie tabeli i wpisanie nagłówków -1 p

Za wypełnienie każdej z kolumn (dla osoby palącej i niepalącej) - po 1 p

3

Przykładowy model tabeli:

Różnice Osoba niepaląca Osoba paląca

struktura pęcherzyków - prawidłowy układ

- pęcherzyki zlepione, ścianki częściowo

płucnych

pęcherzyków

zniszczone

komórki wyściełające drogi - występuje cienka warstwa - rzęski pokryte (zlepione) grubą

oddechowe

śluzu

(nadmierną) warstwą śluzu

- prawidłowe kom. nabłonka

(bez zmian nowotworowych)

- występuje kom. rakowa

7. Za wskazanie np.:

a) dieta bogata w tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i cholesterol, siedzący tryb życia, palenie tytoniu, picie

alkoholu, stres.

b) miażdżyca tętnic (arterioskleroza), choroba nadciśnieniowa, zawał serca, udar mózgu.

8. Za wskazanie:

a) rdzeń przedłużony (a) i rdzeń kręgowy (b) - 1 p

b) ośrodek w rdzeniu przedłużonym hamuje pracę serca, a ośrodek w rdzeniu kręgowym pobudza pracę serca - 1

p

9. Za wskazanie pacjenta mającego prawidłowe wyniki badania moczu - 1 p. (Pacjent II)

Za uzasadnienie wyboru - 1 p. (U pacjenta nie występuje w moczu białko i glukoza, pozostałe parametry są w

normie)

Za wypisanie z nieprawidłowego wyniku parametrów odbiegających od normy - 1 p. (białko, pH, bakterie)

10. Za prawidłowe przyporządkowanie procesom definicji - 1 p

1 B, 2 C, 3 A

11. Za każdy prawidłowo rozpoznany narząd wraz z funkcją - po 1 p

B - macica (jama macicy ) - miejsce rozwoju zarodka i płodu -1p

E - jajnik - produkcja komórek jajowych (produkcja żeńskich hormonów płciowych) -1p

12. Za uzasadnienie silnego unaczynienia łożyska - 1p

Za oznaczenie krążenia matczynego i płodowego - 1p

Model odp.: Silne unaczynienie umożliwia sprawne i szybkie przenikanie składników odżywczych i O2 do

zarodka, a CO2 (i metabolitów) do krwiobiegu matki (sprawną wymianę składników krwi między matką i

zarodkiem) - 1 p

13. Za prawidłowe odpowiedzi w podpunkcie a i b - po 1 p

Poprawna odpowiedź:

a) podstawowym zadaniem krążków międzykręgowych jest amortyzowanie wstrząsów

b) dyskopatia (wypadnięcie dysku)

14. Za poprawne podanie typów połączeń stawowych - po 1 p

Poprawna odpowiedź:

A - połączenie zawiasowe (staw zawiasowy)

B - połączenie za pomocą panewki i główki (staw kulisty)

15. Za prawidłowe uzupełnienie rysunku B - 1 p

16. Za prawidłowe wstawienie znaków - 1 p

Schemat z prawidłowymi oznaczeniami

Dopuszczalne wstawienie znaku (+) przy komórkach docelowych.

17. Za wskazanie: f - otoczka mielinowa (osłonka mielinowa) - 1 p

Za podanie funkcji: np. osłania neuryt (akson), jest izolatorem elektrycznym, ułatwia przenikanie substancji chemicznych

do aksonu, np. składników pokarmowych, jonów -1 p

18. Za dwie poprawne podane nazwy: nr 2 - neuron czuciowy; nr 4 - neuron ruchowy - 1 p

Za prawidłowe wskazanie na schemacie kierunku przebiegu impulsu nerwowego od receptora do efektora - 1 p

19. Za odpowiedź:

a) natłuszczają naskórek i włosy (uelastyczniają naskórek, nadają włosom miękkość) - 1 p

b) trądzik młodzieńczy - 1 p

2 2

20. Najczęstsze rozmieszczenie - A. skupiskowe, przykład: stada gawronów, stada saren, jeleni, ławice śledzi, społeczeństwa

mrówek - 1 p

Najrzadsze rozmieszczenie - B. równomierne, przykład: zwierzęta cechujące się terytorializmem np. rysie, bieliki, sokoły,

myszołowy

2

2

21. Za poprawne przyporządkowanie zależności - po 1 p

Antagonistyczne: drapieżnictwo, konkurencja, amensalizm, pasożytnictwo - 1 p

Nieantagonistyczne: mutualizm, protokooperacja, komensalizm - 1 p

2 2

22. 22. Za prawidłowe opisanie osi współrzędnych - 1 p

Za prawidłowe wykonanie wykresu - 1 p

Za określenie konsekwencji gromadzenia dwutlenku węgla - 1p

Gromadzenie dwutlenku węgla (efekt cieplarniany)

określa się jako globalne ocieplenie

3

3

3

określa się jako globalne ocieplenie

23. Rozpisanie krzyżówki:

za genotyp rodziców (P) - 1 p

za genotypy i fenotypy dzieci (F1) - 1 p

(dopuszcza się inne symbole dzieci, np. Xa , XA 24.

)

Za podanie przykładu choroby (np. hemofilia)

i lokalizacji genu ją warunkującego (chromosomu X) - 1 p

Za podanie pełnej nazwy - 1p

Za wypisanie czterech cech - 2 p (za dwie cechy 1 p)

Model odp.: kwas dezoksyrybonukleinowy - 1p

Cechy budowy: cząsteczka jest dwuniciowa, obie nici są antyrównoległe i owinięte wokół siebie

spiralnie, na jeden skręt spirali przypada 10 nukleotydów, jeden pełny skręt ma 3,4 nm. Szkielet

łańcucha jest cukrowo-fosforanowy, do środka są skierowane zasady azotowe, które łączą się

zgodnie z regułą komplementarności A-T, G-C. Pomiędzy adeniną a tyminą występuje podwójne

wiązanie wodorowe, pomiędzy cytozyną a guaniną - wiązanie potrójne.

3

25. 1500 nukleotydów, bo jeden aminokwas kodowany jest przez trójkę nukleotydów (500 x 3=1500). 1

3

2

2

3

1

2

23

2

2

1

1 1

2 2

2 2

3

3

1

More magazines by this user
Similar magazines