DZ IAŁ A L NO ŚĆ IN FOR M AC YJNA IN ST Y T UC JI NA ... - Fidkar

fidkar.wbp.krakow.pl

DZ IAŁ A L NO ŚĆ IN FOR M AC YJNA IN ST Y T UC JI NA ... - Fidkar

Opracowano zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U.

1994 nr 24 poz. 83) wraz z nowelizacją z dnia 25 lipca 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1610) oraz z dnia

1 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 869)

Kraków 2010

dr Barbara Mauer-Górska

Opiekun pracy licencjackiej:

DZIAŁALNOŚĆ INFORMACYJNA

INSTYTUCJI NAUKOWYCH,

MUZEÓW I BIBLIOTEK

W PROMOWANIU KULTURY

JAPONII I CHIN

Klaudia Kulig

Nr albumu: Ocena:

Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej

INSTYTUT INFORMACJI NAUKOWEJ I BIBLIOTEKOZNAWSTWA

Studia stacjonarne

Uniwersytet Jagielloński


Jagiellonian University

Faculty of Management and Social Communication

INSTITUTE OF INFORMATION AND LIBRARY SCIENCE

Full-time studies

Index number: Grade:

Klaudia Kulig

THE INFORMATIVE ACTIVITY

OF THE RESEARCH INSTITUTIONS,

MUSEUMS AND LIBRARIES

FOR PROMOTING THE CULTURE

OF JAPAN AND CHINA

Supervisor:

dr Barbara Mauer-Górska

Prepared according to the Copyright Law (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych) from

4 February 1994 (Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83) with amendments from 25 July 2003 (Dz. U. 2003 nr 166

poz. 1610) and 1 April 2004 (Dz. U. 2004 nr 91 poz. 869)

Krakow 2010


Kulig, Klaudia (2010). Działalność informacyjna instytucji naukowych, muzeów

i bibliotek w promowaniu kultury Japonii i Chin. Praca licencjacka pod

kierunkiem dr Barbary Mauer-Górskiej, Kraków Instytut INIB UJ, 52 s., 46 poz.

bibl.

ABSTRAKT

Omówiono działalność informacyjną instytucji naukowych, muzeów i bibliotek

polskich, promujących kulturę Chin i Japonii. Przedstawiono historię i dokonania

polskich towarzystw naukowych Polskiej Akademii Nauk oraz instytutów

japonistyki i sinologii polskich uczelni. Opisano pochodzenie zbiorów sztuki

chińskiej i japońskiej znajdujących się w Muzeum Narodowym w Krakowie,

Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej

Manggha w Krakowie, Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. W

charakterystyce działalności muzeów i bibliotek dokonano wyboru tych polskich

instytucji kultury, które w polityce informacyjnej uwzględniają tworzenie

zbiorów tematycznie dotyczących Dalekiego Wschodu.

Słowa kluczowe:

Biblioteki – Chiny - Działalność informacyjna - Instytucje naukowe – Japonia –

Muzea

Kulig, Klaudia (2010). The informative activity of the research institutions,

museums and libraries for promoting the culture of Japan and China. Supervisor:

dr Barbara Mauer-Górska, Krakow Institute of INIB UJ, 52 p., 46 bibl.

ABSTRACT

The thesis discusses the information activities of the Polish scientific institutions,

museums and libraries witch promoting of the culture of China and Japan. It was

presented the history and achievements of the Polish scientific societies, and

also the departments of Japanese and Sinology at the Polish universities. They

were described museums and libraries (public, academic, national) selected on

account of their informative and exhibiting activity to promoting the Chinese and

Japanese culture.

Keywords:

China - Information activity – Japan – Libraries - Museums - Scientific

institution

COLA GATJI


Spis treści:

Wstęp

1. Krótki zarys historii kontaktów Polski z Chinami i Japonią

1.1. Stosunki polsko-chińskie

1.2. Stosunki polsko-japońskie

2. Instytucje naukowe

2.1. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN

2.2. Komitet Nauk Orientalistycznych PAN

2.3. Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN

2.4. Centrum Badań Azji Wschodniej PAN

2.5.1. Zakład Sinologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu

Warszawskiego

2.5.2. Zakład Japonistyki i Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego

Uniwersytetu Warszawskiego

2.6. Zakład Japonistyki i Sinologii Instytut Filologii Orientalnej na Wydziale

Filologicznym UJ

2.7. Zakład Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin Instytut

3. Muzea

3.1. Muzeum Narodowe w Warszawie

3.2. Muzeum Narodowe w Krakowie

3.3. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie

3.4. Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie

4. Biblioteki

4.1. Książnica Pomorska w Szczecinie

4.2. Biblioteka Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie

4.3. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego

4.4. Biblioteka Narodowa w Warszawie

Zakończenie

Spis wykorzystanych źródeł i opracowań

Indeks nazwisk

COLA GATJI


WSTĘP

Działalność informacyjna instytucji kulturalnych w Polsce uwzględnia

zagadnienia innych narodów, w tym państw Dalekiego Wschodu. Promowanie

kultury Chin i Japonii jest obecnie realizowane przez:

1. instytucje naukowe,

2. muzea,

3. biblioteki.

W każdej z tych instytucji występuje inny aspekt prowadzonej polityki

informacyjno-wystawienniczej. Dla instytucji naukowych najważniejsza jest

działalność naukowo-wydawnicza, dla muzeów - wystawiennicza, zaś dla

bibliotek - informacyjna.

Należy wyjaśnić termin działalność informacyjna, która jest:

„Zespołem czynności, wykonywanych na rzecz użytkowników przez instytucje,

jednostki organizacyjne i osoby” [Kokocińska-Kurek, 2004].

Autorka zaznacza, że rozumienie znaczenia tej formy aktywności

bibliotek i innych innych ośrodków naukowych, podlegało wielu zmianom

w ciągu lat i nadal rozwija się. Nie jest to tylko pojęcie powiązane

z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Obejmuje również działania

archiwów, muzeów oraz innych wyspecjalizowanych instytucji [Kokocińska-

Kurek, 2004]. Definicję działalności informacyjnej należy dostosować do zadań

muzeów i instytucji naukowych.

Do tworzenia tej pracy wykorzystane zostały bazy bibliograficzne

Biblioteki Narodowej, katalogi elektroniczne i tradycyjne Muzeum Narodowego,

oraz katalog stron internetowych znajdujący się na stroni internetowej Polskiego

Towarzystwa Orientalistycznego PAN.

W pracy uwzględniono publikacje wydane w ostatnim dziesięcioleciu

XXI wieku. Odbyło się w tym czasie wiele imprez kulturalnych

zorganizowanych przez polskie instytucje, na przykład w celu uczczenia

pięćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków politycznych między Polską


i Japonią oraz sześćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków między Chinami

a Polską. W tym miejscu warto wyjaśnić dlaczego akurat tylko te dwa państwa

zostały uwzględnione w czasie opracowywania tej pracy. Niewątpliwie oba

narody, chiński i japoński, łączy nie tylko bliskość położenia geograficznego,

ale też i podobieństwo kulturowe oraz historyczne. Jednak różni je w sposób

bardzo znaczący zarówno język, współczesna polityka, gospodarka jak

i mentalność społeczna. Polskie społeczeństwo nieświadome owych głębokich

rozbieżności, często łączy te dwa państwa jako pokrewne kraje azjatyckie. Być

może z tego faktu wynika częste organizowanie instytucji naukowych z zakresu

zagadnień Chin oraz Japonii jako jednej jednostki akademickiej.

W pracy zostaną opisane wybrane uczelnie, towarzystwa naukowe, muzea

i biblioteki, które prowadzą działalność informacyjną na temat własnych

dokonań naukowo badawczych lub promujących kulturę, piśmiennictwo, język

krajów Dalekiego Wschodu. Będzie to osiem instytucji naukowych, cztery

muzea i cztery biblioteki. Oczywiście nie są to wszystkie tego typu organizacje

w Polsce. Zostały wybrane na podstawie ich opisu w książkach, artykułach

i materiałach informacyjnych wydanych w latach 1999-2009.

Wykorzystano kilka opracowań opisujących stosunki historyczne

i polityczne pomiędzy Polską, a Japonią. Przytoczyć tu można prace Ewy

Rutkowskiej i Andrzeja Romera pt. Historia Stosunków Polsko-Japońskich, czy

Arkadiusza Tarnowskiego pt. Polska i Japonia 1989-2004, Stosunki polityczne,

gospodarcze i kulturalne [Rutkowska, Romer 2009 ; Tarnowski 2009]. Artykuł

Elżbiety Potockiej pt. 80 lat stosunków Polsko-Japońskich jest historycznym

opracowaniem współpracy politycznej Polski i Japonii [Potocka 1999]. W 2009

roku ukazało się specjalne wydawnictwo pod redakcją Ewy Rutkowskiej

pt. Polska i Japonia - W 50. rocznicę wznowienia stosunków oficjalnych

[Rutkowska 2009].

O potrzebie całościowego opisania stosunków kulturalnych pisze Leszek

Cyrzyk w artykule pt. Przyczynki do dziejów polsko-japonskich stosunków

kulturalnych [Cyrzyk 2008.]. Zwraca on uwagę na fakt, że nie ukazało się

dotychczas pełne, syntetyczne opracowanie na ten temat, mimo że był on


podejmowany częściowo w kilku publikacjach poświęconych stosunkom polsko-

japońskim.

Opisania stosunków polsko-chińskich podjęli się Justyna Szczudlik i Jan

Rowiński w artykule pt. Z historii kontaktów polsko-chińskich (do 1945 roku)

oraz Marceli Burdelski w artykule pt. 50 lat stosunków Polski z ChRl – rys

historyczny [Szczudlik, Rowiński 2001 ; Burdelski 1999]. Krótkiej syntezy

stosunków kulturalnych z Polską dokonał Filip Grzegorzewski w artykule

pt. Stosunki polsko-chińskie po 1989 roku [Grzegorzewski 2003].

W 2009 roku ukazała się praca pod redakcją Bogdana Góralczyka

pt. Polska-Chiny. Wczoraj, dziś i jutro ( w 60-lecie stosunków) [Góralczyk, red.

2009]. Jest zbiorem prac najwybitniejszych polskich sinologów na temat

stosunków polsko-chińskich z ostatnich sześćdziesięciu lat oraz perspektywy

współpracy gospodarczej miedzy tymi krajami.

Brak jest monografii charakteryzujących działalność instytucji

naukowych, muzeów i bibliotek w obrębie promowania kultur Dalekiego

Wschodu. Do opisania ich historii oraz działalności posłużyły aktualne strony

internetowe, które są najlepszą formą promowania. Niejednokrotnie jest to

jedyna informacja przeznaczona dla szerszej publiczności.

Praca składa się z czterech rozdziałów.

W rozdziale pierwszym, pt. Krótki zarys historii kontaktów Polski z

Chinami i Japonią, opisano historię kontaktów społeczno-politycznych Polski z

Chinami, oraz Polski z Japonią. Ukazano w jaki sposób na przestrzeni lat

kształtowały się formy współpracy naukowej i kulturalnej pomiędzy tymi

państwami.

W drugim rozdziale pt. Instytucje Naukowe, omówiono osiem

największych państwowych ośrodków naukowych zrzeszających polskich

naukowców, badających zagadnienia badawcze kultury Chin i Japonii.

Uwzględniono w nim charakterystykę towarzystw naukowych, które także

realizują zagadnienia naukowe, np. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN.

W rozdziale trzecim pt. Muzea, przedstawiono największe skupiska

zbiorów sztuki japońskiej i chińskiej istniejące w polskich muzeach. Największe

zbiory znajdują się w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz w Muzeum

Sztuki Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. W tym rozdziale opisano

także działalność informacyjną i wystawienniczą Muzeum Azji i Pacyfiku

w Warszawie. Nie są to jedyne muzea, które posiadają tego typu kolekcje, jednak

tylko one stale je powiększają i promują, dzięki organizowaniu licznych wystaw.

W ostatnim rozdziale pt. Biblioteki, zaprezentowano ciekawe zbiory

i inicjatywy bibliotek prowadzone w celu promocji Chin i Japonii. Zbiory

dokumentów dalekowschodnich znajdują się w Książnicy Pomorskiej

w Szczecinie oraz w Bibliotece Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej

w Warszawie. Są one stale powiększane. W Bibliotece Uniwersytetu

Warszawskiego znajduje się unikalny, w skali kraju japoński pawilon herbaciany.

Biblioteka Narodowa w Warszawie szczyci się organizowaniem licznych

wystaw, spotkań, prelekcji tematycznych poświęconych umacnianiu stosunków

kulturalnych między Polską, Chinami i Japonią.

Na końcu pracy zamieszczono Spis wykorzystanych źródeł i opracowań,

zawierający sześćdziesiąt sześć opisów bibliograficznych w podziale na: źródła,

opracowania bezpośrednio związane z tematem, opracowania uzupełniające.


1. KRÓTKI ZARYS HISTORII KONTAKTÓW

POLSKI Z CHINAMI I JAPONIĄ

W rozdziale tym zostanie przedstawiona historia kontaktów pomiędzy

narodem polskim, a narodami Chin i Japonii.

Opracowaniami o Chinach wykorzystanymi podczas pisania tego

rozdziału są najnowsze publikacje Justyny Szczudlik i Jana Rowińskiego

pt. Z historii kontaktów polsko-chińskich (do 1945 roku) oraz Marcelego

Burdelskiego pt. 50 lat stosunków Polski z ChRl – rys historyczny [Szczudlik,

Rowiński 2001 ; Burdelski 1999].

Publikacjami o Japonii zawierającymi pełny zakres tematyczny

i dotyczący międzynarodowego obszaru współpracy są prace, Ewy Rutkowskiej

i Andrzeja Romera pt. Historia Stosunków Polsko-Japońskich, Arkadiusza

Tarnowskiego pt. Polska i Japonia 1989-2004, Stosunki polityczne, gospodarcze

i kulturalne oraz artykuł Elżbiety Potockiej pt. 80 lat stosunków Polsko-

Japońskich [Rutkowska, Romer 2009 ; Tarnowski 2009 ; Potocka 1999].

W zagadnieniach historycznych kontaktów Polsko z Chinami i Japonią

należy usystematyzować analizę problemów według podziału na:

1. Stosunki polsko-chińskie,

2. Stosunki polsko-japońskie.

Omówienie tych problemów jest potrzebne, aby w następnych rozdziałach

pracy wykazać współczesną współprace z udziałem instytucji naukowych

i społecznych.


1.1. STOSUNKI POLSKO-CHIŃSKIE

Historia nawiązania oficjalnych stosunków polsko-chińskich rozpoczyna

się dopiero w 1933 roku [Szczudlik, Rowiński 2001, s.9]. Wiadomo jednak,

że pierwsze kontakty obu kultur miały miejsce już około 1200 roku podczas

wyprawy misjonarza Benedykta Polaka w rejon, który zajmują dziś współczesne

Chiny. Później przez okres około 350 lat nie istnieją żadne informacje dotyczące

pobyty Polaków w Chinach. Dopiero w XVI wieku swoją misje w Azji

rozpoczynają jezuici. Zajmują się oni nie tylko krzewieniem chrześcijaństwa

pośród ludów państwa środka ale tez zdobywają informacje o historii, kulturze,

tradycji Chin. Najwybitniejszym Polskim jezuitą, który przyczynił się do

promowania kultury Chin był Michał Boym (1612-1659). Podczas swojego

pobytu badał historię początków chrześcijaństwa w Chinach, opisał tamtejszą

florę, sporządził atlas Chin, który opisuje nie tylko geografię terenu,

ale i chińską kulturę, filozofię i historię. Boym odegrał również bardzo ważna

rolę polityczną. Został oficjalnym wysłannikiem cesarza Chińskiego do Europy,

miał skłonić papieża i państwa europejskie do udzielenia pomocy aktualnie

panującej dynastii.

W późniejszych latach Chiny odwiedzali polscy podróżnicy, badacze,

dyplomaci i wojskowi tacy jak, Marian Dubiecki (1838-1926), Faustyn Ciecierski

(1760-1832). Byli pośród nich również polityczni uciekinierzy, uczestnicy

powstań, m.in. Maurycy Beniowski (1746-1786). Polacy brali także udział

w zagranicznych poselstwach zmierzających do Chin, byli to między innymi

Jan Potocki (1761-1815), Bronisław Piłsudski (1866-1918), a także Paweł

Edmund Strzelecki (1797-1873)[Szczudlik, Rowiński 2001, s.18-22]. Wszyscy

oni mieli wielkie zasługi dla promowania Chin w świecie, publikowali prace

naukowe, wspomnienia, jednak tylko niewielka cześć z nich zachowała się do

naszych czasów.

Liczna Polonia (około 10-20tys.) mieszkała na przełomie XIX i XX

wieku w Mandżurii w Harbienie. Byli to inżynierowie ich rodziny, budujący

rosyjską cześć kolei transsyberyjskich, która biegła przez Chiny. Przez większą


cześć okresu współpraca pomiędzy ludnością chińską,a polską układała się

poprawnie, powstawały polskie szkoły, wydawano polskie gazety. Jednak

w wyniku zawirowań politycznych, większa cześć Polonii opuściła Harbin.

Pozostałości po ich pobycie w Chinach w pozostałości różnorakich dokumentów,

można dziś obecnie znaleźć, między innymi w Książnicy Pomorskiej

w Szczecinie [Szczudlik, Rowiński 2001, s.24].

Ostatecznie nawiązanie oficjalnych stosunków nastąpiło dopiero w chwili

ustabilizowania się sytuacji politycznej w Polsce po odzyskaniu niepodległości

w 1933 roku. Szczególnie zasłużyli się w tym okresie przebywający w Chinach

m.in. Ludwik Witold Rajcham (1891-1965), Mieczysław Szczęsny-Okęcki

(1882-1952), Marian Falski (1881-1974), oraz wybitny polski sinolog Witold

Jabłoński (1901-1957), który jest autorem wielu prac naukowych. Wniósł

on ogromny wkład w rozwój polskiej sinologii. Inni znani i zasłużeni

sinologowie oraz pisarze, Franciszek Białas (1900-1970), Aleksander Janta-

Połczyński (1908-1974), którzy pozostawili po sobie wiele publikowanych w

Polsce prac, książek, dzienników przybliżających kulturę Chin publiczności

polskiej [Szczudlik, Rowiński 2001, s.33-37].

W czasie drugiej wojny światowej w Chinach przebywali polscy

żołnierze, który brali udział w kampanii anty japońskiej, oraz polscy lekarze

i pielęgniarki pracujący w szpitalach wojskowych. Po zakończeniu wojny

władze chińskie oficjalnie uznały powstanie Polskiej Republiki Ludowej,

wycofując swoje poparcie dla rządu RP na emigracji, który wspierały wcześniej.

Ożywienie i zacieśnieni stosunków nastąpiło po zakończeniu wojny.

W 1954 roku oba państwa podpisały o współpracy naukowo-technicznej, w

wyniku której polscy studenci sinologii mogli wyjeżdżać do Chin [Burdelski

1999, s.89]. W 1964 roku została podpisana umowa o współpracy kulturalnej,

naukowej i technicznej [Burdelski 1999, s.90]. Do tego czasu współpraca obu

państw na wszystkich tych polach rozwijała się bardzo pomyślnie. To właśnie

z tego okresu pochodzi większa cześć polskich tłumaczeń dzieł Mao innych

politycznie poprawnych chińskich dzieł literackich. Chwilowe zawieszeni

stosunków nastąpiło w czasie chińskiej „rewolucji kulturalnej”. Po 1980 roku


miały miejsce liczne wizyty polskich władz w Pekinie, mające odnowić

współpracę gospodarczą i polityczną [Burdelski 1999, s.91].

W 1989 roku w czasie pierwszych wolnych wyborów w Polsce od czasów

zakończenia wojny, w Chinach miała miejsce demonstracja studentów na placu

Tananmen, która zostało krwawo rozpędzona [Burdelski 1999, s.91].

Wydarzenia te miały wpływ na ówczesne relacje między oboma

państwami. Polska potępiła władze Chańskiej Republiki Ludowej, ograniczając

z nimi wszystkie kontakty. W Chinach zaś zaczęto postrzegać Polskę jako kraj

politycznie i gospodarczo nieistotny, z racji swego położenia i znaczenia

w Europie.

Obecnie następuje powolna zmiana tego stanu rzeczy. Przede wszystkim

dzieje się tak dlatego, iż Chińska Republika Ludowa, po przeprowadzeniu

licznych reform gospodarczych w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, stała

się mocarstwem globalnym, z którym trzeba się liczyć. Mimo, że w ostatnim

okresie czasu Chiny starają się zmienić swój wizerunek i stają się państwem

nowoczesnym, w świadomości Polaków wciąż kładzie się cieniem sprawa

z 1989 roku. By zmienić ten stan rzeczy potrzebna jest nie tylko współpraca

polityczna, gospodarcza, ale działalność informacyjna , która pomogłaby

zapoznać polskie społeczeństwo z kulturą Chin.

1.2. STOSUNKI POLSKO-JAPOŃSKIE

Zupełnie inny przebieg ma historia kontaktów polsko-japońskich.

Pierwszy oficjalny kontakt Polaka z Japończykiem miał miejsce w 1595

roku w Watykanie [Ambasada Polska w Tokyo, dok.elektr.]. Posłańcy shoguna

spotkali się wtedy z papieżem Grzegorzem XIII, a później z Sykstusem V.

Podczas swojego pobytu odwiedzili grób Stanisława Kostki. Zapoznali się z jego

historią, która wywarła na nich ogromne wrażenie. Na prośbę biskupa Bernarda

Maciejowskiego dokonali tłumaczenia na język japoński fragmentu jednego z

Psalmów Dawida. Tekst ten obecnie znajduje się w archiwach Biblioteki


Jagiellońskiej i jest prawdopodobnie najstarszym zabytkiem kaligrafii japońskiej

stworzonej z myślą o Polsce. Jednak więcej o Japonii Polacy dowiedzieli się

dopiero kilka lat później z dzieła napisanego przez Marco Polo, zaś pierwsze

wzmianki o tym kraju można znaleźć dopiero w żywotach świętych oraz

Kazaniach Sejmowych Piotra Skargi-Pawęskiego [Rutkowska, Romer 2009, s.

10-14].

Dalsze kontakty pomiędzy oboma krajami zostały utrudnione. Pod koniec

XVI w Japonia rozpoczęła proces izolowania od świata. Przyjmuje się, że od

1638 roku wszystkie kontakty tego państwa z innymi krajami zostały przerwane.

Dopiero blisko dwieście lat później w 1854 roku, angielskie statki wpłynęły do

portu w Nagasaki. Japończycy zostali zmuszeni przez Anglików do podpisania

umowy handlowej, na mocy której musieli otworzyć swój kraj na inne państwa.

Od tego czasu, aż do wybuchu drugiej wojny światowej rozpoczął się w Japonii

okres Mei, w którym nastąpił gwałtowny rozwój społeczny i gospodarczy.

Japończycy wysyłali liczne misje polityczne do Europy, w ten sposób kultura

japońska przenikała do świadomości coraz większej liczby europejczyków.

W tym czasie Japonię odwiedzali także Polacy, m.in podróżnik Paweł

Edmund Strzelecki (1797-1878), badacz Mikronezji Jan Kubary (1846-1896),

malarz Julian Fałat (1853-1929), podróżnik Karol Lanckoroński (1848-1933)

[Rutkowska, Romer 2009, s. 10-14].

Pierwszym Japończykiem, który odwiedził Polskę był major Fukushima

Yasumasa (1852-1919). Przybył on do naszego kraju na początku 1893 roku

podróżując z Berlina do Władywostoku [Rutkowska, Romer 2009, s.16]. Na

polecenie japońskiego rządu zbierał on informacje na temat organizacji arami

europejskiej, a przede wszystkim rosyjskiej. Spotkał się on w Polsce z bardzo

życzliwy przyjęciem. Dzięki jego raportom Japończycy zapoznali się z sytuacją

Polaków żyjących pod zaborami.

Wybitnymi polskimi badaczami Japonii na przełomie XIX i XX wieku

byli, etnolog Bronisław Piłsudski (1866-1918) oraz pisarz Wacław Sieroszewski

(1858-1945). Obaj przyczynili się, poprzez liczne publikacje naukowe

i literackie, do promowania wiedzy o Japonii w Polsce.


W trakcie wojny japońsko-rosyjskiej (1904-1905) doszło do

nieoficjalnych wizyt działaczy Ligi Narodowej i Polskiej Partii Socjalistycznej

z japońskimi władzami. Tokyo odwiedzili Józef Piłsudski (1867-1935) i Roman

Dmowski (1864-1939) [Rutkowska, Romer 2009, s.27]. Widzieli oni w Japonii

sojusznika w walce z Rosją. Relacje z tych spotkań zamieszczano w prasie

polskiej. Mimo starań czynionych z obu stron, do współpracy jednak nie doszło.

Wizyta ta miała jednak inny pozytywny skutek. Doszło do spotkania obu

narodów, które mimo, że tak odległe od siebie, są tak samo zdeterminowane

w walce z przeciwnikiem. Od tej pory w Polsce zaczęła narastać do Japonii

sympatia, której nie przerwały nawet zawirowania polityczne drugiej wojny

światowej.

W Japonii zaczęto odnosić się pozytywnie do Polski, jako kraju

walecznego, uwięzionego pod panowaniem okupantów. Od razu po zakończeniu

pierwszej wojny światowej Japonia uznała niepodległą Polskę, mimo,

że kontakty pomiędzy oboma krajami były sporadyczne, pozostawały one

w przyjaznych stosunkach. W Japonii przebywało około osiemset polskich

sierot, repatriantów z Syberii, zaś rząd Polski odznaczył orderami Virtuti Militari

japońskich oficerów zasłużonych podczas walki z Rosją [Rutkowska, Romer

2009, s. 29].

W Polsce w latach dwudziestych ubiegłego stulecia, można zauważyć

znaczący wzrost zainteresowania kulturą japońską. To właśnie wtedy powstały

m.in. Towarzystwa Polsko-Japońskie i Japońsko-Polskie. Na Uniwersytecie

Warszawskim można było nauczyć się języka japońskiego, powstawały

też tłumaczenia z literatury pięknej, oraz liczne publikacje naukowe. Nie można

zapomnieć, że w tym okresie czasu w Warszawie, a później w Krakowie żył

i działał Feliks Jasieński (1861-1929), najsławniejszy miłośnik Japonii w okresie

Młodej Polsce. Kolekcja obiektów pochodzących z Japonii, którą zebrał,

a później ofiarował Muzeum Narodowemu w Krakowie, do tej pory uznawana

jest za najcenniejszy tego typu zbiór w kraju.

Współpraca między oboma państwami była kontynuowana nawet

pomimo wypowiedzenia przez Polskę wojny Japonii w grudniu 1941 roku


[Potocka 1999 s.9]. W Japonii działali czynnie franciszkanie, a japoński konsul

w Kownie uratował około sześć tysięcy polskich Żydów.

Wznowienie oficjalnych stosunków pomiędzy Polską a Japonią miało

miejsce w 1957 roku [Potocka 1999 s.9]. W latach sześćdziesiątych XX wieku

Polska była pierwszym partnerem handlowym Japonii wśród państw

socjalistycznych. W latach siedemdziesiątych rozwijała się współpraca naukowa

i kulturalna. W 1978 roku zawarto o współpracy kulturalnej i naukowo-

technicznej [Potocka 1999 s.10].

Po dokonaniu się zmiany ustrojowej w Polsce, w 1992 roku, podpisano

nowe porozumienie i na jego mocy rząd japoński objął Polskę programem

pomocy kulturalnej [Potocka 1999 s.11]. Wiele polskich instytucji kulturalnych

i naukowych mogło rozszerzyć swoją działalność. Znaczne granty pieniężne

otrzymały m.in. Biblioteka Jagiellońska, Uniwersytet Adama Mickiewicza

w Poznaniu, Akademia Muzyczna w Warszawie.

Obecnie polsko-japońska współpraca naukowa rozwija się bardzo

dynamicznie. W 1994 roku w Warszawie powstała Polsko-Japońska Wyższa

Szkoła Technik Komputerowych [Tarnowski 2009, s33]. Jej absolwenci mogą

znaleźć prace w jednej z licznych japońskich firm działających w naszym kraju.

Wymiana kulturalna pomiędzy oboma państwami, stała się w ostatnich latach

bardzo intensywna.

Historia i działalność naukowa największych państwowych instytucji

naukowych promujących kulturę Chin i Japonii zostanie przedstawiona

w następnym, drugim rozdziale.


2. INSTYTUCJE NAUKOWE

W Polsce instytucji naukowych skupiających naukowców, którzy zajmują

się badaniami nad kulturami dalekowschodnimi, jest niewiele. Są to towarzystwa

naukowe i instytuty naukowe uniwersytetów. Nie ma jednego wzorca

ich powstawania. Nie istnieje też osobne towarzystwo, lub też instytucja

państwowa, zajmująca się tylko i wyłącznie promowaniem kultury Japonii

i Chin.

W tym rozdziale zaprezentowane zostaną cztery ośrodki naukowe

Polskiej Akadami Nauk skupiające najwybitniejszych polskich japonistów

i sinologów, oraz trzy państwowe ośrodki akademickie, prowadzące zajęcia

z zakresu nauki o narodach chińskich i japońskich. Na początku zostanie

przedstawiona krótka historia powstania i działalności każdej jednostki,

następnie będą omówione działania informacyjno-promocyjne. Towarzystwa

naukowe i instytuty zostały uporządkowane według kolejności ich powstawania:

2.1. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN,

2.2. Komitet Nauk Orientalistycznych PAN,

2.3. Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN,

2.4. Centrum Badań Azji Wschodniej PAN,

2.5.1. Zakład Sinologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu

Warszawskiego,

2.5.2. Zakład Japonistyki i Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego

Uniwersytetu Warszawskiego,

2.6. Zakład Japonistyki i Sinologii Instytut Filologii Orientalnej na Wydziale

Filologicznym UJ,

2.7. Zakład Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin Instytut Orientalistyki

Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Nie istnieje jedno źródło informacji na temat tych instytucji. Ostatnie


opracowanie na temat ośrodków sinologicznych w Polsce napisał Józef

Pawłowski pt. Z dziejów badań nad Chinami w Polsce, studiów polonistycznych

w Chinach oraz polsko-chińskich kontaktów naukowych [Pawłowski 2009].

Zostało wydane w specjalnym wydawnictwie opracowanym z okazji

sześćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między

Chinami a Polską [Góralczyk red. 2009]. Nie opisuje ono jednak dokładnie

wszystkich aspektów działalności i historii opisywanych ośrodków, dlatego też

głównym źródłem informacji stają się ich strony internetowe, które jednocześnie

są jednym z przejawów działalności informacyjno-promocyjnej.

W 2009 roku ukazała się publikacją Arkadiusza Tarnowskiego pt. Polska

i Japonia 1989-2004 Stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne [Tarnowski

2009]. Autor opisuje genezę powstania studiów japonistycznych w Polsce.

W omówieniu instytucji powiązanych z Chinami, głównym i najpełniejszym

źródłem informacji pozostają strony internetowe ośrodków naukowych.

2.1. POLSKIE TOWARZYSTWO ORIENTALISTYCZNE PAN

Towarzystwo naukowe orientalistów polskich powstało w 1922 roku we

Lwowie. Założycielami zostali profesorowie Uniwersytetu Jana Kazimierza; Jan

Czekanowski, Andrzej Gawroński, Zygmunt Smogrzewski [Góralczyk red.

2009, s. 378]. Pierwszym prezesem został Władysław Kotowicz. Od 2003 roku

funkcję tę pełni Marek Mejor, a siedziba towarzystwa znajduje się w Warszawie

przy ulicy Krakowskie Przedmieście 26/28, przy Wydziale Orientalistycznym

Uniwersytetu Warszawskiego [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok.

elektr.]. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, aż do 1952 roku kiedy to powstał

Komitet Orientalistyczny przy Polskiej Akademii Nauk, było jedyną organizacją

w Polsce skupiająca wszystkich orientalistów polskich. Obecnie stanowią oni

większość członków organizacji, pozostali to przede wszystkim językoznawcy,

historycy, bibliści, teolodzy, socjolodzy, prawnicy a nawet lekarze. W 2009 roku

PTO liczyło 130 osób [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok. elektr.].

Od początku powstania, głównym celem działalności PTO jest

popularyzowanie wiedzy o Bliskim i Dalekim Wschodzie oraz wspieranie


ozwoju orientalistyki polskiej. Co roku organizowane są w Warszawie spotkania

naukowe, a co trzy lata zjazdy naukowe członków. Ich celem jest pogłębienie

i upowszechnienie wiedzy o Wschodzie. Ostatni, trzydziesty trzeci z kolei zjazd,

miał miejsce w 2009 roku [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok. elektr.].

Tematyka spotkań dotyczy wszystkich dziedzin orientalistyki badanych

w Polsce, w tym także poruszane są tematy związane z kulturami Japonii i Chin.

Odbywają się również liczne konferencje naukowe, na których

prezentowany jest dorobek współczesnej orientalistyki polskiej. Ważnym

kierunkiem działalności PTO są imprezy kulturalne i popularnonaukowe,

współorganizowane z innymi instytucjami, o tematyce orientalistycznej. Są to

min. wykłady, prelekcje, spotkania autorskie, wieczory literackie, pogadanki,

wystawy, projekcje filmów oraz kursy języków orientalnych. W przeszłości

każdego miesiąca odbywały się spotkania członków w klubie przyjaźni Polsko-

Chińskiej i PTO.

Na podstawie tego samego źródła wiadomo, że w latach 1925-1953 PTO

wydawało Rocznik Orientalistyczny. Od 1925 do 1988 roku powstawało

wydawnictwo seryjne Biblioteka Wschodnia oraz publikacje przekładów

klasyków Wschodu. W 1949 roku rozpoczęto wydawanie kwartalnika Przegląd

Orientalistyczny. Jest to pierwsze w Polsce orientalistyczne pismo

popularnonaukowe zajmujące się tematyką kultur dalekowschodnich

i stosunkach Polski z krajami Wschodu [Przegląd Orientalistyczny 2009].

Pierwszym redaktorem był Jan Reychman, następnie Stanisław

Kałużyński, a od 2003 roku, funkcję ta pełni Danuta Stasik. W czasopiśmie tym,

od początku działalności, można znaleźć liczne publikacje polskich badaczy

i uczonych w sposób bezpośredni odnoszące się do kultur Japonii i Chin. Są to

między innymi prace z zakresu językoznawstwa, obyczajów, historii, stosunków

politycznych i kulturalnych z naszym krajem. Można uznać ze względu na

szeroki zakres tematyczny, że jest to najlepsze źródło informacji z tej dziedziny

wiedzy wydawane w Polsce, przeznaczone nie tylko dla naukowców, ale też dla

wszystkich zainteresowanych problematyką kultury Dalekiego Wschodu.

Dlatego też można także stwierdzić, że w sposób istotny przyczynia się do jej


promowania.

2.2. KOMITET NAUK ORIENTALISTYCZNYCH PAN

Komitet Nauk Orientalistycznych PAN powstał w 1952 roku jako

Komitet Orientalistyczny, później przekształcony w Sekcje Orientalistyczną

Komitetu Nauk Filologicznych [Góralczyk red. 2009, s. 377]. Pierwszym

przewodniczącym był Ananiasz Zajączkowski, następnie Tadeusz Lewicki,

Witold Tyloch, Maciej Popko, a od 1993 do dzisiaj urząd tej sprawuje

Mieczysław J. Künstler, wybitny polski sinolog. Obecnie organizacja skupia

trzydzieści dziewięć osób, głównie najwybitniejszych przedstawicieli

orientalistyki polskiej [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.]. Komitet

powstał w celu koordynowania, integrowania, inicjowania i wspierania prac

orientalistyki polskiej. Głównym polem zainteresowań organizacji są nauki

o Azji i Afryce. Poprzez organizowanie sesji, konferencji, spotkań, wykładów,

współpracy z innymi ośrodkami orientalistycznymi w Polsce i zagranicą oraz

działalność wydawniczą przyczynia się do rozwoju orientalistyki polskiej oraz

badań nad językami i kulturami Azji i Afryki.

KNO działał aktywnie przy ocenianiu polskich pism orientalistycznych

tj. Rocznika Orientalistycznego, Przeglądu Orientalistycznego, Folia Orientalia,

Africana Bulletin oraz działalności Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego.

Rekomendował też wybitniejsze prace orientalistyczne do nagród naukowych

PAN [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.].

Działalność wydawnicza komitetu skupiła się na wydawanej od 1954

roku serii monografii pt. Prace Orientalistyczne. W tym samym roku nastąpiło

przejęcie od Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego wydawania Rocznika

Orientalistycznego [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.]. W roczniku

tym, są publikowane najważniejsze prace z zakresu orientalistyki światowej

[Rocznik Orientalistyczny 2009]. Znajdują się w nim publikacje naukowe

dotyczące problematyki językowej, historycznej, społecznej i kulturalnej

związanej z krajami Chin oraz Japonii.


Oprócz działalności wydawniczej, równie ważne w pracach KNO, jest

organizowanie wspólnie z PTO i innymi instytucjami, krajowych oraz

międzynarodowych spotkań naukowych. Poświęcone są one problematyce

literatury orientalnej, językoznawstwie, najważniejszym osiągnięciom badań

polskiej orientalistyki. Odbywają się również sesje naukowe, poświęcone

w całości ważniejszym postaciom orientalistyki polskiej jak Marian Lewicki,

Włodzimierz Zajączkowski, oraz rocznicom np. sesja naukowa

w dziewięćdziesiąta rocznicę nawiązania stosunków Polsko-Japońskich, czy

sesja poświęconą stosunkom Polsko-Chińskim [Komitet Nauk

Orientalistycznych, dok. elektr.].

2.3. ZAKŁAD KRAJÓW POZAEUROPEJSKICH PAN

W 1962 roku powstała Pracownia Zagadnień Społecznych i Kulturowych

Afryki Współczesnej w Warszawie, której założycielem był pierwszy dyrektor

Józef Chałasiński. Swoją obecną nazwę, Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN,

instytucja uzyskała w 1976 roku, gdy stwierdzono, że zakres podejmowanych

tematów przez członków, jest znacznie szerszy, niż tylko wiedza

o współczesnych przemianach zachodzących w państwach afrykańskich

[Góralczyk red. 2009, s. 378]. Obecnie zakład zajmuje się prowadzeniem badań

interdyscyplinarnych nad rozwojem krajów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.

Problemami badawczymi są głównie zagadnienia dotyczące kultury, rozwoju

społeczeństwa, religii, komunikacji i wymiany międzykulturowej [Zakład

Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.].

Zakład prowadzi własną działalność wydawniczą. W dwóch rocznikach

zakładowych: Hemispheres. Studies on Cultures and Societies (wyd. od 1984r.)

oraz Acta Asiatica Varsoviensia (wyd. od 1988) [Zakład Krajów

Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Prace w językach kongresowych publikują

znakomici sinolodzy polscy, członkowie zakładu, tacy jak Roman Sławiński

i Karin Tomala [Góralczyk red. 2009, s. 378]. Oprócz tego publikowane są dwie


serie książkowe: Materiały i Studia Zakładu Krajów Pozaeuropejskich PAN

i Prace monograficzne Zakładu Krajów Pozaeuropejskich PAN. Pod patronatem

instytucji powstała pierwsza w Polsce historiografia chińskich prac o historii

Chin w dziewiętnastym i dwudziestym wieku oraz pierwsza w Europie

Środkowej historia Tajwanu [Zakład Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.].

Obie prace zostały opublikowane w wymienionych wcześniej seriach

książkowych.

W 2005 roku w zakładzie zostało uruchomione podyplomowe studium

z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych pt. Polityka i kultura

w krajach Azji i Afryki [Zakład Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Zajęcia

prowadzone przez czołowych polskich znawców problematyki rozwoju Azji

i Afryki, obejmują tematyką zagadnienia związane ze współczesnym rozwojem,

kulturą i polityką Chin oraz Tajwanu.

2.4. CENTRUM BADAŃ AZJI WSCHODNIEJ PAN

Centrum Badań Azji Wschodniej przy Instytucie Studiów Politycznych

PAN powstało w 1999 roku z inicjatywy Krzysztofa Gawlikowskiego [Centrum

Badań Azji Wschodniej, dok. elektr.]. badacza myśli chińskiej. Powstanie

Centrum, jako oddzielnej jednostki badawczej skupiającej, organizującej

i rozwijającej wiedzę o Azji wschodniej, było wynikiem prowadzenia rozległych

prac badawczych przez Instytut Studiów Politycznych PAN od początku lat

dziewięćdziesiątych. Wszyscy obecni członkowie instytucji zajmują się

problematyką bezpośrednio związaną z Chinami lub Japonią. Tematy

podejmowane przez centrum to min. Społeczeństwo i jego przemiany w Azji

Wschodniej, problematyka praw człowieka w Chinach, stosunki

międzynarodowe Polski z Chinami i Japonią [Góralczyk red. 2009, s. 377-378].

Badania prowadzone w centrum są publikowane. Najznakomitszymi

dziełami wydanymi do tej pory, były dwa obszerne tomy monograficzne

poświęcone Chinom współczesnym, Chiny – Rozwój społeczeństwa i państwa


na przełomie XX i XXI w. (Warszawa 2002), Chiny - Przemiany państwa

i społeczeństwa w okresie reform, 1978-2000 (Warszawa 2003). Redakcji tych

tomów podjęli się wybitni polscy sinolodzy Krzysztof Gawlikowski oraz Karin

Tomala. Pod tą samą redakcją ukazały się również dwa inne tomy również

zbierające najwybitniejsze prace polskich badaczy Chin, Azja Wschodnia na

przełomie XX i XXI wieku. Przemiany polityczne i społeczne., Azja Wschodnia

na przełomie XX i XXI wieku. Stosunki międzynarodowe i gospodarcze.

(Warszawa 2004) [Góralczyk red. 2009, s. 377-378]. Dzieła te nie tylko

przedstawiają wynik badań prowadzonych w centrum, ale dzięki zaangażowaniu

twórców artykułów oraz redaktorów, w sposób przystępny i kompleksowy

przyczyniają się do promocji kultury Chin w Polsce.

Ważnym kierunkiem w działalności centrum jest inicjowanie oraz

współorganizowanie krajowych i międzynarodowych konferencji i spotkań

naukowych poświęconych Azji. Konferencja międzynarodowa zorganizowana

w 1999 roku (ze współudziałem Polskiej Rady Azji i Pacyfiku) w całości

poświęcona była Chinom [Centrum Badań Azji Wschodniej dok. elektr.]. Zaś

w 2007 z okazji 50-lecia wznowienia stosunków dyplomatycznych Polski

z Japonią, Centrum Badań Azji Wschodniej przy współpracy Wyższej Szkoły

Psychologii Społecznej w Warszawie, zorganizowało międzynarodową

konferencję.

Warto również zauważyć na bardzo prężnie rozwijającą się współpracę

pomiędzy Centrum a Towarzystwem Azji i Pacyfiku powstałym w 1996 roku

w Toruniu. Skupia ono polskich badaczy zagadnień politycznych i społecznych

regionu oraz osoby zawodowo zajmujące się obszarem Azji i Pacyfiku. Celem

towarzystwa jest promowanie wiedzy o Azji Wschodniej i rozwijanie

współpracy polsko-azjatyckiej w rozmaitych dziedzinach [Góralczyk red. 2009,

s. 379]. W 1998 roku ukazał się pierwszy tom rocznika Azja-Pacyfik.

Społeczeństwo-Polityka-Gospodarka, który wydawany jest nadal z inicjatywy

pierwszego prezesa towarzystwa, a później pierwszego przewodniczącego

Centrum Badań Azji Wschodniej Krzysztofa Gawlikowskiego oraz Adama

Marszałka [Towarzystwo Azji i Pacyfiku dok. Elektr.]. Jest to jedno


z najważniejszych czasopism odnoszących się do współczesnych przemian

społecznych, politycznych i kulturalnych zachodzących na terenie Azji

Wschodnie. W przeciwieństwie do innych naukowych wydawnictw z tego

zakresu, jest ono przeznaczone dla szerokiego typu odbiorcy, gdyż publikują w

nim nie tylko polscy i zagraniczni uczeni, ale także osoby bezpośrednio

związane z tematyką azjatycką, pracownicy polskiej służby dyplomatycznej,

dziennikarze [Towarzystwo Azji i Pacyfiku dok. elektr.].

2.5.1. ZAKŁAD SINOLOGII WYDZIAŁU

ORIENTALISTYCZNEGO UNIWERSYTETU

WARSZAWSKIEGO

Pierwszym polskim ośrodkiem badań sinologicznych w Polsce, a także

najstarszym kierunkiem dalekowschodnim na Uniwersytecie Warszawskim, jest

Katedra Sinologii powstała w 1933 roku [Góralczyk red. 2009, s. 369-372].

Swoją działalność początkowo prowadziła w Instytucie Orientalistycznym w

ramach Wydziału Humanistycznego, w latach dziewięćdziesiątych Katedra

zmieniła nazwę na Zakład Sinologii. Obecnie (od 2008 roku) pod tą nazwą

działa w ramach Wydziału Orientalistycznego [Góralczyk red. 2009, s. 369-372].

Polscy sinolodzy od początków powstania studiów sinologicznych byli

uznanymi w świecie badaczami. Profesor Jan Godzimir Jaworski publikował

wybitne prace z zakresu chińskiego buddyzmu i literatury ludowej, a jego

rozważania na temat buddyzmu drukowane były, między innymi w pekińskim

czasopiśmie Monumenta Serica [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Doradcą do

spraw reformy oświaty z ramienia Ligi Narodów, a później wykładowcą

uniwersytecie Qinghua w Pekinie był inny znany polski sinolog Witold

Jabłoński. Był on wybitnym znawcą chińskiej literatury, etnografii, historii

sztuki, religii i filozofii, autorem wielu prac naukowych i przekładów literatury

chińskiej. Autorem licznych prac z językoznawstwa chińskiego był Janusz

Chmielewski, zaś znanym językoznawcą i tłumaczem, Olgierd Wojtasiewicz.


Promotorami kultury chińskiej byli Mieczysław Jerzy Künstler, Zbigniew

Słupski oraz Lidia Kasarełło [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Wszyscy

wielce przysłużyli się rozwojowi sinologi polskiej, zwłaszcza w okresie lat

sześćdziesiątych, w czasie tak zwanej "rewolucji kulturowej" w Chinach, kiedy

to kontakty Polsko – Chińskie były znacząco utrudnione. Mimo to ukazały się

wtedy liczne przekłady literatury, poezji, dzieł religijnych oraz opracowania na

temat sztuki, kultury i historii chińskiej.

Najstarszy w Polsce ośrodek akademicki zajmujący się kształceniem

nowych pokoleń sinologów, obecnie zmienił profil kształcenia z filologicznego

na kulturoznawczy. Jednak nie zmieniło to jakości nauczana języka,

wprowadzono nowoczesny i nowatorski system nauki chińskiego, za który

w 2003 roku przyznano Zakładowi Sinologii Nagrodę Europejską (European

Label) przyznawaną przez komisarza Unii Europejskiej ds. Edukacji i Kultury

[European Commision, dok. elektr.]. Obecnie, co roku przyjmowanych jest

dwunastu nowych studentów na studia licencjackie i magisterskie w trybie

dziennym oraz dwudziestu na studia zaoczne [Zakład Sinologii UW, dok.

elektr.]. Program dydaktyczny oferuje kształcenie z zakresu literatury, języka,

historii, sztuki, kultury, religii, etnografii przede wszystkim Chin, ale także całej

Azji Wschodniej. Prowadzona jest intensywna współpraca naukowa

z europejskimi ośrodkami naukowymi np. Uniwersytetem w Bonn, Zakładem

Sinologii Uniwersytetu Karola w Pradze oraz Zakładem Sprache und Literatur

China na Ruhr Universität w Bochum [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Co

roku przyjmowanych jest około dwunastu studentów na studia stacjonarne,

a w związku z wrastającym zainteresowaniem kulturą i językiem chińskim,

stworzono możliwość studiowania w trybie zaocznym dla kilkunastu osób.

Oprócz tytułu magistra istnieje możliwość ukończenia studiów doktoranckich.

W ramach umów międzynarodowych studenci mają możliwość wyjazdu na

roczny kurs językowy do ChRL w ramach rządowego stypendium [Zakład

Sinologii UW, dok. elektr.].


2.5.2. ZAKŁAD JAPONISTYKI I KOREANISTYKI

WYDZIAŁU ORIENTALISTYCZNEGO UNIWERSYTETU

WARSZAWSKIEGO

Możliwość nauki języka japońskiego na Uniwersytecie Warszawskim

pojawiła się w 1919 roku na wydziale orientalistycznym za sprawą absolwenta

tego wydziału Bogdana Richtera, wykładowcy literatury japońskiej [Tarnowski

2009, s. 94-95]. Jednak aż do 1956 roku studia japonistyczne nie były

oddzielnym kierunkiem studiów, lecz stanowiły część bazy dydaktycznej

oferowanej przez Katedrę Sinologii. Wtedy to, dzięki staraniom wybitnego

japonisty Wiesława Kotańskiego, utworzono oddzielny Zakład Japonistyki.

Obecnie w ramach zakładu działa sekcja japonistyki, wraz z sekcją koreanistyki

[Zakład Japonistyki UW, dok. elektr.]. Do roku 1987 roku Warszawa była

jedynym miejscem w Polsce, w którym można było studiować japonistykę.

Z tego powodu większa część osób związanych z nauczaniem akademickim

japonistyki w innych ośrodkach naukowych jest absolwentami tego zakładu

[Zakład Japonistki UW, dok. elektr.].

Co roku przyjmowanych jest dwudziestu stacjonarnych i ok czterdziestu

zaocznych studentów [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. Tak duża liczba

studentów zaocznych związana jest z wielką popularnością tego kierunku. Mogą

oni zdobyć tytuł licencjata lub magistra. Celem nauczania jest głównie poznanie

i opanowanie w krótkim czasie umiejętności czytania, tłumaczenia, pisania oraz

konwersacji w języku japońskim. Ponadto w toku nauczania przekazana zostają

podstawowe informacje na temat historii, estetyki, kultury oraz religii i filozofii

Japonii [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.].

Najbardziej zasłużonym dla rozwoju współpracy międzynarodowej

wydziału japonistyki był profesor Uniwersytetu Tokijskiego, Shozo Yoshigami

[Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. W 1976 roku zainicjował on zawarcie

umowy między uczelnią w Tokyo, a Uniwersytetem Warszawskim w sprawie

wymiany naukowej i kulturalnej między tymi instytucjami. Dzięki niej studenci

i pracownicy z Polski mogą wyjeżdżać na stypendium do Tokyo, zaś kadra


japońska posiada możliwość pracy badawczej w Polsce. Zazwyczaj w trakcie

swojego pobytu zagraniczni goście uczą języka japońskiego. W ten sposób

studenci posiadają stały kontakt z kulturą i żywym językiem, co znacząco

podnosi poziom studiów japonistycznych w Polsce.

Ważnym wydarzeniem promującym kulturę Japonii, które co roku

organizowane jest przez tą instytucję naukową, są Dni Japonii na Uniwersytecie

Warszawskim. Ostatnio w dniach od 3 do 5 listopada 2009 roku odbyły się III

Dni Japonii, które zorganizowane zostały z okazji 90. rocznicy nawiązania

oficjalnych stosunków polsko-japońskich [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.].

W ciągu tych trzech dni odbyło się kilkanaście prelekcji poświęconych

stosunkom obydwu krajów, kulturze japońskiej oraz kilka wydarzeń

kulturalnych.

Instytucja aktywnie uczestniczy również we współorganizowaniu i

promowaniu innych wydarzeń kulturalnych. Do nich należy Międzynarodowa

Konferencja Japonistyki (International Conference on Japanese Studies Wiesław

Kotński in memoriam.), która odbyła się w 2006 roku w Warszawie. Japoniści

dyskutowali na tematy związane z praktycznymi aspektami nauką japońskiego

oraz rozwojem japonistyki na świecie [Conference on Japanese Studies, dok.

elektr.].

2.6. ZAKŁAD JAPONISTYKI I SINOLOGII INSTYTUTU

FILOLOGII ORIENTALNEJ NA WYDZIALE

FILOLOLGICZNYM UJ

Drugi w Polsce ośrodek naukowy zajmujący się nauczaniem japonistyki

powstał w 1987 roku na Uniwersytecie Jagielońskim [Tarnowski 2009, s. 94-95].

Należy stwierdzić na podstawie książki Tarnowskiego, że już w okresie

międzywojennym (lata 1930-1932) na uniwersytecie istniała możliwość nauki


japońskiego. Natomiast nowy kierunek studiów połączony z działalnością

badawczą, został utworzony między innymi dzięki ustaleniom zawartym w 1987

roku, pomiędzy rządem Japonii a Polską [Tarnowski 2009, s. 81]. Ogromny

wkład w obecny kształt i strukturę Instytutu miał Andrzej Czapkiewicz

ówczesny dyrektor Instytutu Filologii Orientalnej, znany i ceniony arabista.

Kierownikiem zakładu został wtedy Mikołaj Mielanowicz z Uniwersytetu

Warszawskiego. Od 2004 roku funkcję tę pełni Romuald Huszcza [Zakład

Japonistki i Sinologii, dok. elektr.].

Co roku na studia stacjonarne przyjmowanych jest dwadzieścia osób, zaś

liczba chętnych na jedno miejsce wynosi ok piętnastu [Zakład Japonistyki

i Sinologii UJ, dok. elektr.]. Najwięcej czasu poświęcane jest praktycznej nauce

pisma japońskiego oraz nauce języka japońskiego. Każdy student poznaje

gramatykę historyczna i opisową współczesnego języka, lekturę tekstów,

klasyczną i współczesną literaturę, kulturę i geografię Japonii, a także elementy

literatury chińskiej i koreańskiej. Na trzecim roku studiów studenci rozpoczynają

naukę drugiego języka dalekowschodniego, chińskiego. Nauka tego języka

możliwa jest od 2001 roku, kiedy do programu studiów wprowadzono

przedmioty sinologiczne, literaturę, kulturę i język Chin. Dzięki temu zabiegowi

w 2003 roku została dokonana zmiana nazwy z Zakładu Japonistyki, na Zakład

Japonistyki i Sinologii UJ [Zakład Japonistyki i Sinologii UJ, dok. elektr.].

W przyszłości planowane jest rozdzielenie obu kierunków na dwa oddzielne

instytuty. [Góralczyk red. 2009, s. 374]

Zakład aktywnie wpiera promowanie kultury Japonii poprzez

organizowanie licznych konferencji i spotkań naukowych. W 2007 roku

współpracował wraz z Polskim Stowarzyszeniem Badań Japonistycznych,

Uniwersytetem Adama Mickiewicza i Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej

„Manggha", przy organizacji międzynarodowej jubileuszowej konferencji

pt.:"Cywilizacja ewolucji. Cywilizacja rewolucji. Metamorfozy Japonii 1900-

2000" z okazji XX-lecia Japonistyki w Krakowie i Poznaniu [Zakład Japonistyki

i Sinologii UJ, dok.elektr.].


2.7. ZAKŁAD JAPONISTYKI ORAZ ZAKŁAD LITERATURY

I KULTURY CHIN INSTYTUTU ORIENTALISTYKI

UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA W

POZNANIU

W latach 1920-1933 istniała w Poznaniu Katedra Języków Starożytnego

Wschodu założona i prowadzona przez Antoniego Śmieszka, która jednak na

mocy rozporządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego,

została zamknięta z powodu nikłego zainteresowania studentów tym kierunkiem.

Dopiero w 1973 roku powołano do życia nowy Instytut Językoznawstwa i studia

orientalistyczne zostały wznowione. Podjęto wówczas badania nad językami

japońskim i chińskim za sprawą Alfreda Majewicza [Góralczyk red. 2009, s.

373]. Został on w 1986 roku kierownikiem Zakładu Języków Azji i Afryki. Rok

po powstaniu otwarta została możliwość nauki japońskiego i chińskiego.

Ostatecznie po licznych zmianach nazwy w 2005 roku powstał Instytut

Orientalistyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza, którego częściami są Zakład

Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin [Zakład Literatury i Kultury Chin,

dok. elektr.].

W 2007 roku powstał Zakład Literatury i Kultury Chin Katedry Studiów

Azjatyckich Instytutu Orientalistyki UAM. Kierownikiem zakładu została

Izabella Łabędzka [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.]. Poza nauką

języka, student uczęszcza na zajęcia z kultury, historii, literatury. Szczególnie

podejmowane są zagadnienia dotyczące mniejszości narodowych Chin. Co roku

przyjmowanych jest piętnastu studentów na studia stacjonarne [Zakład Literatury

i Kultury Chin, dok. elektr.]. Posiadają oni możliwość zdobycia stopnia

licencjata lub magistra. W toku studiów dostępne są wyjazdy na stypendia

zagraniczne do Chińskiej Republiki Ludowej, lub na Tajwan.

Dzięki ustaleniom gospodarczo-politycznych zawartym przez Polskę

w 1987 roku z rządem Japonii, oprócz Zakładu Japonistyki na Uniwersytecie

Jagiellońskim utworzony został kierunek studiów japońskich na Uniwersytecie


Adama Mickiewicza w Poznaniu [Tarnowski 2009, s. 94-95]. Obecnym

kierownikiem zakładu jest Estera Żeromska. Każdego roku przyjmowanych jest

również piętnastu nowych adeptów na studia stacjonarne licencjackie, które

mogą być kontynuowane w celu uzyskania tytułu magistra. W toku studiów

najwięcej zajęć ujętych w programie ma na celu opanowanie pisowni i

gramatyki japońskiej. Dodatkowo przekazywana jest wiedza na temat historii,

kultury, filozofii japońskiej [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.].

Bardzo dużą aktywność przejawia studenckie japonistyczne koło

naukowe. Organizuje ono cotygodniowe spotkania tematyczne, w których udział

brać mogą nie tylko studenci Japonistyki, ale też wszystkie zainteresowane

osoby. Członkowie współdziałają w organizacji imprez związanych z Japonią.

Odbywają się one na terenie Poznania i są współorganizowane z Kołem

Naukowym Orientalistów oraz pracownikami naukowymi Instytutu

Orientalistycznego. Do tego rodzaju spotkań należała dyskusja pt. „Współczesne

konflikty pomiędzy Koreą, Japonią i Chinami" w 2005 roku [Japonica Creativa,

dok. elektr.].

Pracownicy Japonistyki UAM wraz z pracownikami tegoż kierunku z

Uniwersytetu Warszawskiego od 2004 redagują i wydają czasopismo Silva

Iaponicarum [Silva Iaponicarum dok. elektr.]. Kwartalnik ten w całości

poświęcony jest zagadnieniom związanym z japonologią. Znajdują się w nim

prace polskich uczonych, ale także publikacje osób z zagranicy. Pierwsze

zeszyty w całości dostępne są dla wszystkich zainteresowanych na stronie

internetowej czasopisma.

Na podstawie omówienia ośrodków naukowych z zakresu badań kultury

Japonii i Chin należy stwierdzić, że w Polsce nie istnieje jedna organizacja

naukowa, skupiająca wszystkich badaczy związanych, zarówno z japonistyką,

jak i z sinologią. Te dwie dziedziny nauki zazwyczaj są promowane jako część

szeroko pojmowanej orientalistyki, do której przynależą nauki związane

zarówno z rejonem azjatyckim, jak i afrykańskim. Sekcje naukowe zrzeszające

japonistów i sinologów powstają w sposób nieskoordynowany w różnych


instytucjach takich, jak Komitet Nauk Orientalistycznych PAN, Polskie

Towarzystwo Orientalistyczne PAN, Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN.

Często są to nieformalne grupy kilkuosobowe, lub też bardziej formalne koła,

jak klub przyjaźni Polsko-Chińskiej i Polskie Towarzystwo Orientalistyczne.

Trudno jest oddzielić działalność tylko naukową, od popularno-naukowej. Tego

typu powiązania występują w działalności Centrum Badań Azji Wschodniej przy

Instytucie Studiów Politycznych PAN oraz Towarzystwo Azji i Pacyfiku. W tym

przypadku członkowie Centrum przynależą też do Towarzystwa, zaś ich prace

promowane i wydawane są przez obie instytucje, które ściśle ze sobą

współpracują, także w organizowaniu różnych imprez, czy konferencji.

Przejawy działalności informacyjnej promującej kulturę obu państw są

dla wszystkich przedstawionych ośrodków podobne. Są to:

1. organizowanie i współorganizowanie konferencji, zjazdów, spotkań, promocji,

wydarzeń kulturalnych,

2. działalność wydawnicza; w formie czasopism, książek, prac naukowych,

informatorów,

3. nauczanie akademickie.

Zadania te realizowane są z różnym natężeniem, w każdym omówionym

w tym rozdziale ośrodku informacji inaczej. Uniwersytety realizują studia

językoznawcze z zakresu sinologii i japonistyki oraz organizują konferencje

naukowe. Instytuty naukowo-badawcze Polskiej Akademii Nauk najczęściej

prowadzą działalność wydawniczą, głównie czasopism.

W rozdziale następnym zostanie omówiona działalność informacyjna

prowadzona przez muzea posiadające w swoich zbiorach sztukę japońską i/lub

chińską.

More magazines by this user
Similar magazines