ηρακλειο 2005

nefeli.lib.teicrete.gr

ηρακλειο 2005

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΘΕΜΑ:

ΣΠΟΥ∆ΑΣΤΡΙΑ

ΜΑΡΙΑ ΧΟΝ∆ΡΟΖΟΥΜΑΚΗ


ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2005

1


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

1.2 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΟΡΕΙΝΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

1.3 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

1.4 ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΧΩΡΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο

2.1 ΠΟΙΑ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΙΣ ΟΡΕΙΝΕΣ

ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

2.2 ΠΟΙΑ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΤΙΣ ΟΡΕΙΝΕΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ

2.3 ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ

ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

2.4 ΕΞΙΣΩΤΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο

3.1 ΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΓΚΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

3.2 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ

ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

3.3 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

3.3.1 ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ

2


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο

4.1 ΠΟΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΕΠΙ∆ΟΤΟΥΝ

ΕΙ∆ΙΚΟΤΕΡΑ ΤΟΝ ΟΡΕΙΝΟ ΧΩΡΟ

4.1.1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

4.2 ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΥΤΩΝ

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

3


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις αρχές του περασµένου αιώνα που η ανάπτυξη των µεγαλουπόλεων σε

όλο τον κόσµο εξελίσσονταν ολοένα και µε ταχύτερους ρυθµούς, ο

πληθυσµός τότε στην πλειοψηφία του ήταν αγροτικός.

Σήµερα η ανάγκη της καθηµερινής προµήθειας των αναγκαίων στην ζωή, η

ανάπτυξη της συγκοινωνίας και των µέσων µεταφορών και γενικότερα η

αστικοποίηση της κοινωνίας και ο σύγχρονος τρόπος ζωής ανάγκασαν τον

αγροτικό πληθυσµό να εγκαταλείψει την γεωργική δραστηριότητα και κυρίως

την ορεινή κοινότητα στην Ελλάδα.

Κατά την απογραφή του 1920 ο αγροτικός πληθυσµός στις ορεινές περιοχές

αποτελούσε το 61,9% του ελληνικού συνολικού πληθυσµού, το 1981 το

30,3% και σήµερα αποτελεί µόλις το 27% περίπου. (Εθνική Στατιστική

Υπηρεσία.)

Σύµφωνα µε δευτερογενή έρευνα που έγινε και επικεντρώνοντας τα στοιχεία

µας στην αγροτική ανάπτυξη του ορεινού χώρου της Κρήτης, εντοπίσαµε όλα

τα προβλήµατα εκείνα που αφορούν τον ορεινό χώρο και τις προσπάθειες

ανάπτυξης του.

Συγκεκριµένα στην παρακάτω πτυχιακή εργασία θα γίνει µια παρουσίαση των

ορεινών και µειονεκτικών περιοχών και θα δοθούν οι λόγοι εγκατάλειψης των

περιοχών αφού βλέπουµε ότι ολοένα οι περιοχές αυτές εγκαταλείπονται από

τους κατοίκους λόγω πολλών προβληµάτων που αντιµετωπίζουν τα οποία

καθιστούν αδύνατη την διαµονή τους εκεί. Τέτοια προβλήµατα είναι η έλλειψη

συγκοινωνιών, το χαµηλό γεωργικό εισόδηµα, κ.λ.π.

Επίσης θα γίνει παρουσίαση των κινήτρων, των προγραµµάτων και των

µέτρων που δίνονται από το κράτος µε τη βοήθεια των τοπικών φορέων,

ώστε να ενισχύσουν τους κατοίκους των ορεινών περιοχών για να σταµατήσει

η εγκατάλειψη των περιοχών αυτών και να υπάρξει µια καθοριστική

προσπάθεια η οποία θα συµβάλλει στην ανάπτυξη των ορεινών περιοχών.

Τέλος θα δοθούν προτάσεις για την ανάπτυξη του ορεινού χώρου.

4


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο

1.1 ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Με τον όρο µειονεκτικές περιοχές εννοούµε τις περιοχές εκείνες που

αντιµετωπίζουν σοβαρά προβλήµατα κυρίως διαρθρωτικά σε σχέση µε την

άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας, αλλά και κατά συνέπεια κοινωνικά,

δηµογραφικά, οικονοµικά προβλήµατα.

Οι περιοχές αυτές χωρίζονται κυρίως:

( Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, «Η στήριξη των γεωργικών

εκµεταλλεύσεων των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών, Πράσινη Ευρώπη,

1993.)

i. Σε ορεινές περιοχές

Ορεινές περιοχές ονοµάζονται οι περιφέρειες εκείνες που έχουν ελάχιστο

υψόµετρο 600 – 1000µ. ή η µέση κλίση του εδάφους υπερβαίνει το 20%, µε

επιφάνεια πολύ κεκλιµένη και ανώµαλη µε υψοµετρικές διαφορές σηµείων της

κοινότητας πάνω από 400 µέτρα.

Λόγω του µεγάλου υψόµετρου αντιµετωπίζουν σηµαντικούς περιορισµούς για

την άσκηση γεωργικής δραστηριότητας. Τέτοιοι είναι: βαρύς χειµώνας, θερινή

ξηρασία, κλίσεις του εδάφους και άλλα µορφολογικά, εδαφολογικά, οικονοµικά

και κοινωνικά µειονεκτήµατα.

Για τους παραπάνω λόγους, η γεωργική δραστηριότητα στις περιοχές αυτές

συνεπάγεται υψηλό κόστος παραγωγής.

Στην αποµόνωση των αγροτικών πληθυσµών των ορεινών περιοχών

συµβάλλουν και οι δυσκολίες στις επικοινωνίες και τη διακίνηση.

5


ii. Σε περιοχές που απειλούνται από ερήµωση οικολογική και κοινωνική

Οι «µειονεκτούσες περιοχές που απειλούνται από ερήµωση» είναι γεωργικές

κυρίως περιοχές οι οποίες είναι οµοιογενείς από άποψη φυσικών συνθηκών

παραγωγής και τις χαρακτηρίζουν:

- εδάφη µε χαµηλή παραγωγικότητα στα οποία η εκτέλεση

εγγειοβελτιωτικών έργων δεν θα αύξανε σηµαντικά την

παραγωγικότητα

- λόγω της χαµηλής παραγωγικότητας του φυσικού χώρου µε συνέπεια

οι οικονοµικές επιδόσεις είναι κατώτερες από το µέσο εθνικό όρο.

Σε αυτές τις περιοχές υπάρχει µια τάση µείωσης του πληθυσµού, ο οποίος

εξαρτάται αποκλειστικά από την γεωργική δραστηριότητα.

(Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1993)

iii. Σε περιοχές µε ειδικά φυσικά µειονεκτήµατα

Μειονεκτικές περιοχές µπορούν επίσης να θεωρηθούν και οι περιοχές που

έχουν ειδικά µειονεκτήµατα και στις οποίες η διατήρηση της γεωργικής

δραστηριότητας είναι απαραίτητη για τη προστασία του περιβάλλοντος και

κυρίως την διατήρηση του φυσικού χώρου και του τουριστικού τοπικού

δυναµικού.

Με τον όρο ειδικά µειονεκτήµατα θεωρούνται: το κακό σύστηµα ύδρευσης των

εδαφών, η µεγάλη περιεκτικότητα σε άλας όσον αφορά τις παράκτιες

περιοχές, ασβεστώδη ή αργιλώδη εδάφη καθώς και περιοχές στις οποίες

λόγω κάποιων νοµοθετικών διατάξεων για την προστασία του περιβάλλοντος

περιορίζεται σε µεγάλο βαθµό η γεωργική δραστηριότητα.

Ειδικό µειονέκτηµα θεωρείται επίσης το υψηλό κόστος των θαλάσσιων

µεταφορών σε ορισµένα νησιά.

(Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1993.)

6


1.2 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Ο ορεινός αγροτικός χώρος άρχισε να εγκαταλείπεται κυρίως από τη δεκαετία

του ’50 εξαιτίας της αστυφιλίας και της εσωτερικής και εξωτερικής

µετανάστευσης. Κατά συνέπεια άρχισε να ερηµώνει η ορεινή κοινότητα και η

γεωργική γη να εγκαταλείπεται.

Σιγά – σιγά ο πληθυσµός εγκατέλειπε όλο και περισσότερο τον αγροτικό

ορεινό χώρο µε αποτέλεσµα οι µόνοι που απέµειναν να είναι οι γεωργοί

µεγάλης ηλικίας, αφού οι νέοι έφευγαν αναζητώντας µια καλύτερη ζωή η

οποία θα τους προσέφερε ένα ικανοποιητικότερο επάγγελµα, εισόδηµα και τις

συνθήκες της σύγχρονής διαβίωσης.

Σύµφωνα µε τα σηµερινά δεδοµένα ο άνθρωπος δεν µπορεί να ζήσει όταν δεν

υπάρχουν οι απαιτούµενοι πόροι ζωής που του εξασφαλίζουν µια ζωή

ευχάριστη χωρίς στερήσεις. Για το λόγο αυτό ο άνθρωπος άρχισε να

εγκαταλείπει την γεωργική γη εφόσον τα µέσα που απαιτούνται για την

καλλιέργεια της κοστίζουν και λόγω των προβληµάτων που αντιµετωπίζουν

όπως: άγονο έδαφος , κακές κλιµατολογικές συνθήκες, µικρή παραγωγή,

δύσκολές συνθήκες εργασίας.

Έτσι τουλάχιστόν από το 1981 γίνεται µια σηµαντική προσπάθεια από το

Κράτος, την Ε.Ε., και τους δηµόσιους ή τοπικούς φορείς να δίνονται κίνητρα

στους γεωργούς ώστε να µπορεί ο γεωργός να έχει ένα ικανοποιητικότερο

γεωργικό εισόδηµα και να ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις ανάγκες

διαβίωσης της γεωργικής οικογένειας.

Κάποια από τα κίνητρα που δίνει το Κράτος είναι: αποζηµιώσεις που δίνονται

ώστε να προσελκύουν όλο και περισσότερους νέους αγρότες να ασχοληθούν

µε την καλλιέργεια της γης, πρόωρη συνταξιοδότηση στους αγρότες που

έχουν συµπληρώσει το 55 έτος της ηλικίας τους ώστε αποχωρώντας αυτοί να

αναλαµβάνουν την καλλιέργεια της γης νέοι µε περισσότερη θέληση και

ικανότητα, µε περισσότερες γνώσεις και ιδέες ώστε έτσι να υπάρξει

εκσυγχρονισµός της παραγωγής.

(Πηγή: Αγροτική Κοινωνιολογία, Λουκάς Ανανίκας – Λεωνίδας Καζακόπουλος,

Γεώργιος ∆αοντόπουλος – Παντελής Σταυρόπουλος, Αθήνα 1989),

www.minagric.gr).

7


1.3 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Όπως έχουµε προαναφέρει το Κράτος προσπάθησε µε διάφορα κίνητρα που

έδωσε στους γεωργούς να αναπτύξει την ορεινή οικονοµία και να δώσει

ώθηση στην ανάπτυξη του ορεινού χώρου γενικότερα.

Στα πλαίσια αυτά προχώρησε στην ίδρυση αναπτυξιακών φορέων, οι οποίοι

είχαν ως βασικό τους στόχο την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών. ∆υστυχώς

όµως δεν είχαν επιτυχία µε αποτέλεσµα ο πρωτογενής τοµέας από οπού

ζούσε το σύνολο του ορεινού πληθυσµού υπέστη ισχυρό πλήγµα µε τις

οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

*(Μελέτη: Αγροτική ανάπτυξη\ νέες προκλήσεις. ∆ρ. ∆ηµήτρης Κατσαρός,

Εντεταλµένος Ερευνητής Ινστιτούτο Ορεινής Αγροτικής Οικονοµίας ΕΘΙΑΓΕ.)*

Η εκµετάλλευση των τοπικών πλουτοπαραγωγικών πηγών των ορεινών

περιοχών όπως για παράδειγµα το νερό και ο αέρας και η προσπάθεια

εφαρµογής τεχνολογίας αιχµής( αναµογγενήτριες, µικρό- υδροηλεκτρικά κλπ),

χωρίς την παράλληλη ενηµέρωση των τοπικών φορέων όσο και του ντόπιου

πληθυσµού δε βοήθησαν στην άριστη ενσωµάτωση των δράσεων αυτών στις

ιδιαιτερότητες της τοπικής κοινωνίας και οικονοµίας.(Μελέτη*)

Γιατί είναι γεγονός ότι δεν µπορεί κανείς εύκολα να ενσωµατώσει καινοτόµες

αναπτυξιακές δράσεις σε χρόνια περιθωριοποιηµένες ορεινές περιοχές και οι

κάτοικοι των παραδοσιακών δραστηριοτήτων και νοοτροπιών, να εισέλθουν

γρήγορα και ξαφνικά στο επίπεδο των νέων οικονοµικών δραστηριοτήτων

που τους θέλει επιχειρηµατίες µε σηµαντικές πρωτοβουλίες και αυτό χωρίς

µια προγενέστερη κατάρτιση. Η επιβολή αυτού του αναπτυξιακού µοντέλου

προέρχεται από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες έχουν ήδη καταγράψει

στο ενεργητικό τους 50 και πλέον χρόνια συνεχών προσπαθειών για την

ανάπτυξη των ορεινών περιοχών. (Μελέτη *)

Στην Κρήτη γενικότερα στην περιφέρεια της υπάρχουν αρκετές περιοχές

ορεινές, µειονεκτικές, αποµακρυσµένες από αστικά κέντρα οι οποίες

χαρακτηρίζονται από αποµόνωση, έλλειψη υποδοµών, σηµαντικό αλλά

συνεχώς µειωµένο αγροτικό εισόδηµα, χαµηλή πυκνότητα πληθυσµού ή

µείωση και γήρανση αυτού, µείωση της απασχόλησης, χαµηλή διάχυση

ωφεληµάτων από ενισχύσεις αναπτυξιακών προγραµµάτων κλπ.

8


Όµως οι περιοχές αυτές εµφανίζουν σαφείς ενδείξεις για προοπτική

ανάπτυξης, για περιβαλλοντική αειφορία, διαθέτουν αξιόλογη αγροτική

κληρονοµιά, αρκετά από τα παραγόµενα γεωργικά προϊόντα είναι προϊόντα

ποιότητας χωρίς η ποιότητα αυτή να έχει διασφαλισθεί.

Για τους λόγους αυτούς σύµφωνα µε το Περιφερειακό Επιχειρησιακό

Πρόγραµµα Κρήτης 2000 – 2006 δόθηκε το µέτρο για ολοκληρωµένες

παρεµβάσεις ανάπτυξης ειδικών αγροτικών περιοχών, το οποίο αποσκοπεί

στην ανάπτυξη της ορεινής οικονοµίας. Γενικότερα, το µέτρο αυτό συµβάλλει,

στην προώθηση γεωργικών προϊόντων ποιότητας(2,29%), στην ανακαίνιση

και ανάπτυξη χωρίων, προστασία και διατήρηση της αγροτικής

κληρονοµιάς(34,74%), διαφοροποίηση των γεωργικών και συναφών προς τη

γεωργία δραστηριοτήτων(12,26%), κίνητρα για τουριστικές δραστηριότητες,

για χειρονακτικές σχετιζόµενες µε αγροκτήµατα(19,36%), βελτίωση της

µεταποίησης και εµπορίας γεωρ4γικών προϊόντων( 6,41%), και επενδύσεις σε

γεωργικές εκµεταλλεύσεις(24,94%).

(Περιφερειακό Πρόγραµµα Κρήτης 2000- 2006.)

9


1.4 ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΕΙΝΟΥ ΧΩΡΟΥ

Παρατηρείται µια συνεχής τάση εγκατάλειψης των ορεινών και µειονεκτικών ή

προβληµατικών περιοχών µε κύρια κατεύθυνση προς τις πόλεις όπου εκεί οι

αγρότες βρίσκούν καλύτερες συνθήκες ζωής για την επιβίωση τους.

(Πηγή:www.ecocrete.gr)

Οι λόγοι εγκατάλειψης των παραπάνω περιοχών οφείλονται κυρίως:

- Στο ορεινό και άγονο έδαφος, που δυσχεραίνει την ανάπτυξη της

γεωργίας µε αποτέλεσµα η παραγωγή να είναι µικρή και οι αγρότες να

µην µπορούν να καλύψουν τις ανάγκες αυτών και των δικών τους.

- Στους ελάχιστους κατοίκους που έχουν αποµείνει στις ορεινές περιοχές

οι οποίοι είναι στην πλειοψηφία τους ηλικιωµένοι, αφού οι νεότεροι

έχουν φύγει αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.

- Στο χαµηλό εισόδηµα τους, λόγω του ότι δεν τους βοηθάει το έδαφος

να καλλιεργήσουν ώστε να παράγουν για να έχουν εισόδηµα το οποίο

είναι τόσο χαµηλό µε αποτέλεσµα να µην φτάνει να καλύψουν τις

ανάγκες τους και κυρίως τις ανάγκες των παιδιών τους

- Στην αποµάκρυνση των ορεινών περιοχών από άλλες περιοχές,

γεγονός το οποίο οφείλεται κυρίως στην δύσκολη πρόσβαση από και

προς τις ορεινές περιοχές µε αποτέλεσµα να έχουν κατά κάποιο τρόπο

αποµονωθεί από τις υπόλοιπες περιοχές και κυρίως την πόλη.

- Στην αναζήτησή των κατοίκων των ορεινών χωριών για µια καλύτερη

ζωή των ίδιων αλλά κυρίως των παιδιών τους προσπαθώντας να τους

δώσουν µια ζωή άνετη, χωρίς τις δυσκολίες που αντιµετωπίζουν στις

ορεινές περιοχές.

- Στην αναζήτηση περισσότερων και καλύτερων ευκαιριών εκπαίδευσης

κυρίως για τους νέους, αφού, όπως προαναφέραµε λόγω έλλειψης

συγκοινωνιών τα παιδία δεν µπορούν να παρακολουθήσουν την

απαιτούµενη εκπαίδευση ώστε να έχουν ένα καλύτερο µέλλον.

∆υστυχώς όπως είδαµε και παραπάνω τα προβλήµατα που αντιµετωπίζει ο

ορεινός χώρος είναι πάρα πολλά και έντονα, µε αποτέλεσµα ο αγροτικός

πληθυσµός µη µπορώντας να κάνει µόνος του κάτι για να διευκολυνθεί

αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον ορεινό χώρο µε αποτέλεσµα την ερήµωση

αυτού.

10


Έτσι λόγω όλων των παραπάνω, το Κράτος προσπαθεί να δώσει στους

αγρότες διάφορα κίνητρα ώστε να παραµείνουν στον ορεινό χώρο. Τα

κίνητρα αυτά αφορούν : την βελτίωση του εισοδήµατος των αγροτών, το

οποίο είναι σηµαντικό αφού µε αυτό τον τρόπο θα µπορούν οι αγρότες να

επιβιώσουν, τον εκσυγχρονισµό των καλλιεργειών έτσι ώστε να αυξηθεί η

παραγωγή, τη διατήρηση του περιβάλλοντος, την βελτίωση των οδικών

δικτύων, ώστε η πρόσβαση από και προς τις ορεινές περιοχές να γίνει

ευκολότερη ώστε να µπορούν να εξυπηρετούνται οι αγρότες και κυρίως τα

παιδιά τους αφού θα µπορούν να πηγαίνουν στο σχολείο.(Πηγή:∆υνατότητες

Ανάπτυξης της Ελληνικής Υπαίθρου/ Ε.Π Αγροτικής Ανάπτυξης – Υπουργείο

Γεωργίας (καν.1257/99), Αναπτυξιακός Νόµος 2601/98).

Γι’ αυτό γίνεται µεγάλη προσπάθεια από το Κράτος να διατηρηθεί ο αγροτικός

πληθυσµός στις ορεινές περιοχές και να µπορεί να επιβιώσει, να µπορεί να

καλύψει τις ανάγκες του και κυρίως τις ανάγκες των παιδιών τους, αφού όπως

είναι γνωστό οι απαιτήσεις µέρα µε την µέρα αυξάνονται όλο και περισσότερο

και για να ικανοποιηθούν χρειάζονται διάφορα µέτρα που προσπαθεί να

δώσει το Κράτος

(Ε.Π.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο

2.1 ΠΟΙΑ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΙΣ ΟΡΕΙΝΕΣ

ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Τα παρακάτω µέτρα αφορούν το σύνολο των γεωργικών περιοχών της χώρας

και όχι µόνο τις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές .

Ι. Επενδύσεις στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις

Βασικός σκοπός αυτού του µέτρου είναι ο εκσυγχρονισµός των γεωργικών

εγκαταστάσεων, εξοπλισµών και συστηµάτων, για να βελτιωθούν τα

εισοδήµατα των γεωργών καθώς και οι συνθήκες εργασίας, παραγωγής και

διαβίωσής τους.

Οι επενδύσεις στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις αποσκοπούν σε ορισµένους

στόχους όπως:

- την µείωση του κόστους παραγωγής

- την βελτίωση και τον αναπροσανατολισµό της παραγωγής

- την βελτίωση της ποιότητας της παραγωγής

- την διαφύλαξη και βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος των

συνθηκών υγιεινής και του επιπέδου καλής διαβίωσης των ζώων

- την προώθηση της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων στην

εκµετάλλευση

Έτσι µέσω των επενδύσεων αυτών γίνονται προσπάθειες να βελτιωθούν τα

εισοδήµατα των γεωργών και να καλυτερεύσουν οι συνθήκες εργασίες ώστε

να µπορεί να γίνει η διαβίωση του γεωργού πιο εύκολη µε σκοπό να µην

αποζητάει την φυγή από τις ορεινές περιοχές.

*(Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ- Μια πολιτική για το µέλλον (1999), Επιχειρησιακό

πρόγραµµα(Ε.Π)


ΙΙ. Εγκατάσταση νέων γεωργών

Η εγκατάσταση νέων γεωργών είναι αναγκαία για το λόγο ότι πρέπει να

εγκαθίστανται νέοι άνθρωποι οι οποίοι να έχουν τις δυνατότητες οι οποίες

απαιτούνται, να διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις ώστε να µπορούν να

χειριστούν τα διάφορα ζητήµατα που αφορούν την καλλιέργεια της γεωργικής

γης, όπως να µπορούν να χειριστούν τα µηχανήµατα που χρειάζονται, να

εφαρµόσουν τα φυτοφάρµακα που απαιτούνται για την σωστή καλλιέργεια

των φυτών κ.α, και επίσης να διαθέτουν παραπάνω γνώσεις για το πώς να

βελτιώσουν την παραγωγή µε τους κατάλληλους τρόπους που απαιτούνται.

Σίγουρα οι νέοι άνθρωποι έχουν µεγαλύτερη θέληση άλλα και κουράγιο από

ότι κάποιος µεγαλύτερος σε ηλικία, ο νεότερος έχει περαιτέρω γνώσεις σε ότι

αφοράει τον τρόπο για µια σωστή και αποτελεσµατική καλλιέργεια της

γεωργικής γης.

Σε όλη αυτή την προσπάθεια λαµβάνει µέρος και το Κράτος το οποίο δίνει

κάποια κίνητρα όπως: εφάπαξ πριµοδότηση, χαµηλότοκα δάνεια για τις

δαπάνες της πρώτης εγκατάστασης τους, ώστε οι νέοι γεωργοί να έχουν

κάποιες βάσεις ώστε να µπορέσουν να στηριχθούν µε σιγουριά να

εγκατασταθούν και να επιβιώσουν .

Επίσης όλα αυτά αποτελούν µια παρότρυνση ώστε όλο και περισσότεροι νέοι

γεωργοί να εγκατασταθούν και να στραφούν προς την γεωργική γη

καλλιεργώντας την όσο το δυνατό µε τον καλύτερο και αποδοτικότερο τρόπο

ώστε η παραγωγή και τα εισοδήµατα να είναι ικανοποιητικά και να µπορούν

να καλύψούν πλήρως τις ανάγκες των νέων αυτών αγροτών .

( Βλέπε «Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ – Μια πολιτική για το µέλλον(1999), κλ.π,

σελ. 11).*

13


ΙΙΙ. Κατάρτιση

Η στήριξη της επαγγελµατικής κατάρτισης συµβάλλει στη βελτίωση της

επαγγελµατικής ικανότητας των γεωργών και λοιπών προσώπων που

συµµετέχουν σε γεωργικές και δασοκοµικές δραστηριότητες.

Η κατάρτιση αποσκοπεί κυρίως:

- Στην προετοιµασία των γεωργών για τον ποιοτικό αναπροσανατολισµό

της παραγωγής, την εφαρµογή µεθόδων παραγωγής που

συµβιβάζονται µε τη διατήρηση και τη βελτίωση του τοπίου, την

προστασία του περιβάλλοντος

- Στην προετοιµασία των ιδιοκτητών δασών και άλλων προσώπων που

εµπλέκονται σε δασοκοµικές δραστηριότητες µε σκοπό την σωστή

διαχείριση των δασών έτσι ώστε να βελτιώνουν τις οικολογικές,

οικονοµικές και κοινωνικές λειτουργίες των δασών.

(Βλέπε «Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ – κλπ, σελ.11 )*

ΙV. Πρόωρη συνταξιοδότηση

Με την πρόωρη συνταξιοδότηση το κράτος αποσκοπεί στην εγκατάσταση

νέου εργατικού δυναµικού µε περισσότερη θέληση και κουράγιο, γι’ αυτό το

λόγο δίνει στους αγρότες που έχουν συµπληρώσει το 55 έτος ηλικίας την

πρόωρη συνταξιοδότηση µε σκοπό να αποχωρίσουν από την γεωργική τους

δραστηριότητα και να αναλάβουν νέα εργατικά χέρια.

Έτσι οι παλιοί αγρότες λόγω της πρόωρης συνταξιοδότησης αποχωρούν από

την γεωργική δραστηριότητα µε ικανοποίηση αφού θα µπορούν να καλύπτουν

τις ανάγκες τους, και έτσι η γη περνάει στους νέους αγρότες που θα της

δώσουν περισσότερα λόγω περαιτέρω γνώσεων µε αποτέλεσµα να υπάρξει

και αύξηση της παραγωγής αφού η καλλιέργεια θα γίνεται µε σύγχρονες

µεθόδους.

Με αυτό τον τρόπο το Κράτος ανταµείβει και τον ηλικιωµένο γεωργό δίνοντας

του συνταξιοδότηση, δηλαδή, αµείβοντας τον γι’ αυτήν του την

δραστηριότητα . (Βλέπε «Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ- κλπ, σελ.11).

14


V. ∆ασοκοµία

Η στήριξη της δασοκοµίας είναι και αυτό ένα πολύ σηµαντικό κοµµάτι αφού

συµβάλλει στη διατήρηση και την ανάπτυξη των οικονοµικών, οικολογικών και

κοινωνικών λειτουργιών των δασών στις ορεινές αγροτικές περιοχές.

Συνεπώς η στήριξη της δασοκοµίας αποσκοπεί:

- στην δάσωση

- στην βελτίωση της οικονοµικής, οικολογικής και κοινωνικής αξίας των

δασών

- στην βελτίωση της υλοτόµησης, της µεταποίησης και εµπορίας των

δασικών προϊόντων

- στην σύσταση ενώσεων δασοκαλλιεργητών µε στόχο την αειφόρο και

αποτελεσµατική διαχείριση των δασών.

Τα παραπάνω µας φανερώνουν την έντονη προσπάθεια που γίνεται για την

διατήρηση του δασικού πλούτου, το οποίο αποτελεί ένα σηµαντικό κοµµάτι

αφού τα δάση δίνουν ζωή , αέρα , οµορφιά, εκτός βέβαια των υλικών

προϊόντων που προσφέρουν τα οποία συµβάλλουν στην οικονοµία,. Γι’ αυτό

το λόγο πρέπει το δάσος να διαφυλαχθεί σωστά µε όσο το δυνατό καλύτερο

τρόπο.

( Βλέπε « Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ – κλπ, σελ. 11)*

VI. Βελτίωση της µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών προϊόντων

Η βελτίωση της µεταποίησης αλλά και γενικά η ανάπτυξη της εµπορίας

γεωργικών προϊόντων είναι πρωταρχικός σκοπός για την επιβίωση των

ορεινών περιοχών.

Για το λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει µε ανάλογα προγράµµατα την

προσπάθεια αυτή.

Συγκεκριµένα υπάρχει κοινοτική στήριξη 50% για τις γεωργικές περιφέρειες

των ακόλουθων στόχων και 40% για τις άλλες περιφέρειες επί του ποσού

των επιλέξιµων επενδύσεων προβλέπεται για τη βελτίωση και τον

εξορθολογισµό της µεταποίησης και εµπορίας των γεωργικών προϊόντων.

15


Η στήριξη επενδύσεων διευκολύνει τη βελτίωση και τον εξορθολογισµό της

µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών προϊόντων και µε τον τρόπο αυτό

συµβάλλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της προστιθέµενης αξίας

των προϊόντων αυτών.

Η στήριξη αυτή συµβάλλει στην επίτευξη ενός ή περισσοτέρων από τους

ακόλουθους στόχους:

• Τον προσανατολισµό της παραγωγής σε συνάρτηση µε τις

προβλεπόµενες τάσεις των αγορών ή την ενθάρρυνση της ανάπτυξης

νέων διεξόδων για τα γεωργικά προϊόντα.

• Τη βελτίωση ή τον εξορθολογισµό των δίαυλων εµπορίας ή των

διαδικασιών µεταποίησης.

• Τη βελτίωση της παρουσίασης και της προετοιµασίας των προϊόντων ή

την ενθάρρυνση της καλύτερης χρήσης ή εξάλειψης των υποπροϊόντων

ή των απορριµµάτων.

• Την εφαρµογή νέων τεχνολογιών,

• Την προώθηση καινοτόµων επενδύσεων,

• Τη βελτίωση και την παρακολούθηση της ποιότητας,

• Τη βελτίωση και την παρακολούθηση των υγειονοµικών συνθηκών,

• Την προστασία του περιβάλλοντος.

Η στήριξη παρέχεται στα πρόσωπα που φέρουν την τελική ευθύνη για τη

χρηµατοδότηση επενδύσεων σε επιχειρήσεις:

• Των οποίων µπορεί να καταδειχθεί η οικονοµική βιωσιµότητα

• Οι οποίες πληρούν τις ελάχιστες προϋποθέσεις σχετικά µε το

περιβάλλον, την υγιεινή και την καλή διαβίωση των ζώων.

Οι επενδύσεις πρέπει να συµβάλλουν στη βελτίωση της κατάστασης του

συγκεκριµένου βασικού κλάδου γεωργικής παραγωγής. Πρέπει να

εξασφαλίζουν ικανοποιητική συµµετοχή των παραγωγών τέτοιων βασικών

προϊόντων στα οικονοµικά οφέλη που προκύπτουν.

Πρέπει να παρέχονται επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για τη δυνατότητα

εξεύρεσης κανονικών διεξόδων στην αγορά για τα σχετικά προϊόντα.

Οι επενδύσεις πρέπει να πληρούν κριτήρια επιλογής που καθορίζουν τις

προτεραιότητες και υποδεικνύουν το είδος των επενδύσεων που δεν είναι

επιλέξιµες για στήριξη.

16


Αποκλείεται η στήριξη:

• Επενδύσεων στο επίπεδο λιανικού εµπορίου

• Επενδύσεων για τη µεταποίηση ή την εµπορία προϊόντων που

προέρχονται από τρίτες χώρες.

Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης, εκφρασµένο ως ποσοστό του όγκου

επιλέξιµων επενδύσεων περιορίζεται σε :

• 50% για τις περιφέρειες γεωργικές των παραπάνω στόχων

• 40% για τις άλλες περιφέρειες.

Οι επιλέξιµες δαπάνες µπορούν να αφορούν:

• την κατασκευή και βελτίωση ακινήτων, µε εξαίρεση την αγορά γης και

ακινήτων

• νέα µηχανήµατα και εξοπλισµό, συµπεριλαµβανοµένου λογισµικού και

πληροφορικής

• γενικά έξοδα, όπως τις αµοιβές αρχιτεκτόνων, µηχανικών και

συµβούλων, τις δαπάνες για µελέτες σκοπιµότητας, την απόκτηση

διπλωµάτων ευρισιτεχνίας και άδειες, πέραν των δαπανών που

αναφέρονται στα στοιχεία και µέχρι ενός ανώτατου ορίου 12% των εν

λόγω δαπανών.

( Ε.Π Αγροτικής Ανάπτυξης- Υπουργείο Γεωργίας (καν. 1257/99).)

17


2.2 ΠΟΙΑ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΤΙΣ ΟΡΕΙΝΕΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ

i. ∆ράσεις ανάπτυξης του ορεινού χώρου µε έµφαση στη συγκρότηση

ορεινών κέντρων ανάπτυξης.

Οι δράσεις του µέτρου αφορούν έργα που αποτελούν την απαραίτητη

προϋπόθεση για την βελτίωση των συνθηκών παραµονής στον ορεινό χώρο.

Η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης διευκολύνει την ανάπτυξη οικονοµικών

δραστηριοτήτων και την ανάπτυξη. Σκοπός του µέτρου είναι να

δηµιουργηθούν συνθήκες συγκράτησης του πληθυσµού και ανάπτυξης των

κοινωνικών δραστηριοτήτων.

Στόχος του µέτρου είναι η συµπλήρωση της αναγκαίας υποδοµής για την

βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις ορεινές περιοχές. Το µέτρο

περιλαµβάνει δράσεις συµπλήρωσης της υποδοµής, κυρίως στα κέντρα των

ορεινών µικροπεριφερειών, για την κάλυψη των αναγκών σε βασικές

υπηρεσίες( υγείας, πρόνοιας, εκπαίδευσης και κατάρτισης, αναψυχής και

πολιτισµού, επαφής µε τη δηµόσια διοίκηση).

Επίσης περιλαµβάνει δράσεις µε τις οποίες συµπληρώνεται η υποδοµή για

ύδρευση, αποχέτευση και οδοποιία. Πρόκειται για έργα που αποτελούν

προϋπόθεση για την δηµιουργία ορεινών κέντρων ανάπτυξης αλλά και

στοιχειώδεις υποδοµές για την διαβίωση στις ορεινές κοινότητες.

Το µέτρο περιλαµβάνει ενδεικτικά τις παρακάτω δράσεις:

Υποδοµές για βασικές κοινωνικές υπηρεσίες

Ύδρευση και αποχέτευση κοινοτήτων

∆ιαχείριση αστικών απορριµµάτων και υγρών λυµάτων

Ενδοδηµοτική οδοποιία

( Ιστοσελίδα : www.pepkm.gr,www.business.plan.com)

18


ii. Ολοκληρωµένες παρεµβάσεις ανάπτυξης ειδικών αγροτικών περιοχών

Οι ολοκληρωµένες παρεµβάσεις υλοποιούνται σε ορεινές αγροτικές περιοχές

προσδιορισµένες γεωγραφικά , συνεκτικές και οµοιογενείς ως προς τα βασικά

φυσιογραφικά και κοινωνικοοικονοµικά χαρακτηριστικά τους.

Οι ολοκληρωµένες παρεµβάσεις είναι πολυτοµεακές και έχουν ως τελικούς

στόχους:

i. Την αντιµετώπιση φαινοµένων οικονοµικής υστέρησης, χαµηλού

βιοτικού επιπέδου, πληθυσµιακής αποδυνάµωσης και

περιβαλλοντικής υποβάθµισης

ii. Την εξασφάλιση απασχόλησης και εισοδήµατος για τη δηµιουργία

αυτόνοµης οικονοµικής βάσης

iii. Την προώθηση κοινής πολιτικής για οικονοµική και κοινωνική

συνοχή σε µειονεκτικές αγροτικές περιοχές

iv. την συγκράτηση ή προσέλκυση νέων και οικονοµικά ενεργών

ατόµων στις αγροτικές περιοχές

Οι αγροτικές περιοχές που θα επιλεγούν θα πρέπει να συµπληρώνουν:

~Αναλογία ορεινών εκτάσεων προς το σύνολο της έκτασης της περιοχής

πάνω από 80%

~Αναλογία πληθυσµού σε οικισµούς µε υψόµετρο από 400 – 800 µέτρα προς

το σύνολο του πληθυσµού της περιοχής πάνω από το 1/3

~Πληθυσµιακή πυκνότητα κάτω των 45 κατ./τετρ. χιλ.

Το µέτρο αυτό θα συµβάλλει στην, προώθηση γεωργικών προϊόντων

ποιότητας, στην ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών, στην προστασία και

διατήρηση αγροτικής κληρονοµιάς, στη διαφοροποίηση των γεωργικών και

συναφών προς τη γεωργία δραστηριοτήτων, στην βελτίωση της µεταποίησης

και εµπορίας γεωργικών προϊόντων, στης επενδύσεις γεωργικών

εκµεταλλεύσεων και τέλος θα δώσει κίνητρα για τουριστικές δραστηριότητες

και χειροτεχνικές.

(Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κρήτης 2000 – 2006.)

19


2.3 ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ

ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Από το 1981, έτος ένταξης της Ελλάδας στην Ε.Ε, γίνεται µια προσπάθεια

επιπλέον στήριξης από το Κράτος και από διάφορους φορείς για την ενίσχυση

και ανάπτυξη των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών.

Οι στόχοι που τίθενται στα πλαίσια αυτής της στήριξης είναι

να σταµατήσει η αστυφιλία και η έξοδος των κατοίκων από αυτές τις

περιοχές,

να δοθούν κίνητρα στους γεωργούς όπως : πρόωρη συνταξιοδότηση

στους παλαιότερους γεωργούς ώστε να εγκαταλείψουν την γεωργία

και να αναλάβουν νέοι µε περισσότερες ικανότητες και γνώσεις όσον

αφορά τη γεωργία, εξισωτικές αποζηµιώσεις, που αποτελούν άµεση

εισοδηµατική ενίσχυση, για αντιστάθµιση των µόνιµων φυσικών

µειονεκτηµάτων των περιοχών αυτών , κ.λ.π,

να δηµιουργηθούν γεωργικοί συνεταιρισµοί µε σκοπό την αύξηση της

διαπραγµατευτικής δύναµης των παραγωγών ,

η γρήγορη τεχνολογική εξέλιξη: ( βελτιωµένα υβρίδια στη φυτική και

ζωική παραγωγή, βελτιωµένα λιπάσµατα και φάρµακα ώστε να

αντέχουν οι καλλιέργειες στις δυσµενείς καιρικές συνθήκες που

επικρατούν σε αυτές τις περιοχές, µεγάλων αποδόσεων γεωργικά

µηχανήµατα κ.λ.π), η οποία είναι απαραίτητη ώστε να µπορέσουν οι

περιοχές αυτές να κρατήσουν την παραγωγή τους,

µεγαλύτερη και συχνότερη ενηµέρωση για τα τεχνολογικά µέσα, ώστε

και αυτοί που δεν γνωρίζουν να µπορούν να τα χρησιµοποιήσουν,

τη στήριξη των οικογενειακών γεωργικών εκµεταλλεύσεων και των

γεωργικών εισοδηµάτων, η οποία συνδυάστηκε µε την προστασία του

φυσικού περιβάλλοντος και την ανάπτυξη πρόσθετων

δραστηριοτήτων,

η δηµιουργία νέων ευκαιριών απασχόλησης στα πλαίσια της πολιτικής

περιφερειακής ανάπτυξης, ώστε οι εξερχόµενοι από το γεωργικό τοµέα

να βρίσκουν διεξόδους στο δευτερογενή και στον τριτογενή τοµέα,

χωρίς να χρειαστεί να αλλάξουν τόπο εγκατάστασης,

20


η µείωση των εργαζοµένων στη γεωργία µε κίνητρα για την έξοδο των

πιο ηλικιωµένων, ώστε να ελευθερωθεί γεωργική γη που να προστεθεί

και να µεγεθύνει τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις που θα παραµείνουν,

να σταµατήσει η αποµόνωση των περιοχών αυτών και η επαφή τους

µε άλλες περιοχές, ώστε να µην αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τον

χώρο εγκατάστασης τους για καλύτερο µέλλον των ίδιων και των

παιδιών τους,

η ασφάλιση της φυτικής παραγωγής από φυσικά ή άλλα αίτια. Οι

ασφαλιζόµενοι φυσικοί κίνδυνοι είναι: χαλάζι, υπερβολικό ψύχος, χιόνι,

ανεµοθύελλες, πληµµύρες, καύσωνας, κεραυνός και πυρκαγιάς από

κεραυνό και ζηµίες από άγρια ζώα,

η ασφάλιση της ζωικής παραγωγής, τόσο έναντι φυσικών κινδύνων

όσο και έναντι ασθενειών. Οι ασφαλιζόµενες παθήσεις και ασθένειες

είναι: σπληνάνθρακας, πνευµατάνθρακας, ιογενής διάρροια, κακοήθης

καταρροϊκός πυρετός των βοοειδών, γαγγραινώδεις µαστίτιδα των

αιγοπροβάτων, δυστοκία, κ.α. Από την ασφάλιση εξαιρούνται τα

υπερήλικα ζώα και τα πολύ νεαρά ( λίγων ηµερών),

ενίσχυση των νέων γεωργών η οποία δίδεται ως επιδότηση σε αυτούς

που θέλουν να ξεκινήσουν ως αγρότες, ώστε να µπορέσουν να

αγοράσουν τα απαραίτητα που χρειάζονται για να ξεκινήσουν .

Άρα συµπεραίνοντας από τα παραπάνω για να υπάρξει η σωστή στήριξη των

µειονεκτικών περιοχών απαιτείται µεγάλη προσπάθεια τόσο από το κράτος ,

τους αρµόδιους φορείς αλλά και από τους ίδιους τους αγρότες.

Πρέπει να γίνει µια συλλογική προσπάθεια και οµαδική προσπάθεια για να

υπάρξουν όσο το δυνατό καλύτερα και θετικά αποτελέσµατα.

(www.minagric.gr, www.agronews.gr, Ε.Π.


2.4 ΕΞΙΣΩΤΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ

Είναι γνωστό ότι οι γεωργικές εκµεταλλεύσεις των ορεινών και µειονεκτικών

περιοχών δίνουν χαµηλό εισόδηµα στον παραγωγό εξαιτίας των µόνιµων

φυσικών αντιξοοτήτων τους, όπως µεγάλα υψόµετρα, απότοµες κλίσεις, µικρή

βλαστική περίοδος, πτωχά – υποβαθµισµένα εδάφη κλπ. Το γεγονός αυτό σε

συνδυασµό µε την απουσία εναλλακτικών πηγών απασχόλησης, δηµιουργεί

σοβαρά προβλήµατα για την παραµονή των κατοίκων στις περιοχές αυτές και

για την συνέχιση της άσκησης γεωργικών δραστηριοτήτων.

Για το λόγο αυτό δίνεται η ετήσια εξισωτική αποζηµίωση η οποία αποσκοπεί

στην παροχή ενίσχυσης προς τους αγρότες των µειονεκτικών, ορεινών

περιοχών και τους µετακινούµενους κτηνοτρόφους, ως αντιστάθµιση για τα

προβλήµατα που τους δηµιουργούν τα µόνιµα φυσικά µειονεκτήµατα των

περιοχών τους.

Έτσι αυτοί που δικαιούνται εξισωτική αποζηµίωση πρέπει να είναι µόνιµοι

κάτοικοι ορεινών ή µειονεκτικών ή µε ειδικά προβλήµατα περιοχών ή να είναι

µετακινούµενοι κτηνοτρόφοι, πρέπει να είναι ενήλικα άτοµα και να µην έχουν

υπερβεί το 65 έτος της ηλικίας τους και να είναι κάτοχοι γεωργικών

εκµεταλλεύσεων τουλάχιστον 20 στρεµµάτων καλλιεργούµενης γεωργικής γης

και µε την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσουν να ασκούν την γεωργική

δραστηριότητα για πέντε έτη το λιγότερο και εφόσον βέβαια θα τηρούν τους

κανόνες για την χρησιµοποίηση καλών πρακτικών συνθηκών οι οποίες δεν θα

βλάπτουν και δεν θα καταστρέφουν το περιβάλλον.

Η εξισωτική αυτή αποζηµίωση αποτελεί µια στήριξη του Κράτους προς τις

ορεινές περιοχές και στους γεωργούς, επικεντρώνοντας πάντα το ενδιαφέρον

του για την ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών.

Έτσι µε την εξισωτική αποζηµίωση δίνεται ένα κίνητρο προς τους γεωργούς

να ασχοληθούν µε την γεωργική δραστηριότητα χωρίς να αντιµετωπίζουν τις

µέχρι τώρα δυσκολίες όσον αφορά την καλλιέργεια της γης αφού θα µπορούν

µε διάφορα µέσα και µηχανήµατα να γίνει η καλλιέργεια ευκολότερη και λόγω

των περαιτέρω φαρµάκων κ.α να υπάρξει ανοδική αύξηση της παραγωγής

τους. (www.minagric.gr.,www.pepkm.gr, www.agronews.gr.)

22


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο

3.1 ΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΓΚΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Το νησί της Κρήτης είναι ένα από τα πρώτα µέρη στην Ευρώπη που

προσέλκυσε το ενδιαφέρον των φυσιολατρών. Ήδη από τις αρχές τις

δεκαετίες του ’80, χιλιάδες πεζοπόροι κατέφθαναν και πραγµατοποιούσαν το

ξακουστό ‘’trekking στην Κρήτη’’. Από τότε µέχρι σήµερα, στην ατελείωτη

λίστα των φυσιολατρών αυτών προσετέθησαν και βοτανολόγοι, γεωλόγοι,

σπηλαιολόγοι και κάθε λογής άνθρωπος που αγαπάει τη φύση και την

περιπέτεια.

Tο έδαφος της Κρήτης είναι στη µεγαλύτερη του έκταση ορεινό. Σε πολλά

σηµεία είναι βραχώδης. Η κατανοµή του είναι , 33% πεδινό, 26% ηµιορεινό

και 41% ορεινό.

Οι λόγοι για τους οποίους η Κρήτη αποτελεί ένα σπουδαίο οικοτουριστικό

προορισµό είναι, το ιδιαίτερο ανάγλυφο της µε τα ψηλά βουνά, τους ορεινούς

όγκους, τα βαθιά φαράγγια, τη µεγάλη ποικιλία φυτών και δέντρων, τον

αµέτρητο αριθµό των σπηλαίων και των ακρογιαλιών, τις εκκλησίες και τα

µοναστήρια, τους αρχαιολογικούς θησαυρούς, κ.α.

Τρεις επιβλητικές οροσειρές απλώνονται σα ραχοκοκαλιά κατά µήκος του

νησιού. Στη ∆υτική Κρήτη, τα Λευκά Όρη ή Μαδάρες, καλύπτουν το

µεγαλύτερο τµήµα του νοµού Χανιών και έχουν περισσότερες από 40

δυσπρόσιτες, µα και απαράµιλλες, σε φυσική αγριάδα κορυφές, που

ξεπερνούν τα 2000 µέτρα σε ύψος. Η υψηλότερη κορυφή ,σ’ αυτήν την

περιοχή είναι οι Πάχνες, που βρίσκονται σε υψόµετρο 2452 µέτρα πάνω από

την επιφάνεια της θάλασσας.

Στο κέντρο του νησιού βρίσκεται η οροσειρά Ίδη ή Ψηλορείτης, µε την

ψηλότερη και πιο πανοραµική κορυφή της Κρήτης, τον Τίµιο Σταυρό, που

βρίσκεται στα 2456 µέτρα, πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Στο ανατολικό άκρο του νησιού, ανάµεσα στο Ηράκλειο και το

Λασίθι,,βρίσκεται η οροσειρά ∆ίκτη, µε µερικές κορυφές, που ξεπερνούν τα

23


2000 µέτρα σε ύψος, όπου η υψηλότερη είναι του Ευτίχη, η οποία έχει ύψος

2148 µέτρα.

Εκτός από τις τρεις οροσειρές υπάρχουν στο ανατολικότερο άκρο του νησιού

τα όρη της Σητείας, µε ψηλότερη κορυφή του Αφέντη, που φτάνει τα 1475

µέτρα. Επίσης υπάρχει στα νότια του Ηρακλείου, µια χαµηλή οροσειρά τα

Αστερούσια, που έχει ύψος 1231 µέτρα.

Ανάµεσα στις επιβλητικές οροσειρές της Κρήτης κείτονται εύφορες πεδιάδες

και οροπέδια. Το οροπέδιο Λασιθίου, µια ειρηνική νότα µες στην αγριάδα του

τοπίου, µε τους γραφικούς ανεµόµυλους, του είναι περιτριγυρισµένο από τις

κορυφές των βουνών, της οροσειράς ∆ίκτη και βρίσκεται σε υψόµετρο 850

µέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Εξίσου ειρηνικό, είναι το οροπέδιο του Οµαλού που βρίσκεται στα Λευκά Όρη,

σε υψόµετρο περίπου 1000 µέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Εδώ βρίσκεται και η είσοδος του περίφηµου φαραγγιού της Σαµαρίας, το

οποίο είναι το µεγαλύτερο και εντυπωσιακότερο της Ευρώπης αφού είναι 16

χιλιόµετρα.

Επίσης υπάρχουν ακόµα αξιοσηµείωτα οροπέδια όπως είναι το οροπέδιο

Νίδα, στη βάση του Ψηλορείτη, το οροπέδιο Ασκύφου, στα Λευκά Όρη, των

Αρµένων στη Σητεία, της Φουρνής Μεραµπέλου, του Καλλικράτους

Σφακίων,και της Ανωπόλεως και Αράδενας Σφακίων.

Η µεγαλύτερη πεδιάδα της Κρήτης, είναι της Μεσσαράς, η οποία πλησιάζει τα

50 χιλιόµετρα σε µήκος και τα 7 χιλιόµετρα σε πλάτος. Βρίσκεται στη νότια

πλευρά του νησιού στο νοµό Ηρακλείου. Επίσης ο συνδυασµός του νότιου

κλίµατος, µε τα εύφορα εδάφη, επιτρέπει την καλλιέργεια προϊόντων, που δεν

ευδοκιµούν σε άλλες περιοχές.

Επίσης, υπάρχει και η πεδιάδα των Χανίων, όπως και άλλοι κάµποι , της

Κίσσαµου, των Αρµένων, Ρεθύµνου, Μυλοποτάµµου, Καστελίου Πεδιάδος,

ΙεράπετραςκαιΣητείας. ,

(www.ecocrete.gr.,www.agronews.gr.,www.crete.tournet.gr.,

www.9gym.irakl.irasch.gr./GNORIMIA KRHTHS.htm.)

24


3.2 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ

ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Σύµφωνα µε όσα έχουµε προαναφέρει για να µπορέσει το κράτος να επιτύχει

την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών δεν αρκούν µόνο τα κίνητρα που δίνει,

αλλά απαιτείται και η βοήθεια από τους τοπικούς φορείς οι οποίοι

προσπαθούν να επιτύχουν την ανάπτυξη των περιοχών µε όσο το δυνατό

καλύτερο και αποτελεσµατικότερο τρόπο.

Στην Κρήτη υπάρχουν τοπικοί φορείς, οι οποίοι έχουν συµβάλλει να

περιοριστεί η ερήµωση των ορεινών περιοχών και να αυξηθεί ο πληθυσµός,

δηλαδή οι κάτοικοι να γυρίζουν σε αυτές τις περιοχές και αυτοί που είναι εκεί

να παραµείνουν, λόγω των κινήτρων και των έργων που υλοποιούν στις

συγκεκριµένες περιοχές µε αποτέλεσµα να υπάρχει µια ανοδική πορεία

ανάπτυξης.(Ιστοσελίδα: Www. ritts-crete.gr/s-anapt.htm)

Οι τοπικοί φορείς που υπάρχουν στην Κρήτη είναι:

ΟΑ∆ΥΚ: είναι αναπτυξιακός Οργανισµός της ∆υτικής Κρήτης µε περιοχή

αρµοδιότητας τα διοικητικά όρια των νοµών Χανίων και Ρεθύµνης της

Περιφέρειας Κρήτης.

Η έδρα του οργανισµού βρίσκεται στην πόλη των Χανίων. Ιδρύθηκε το 1979

και είναι ο παλαιότερος αναπτυξιακός οργανισµός της Ελλάδας. Λειτουργεί για

το δηµόσιο συµφέρον ως ανώνυµη µη κερδοσκοπική εταιρία.

Οι σκοποί του οργανισµού είναι η εκπόνηση κάθε είδους προγραµµάτων

ανάπτυξης της περιοχής αρµοδιότητας του, η µελέτη, η χρηµατοδότηση, η

εκτέλεση, η λειτουργία και η αξιοποίηση κοινωφελών έργων.

Ο ΟΑ∆ΥΚ µέχρι σήµερα έχει κατασκευάσει, κατασκευάζει και διοικεί τα

µεγαλύτερα έργα υποδοµής ,και έχει καταρτίσει πλήθος αναπτυξιακά

προγράµµατα, σχέδια και µελέτες, υποβάλει προτάσεις και υλοποιεί

Ευρωπαϊκά προγράµµατα.

Οι υπηρεσίες του είναι εγκατεστηµένες στα Χανιά, το Ρέθυµνο και την

ύπαιθρο της περιοχής αρµοδιότητάς του.

(Ιστοσελίδα:www.oadyk.gr/oadykprofile/oadykdescription.htm).

25


ΑΚΟΜ-Μ Α.Ε. : Αναπτυξιακό Κέντρο Ορεινού Μυλοποτάµου

– Μαλεβιζίου µε έδρα του τα Ανώγεια και ανήκει στον ευρύτερο δηµόσιο

τοµέα.

Το κέντρο δραστηριοποιείται µε 5 άτοµα σε δράσεις που αφορούν την

περιοχή, µε στόχο την καινοτοµική προσέγγιση και ειδικότερα διαχειρίζεται το

Leader και δράσεις του ΟΠΑΑΧ.

Όπως και άλλοι αναπτυξιακοί οργανισµοί ο ΑΚΟΜ-Μ έχει ως στόχους την

εκπόνηση κάθε είδους προγραµµάτων για την ανάπτυξη της περιοχής του και

επίσης πραγµατοποιεί έργα τα οποία αποσκοπούν στην ανάπτυξη της

περιοχής του και βοηθάει στη µελέτη, την χρηµατοδότηση και την εκτέλεση

των έργων αυτών.

Επίσης, µεταξύ άλλων, υλοποιεί ένα πρόγραµµα βελτίωσης της εκτροφής

προβάτων σε συνεργασία µε το ΕΘΙΑΓΕ και το Κέντρο Καταπολέµησης

Ζωονόσων, ενώ παράλληλα προωθεί διευρωπαϊκές συνεργασίες (Γεωπάρκα,

Natura κλπ..)

(Ιστοσελίδα:www.ritts-crete.gr/s-anapt.htm.)

Αναπτυξιακή Ηρακλείου

∆ηµιουργήθηκε από ∆ήµους και Κοινότητες της ενδοχώρας του Ν. Ηρακλείου

µε σκοπό να έχουν στη διάθεση τους ένα ευέλικτο εργαλείο, ικανό να

αναλάβει και να διεκπεραιώσει αναπτυξιακά προγράµµατα και να βοηθήσει

αποτελεσµατικά στο σχεδιασµό ολοκληρωµένων περιφερειακών

παρεµβάσεων στην περιοχή.

Ιδρύθηκε το 1989 από 4 ΟΤΑ ( Οργανισµός Τοπικής Ανάπτυξης) της

περιοχής, το 1993 συµµετείχαν 20 ∆ήµοι και Κοινότητες και τέλος το 1997

διευρύνθηκε ακόµη περισσότερο µε τη συµµετοχή συνολικά 100 ΟΤΑ της

ενδοχώρας του Ν. Ηρακλείου. Επίσης εκτός των ΟΤΑ, στη δηµιουργία του

Οργανισµού πρωτοστάτησαν δύο από τους µεγαλύτερους Γεωργικούς

Συνεταιρισµούς της περιοχής, ο Συνεταιρισµός Αρχανών και η Ένωση Πεζών.

Ο Οργανισµός µεταξύ άλλων διαχειρίζεται τα προγράµµατα Leader.Έχει

ασχοληθεί µε την εξοικονόµηση υδάτινων πόρων ( τηλεδιαχείριση νερού) και

το οικολογικό αρχαιολογικό πάρκο Γιούχτα.

26


Στο πλαίσιο του ΕΠΕΡ, έχει ανάπτυξη ένα ΚΕΚ για ορεινές περιοχές.

Επίσης έχει ως σκοπούς και στόχους την:

• Στήριξη των Ο.Τ.Α στον αναπτυξιακό τους ρόλο

• Συµµετοχή στον αναπτυξιακό σχεδιασµό της ευρύτερης περιοχής

• Αξιοποίηση στο µεγαλύτερο δυνατό βαθµό των διαθέσιµων εθνικών και

κοινοτικών πόρων µέσα από την διαχείριση σχετικών προγραµµάτων

• Τεχνική στήριξη των κατοίκων και των φορέων της περιοχής στους

τοµείς επιµόρφωσης, βελτίωσης ποιότητας ζωής και γενικότερα

κοινωνικοοικονοµικής ανάπτυξης

• Ανάληψη πρωτοβουλιών σε θέµατα προστασίας περιβάλλοντος,

διατήρησης πολιτιστικής κληρονοµιάς και ανάπτυξης της εσωτερικής

κοινωνικής συνοχής της περιοχής.

(Ιστοσελίδα: www.ritts-crete.gr/s-anapt.htm., και φυλλάδιο: Η Ανάπλαση των

Αρχανών.)

Αναπτυξιακή Λασιθίου Α.Ε. έχει ως έδρα του το Λασίθι και ασχολείται κατά

ένα µεγάλο ποσοστό µε τις ορεινές περιοχές όπως π.χ το Τζερµιάδο κ.α,

αφού γενικά το Λασίθι αποτελεί ορεινή ζώνη.

Η Αναπτυξιακή αυτή έχει ως στόχους της την ανάπτυξη των περιοχών που

αναπτύσσει δράση, την πραγµατοποίηση έργων µέσω προγραµµάτων και την

στήριξη αυτών µέσω χρηµατοδότησης.

(Ιστοσελίδα: www.ritts-crete.gr/s-anapt.htm)

27


3.3 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Παρακάτω θα αναφερθούµε και στον τουρισµό για το λόγο ότι θεωρείται

βασική συνιστώσα στις προσπάθειες ανάπτυξης, ή κοινωνικής αναβάθµισης

των ορεινών περιοχών.

Υπάρχει κοινή συµφωνία ότι οι ορεινές περιοχές της Κρήτης αντιµετωπίζουν

πολλά προβλήµατα. Τα προβλήµατα αυτά είναι κοινωνικά και οικονοµικά,

αλλά και περιβαλλοντικά, που συµπλέκονται µε αυτά. Τα εισοδήµατα είναι για

πολλούς χαµηλά, οι όροι διαβίωσης δύσκολοι, µε αποτέλεσµα τη διαρροή

πληθυσµού και ιδίως των νέων σε άλλες περιοχές µε καλύτερες ευκαιρίες για

δουλείες, κοινωνική ζωή και καλύτερο βιοτικό επίπεδο.( Εδώ πρέπει να πούµε

πως η κύρια ασχολία σ’ αυτές τις ορεινές περιοχές είναι η κτηνοτροφία,

λιγότερο η γεωργία, και σε ορισµένες περιοχές, οι τουριστικές

δραστηριότητες.) Το αποτέλεσµα είναι η πληθυσµιακή συρρίκνωση, η

γήρανση του πληθυσµού και το χαµηλό µορφωτικό επίπεδο, πράγµα που

δηµιουργεί επιπρόσθετα προβλήµατα σε κάθε προσπαθεί βελτιωτικών

αλλαγών.

Μπροστά σ’ αυτό το πρόβληµα εµφανίζονται διάφορες προσπάθειες από

τοπικούς φορείς, σε συνδυασµό, (όχι πάντα), µε διάφορες κρατικές και

κοινοτικές πρωτοβουλίες και προγράµµατα. Οι προσεγγίσεις, όµως, σχετικά

µε το τι θα µπορούσε να γίνει, διαφέρουν.

Γίνεται µια προσπάθεια για µια µέσω των παρακάτω

ενεργειών;

Α. Ενέργειες για η βελτίωση γενικά των συνθηκών ζωής του πληθυσµού.

Αφορά έργα υποδοµής και υπηρεσίες όπως καλές συγκοινωνίες, παροχή

αποτελεσµατικής ιατρικής περίθαλψης, κοινωνική πρόνοια, εκπαίδευση γενική

και επαγγελµατική, δυνατότητες πολιτιστικής δραστηριότητας και ανάπτυξης

κ.α, όλα αυτά δηλαδή που µπορούν να κάνουν τη ζωή καλύτερη και πού είναι,

σε γενικές γραµµές καθήκον του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης να τα

προσφέρει. Αν υπάρξουν αυτές οι βελτιώσεις, θα είναι πιο εύκολο να

συγκρατηθούν τα πιο δυναµικά τµήµατα του πληθυσµού.

28


Β. Ενέργειες που αφορούν ενίσχυση – επέκταση των παραδοσιακών

δραστηριοτήτων της περιοχής.

Αφορά ενέργειες για τη βελτίωση των συνθηκών άσκησης της

κτηνοτροφίας(κυρίως αιγοπροβατοτροφία, µελισσοκοµία), της γεωργίας, της

οικοτεχνίας – χειροτεχνίας, της µεταποίησης και του εµπορίου των προϊόντων

τους και την αύξηση των εισοδηµάτων από αυτές.

Για να γίνουν αυτά χρειάζονται:

• Συστηµατική ενηµέρωση και εκπαίδευση των παραγωγών

• Αποτελεσµατική λειτουργία γεωργικών, κτηνιατρικών κ.α υπηρεσιών.

• Επιµονή στην ποιότητα. Ιδιαίτερα στα τρόφιµα πρέπει ν προσεχτεί η

άψογη υγιεινή κατάσταση και γενικά η ποιότητά τους. Στα περισσότερα,

αν όχι σε όλα, πρέπει να επιδιωχτεί η παραγωγή τους µε τους κανόνες

της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας. Αυτό θα συντελέσει στην

καλύτερη προώθησή τους, όπως και ο χαρακτηρισµός τους ως

Π.ΟΠ.(Προστατευόµενη Ονοµασία Προέλευσης) και Π.Γ.Ε.(Προστατ.

Γεωγραφική Ένδειξη). Επίσης θα δηµιουργήσει καλύτερη ποιότητα

ζωής για τους ίδιους τους παραγωγούς και θα βοηθήσει και την

ανάπτυξη του αγροτοτουρισµού όπως θα δούµε παρακάτω.

Γ. Προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων κατά

την άσκηση των παραπάνω δραστηριοτήτων(και οποίων άλλων).

Είναι γνωστά σε όλους τα προβλήµατα από την υπερβόσκηση και τις

πυρκαγιές,(διάβρωση εδάφους, πληµµύρες), και την κακοδιαχείριση του

νερού(σπατάλη, µόλυνση).Αυτά πρέπει να αντιµετωπιστούν µε την

προσεκτική διαχείριση των βοσκοτόπων,, µε την οργανωµένοι αναχλόωση, µε

µικρής κλίµακας έργα όπως µικρά φράγµατα στους χείµαρρους,

οµβροδεξαµενές κ.λ.π, µε την ενδεχόµενη καλλιέργεια ζωοτροφών όπου αυτό

είναι δυνατό.

∆. Μελέτη, προστασία και σωστή διαχείριση του φυσικού

περιβάλλοντος(φυσικό τοπίο, χλωρίδα, οικοσυστήµατα, φαράγγια, σπηλιές,

γεωλογικές ιδιαιτερότητες κ.λ.π).

• Μελέτη, προστασία ,συντήρηση και ανάδειξη όλων των µνηµείων

διαφόρων εποχών, µελέτη και προβολή της τοπικής ιστορίας.

29


• Προστασία, συντήρηση και ανάδειξη της αρχιτεκνονικής κληρονοµιάς,

γενικά, µελέτη, συντήρηση και ανάδειξη όλων των ιδιαιτεροτήτων του

τοπικού πολιτισµού.

Με τα παραπάνω ,ερχόµαστε σε αυτά που µπορούν να στηρίξουν θεµιτές

µορφές τουρισµού στην περιοχή. ∆ηλαδή, συγκεκριµένα, για περιήγηση

φυσιολατρών που θέλουν να θαυµάσουν την Κρητική φύση, περπατώντας σε

µονοπάτια, για αυτούς που θαυµάζουν, τα µνηµεία, τα σπήλαια, κ.λ.π. Εδώ

παρουσιάζεται και ο αγροτοτουρισµός ο οποίος εδώ είναι η ουσιαστική επαφή

επισκεπτών, µε ιδιαίτερο ενδιαφέρον και κουλτούρα, µε την τοπική κοινωνία

όχι µόνο µε την απλή παράδοση σε ένα χώρο, αλλά µε την γνωριµία µε τον

τοπικό πολιτισµό σε όλες του τις εκφάνσεις – αγροτικές δουλείες, παραδόσεις,

µαγειρική, γιορτές, θρησκευτικές και κοσµικές, έθιµα, κ.λ.π. Εδώ υπάρχει ένας

δεσµός µε όλους αυτούς που σταδιακά επισκέπτονται τις περιοχές αυτές της

Κρήτης, γιατί η ιδιαιτερότητα ενός κρητικού χωριού και των ανθρώπων κανείς

άλλος δεν µπορεί να την προσφέρει.

( Ιστοσελίδα:www.ecocrete.gr, Φυλλάδια.)

.

.

30


3.2.1 ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ

Υπάρχουν πολλοί τρόποι ανάπτυξης των ορεινών περιοχών ώστε να

µπορέσει να απασχοληθεί ο αγροτικός πληθυσµός και να σταµατήσει η

εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών τέτοιοι τρόποι είναι:

Να υλοποιηθούν έργα για την εύκολη συγκοινωνία, δηλαδή να γίνουν

διαδροµές πρόσβασης από και προς τις ορεινές περιοχές, πρόβληµα

ιδιαίτερα έντονο για την Κρήτη.

Να δηµιουργηθούν µονοπάτια και γεφύρια ώστε οι επισκέπτες να

µπορούν να ξεναγηθούν ή και ακόµα να κάνουν ορειβασία εάν τα

µονοπάτια γίνουν δύσβατα.

Αγροτοτουρισµός, είναι µια εναλλακτική πρόταση τουρισµού που

παρέχει στον επισκέπτη την ευκαιρία να κάνει τις διακοπές του σε ένα

ήσυχο περιβάλλον και να απολαύσει τον διαφορετικό τρόπο ζωής που

του προσφέρει η ελληνική ύπαιθρος. Συγκεκριµένα, είναι διάφορες

τουριστικές δραστηριότητες µικρής κλίµακας, οικογενειακής ή

συνεταιριστικής, µορφής που αναπτύσσονται σε αγροτικό χώρο από

ανθρώπους που απασχολούνται στη γεωργία. Βασικό σκοπό έχει να

δώσει λύσεις στην απασχόληση των γεωργών και να βελτιώσει το

εισόδηµα τους. Στη χώρα µας η συγκεκριµένη µορφή τουρισµού

αναπτύσσεται τα τελευταία 20 χρόνια στις ορεινές και ηµιορεινές

περιοχές και λειτουργεί ως δυναµικός µοχλός για την ανάπτυξη τους.

Έτσι για την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών ο αγροτοτουρισµός

παίζει σηµαντικό ρόλο αφού προσελκύει πολλούς τουρίστες ο λόγος

για τον οποίο οι τουρίστες επιλέγουν ένα αγροτουριστικό κατάλυµα

είναι το ήσυχο περιβάλλον ,η οµορφιά του τοπίου, για να γνωρίσουν

τα ήθη και τα έθιµα της ελληνικής υπαίθρου και κυρίως όµως να

χαρούν την ζεστή ανθρώπινη, αυθόρµητη και καλοσυνάτη

συµπεριφορά των κατοίκων αυτών των περιοχών. Συγκεκριµένα, οι

τουρίστες επισκέπτονται µια ορεινή αγροτική περιοχή για πολλούς και

διάφορους λόγους – καλοκαιρινές διακοπές, επισκέψεις σε

αρχαιολογικούς χώρους, επισκέψεις σε µοναστήρια, σκι, κ.α.

Να γίνει οικιστική αναβάθµιση των περιοχών αυτών ( οικισµών,

γειτονιών κ.λ.π) µε αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Χαρακτηριστικά

31


παραδείγµατα για την Κρήτη είναι τα Ανώγεια, η Μηλιά, ο Άγιος

Μύρωνας, κ.α.

Ανάδειξη µνηµείων , κτιρίων και χωρίων αγροτικής κληρονοµιάς, όπως

είναι η Φαιστός, η Εθία, ο Αρόλιθος, κ.α.

Μουσεία αγροτικής, λαογραφικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς, όπως

είναι το µουσείο Αγροτικής Ιστορίας και Λαϊκής Τέχνης στον Αρόλιθο

κ.α.

Να ιδρυθούν κέντρα πολιτιστικών και λοιπών εκδηλώσεων ( θέατρα,

πολιτιστικά κέντρα, παραδοσιακά καφενεία κ.λ.π).

Να υπάρχει η απαραίτητη σήµανση όπου υπάρχουν αξιοθέατα,

µνηµεία, µονοπάτια ώστε να είναι εύκολη η πρόσβαση προς αυτά.

∆ηµιουργία αγροτουριστικών καταλυµάτων, τα οποία να παρέχουν

άνεση, φροντίδα, ζεστασιά και την γνήσια κρητική κουζίνα αφού θα

πρέπει να είναι κατασκευασµένα σύµφωνα µε τα παλιά κρητικά σπίτια,

και οι ιδιοκτήτες να παρέχουν στους επισκέπτες πλήρη περιήγηση µε

άλογα ή γαιδουράκια. Όπως είναι το παραδοσιακό χωρίο Έναγρον

στον ορεινό Μυλοπόταµµο.

Να βελτιωθούν τα καταφύγια ώστε να υπάρξει προσέλκυση από τους

επισκέπτες. Όπως στο ∆ικταίον Άνδρον, του Πρίνου κ.α.

Να αναπτυχθούν τα ηλεκτρονικά µέσα δηλαδή εκτός από τα

απαραίτητα να µπορούν και οι επισκέπτες να χρησιµοποιούν Η/Υ.

Να γίνει αναστήλωση των παλιών κτιρίων και να µετατραπούν σε

παλιά παραδοσιακά ξενοδοχεία. Σχετικά προγράµµατα µέσω του

αναπτυξιακού νόµου που σχεδιάζονται αυτήν την περίοδο.

Να ιδρυθούν κτίρια τα οποία θα φτιάχνουν και θα διαθέτουν

παραδοσιακά προϊόντα ώστε ο επισκέπτης να µπορεί να αγοράσει.

Όπως η Ένωση Πεζών, τα Ανώγεια, κ.α.

( Τα παραπάνω στοιχεία αναφέρονται σε ενηµερωτικά φυλλάδια που

παρουσιάζουν διάφορα σπορ φυσιολατρών, ξεναγήσεις και τοπία που είναι

ονειρικά και οι επισκέπτες πρέπει να τα δουν, , φυλλάδια µε διάφορα παλιά

κρητικά σπίτια που επισκευάσθηκαν και έγιναν καταλύµατα και µε φυλλάδια

για αγροτοτουρισµό κ.λ.π. Επίσης ορισµένα στοιχεία αναφέρονται στην

µελέτη του ΓΕΩΤΕΕ για την ανάπτυξη των ορεινών µικροζωνών,1995)

32


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο

4.1 ΠΟΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΕΠΙ∆ΟΤΟΥΝ

ΕΙ∆ΙΚΟΤΕΡΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΟΡΕΙΝΟ ΧΩΡΟ.

4.1.1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΥΤΩΝ .

Τα προγράµµατα που αναφέρονται και επιδοτούν τις ορεινές και µειονεκτικές

περιοχές είναι τα παρακάτω:

1 ) Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου(ΟΠΑΑΧ),

των οποίων φορείς υλοποίησης είναι

1. Υπουργείο Γεωργίας

2. Περιφέρειες

3. Αναπτυξιακοί οργανισµοί

2).LEADER PLUS: Το πρόγραµµα συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό

Γεωργικό Ταµείο Προσανατολισµού και Εγγυήσεων – Τµήµα

Προσανατολισµού (ΕΓΤΠΕ-Π) και το πρόγραµµα ∆ηµοσίων Επενδύσεων του

Υπουργείου Γεωργίας ως ακολούθως:

Συνολικό Κόστος: 392.614.443ΕURO

∆ηµόσια ∆απάνη: 251.182.221EURO

Κοινοτική Συµµετοχή ( ΕΓΤΠΕ-Π): 182.900.000EURO

Εθνική Συµµετοχή(Υπουργείο Γεωργίας): 68.282.221EURO

(Πηγή:Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader plus,

2000 –2006(Ιανουάριος 2002))

33


Κατανοµ

Κατανοµή ∆ηµόσιας ∆απάνης σε

Κατηγορίες Πράξεων

7% 2% 1% 2% 4%

Ανάδειξ

Προώθη

Συµβουλ

Κατάρτι

Νέες

21% 28% 20%

Μικροµε

Αγροτικ

Τεχνική

3% 2% 10%

Συνεργα

Πολιτιστι

Ανάδειξ

Σειρά1

Σειρά2

Σειρά3

(Πηγή:Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader plus,

2000 –2006(Ιανουάριος 2002))

Η LEADER+ είναι µια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που έχει ως

βασικό σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της υπαίθρου

και την προσέλκυση των νέων, µέσω της υλοποίησης πλέγµατος δράσεων

που ικανοποιούν παράλληλα τις εθνικές και κοινοτικές προτεραιότητες για τη

Γ΄ Προγραµµατική Περίοδο (απασχόληση, ισότητα, προστασία του

περιβάλλοντος κλπ.).

Επιδίωξη της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας των

αγροτικών περιοχών, µε την καλύτερη αξιοποίηση των φυσικών, ανθρώπινων

και οικονοµικών πόρων τους, την ανακάλυψη νέων πηγών εισοδήµατος και

την παράλληλη προστασία της φυσικής και πολιτισµικής κληρονοµιάς.

Στα πλαίσια της LEADER +, οι άνθρωποι της υπαίθρου:

συµµετέχουν ενεργά και αποφασίζουν οι ίδιοι για την αναπτυξιακή

προσπάθεια που γίνεται στην περιοχή τους,

προβαίνουν σε µικρές επενδύσεις και δηµιουργούν, παράλληλα, έναν

ιδιαίτερα παραγωγικό ιστό,

ενεργούν συλλογικά και µέσα από δίκτυα(clusters), στηρίζουν

επιχειρηµατικές δραστηριότητες,

κάνουν οι ίδιοι πράξη όσα οραµατίζονται για τον τόπο τους.

Για τους παραπάνω λόγους, τα κέντρα λήψης αποφάσεων δεν βρίσκονται σε

κάποιο αποµακρυσµένο από τα προβλήµατα της υπαίθρου γραφείο κεντρικής

υπηρεσίας αλλά εκεί, στη δική τους περιοχή.

Στην Ελλάδα, η πρωτοβουλία LEADER+ εφαρµόζεται σε ορεινές περιοχές

χαρακτηρισµένες σύµφωνα µε τον εγκεκριµένο από την Ευρωπαϊκή

Επιτροπή, κατάλογο των ορεινών, µειονεκτικών και µε ειδικά προβλήµατα

34


περιοχών και νησιωτικές περιοχές, στις οποίες παρουσιάζεται η εντονότερη

κοινωνικοοικονοµική υστέρηση.

Όµως, µετά από πλήρη αιτιολόγηση θα µπορούσε η περιοχή παρέµβασης να

επεκταθεί οριακά και σε µειονεκτικές περιοχές εφόσον αυτές έχουν τα

ακόλουθα χαρακτηριστικά:

είναι γεωγραφικά εφαπτόµενες µε τις ορεινές περιοχές,

αντιµετωπίζουν διαρθρωτικά προβλήµατα,

παρουσιάζουν αναπτυξιακή προοπτική

συµβάλλουν στην αναπτυξιακή προοπτική της ορεινής περιοχής,

αποτελώντας πόλο έλξης και ανάπτυξης αυτής.

Ο πιλοτικός χαρακτήρας του προγράµµατος εξασφαλίζεται κυρίως µέσω των

δικτυώσεων( clusters) και των συνεργασιών. Κατά συνέπεια, δίνεται βάρος

στη δικτύωση οµοειδών ή συµπληρωµατικών επιχειρήσεων, την κοινή

προβολή και προώθηση, τη συνεργασία και τη συλλογική στήριξη

επιχειρηµατικών δραστηριοτήτων, που µπορούν να εξασφαλίσουν τη

βιωσιµότητα και τη συµπληρωµατικότητα των δράσεων.

Έτσι η έννοια «πιλοτικός» επιτυγχάνεται µε:

o Την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών που ενσωµατώνουν τις

τοπικές ιδιοµορφίες.

o Την εφαρµογή νέων µεθόδων που αξιοποιούν τόσο το ανθρώπινο

δυναµικό όσο και τους φυσικούς και χρηµατοδοτικούς πόρους της

περιοχής.

o Τη διασύνδεση έργων / δράσεων ή και επιχειρήσεων όλων των τοµέων

της οικονοµίας, οι οποίοι κατά παράδοση είναι ανεξάρτητοι.

o Την υιοθέτηση πρωτότυπων µορφών οργάνωσης και συµµετοχής του

τοπικού πληθυσµού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Κατάρτιση πινάκων κατάταξης για τα LEADER ,γίνεται από τις οµάδες τοπικής

δράσης ,οι οποίες είναι οι Αναπτυξιακές.

ΟΠΑΑΧ: Το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα δηµιουργήθηκε µε

σκοπό την ανάπτυξη των περιοχών της Περιφέρειας, Ορεινών, Μειονεκτικών,

Αποµακρυσµένων περιοχών από αστικά κέντρα µε έµφαση την αντιµετώπιση

φαινοµένων οικονοµικής υστέρησης, χαµηλού βιοτικού επιπέδου,

πληθυσµιακής αποδυνάµωσης και περιβαλλοντικής υποβάθµισης.

35


Η ουσιαστική διαφορά µεταξύ LEADER και ΟΠΑΑΧ είναι:

• Στο LEADER οι οµάδες τοπικής δράσης καθορίζουν τις δράσεις του

προγράµµατος µετά από συνάντηση των τοπικών φορέων και του

πληθυσµού των κατοίκων των αντίστοιχων περιοχών παρέµβασης.

• Το LEADER δεν περιλαµβάνει δράσεις στο πρωτογενή τοµέα.

• Σε περιοχές επικαλυπτόµενες όπου εφαρµόζεται ο ΟΠΑΑΧ και το

LEADER, οι κοινές δράσεις χρηµατοδοτούνται µόνο από τα

ολοκληρωµένα προγράµµατα τα οποία είναι και πιο ισχυρά.

(Πηγή:Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader plus,

2000 –2006(Ιανουάριος 2002) και από πληροφορίες από την Αναπτυξιακή

Ηρακλείου .)

TERRA DIAS: Το πιλοτικό Κοινοτικό Πρόγραµµα TERRA DIAS που

υλοποιήθηκε µε συντονιστή την Περιφέρεια Κρήτης και µε συνεργάτες τους 16

∆ήµους της περιοχής TERRA DIAS της Κρήτης και τους ∆ήµους Συρακουσών

της Ιταλίας και Καλλιόσα Ντεν Σαρρία της Ισπανίας, είχε σαν στόχο την

ανάπτυξη ορεινών και µειονεκτικών περιοχών, µε έµφαση στο φυσικό

περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονοµιά.

(Πηγή:Από έντυπο που µου δόθηκε, από την Περιφέρεια Κρήτης – Γραφείο

TERRA DIAS.)

36


4.1.2 ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Το Εθνικό Πρόγραµµα LEADER + έχει δύο γενικούς αναπτυξιακούς στόχους:

1. Η ολοκληρωµένη, υψηλής ποιότητας, αειφόρος ανάπτυξη της

υπαίθρου, µέσω πιλοτικών εφαρµογών.

Ο στόχος αυτός βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία µε τις προτεραιότητες

της Ε.Ε για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών

περιοχών µέσω της διαφοροποίησης της οικονοµικής βάσης, της

παροχής υπηρεσιών που σχετίζονται µε τη βελτίωση της ποιότητας

ζωής των κατοίκων και της µείωσης των διαφορών και ανισοτήτων

µεταξύ των κατοίκων αγροτικών και αστικών περιοχών, καθώς και τη

διατήρηση του περιβάλλοντος και της Ευρωπαϊκής πολιτιστικής

κληρονοµιάς.

Με το στόχο αυτό, επιδιώκεται η ενσωµάτωση των περιοχών

εφαρµογής σε µια ολοκληρωµένη προσπάθεια δηµιουργίας µιας

ζωντανής και εξελισσόµενης υπαίθρου µε προοπτικές ανάπτυξης, η

συµβολή στην προσπάθεια αναστροφής των δυσµενών δηµογραφιών

εξελίξεων, η δηµιουργία συνθηκών πολυαπασχόλησης, η προώθηση

ίσων ευκαιριών µεταξύ των δύο φύλων, η βελτίωση της ποιότητας

ζωής, η δηµιουργία δυνατοτήτων αξιοποίησης των φυσικών και

πολιτιστικών πόρων µε ρυθµούς που θα επιτρέψουν τη διατήρηση του

φυσικού χώρου και τη διατήρηση και βελτίωση του περιβάλλοντος.

2. Η ενίσχυση της προσπάθειας για άρση της αποµόνωσης των

περιοχών, σε όλα τα επίπεδα της οικονοµικής και κοινωνικής ζωής.

Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται τοπικά µε την εφαρµογή µιας

ολοκληρωµένης στρατηγικής, η οποία διαρθρώνεται γύρω από ένα

σηµαντικό θέµα, που χαρακτηρίζει την ταυτότητα της περιοχής, το

«Θέµα Συσπείρωσης». Τα «θέµατα συσπείρωσης» των τοπικών

προγραµµάτων της χώρας µας είναι:

Η βελτίωση της ποιότητας ζωής στις περιοχές εφαρµογής.

Η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας και τεχνογνωσίας για τη

βελτίωση της ανταγωνιστικότητας προϊόντων και υπηρεσιών.

37


Η αξιοποίηση των τοπικών προϊόντων και η διευκόλυνση της

πρόσβασης στις αγορές µε την ενδυνάµωση διακλαδικών και

διατοµεακών σχέσεων, κυρίως για µικρές παραγωγικές µονάδες.

Η αξιοποίηση, προστασία και ανάδειξη φυσικών και

πολιτιστικών πόρων, συµπεριλαµβανοµένης της αξιοποίησης

των περιοχών κοινοτικού ενδιαφέροντος NATURA 2000.

(Πηγή: Ε.Π Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader plus (2000-2006)(Ιανουάριος

2002).

Το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα ΟΠΑΑΧ έχει ως στόχο :

Την ανάπτυξη στην Περιφέρεια της οποίας υπάρχουν περιοχές

Ορεινές, Μειονεκτικές, Αποµακρυσµένες από αστικά κέντρα οι οποίες

χαρακτηρίζονται:

• από αποµόνωση,

• έλλειψη υποδοµών,

• σηµαντικό αλλά συνεχώς µειούµενο αγροτικό εισόδηµα,

• χαµηλή πυκνότητα πληθυσµού ή µείωση και γήρανση αυτού,

• µείωση της απασχόλησης,

• χαµηλή διάχυση ωφεληµάτων από ενισχύσεις αναπτυξιακών

προγραµµάτων κ.λ.π.

Όµως οι περιοχές αυτές θα πρέπει να εµφανίζουν σαφείς ενδείξεις για

προοπτική ανάπτυξης, για περιβαλλοντική αειφορία, να διαθέτουν αξιόλογη

αγροτική κληρονοµιά και αρκετά από τα παραγόµενα γεωργικά προϊόντα να

είναι προϊόντα ποιότητας χωρίς η ποιότητα αυτή να έχει διασφαλισθεί.

(Πηγή: ∆οµή στήριξης ΟΠΑΑΧ Κρήτης(Γ’ Κοινοτικό πλαίσιο στήριξης 2000-

2006))

38


Το πιλοτικό Κοινοτικό Πρόγραµµα TERRA DIAS έχει ως βασικούς στόχους:

Την ενδυνάµωση της τοπικής ανάπτυξης µέσα από την κινητοποίηση

του τοπικού πληθυσµού και κυρίως των νέων που αγαπούν τον τόπο

τους και θα ήθελαν να αναπτύξουν παραγωγικές δραστηριότητες

επωφελούµενοι από διάφορα προγράµµατα και χρηµατοδοτήσεις που

παρέχονται από κοινοτικούς και εθνικούς πόρους.

Χορηγεί επενδυτικές και χρηµατοδοτικές ευκαιρίες στους τοµείς των

µικροµεσαίων επιχειρήσεων του αγροτοτουρισµού και των λοιπών

µορφών τουρισµού, των γεωργικών επιχειρήσεων για ανάπτυξη και

καλλιέργεια οικολογικών προϊόντων, συσκευασία τυποποίηση

αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων,

Να συµβάλλει στη στήριξη των αγροτικών προϊόντων, στη βελτίωση

του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων και στη συγκράτηση του

αγροτικού πληθυσµού στον τόπο του.

( Πηγή: Από έντυπο που µου δόθηκε από την Περιφέρεια Κρήτης – Γραφείο

TERRA DIAS.)

39


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Παρακάτω θα παρουσιάσω µερικά συµπεράσµατα, τα οποία συγκεντρώθηκαν

από όλη την πτυχιακή εργασία και είναι στοιχεία τα οποία τα έχω παρουσιάσει

πριν απλά εδώ επικεντρώνω τα τελικά συµπεράσµατα που βγάζω, οι πηγές

που πάρθηκαν παρουσιάζονται στο κάθε κοµµάτι της πτυχιακής αυτής

εργασίας.

Οι ορεινές περιοχές στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κρήτη

παρουσιάζουν προβλήµατα τα οποία εντατικοποιούνται µε την πάροδο

του χρόνου.

Το πιο βασικό πρόβληµα είναι η εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών

από τους κατοίκους τους και ιδιαίτερα από τους νέους.

Βασικές αιτίες της εγκατάλειψης είναι η έλλειψη υποδοµών για να

µπορέσουν οι κάτοικοι να παραµείνουν στις περιοχές τους και να µην

αναγκάζονται να καταφεύγουν στα αστικά κέντρα για να αναζητήσουν

εργασία.

Η έλλειψη κινήτρων για να γίνουν επενδύσεις στον γεωργικό,

βιοµηχανικό και τουριστικό τοµέα αποτελεί επίσης ένα ακόµα

πρόβληµα.

Οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στις ορεινές περιοχές εµποδίζουν

τους κατοίκους να παραµείνουν στον τόπο τους.

Ειδικά στην Κρήτη η ανάπτυξη της τουριστικής βιοµηχανίας συντέλεσε

στην πιο γρήγορη εγκατάλειψη των ορεινών όγκων της.

Υπάρχουν φορείς στην Κρήτη που προσπαθούν να επιτύχουν την

ανάπτυξη των ορεινών περιοχών, όπως είναι ο ΑΚΟΜ-Μ και ο

ΟΑΤΕΠ.

Οι παραπάνω φορείς διαχειρίζονται τα Ευρωπαϊκά προγράµµατα και

επίσης ενηµερώνουν τους κατοίκους των περιοχών αυτών για τις

δυνατότητες ανάπτυξης που υπάρχουν στις περιοχές τους.

40


Το κράτος µέσω κινήτρων και προγραµµάτων προσπαθεί µε τη

βοήθεια πάντα των τοπικών φορέων να σταµατήσει την ερήµωση των

ορεινών όγκων και να προωθήσει την ανάπτυξη αυτών.

Υπάρχει πρόβληµα στην απορρόφηση των συγκεκριµένων κονδυλίων

για τις περιοχές αυτές, λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος αλλά και

ενηµέρωσης, δηλαδή δεν υπάρχει η κατάλληλη ενηµέρωση στους

κατοίκους µε αποτέλεσµα να υπάρχει και έλλειψη ενδιαφέροντος.

Αιτία του προβλήµατος αυτού αποτελεί βέβαια και η σχετικά χαµηλή

µόρφωση των αγροτών για τις νέες τεχνικές και καλλιέργειες που

απαιτούνται.

Υπάρχει προβληµατισµός για την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών γι’

αυτό το λόγο γίνονται προσπάθειες τόσο από το Κράτος όσο και από

τους τοπικούς φορείς να βρεθούν λύσεις και να βοηθήσουν τις ορεινές

περιοχές να αναπτυχθούν.

Πρέπει επίσης να επισηµανθεί η τάση φυγής που επικρατεί στις ορεινές

περιοχές και να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα ώστε οι κάτοικοι να

επιστρέψουν ή να µην εγκαταλείψουν περισσότεροι τις περιοχές αυτές.

Ειδικά η Κρήτη χαρακτηρίζεται κατά ένα µεγάλο ποσοστό ορεινή και

ηµιορεινή περιοχή.

Η τουριστική ανάπτυξη του νησιού συντέλεσε στην πιο γρήγορη

εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών.

Παρόλα αυτά υπάρχουν ορεινές περιοχές που µπορούν να

αναπτυχθούν τουριστικά όπως θα αναφέρουµε στις προτάσεις

παρακάτω.

Σαν παράδειγµα µπορούµε να αναφέρουµε, τη Σαµαρία, το οροπέδιο

Λασιθίου, το όρος Ίδη και το ∆ικταίον Άνδρο.

41


ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η αναζογώνηση των ορεινών όγκων µπορεί να βασιστεί και στην

οικονοµική ανάπτυξη των περιοχών αυτών.

Η ανάπτυξη αυτή µπορεί να επιτευχθεί κυρίως µέσω προγραµµάτων

για το λόγο ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα ανάπτυξης µε διαφορετικό

τρόπο χωρίς την βοήθεια αυτών των προγραµµάτων.

Για να µπορέσουν να αναπτυχθούν οι ορεινές περιοχές και να

σταµατήσει η εγκατάλειψη αυτών από τους κατοίκους θα πρέπει το

κράτος µαζί µε τους τοπικούς φορείς να προσπαθήσουν οµαδικά για

µια σίγουρη ανάπτυξη των ορεινών όγκων.

Για να σταµατήσει η εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών, θα πρέπει να

γίνουν έργα υποδοµής και υπηρεσίες όπως, ιατρική περίθαλψη, καλές

συγκοινωνίες, εκπαίδευση γενική και επαγγελµατική κ.λ.π.

Επειδή σε αυτές τις περιοχές η κύρια ασχολία είναι η κτηνοτροφία, θα

πρέπει να γίνουν κάποια έργα και βελτιώσεις όσον αφορά, τα σφαγεία,

τυροκοµεία, ψυγεία, αποθήκες, συσκευαστήρια, οµβροδεξαµενές,

κ.λ.π.

Να γίνουν ενέργειες βελτίωσης των άσκησης της κτηνοτροφίας, της

γεωργίας, της οικοτεχνίας και της χειροτεχνίας.

Να υπάρξει συστηµατική ενηµέρωση και εκπαίδευση των παραγωγών,

όσο αφορά την γεωργία και την κτηνοτροφία.

Ειδικά για την Κρήτη υπάρχει η δυνατότητα ανάπτυξης εναλλακτικών

µορφών τουρισµού όπως είναι ο αγροτοτουρισµός, η ορειβασία, η

περιήγηση κ.λ.π. Από τα οποία ο αγροτοτουρισµός αποτελεί σηµαντική

πηγή ανάπτυξης.

Το Υπουργείο Γεωργίας ειδικά για την Κρήτη προωθεί την ανάπτυξη

του αγροτοτουρισµού στις ορεινές µειονεκτικές περιοχές που έχουν την

βασική υποδοµή και τις δυνατότητες ανάπτυξης, εφαρµόζοντας σχετικό

πρόγραµµα δίνοντας οικονοµικές ενισχύσεις σε γεωργούς για την

πραγµατοποίηση διάφορων δραστηριοτήτων στη γεωργική τους

εκµετάλλευση.

42


Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των ορεινών αγροτικών περιοχών

παίζει ο αγροτοτουρισµός αφού η ανάπτυξη του συµβάλει σηµαντικά

στην αξιοποίηση του ενδογενούς δυναµικού των αγροτικών ορεινών

περιοχών και ταυτόχρονα ενισχύει την πολυαπασχόληση και το

εισόδηµα των αγροτών και ευρύτερα των κατοίκων της ελληνικής

υπαίθρου. Για το λόγο αυτό το υπουργείο Γεωργίας έχει δείξει ιδιαίτερο

ενδιαφέρον για την ανάπτυξη της αγροτουριστικής δραστηριότητας,

αφού η βιώσιµη ανάπτυξη των αγροτικών ορεινών περιοχών σηµαίνει

οικονοµική , κοινωνική και πολιτιστική αναβίωση της υπαίθρου , µε

τρόπο που να εξασφαλίζεται η οικονοµική αυτοδυναµία της, η

προστασία του περιβάλλοντος και η διάσωση και διαφύλαξη στοιχείων

της πολιτιστικής µας κληρονοµιάς.

Επίσης η ανάπτυξη του αγροτοτουρισµού και συνεπώς του τουριστικού

ρεύµατος προς τις ορεινές αγροτικές περιοχές της Κρήτης συνδυάζεται

µε την προβολή και προώθηση της παραγωγής αυθεντικών τοπικών

προϊόντων µε χαρακτηριστικά ποιότητας και υγιεινής. Έτσι προάγεται

ταυτόχρονα και η ανάπτυξη της γεωργίας και κτηνοτροφίας, δίνοντας

έµφαση στην παραγωγή ποιοτικών προϊόντων και υπηρεσιών.

Μέσα από το πρόγραµµα του αγροτοτουρισµού καταβάλλεται

προσπάθεια για την οργάνωση και λειτουργία µίας σειράς

δραστηριοτήτων στην Κοινότητα ή στις συγκεκριµένες περιοχές της

Κρήτης.

Οι δραστηριότητες αυτές θα παρέχουν στον επισκέπτη άνετη διαµονή,

αναψυχή, ξεκούραση, δυνατότητες για άθληση, για χόµπι κ.α αυτές

είναι:

• ενοικιαζόµενα επιπλωµένα δωµάτια ή διαµερίσµατα

• εστιατόρια οικογενειακής µορφής µε τοπική παραδοσιακή κουζίνα

• χώροι άθλησης

• χώροι αναψυχής σε περιοχές µε φυσικές οµορφιές

• πολιτιστικές εκδηλώσεις

• εργαστήρια παραγωγής ειδών λαϊκής τέχνης µε χαρακτηριστικά

τοπικής παράδοσης ή ειδών διατροφής που θα αξιοποιούν τα τοπικά

προϊόντα.

43


Βέβαια για να έχουν επιτυχία όλα τα παραπάνω θα πρέπει οι

αγρότισσες και οι αγρότες που θα πραγµατοποιούν αγροτουριστικές

δραστηριότητες να παρακολουθούν υποχρεωτικά εκπαιδεύσεις

επαγγελµατικής κατάρτισης, ανάλογα µε την απασχόληση τους, ώστε

να αποκτήσουν επαγγελµατική εµπειρία και να διαθέτουν τις ικανότητες

να παρέχουν στους τουρίστες καλές υπηρεσίες και προϊόντα άριστης

ποιότητας.

(www.minagric.gr/greek/3.1.1.html,www.anher.gr/Greek/ependyseis-

agrotoyrismos.htm, www.ecocrete.gr, www.agronews.gr,

Τ & Ο ΕΙ∆ΙΚΟ ΘΕΜΑ, Μαρία Αποστόλου, Στράτος Παπάνης, από έρευνα

που διεξήχθη τον Μάρτιο και Απρίλιο του 2002.)

44


ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η παραπάνω πτυχιακή εργασία η οποία έχει θέµα: επικεντρώνοντας την Κρήτη, µας παρουσιάζει αναλυτικά την

εικόνα των ορεινών περιοχών, δηλαδή όλα τα προβλήµατα που έχουν να

κάνουν µε τις συγκεκριµένες περιοχές.

Επικρατεί το φαινόµενο της εγκατάλειψης των ορεινών περιοχών από τους

κατοίκους και ειδικά από τους νέους οι οποίοι αναζητούν ένα καλύτερο τρόπο

ζωής , αφού η περιοχή τους δεν µπορεί να το προσφέρει. Μέσα στην εργασία

αυτή θα δούµε τους λόγους τους οποίούς εγκαταλείπεται ορεινός χώρος και

τα µέτρα τα οποία παίρνονται για να το αντιµετωπίσουν.

Οι ορεινές περιοχές έχουν αρχίσει και βελτιώνονται σηµαντικά, αφού τώρα

δεν είναι όπως παλιά που δεν υπήρχαν δρόµοι ώστε να υπάρχει πρόσβαση,

µε αποτέλεσµα να ήταν αποµονωµένες, σήµερα σε πολλές περιοχές η

πρόσβαση τους είναι εύκολη.

Τα συµπεράσµατα από την παραπάνω πτυχιακή είναι ότι, οι ορεινές περιοχές

έχουν την δυνατότητα ανάπτυξης, εφόσον βέβαια υπάρξουν τα κατάλληλα

µέτρα και µέσα. ∆ηλαδή, πάνω από όλα θα πρέπει να γίνει προσπάθεια, από

το Κράτος, να εφαρµόσει τα κατάλληλα µέτρα, που να βοηθούν τις περιοχές

αυτές να αναπτυχθούν. Θα πρέπει να γίνει µια µεγάλη προσπάθεια από τους

τοπικούς φορείς, να µπορέσουν να τα εφαρµόσουν τα µέτρα αυτά και πάνω

από όλα να βοηθήσουν τους κατοίκους να προσαρµοστούν σε αυτά. Βέβαια

για να µπορέσουν οι κάτοικοι να τα εφαρµόσουν, θα πρέπει να έχουν και την

κατάλληλη µόρφωση, πράγµα που θα συµβάλλει θετικά στην ανάπτυξη όλων

αυτών.

Υπάρχει µια µεγάλη αρχιτεκτονική κληρονοµιά η οποία θα πρέπει να

αναδειχθεί, όπως επίσης και τα µνηµεία που υπάρχουν και βέβαια η τοπική

ιστορία η οποία θα πρέπει να µελετηθεί και να προβληθεί προς τα έξω.

Άρα αφού υπάρχει η δυνατότητα να αναπτυχθούν οι ορεινές περιοχές, µέσω

των προγραµµάτων και των µέτρων που τους δίνονται, θα πρέπει όλοι να

συµβάλλουν, στην εκτέλεση και εφαρµογή αυτών µε όσο το δυνατό καλύτερο

τρόπο.

45


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Ε.Π. Αγροτικής Ανάπτυξης, Υπουργείο Γεωργίας (καν. 1257/99).

2. Εφαρµογή του Καν. 2328/91 ( Αγροτική έρευνα του 2001).

3. Ε .Π Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000 –

2006 .

4. Τ & Ο Ειδικό Θέµα, Μαρία Αποστόλου, Στράτος Παπάνης,

έρευνα που διεξήχθη τον Μάρτιο και Απρίλιο του 2002.

5. ∆οµή Στήριξης ΟΠΑΑΧ Κρήτης,( Γ΄ Κοινοτικό πλαίσιο στήριξης

2000 – 2006).

6. Κοινοτική Πρωτοβουλία LEADER II και LEADER PLUS.

7. Ε.Π Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER PLUS ( 2000 – 2006),

(Ιανουάριος 2002).

8. Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Ανταγωνιστικότητας – Υπουργείο

Ανάπτυξης.

9. Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κρήτης 2000 – 2006,

Περιφέρεια Κρήτης, Υπηρεσία ∆ιαχείρισης Επιχειρησιακού

Προγράµµατος Κρήτης.

10. Μελέτη ΓΕΩΤΕΕ , σχετικά µε την ανάπτυξη των ορεινών

µικροζωνών, 1995.

11. Μεταρρύθµιση της ΚΑΠ – Μια πολιτική για το µέλλον (1999).

12. Αναπτυξιακός νόµος 2601 / 98.

13. Ε.Π. Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας 2000 – 2006.

14. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων , < Η στήριξη των

γεωργικών εκµεταλλεύσεων των ορεινών και µειονεκτικών

περιοχών, Πράσινη Ευρώπη, 1993>.

15. Μελέτη : Αγροτική ανάπτυξη/ νέες προκλήσεις : ∆ρ. ∆ηµήτρης

Κατσαρός, Εντεταλµένος Ερευνητής, Ινστιτούτο Ορεινής

Αγροτικής Οικονοµίας, ΕΘΙΑΓΕ.

46


ΦΥΛΛΑ∆ΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

16. Αγροτική Κοινωνιολογία, Λουκάς Ανανίκας – Λεωνίδας

Καζακόπουλος – Γεώργιος ∆αοντόπουλος – Παντελής

Σταυρόπουλος, Οργανισµός Εκδόσεως διδακτικών βιβλίων,

Αθήνα 1989.

17. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία.

18. Έντυπο από την Περιφέρεια Κρήτης – Γραφείο TERRA DIAS.

• Το όραµα της παρέας

• Οικολογικό – Αρχαιολογικό Πάρκο Γιούχτα

• Η παραδοσιακή ζωή ως τουριστικός πόρος

• Παραδοσιακές κατοικίες

• Η Ανάπλαση των Αρχανών

ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Www. ecocrete. gr

• www.agronews.gr

• www.eoste.gr/programms/leader.htm

• www.anher.gr/Greek/ependyseis-agrotoyrismos.htm

• www.minagric.gr

• www.minagric.gr/greek/3.1.1.html

• www.ritts.grete.gr/s.anapt.htm

• www.oadyk.gr/oadykprofile/oadykdescription.htm

• www.grete.tournet.gr

• www.9gym.irakl.irasch.gr/GNORIMIA KRHTHS.htm

• www.pepkm.gr

• www.anko.gr

47


• www.business.plan.com.

• www.minagric.gr/greek/3.1.2.html

• www.minagric.gr/greek/3.3.5.html

ΞΕΝΑ ΦΥΛΛΑ∆ΙΑ

• Ecotourism in central Crete

• Island of Crete

• Leisure Activities in Crete

48

More magazines by this user
Similar magazines